Saltu al enhavo

Ukrainoj

Pending
El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Ukraino)
Ukrainoj
Flago
etno • nacieco • nacio • loĝantaro
orient-eŭropanoj
orientaj slavoj
Ŝtatoj kun signifa populacio
Lingvo(j)
ukraina lingvo
Religio
ortodoksa kristanismo • Ukraina Grek-Katolika Eklezio • protestantismo
v • d • r
Микола Подрезан 2015.jpg

Ukrainoj (ukraine українці, ukrajinci) estas orient-slava etno, parolanta en la ukraina lingvo; proksimaj parencoj de la najbaraj rusenoj, belorusoj kaj rusoj. Ukrainoj estas posteuloj de triboj loĝantaj sude de Kieva Regno.

Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de Ukrainio.

Ukrainoj ekformiĝis kiel popolo en la Mezepoko kaj finfine formiĝis kiel nacio dum la kozaka epoko.

La ukraina kulturo daŭre aktive evoluis — subtenate de la aŭtoritatoj de Aŭstrio-Hungario kaj malgraŭ limigoj truditaj de la Rusa Imperio — grandparte danke al la entuziasmo de intelektuloj el la societo "Prosvita". La fondo de la unua ukraina profesia teatro en la urbo Jelisavetgrad estis vera triumfo. La plej signifa florado de la ukraina kulturo okazis dum la revolucio de 1917; ukrainaj naciaj ornamaĵoj eĉ aperis sur militaj uniformoj, portataj kaj de simplaj soldatoj kaj de oficiroj de la armeo de la Ukraina Popola Respubliko. Kelkaj elstaraj figuroj, kiel ekzemple Mikola Leontoviĉ, pereis dum la Ruĝa Teroro. En la ukrainaj teritorioj enkorpigitaj en Sovetunion — dum la fruaj jaroj de sovetia regado, la epoko de la NEP kaj la periodo antaŭanta la stalinajn reprezaliojn — ukraina kultura reviviĝo akiris impeton [1].

Dum la epoko de Stalino — precipe meze de kolektivigo, dekulakigo kaj la deviga trudado de la rusa lingvo — la vivoj de ukrainoj en la Ukraina SSR estis tute transformitaj. Tradiciaj vestoj kaj juveloj preskaŭ malaperis el la ĉiutaga vivo, kaj popolaj festoj kiel Kristnasko kaj Epifanio estis malpermesitaj; ĉiu, kiu provis konservi tiujn kutimojn, estis etikedita kiel "naciisto" aŭ "kulako", kaj ties posedaĵoj estis konfiskitaj aŭ detruitaj de OGPU kaj NKVD, dum la homoj mem estis aŭ ekzekutitaj aŭ malliberigitaj en Gulag-tendaroj inter la 1930-aj kaj 1950-aj jaroj. Tiamaniere detruiĝis unikaj elementoj de la tradicia popola vivo – elementoj, kiuj ekde la dua duono de la 1930-aj jaroj reduktiĝis al simplaj scenejaj akcesoraĵoj por kulturcentroj kaj oficialaj ensembloj; krome, la regiona diverseco kaj simbolismo de vestoj, servicoj kaj muziko estis fakte forviŝitaj [2].

Ukrainoj, kiuj evitis morton pro la malsatego de 1932–1933 aŭ pro deportado — kaj kiuj preskaŭ ĉiuj fariĝis laboristoj en kolĥozoj — estis devigitaj porti la samajn normajn tipojn de labor- kaj libertempaj vestaĵoj kiel homoj en la aliaj respublikoj de Sovetunio.[3].

Loĝantoj de la Ukraina SSR, fruaj 1950-aj jaroj. Pro la dekulakigo kaj rusigo — procezoj kiuj daŭris eĉ post la Dua Mondmilito — preskaŭ ĉiuj tradiciaj naciaj kostumoj en la regiono estis forigitaj kaj anstataŭigitaj per vestaĵoj konformaj al tutsovetiaj normoj

Tiuj eventoj profunde influis la demografion de la loĝantaro, kaj tiel interrompis la transdonon de tradicioj inter generacioj: dum ukrainaj familioj tipe havis kvin ĝis ok infanojn — kaj la edukado en tiaj grandaj familioj ludis decidan rolon en la konservado de kutimoj — ekde la fino de la 1930-aj jaroj la averaĝa nombro de infanoj naskitaj tra Sovetunio falis al du aŭ tri. Ilian sociiĝon prizorgis sistemo de infanĝardenoj, ŝtataj lernejoj kaj tendaroj de Pioniroj, dum la infanoj de "dekulakigitaj" kamparanoj ofte estis senditaj al orfejoj, kie ili spertis kompletan rusigon [4]. Dum la Granda Teroro de 1937–1938, la NKVD ekzekutis aŭ ekzilis ĉiujn tiutempajn ukrainajn sciencistojn, verkistojn, fotistojn, filmreĝisorojn, muzikistojn kaj historiistojn. La restaĵoj de kelkaj el ili estis enterigitaj en la arbaro de Bikivnja proksime de Kievo, dum aliaj, post malliberigo en la Solovecka Tendaro de Speciala Celo, estis pafmortigitaj en la arbaro de Sandarmoh [5]. Similaj eventoj okazis en la okcidentaj regionoj de Ukrainio dum ili apartenis al la Pola Respubliko, la Rumana Reĝlando kaj Ĉeĥoslovakio, kaj ankaŭ post sia aliigo al Sovetunio — komence inter 1939 kaj 1941 kaj poste inter 1944 kaj 1953, kun kulmino dum Operaco "Okcidento".

Dum la Ĥruŝĉov-Degelo, ukraina kulturo spertis certan floradon kaj akiris popularecon; tamen, ĝi neniam reviviĝis amaskale pro la grandegaj demografiaj perdoj suferitaj de la ukraina loĝantaro sekve de bolŝevikaj politikoj dum la intermilita periodo kaj la eventoj de la Dua Mondmilito [6].

Dum la regperiodoj de Leonid Breĵnev kaj Andropov, la portado de ukraina nacia vesto, la uzado de la ukraina lingvo kaj la prezentado de ukraina muziko en la ĉiutaga vivo ekestis konsiderataj kiel signoj de simpatio al disidentoj kaj estis subpremitaj de la KGB. Aparte, la poeto Vasil Stus estis plurfoje persekutata pro sia verkaro.

Dum la epoko de Perestrojko aperis ondo de popularigo de la ukraina kulturo, grandparte pro la agado de la organizaĵo Memorial. Arkivoj de NKVD kaj KGB estis malfermitaj al la publiko, kio kondukis al la malkovro de sekretaj entombigejoj de viktimoj de politika subpremado — precipe tiu de Bikivnja [7].

Post la proklamo de la sendependeco de Ukrainio en 1991, okazis liberiĝo disde la sovetia cenzuro kaj reviviĝo de la ukraina nacia identeco [8].

Ek de la komenco de la milito inter Rusio kaj Ukrainos kiu daŭras ĝis hodiaŭ — centoj da miloj da ukrainoj pereis pro militkrimoj faritaj de la Rusa Federacio.

Taras Ŝevĉenko - poet, nacia heroo kaj simbolo de ukraina literaturo. La plej fama reprezentanto de tiu ĉi popolo

En la tuta mondo estas ĉirkaŭ 44-45 milionoj da ukrainoj, el ili en Ukrainio 37.541.693 (2001), en Rusio 2.942.961 (2002) kaj en Kanado 1.071.060[9]. Plurmilaj ukrainaj diasporoj estas ankaŭ en Brazilo, Kazaĥio, Germanio kaj multaj aliaj landoj.

Provincocentroj de Ukrainio

Kredantoj estas ĉefe ortodoksuloj, sed ankaŭ katolikoj kaj protestantoj. En Ukrainio samtempe ekzistas tri ortodoksaj eklezioj (Ukraina Ortodoksa Eklezio de la Moskva Patriarkio, Ukraina Ortodoksa Eklezio de la Kieva Patriarkio kaj Ukraina Aŭtokefala Ortodoksa Eklezio).

Literaturo

[redakti | redakti fonton]

Kalle Kniivilä, Lando kiu vekiĝis - Rakontoj el Ukrainio, Novjorko, 2023, Eld. Mondial, ISBN 9781595694522 [10]

Referencoj

[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ

[redakti | redakti fonton]