داریوش سوم
| داریوش سوم 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 | |
|---|---|
داریوش سوم در پارهچین نبرد ایسوس | |
| شاهنشاه هخامنشی | |
| سلطنت | ۳۳۶ – ۳۳۰ پ. م |
| تاجگذاری | ۳۳۶ پ. م |
| پیشین | اردشیر چهارم |
| جانشین | اسکندر مقدونی (امپراتوری مقدونی) اردشیر پنجم (خودخوانده) |
| فرعون مصر | |
| سلطنت | ۳۳۶ – ۳۳۲ پ. م |
| پیشین | اردشیر چهارم |
| جانشین | اسکندر مقدونی |
| زاده | ح. ۳۸۰ پ. م |
| درگذشته | ۳۳۰ پ. م (ح. ۵۰ سال) صددروازه |
| آرامگاه | آرامگاه ناتمام ارگ پارسه |
| همسر(ان) | |
| فرزند(ان) | |
| خاندان | هخامنشیان |
| پدر | آرشام |
| مادر | سیسیگامبیس |
داریوش سوم (پارسی باستان: 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 ت.ت. 'دارَیَوَئوش') آخرین شاهنشاه هخامنشی بود که از سال ۳۳۶ تا زمان کشته شدن در سال ۳۳۰ پیش از میلاد حکومت کرد.
برخلاف اردشیر چهارم، داریوش عضوی از شاخههای دورتر خاندان هخامنشی بود. گفته میشود او در اوایل دوران فعالیتش، چهرهای گمنام در میان همقطاران خود بوده و نخستین بار در جریان لشکرکشی اردشیر سوم علیه کادوسیان در دهه ۳۵۰ پیش از میلاد، به شهرت و جایگاه بالایی دست یافته. او به پاس دلاوریاش، به مقام ساتراپ (شهربان) ارمنستان منصوب شد. در حدود سال ۳۴۰ پیش از میلاد، مسئولیت «خدمات پستی» سلطنتی به او سپرده شد که مقامی عالیرتبه محسوب میشد. در سال ۳۳۸ پیش از میلاد، اردشیر سوم با توطئه «باگواس» — خواجه دربار و فرمانده گارد سلطنتی — کشته شد. باگواس سپس کوچکترین پسر اردشیر، یعنی ارشک، را بر تخت نشاند؛ اما دوران سلطنت ارشک نیز کوتاه بود و باگواس او را هم مسموم کرد. پس از آن، داریوش بر تخت نشست و اندکی بعد، هنگامی که دریافت باگواس قصد مسموم کردن او را نیز دارد، خواجه را وادار کرد تا زهر خود را بنوشد.
در سال ۳۳۴ پیش از میلاد، اسکندر مقدونی تهاجم خود به شاهنشاهی ایران را آغاز کرد و پس از شکست دادن ایرانیان در چندین نبرد، سرانجام در سال ۳۳۰ پیش از میلاد تختجمشید، را غارت کرد و به آتش کشید. در حالی که شاهنشاهی عملاً تحت کنترل اسکندر درآمده بود، داریوش تصمیم گرفت برای تجدید قوا و مقابله با اسکندر به سوی شرق ایران برود. اسکندر نیز به تعقیب داریوش رفت. با این حال، پیش از آنکه اسکندر به داریوش برسد، او به دست «بسوس» — که ساتراپ باختر بود — به قتل رسید.
نام
[ویرایش | اشتراکگذاری]داریوش پیش از به سلطنت رسیدن، نام آرتاشاتا ( به فارسی باستان : *Artašiyāta ، به معنای «خوشبخت در آرته ») را بر خود داشت. [ ۹ ] [ ۱۰ ] ژوستین، مورخ رومی قرن دوم، تنها مورخی است که از داریوش با نام کودومانوس یاد میکند، نامی که ظاهراً پیش از رسیدن به شهرت بر خود داشته است. این نام ممکن است لقب او یا احتمالاً نام سومی بوده باشد. ریشهشناسی آن نامشخص است. [ ۱۱ ] [ ۱۲ ] بادیان اظهار داشته است که این نام ریشه سامی غربی دارد و به احتمال زیاد از کلمه آرامی قدمون (به معنای «از شرق، شرقی») گرفته شده است. [ ۱۳ ] داشتن دو نام غیرمعمول نبود؛ چندین نمونه ثبت شده از چهرههای بابلی وجود دارد که دو نام داشتهاند، اغلب یک نام بابلی و یک نام آرامی. یک فرد بزرگ ایرانی نیز با یک نام بابلی و یک نام ایرانی گواهی شده است. با این حال، به نظر میرسد که این رسم در طول زندگی داریوش از رونق افتاده است. بادیان میگوید که نام اصلی او در زمان تولد، کودومانوس آرامی بوده است که بعدها با ارتقای رتبه، آن را به آرتاشاتا تغییر داد. [ ۱۴ ] او برای اولین بار نام سلطنتی داریوش (پارسی باستان: داریا-وهاوش ، "کسی که نیکی را استوار نگه میدارد") را هنگامی که در سال 336 پیش از میلاد بر تخت سلطنت هخامنشی نشست، برگزید. [ ۱۵ ] [ ۱۶ ]

پیشینه
[ویرایش | اشتراکگذاری]داریوش در حدود سال ۳۸۰ پیش از میلاد متولد شد . او عضوی دور از خاندان سلطنتی هخامنشی بود . او پسر آرشام و نوه اوستن بود که پدرش داریوش دوم از سال ۴۲۴ پیش از میلاد تا ۴۰۵ پیش از میلاد بر امپراتوری هخامنشی حکومت میکرد . [ ۱۷ ] مادرش سیسیگامبیس ، زنی با ریشههای مبهم بود. او احتمالاً از تبار هخامنشی بود، اگرچه مشخص نیست که به کدام شاخه تعلق داشته است. او ممکن است دختر اوستن و بنابراین خواهر آرشام بوده باشد. [ ۱۸ ] داریوش یک برادر و یک خواهر داشت؛ به ترتیب هوخشتره و استاتیرا یکم . [ ۱۹ ] [ ۲۰ ]
اوایل زندگی و بر تخت نشستن داریوش سوم
[ویرایش | اشتراکگذاری]| گاهشمار زندگی داریوش سوم | |
|---|---|
| رویدادهای زندگانی و پادشاهی داریوش سوم | |
| ۳۸۰ پ. م | تولد |
| ۳۵۹ پ. م | تاجگذاری اردشیر سوم |
| ۳۵۹ پ. م | تاجگذاری فیلیپ |
| ۳۳۸ پ. م | مرگ اردشیر سوم |
| ۳۳۸ پ. م | تاجگذاری اردشیر چهارم |
| ۳۳۶ پ. م | مرگ اردشیر چهارم |
| ۳۳۶ پ. م | تاجگذاری داریوش سوم بهعنوان شاهنشاه هخامنشی و فرعون مصر |
| ۳۳۶ پ. م | مرگ فیلیپ |
| ۳۳۶ پ. م | تاجگذاری اسکندر |
| تهاجم اسکندر مقدونی به ایران | |
| ۳۳۴ پ. م | نبرد گرانیک |
| ۳۳۳ پ. م | نبرد ایسوس |
| ۳۳۱ پ. م | نبرد گوگمل |
| ۳۳۰ پ. م | مرگ |
آرتاشاتا اولین بار در طول لشکرکشی کادوسیان به فرماندهی اردشیر سوم ( حکومت: 358-338 پیش از میلاد ) در دهه 350 پیش از میلاد به ثبت رسیده است. در طول یک نبرد، آرتاشاتا با کشتن یک جنگجو در نبرد تن به تن، خود را متمایز کرد. اردشیر سوم متوجه این شاهکار او شد و برای او هدایایی فرستاد و ساتراپی ارمنستان را به او داد . [ ۲۱ ] [ ۲۲ ] احتمالاً پس از این ارتقا بود که آرتاشاتا برای اولین بار با یک زن اشرافزاده ناشناس ازدواج کرد که برای او دو دختر و احتمالاً یک پسر به نام آریوبرزن به دنیا آورد. [ ۲۳ ] گفته میشود که اولین ازدواج او پایانهای برای زمانی بوده است که نام آرامی خود، کودومانوس، را کنار گذاشت. [ ۲۴ ] نویسندگان یونانی گزارش میدهند که آرتاشاتا بعداً به عنوان "پیک" و "برده" پادشاه منصوب شد، که برخی از مورخان مدرن معتقدند که این نام برای تحقیر آرتاشاتا نوشته شده است. با این حال، این اصطلاحات در واقع ترجمه یونانی کلمه فارسی باستان bandaka هستند که به معنای برده نبوده، بلکه به معنای «نوکر، خدمتکار (وفادار)، رعیت» بوده است. [۱]
در کتیبه بیستون ، داریوش بزرگ ( حکومت: 522-486 پیش از میلاد ) از این اصطلاح برای اشاره به افسران عالیرتبه خود استفاده میکند. [ ۲۵ ] استنباط شده است که آرتاشاتا احتمالاً مسئول «خدمات پستی» سلطنتی، یک مقام عالیرتبه، بوده است. او ممکن است همان بخش تخت جمشید را که توسط افسر برجسته ایرانی، فارناکس (درگذشته 497 پیش از میلاد) اداره میشد، در اختیار داشته باشد. [ ۲۶ ] [ ۲۷ ] مشخص نیست که این اتفاق چه زمانی رخ داده است، اما گفته میشود که این ارتقا حدود سال 340 پیش از میلاد رخ داده است، زمانی که آرتاشاتا برای بار دوم با خواهرش استاتیرا یکم ازدواج کرد. در سال 339 پیش از میلاد، آنها صاحب پسری به نام اخوس شدند. [ ۲۸ ] این نشان میدهد که اردشیر سوم، که بسیار مراقب هرگونه خویشاوند احتمالی برای به چالش کشیدن تاجوتخت بود، آرتاشاتا را کوچکترین تهدیدی برای خود یا پسرش ارشک نمیدانست . [ ۲۹ ]
در اواخر اوت/اواخر سپتامبر 338 پیش از میلاد، باگواس، خواجه و حاکم دربار ( هزار پاتیش ) ، قتل اردشیر سوم، [ ۳۰ ] [ ۳۱ ] [ ۳۲ ] و تمام پسران پادشاه به جز ارشک و بیستانس را تحریک کرد. [ ۳۳ ] مرگ زودهنگام اردشیر سوم برای ایران مسئلهای مشکلساز بود. [ ۳۴ ] چندین مورخ مدرن استدلال میکنند که این مرگ، راه را برای سقوط امپراتوری هخامنشی هموار کرد. [ ۳۵ ] باگواس، به عنوان پادشاهساز، ارشک جوان (اردشیر چهارم) را بر تخت سلطنت نشاند. [ ۳۶ ] [ ۳۷ ] [ ۳۸ ]ارشک مصمم بود تا خود را از اقتدار و نفوذ باگواس آزاد کند. او تلاش ناموفقی برای مسموم کردن باگواس انجام داد، اما خود و بقیه خانوادهاش توسط باگواس مسموم شدند و آرتاشاتا در 336 پیش از میلاد بر تخت سلطنت نشست. [ ۳۹ ] شهرت داریوش سوم به شجاعت، تبار سلطنتی احتمالی او و حمایتی که از اردشیر سوم داشت، همگی به او کمک کردند تا در میان اشراف پذیرفته شود. [ ۴۰ ] [ ۴۱ ] تبلیغات مقدونی که برای مشروعیت بخشیدن به فتوحات اسکندر مقدونی چند سال بعد انجام شد، داریوش سوم را به ایفای نقش کلیدی در قتل ارشک که به عنوان آخرین پادشاه خاندان سلطنتی هخامنشی به تصویر کشیده میشد، متهم کرد.[۴۲]
وقایع دوران سلطنت داریوش سوم
[ویرایش | اشتراکگذاری]طغیان مجدد در مصر
[ویرایش | اشتراکگذاری]قتل باگواس، داریوش را با طغیانی دوباره در مصر مواجه کرد. در اوایل سال ۳۳۴ پیش از میلاد داریوش طغیان مصر را فرونشاند و از آنجا به پارس بازگشت تا برای خود قصرها و مقبرهای برای خود بسازد.
درخواست کمک آتنیها برای مقابله با اسکندر
[ویرایش | اشتراکگذاری]در بازگشت از مصر داریوش سوم به آتنیهایی که از وی کمک مالی درخواست کردند تا با اسکندر به مبارزه برخیزند، از روی بیاعتنایی جواب رد داد؛ زیرا او اسکندر جوان را به اندازهای نیرومند نمیدانست که بتواند آرزوهای فیلیپ مقدونی را دنبال کند. در پایان، او کمک خود را به آتن روانه داشت اما این مانع تسخیر دولتشهرهای یونان توسط اسکندر نشد.
یورش اسکندر به ایران
[ویرایش | اشتراکگذاری]پس از درگذشت داریوش بزرگ، رواداری مذهبی و فرهنگی او و کوروش بزرگ، در دوران سلطنت خشایارشای یکم رو به زوال گذاشت و فساد و برادرکشی که از دوران اردشیر یکم در دربار هخامنشی رواج پیدا کرد، باعث شد تا کمتر کسی تمایل به حفظ دولت هخامنشی داشته باشد و ملل تابع تمایل به جدایی پیدا کردند.

نخستین رویارویی مقدونیان و ایرانیان (نبرد گرانیک)
[ویرایش | اشتراکگذاری]در بهار سال ۳۳۴ پیش از میلاد و در کنار رود گرانیکوس (بیگاچای کنونی)، اولین تلاقی جدی بین دو سپاه ایران و اسکندر به نام نبرد گرانیک یا گرانیکوس رخ داد. طی نبردی تن به تن میان مهرداد (داماد داریوش) و اسکندر، چنین به نظر میرسید که اسکندر به دست مهرداد کشته خواهد شد و اگر مداخلهٔ کلیتوس نبود به احتمال زیاد اسکندر کشته میشد. پس از شکست سپاه ایران، اسکندر بر گروه یونانیانی که در سپاه ایران خدمت میکردند تاخت و آنان را تار و مار کرد. با این پیروزی، آسیای صغیر به تسخیر اسکندر درآمد و شهرهای یونانینشین این ناحیه اکثراً وی را همچون رهانندهای تلقی کردند و به آسانی دروازههایشان را بر روی او گشودند.
دومین رویارویی مقدونیان و ایرانیان (نبرد ایسوس)
[ویرایش | اشتراکگذاری]
پس از نبرد گرانیک، ساتراپهای آسیای کوچک بدون هیچ زحمتی تسلیم اسکندر شدند تا آنجا که در کمتر از یک سال او به نواحی سوریه رسید. در سال ۳۳۳ پیش از میلاد، دومین جنگ بین سپاه مقدونی و سپاهی که داریوش در بابل تجهیز و آماده کرده بود، به نام نبرد ایسوس، درگرفت. در این جنگ، داریوش خود فرماندهی سپاه را به عهده گرفت. با وجود تعداد بسیار زیاد سپاه ایران نسبت به سپاه مقدونی، محل نبرد به اندازهای کوچک بود که سپاه بزرگ ایران به زحمت میتوانست در آن حرکت کند؛ به گونهای که سوارهنظام هخامنشی عملاً قدرت پیکار خود را از دست داد. در این نبرد، اسکندر به سوی داریوش تاخت و اگر مقاومت سربازان ایرانی نبود، ممکن بود که او اسیر شود. با گریختن داریوش از میدان نبرد، سپاه ایران فروپاشید و خانوادهٔ سلطنتی ایران اسیر شدند.

تسخیر فنیقیه
[ویرایش | اشتراکگذاری]پس از نبرد ایسوس، اسکندر به سوی مصر پیشروی کرد. شهر صیدا بدون مقاومت تسلیم او شد، اما در حوالی شهر صور به مدت ۷ ماه در نبرد با ایرانیان بود، به گونهای که پس از فتح شهر بسیاری را از تیغ گذراند و باقی را به بردگی کشید. مقاومت شهر غزه نیز در هم شکست و بسیاری از مردمان آن به اسارت گرفته شدند. اورشلیم (بیتالمقدس) نیز بدون مقاومت تسلیم شد.
تسخیر مصر
[ویرایش | اشتراکگذاری]در سال ۳۳۲ پیش از میلاد، ساتراپی مصر بدون مقاومت چشمگیری تسلیم اسکندر شد و مصریان از او در سرتاسر درهٔ نیل به عنوان یک ناجی استقبال کردند.
سومین رویارویی مقدونیان و ایرانیان (نبرد گوگمل)
[ویرایش | اشتراکگذاری]در سال ۳۳۱ پیش از میلاد، سومین و آخرین رویارویی سپاه ایرانی و سپاه مقدونی رقم خورد. در ابتدا پیشبینی میشد که سپاه ایران پیروز شود؛ اما رویارویی مستقیم اسکندر با داریوش و وارد کردن جراحاتی به وی، سبب گریختن داریوش از میدان جنگ و از هم پاشیدن سپاه هخامنشی شد. بدین صورت شهر بابل به آسانی تسلیم اسکندر شد و کاهنان و مردم بابل، به دلیل صدمههای خشایارشای یکم به معبدهای بابل، از او استقبال کردند. پس از آن نیز شهر شوش (پایتخت زمستانی هخامنشیان) تسلیم شد.

ویرانی پارسه (تخت جمشید)
[ویرایش | اشتراکگذاری]پس از فتح شوش، اسکندر بر آن شد تا پارسه (تخت جمشید) را تسخیر کند. پس از جمعآوری اطلاعات از راهها و مسیرها، نیمی از لشکر را به فرماندهی پارمنیون از راه جلگه و جادهٔ شاهی روانه کرد و خود با نیم دیگر لشکر از مسیر کوهستان زاگرس روانه شد. او در محلی به نام دربند پارس (تنگ تکاب کنونی) توسط ساتراپ نشین پارس به نام آریوبرزن و نیروهایش متوقف شد. پس از مدتی او توسط چوپانی راهنمایی شده و از پشت سر لشکر آریوبرزن به آنان یورش بردند. پس از تسخیر پارسه، اسکندر کاخ سلطنتی را به آتش کشید. دلیل این واقعه هنوز نامعلوم است ولی شواهد نشان میدهد که آن انتقام اسکندر از ایرانیان برای آتش زدن آتن به دست خشایارشا بوده است. به گفتهٔ پلوتارک بعدها او از این کار پشیمان شد و کورتیوس گفته است «چون مقدونیها از اینکه شهری به عظمت پرسپولیس بر دست پادشاه آنها نابود گشت شرمسار شدند و واقعه را به تأثیر شراب و تحریک یک روسپی منسوب کردند».

مرگ داریوش سوم
[ویرایش | اشتراکگذاری]در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، در هگمتانه (اکباتان)، داریوش بر آن شد تا بار دیگر لشکری جمعآوری کرده و به رزم اسکندر رود اما چون اسکندر به سوی ماد لشکر کشید در این کار ناکام ماند و به همراه برادرزادهاش بسوس و جمعی از بزرگان از راه رگ (ری کنونی) به سوی باختر رفت. در حوالی دامغان، بسوس شاه را از ترس نزدیک شدن لشکر اسکندر و طمع جانشینی زخمی کرد و خود به باختر رفته و عنوان اردشیر پنجم را بر خود نهاد. هنگامی که اسکندر بر بالین شاه رسید، او مرده بود. پس اسکندر برای مشروعیت بخشیدن به فتوحات خود، ابتدا او را با احترام دفن کرد و سپس به تعقیب اردشیر پنجم رفته و او را مجازات کرد.

علت سقوط هخامنشیان
[ویرایش | اشتراکگذاری]محمد داندامایف اظهار میدارد که هر کسی که گزارشهای لشکرکشی اسکندر را میخواند، آرزو میکند که ای کاش پارسیان پیروز میدان میشدند. او میگوید که پارسیان با شجاعت جنگیدند، صفوف منظم از سربازان ماهر مزدور یونانی بود که به مافوق خود وفادار بودند. پارسیان در ناوگان دریایی برتر از مقدونیها بودند و ذخایر مالی و اقتصادی بیشتری نسبت به مقدونیها داشتند.
از نگاه او، شاهنشاهی هخامنشی به چند دلیل فروپاشید:
- کشتارهای خانوادگی
- شورشهای دائمی در ساتراپیها
- وضع مالیاتهای سنگین بر اتباع امپراتوری
- بیتمایلی ساتراپهای تابع امپراتور برای دفاع از امپراتوری
ازدواج با استاتیرای دوم
[ویرایش | اشتراکگذاری]اگرچه به هیچ وجه بدون مشکل نیست اما توسط تعدادی از نویسندگان باستانی ذکر شده است، که استاتیرای دوم خواهر کامل داریوش و در نتیجه دختر سیسیگامبیس و آرشام دوم بوده است اما منابع دیگری، در حالی که تأکید میکنند که او خواهر داریوش است، هیچ جا نشان نمیدهند که سیسیگامبیس مادر او بوده است. در واقع، حتی در توصیفات رقتانگیز مرگ استاتیرا در اسارت، تنها اصطلاحی که پیوند بین این دو زن، سیسیگامبیس و استاتیرا را تعریف میکند، کلمه «مادرشوهر» در تاریخ کورتیوس است. به کار بردن این واژه عجیب است زیرا برای توصیف یک مادر بیولوژیک استفاده نمیشود. عدم اشاره به پیوند مادر و دختر از این جهت عجیبتر است که منابع، یا حداقل کورتیوس و پلوتارک، هیچ شکی در رابطه بین استاتیرا و مادر بودنش برای دو دخترش باقی نمیگذارند. استاتیرا مطمئناً خواهر کامل داریوش نبوده، بلکه حداکثر خواهر ناتنی از مادری متفاوت بوده است.[۲]
سرنوشت خانواده داریوش سوم
[ویرایش | اشتراکگذاری]استاتیرای دوم،همسر داریوش سوم است که در اسارت درگذشت. استاتیرای سوم، دختر بزرگ داریوش سوم است. اسکندر پس از تصرف تخت جمشید به شوش رفت و در این شهر برای آمیختن خون ایرانی و مقدونی عروسی بزرگی برای سرداران سپاه خود با زنان بلند پایهٔ ایرانی ترتیب داد. خود او با روشنک (رکسانا)، دختر وخشهارته بلخی و استاتیرای سوم دختر داریوش سوم و پروشات دوم دختر اردشیر سوم ازدواج کرد. پس از مرگ اسکندر، چون رکسانا بر استاتیرا رشک میبرد، او را با نامهٔ جعلی از اسکندر، نزد خود خواند و به کمک پردیکاس (نایب السلطنهٔ اسکندر) او و خواهرش را کشت و به چاه انداخت.
به استناد آثار الباقیه ابوریحان بیرونی ساسانیان از نسل داریوش سوم هخامنشی بودند.
داریوش سوم در تاریخ اساطیری ایران
[ویرایش | اشتراکگذاری]در نوشتارهای اساطیری، داریوش سوم همان «دارا»، دومین پسر داراب پس از برادرش اسکندر و هجدهمین پادشاه ایران و نهمین پادشاه کیانی است که چهارده سال پادشاهی کرد. نام او در ادبیات پهلوی و بیشتر ادبیات پارسی بهصورت «دارا» ثبت شده؛ ولی در دارابنامه و اسکندرنامه او «داراب» نام دارد. دارا پس از پدرش داراب بر تخت شهریاری نشست.[۳]
مادر دارا طبق روایتهای نخستین «ماهناهید» دختر هزارمرد بود هنگامی که منابع متاخر مادرش را تَمروسیا، زنی یونانی که دختر فاستابیکون و همسر پیشین پادشاه عمان بود، نامیدهاند.[۳][۴] دارا برادر ناتنی اسکندر بود که پس از خودداری کردن از پرداخت خراج، شورش کرد. دارا در جریان این شورش به دست وزیرانش ماهیار و جانوسیار کشته شد.[۳][۵] او سه پسر به نامهای اشک، اردشیر، ساسان و شاهزادهٔ دیگری که نامش ناآشکار است، داشت.[۳] تبارنامهٔ شاهنشاهان ساسانی نیز از طریق ساسان به دارا (داریوش سوم) میرسد.[۶] خاندان اسپهبد، یکی از هفت خاندان ممتاز کشور، بههمین ترتیب ادعا میکرد که از طریق ریشه پارتی خود، از تبار دارا (داریوش سوم) هستند.[۷] شاه اسماعیل یکم (حک. (کوتهنوشتِ «حکومت») ۱۵۰۱–۱۵۲۴) نیز مدعی داشتن فری که بر دارا تابیده شده بود، بود.[۸]
ساختن شهر دارا یا داریا، بالای شهر نصیبین، به دارا منصوب است. در برخی منابع، او همچنین شهر دارابگرد را ساخته است. به علاوه، گفته میشود که او دستور داد تا دو نسخه از کل کتاب اوستا و زند را رونوشت کنند و در خزانهٔ سلطنتی «گنج شاهیگان» و «دژ نبشت» با احترام نگهداری شوند. افسانهٔ «دارا و بت زرین» که ابن ندیم آن را گزارش کرده است، از جمله داستانهای ایرانی است که به زبان عربی ترجمه شده و ممکن است مربوط به «دارا» باشد. بخش اساطیری دارابنامهٔ طرسوسی به رفتار داریوش سوم میپردازد.
در شاهنامه، دارا و اسکندر هر دو فرزندان داراب هستند. مادر اسکندر، دختر فیلقوس پادشاه روم، بهدلیل بوی بد دهانش به روم بازگردانده میشود. فیلقوس او را بهعنوان فرزند خود میپذیرد و او را ترغیب میکند تا به نبرد دارا رود. پس از درگذشت کیداراب، دارا مالیاتهای سنگینی وضع میکند و اسکندر به این بهانه به ایران یورش میبرد. پس از شکست دارا از اسکندر، دو تن از نزدیکان پادشاه او را زخمی کرده و به باختر میگریزند. اسکندر به بالین پادشاه میآید و او پندهایی به اسکندر میدهد و میمیرد. اسکندر نیز به انتقام خون او آن دو فرد را مجازات میکند و با روشنک، دختر پادشاه، پیوند زناشویی میبندد.
تبارنامه داریوش سوم
[ویرایش | اشتراکگذاری]| کوروش بزرگ نخستین شاهنشاه هخامنشی | کاساندان ملکه | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| داریوش بزرگ سومین شاهنشاه | آتوسا ملکه | کمبوجیه دوم دومین شاهنشاه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| خشایارشا چهارمین شاهنشاه | آمستریس ملکه | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اردشیر یکم پنجمین شاهنشاه | داماسپیا ملکه | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| خشایارشای دوم ششمین شاهنشاه | سغدیانوس هفتمین شاهنشاه | داریوش دوم هشتمین شاهنشاه | پروشات ملکه | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| استاتیرا ملکه | اردشیر دوم نهمین شاهنشاه | کوروش کوچک مدعی پادشاهی | اوستانوس شاهزاده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| آتوسا ملکه | اردشیر سوم دهمین شاهنشاه | سیسیگامبیس شاهدخت | آرشام پدر داریوش سوم | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اردشیر چهارم یازدهمین شاهنشاه | پروشات شاهدخت | هوخشتره پدر اردشیر پنجم آخرین شاهنشاه | داریوش سوم دوازدهمین شاهنشاه | استاتیرای ملکه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| روشنک دختر والی باختر | اسکندر مقدونی شاه ایران و مقدونی | استاتیرا شاهدخت | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ «DARIUS v. Darius III». Encyclopaedia Iranica (به انگلیسی آمریکا). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۷-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ "Full text of "Bigwood 2009 , Incestuous' Marriage In Achaemenid Iran Myths And Realities"". Internet Archive (in English). 2016-10-23. Retrieved 2025-01-25.
One of the marriages of Darius III, on the other hand, is referred to by a number of ancient authors, although it is by no means problem-free. This is the marriage to Stateira, whom many believe to have been a full sister of Darius and thus a daughter of Sisygam- bis and Arsanes. Our sources, however, while emphasising that she was Darius' sister (adelphe or soror), nowhere suggest that Sisygambis was her mother. Indeed, even in the pathetic descriptions of Stateira's death in captivity, the only term which defines the link between the two women is the word socrus (mother-in-law) in Curtius (4.10.19), a strange word to use of a biological mother. The lack of reference to the mother-daughter bond is all the more peculiar in that the sources, or at least Curtius (4.10.19) and Plutarch (Alex. 21.6), leave no doubt about the relationship between Stateira and her two daugh- ters. Stateira was surely not a full sister of Darius, but at most a half-sister by a differ- ent mother.
- 1 2 3 4 Tafazzoli 1994, pp. 1–2.
- ↑ Hanaway 1994, pp. 8–9.
- ↑ Briant 2015, p. 394.
- ↑ Olbrycht 2016, p. 26.
- ↑ Shahbazi 1989, pp. 180–182.
- ↑ Mitchell 2009, p. 32.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- رجبی، پرویز (۱۳۸۹). «استاتیرا». دانشنامه ایران. ج. ۳. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۰۲۵-۹۵-۹.
{{cite encyclopedia}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - پیرنیا، حسن (۱۳۶۲)، ایران باستان، دنیای کتاب
{{یادکرد}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - زرین کوب، عبدالحسین (۱۳۶۴)، تاریخ مردم ایران، پیش از اسلام، تهران: مؤسسهٔ انتشارات امیرکبیر
{{یادکرد}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - آموزگار، ژاله (۱۳۸۶)، تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت
{{یادکرد}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - داندامایف، محمد ع (۱۳۸۹). تاریخ سیاسی هخامنشیان. ترجمهٔ فرید جواهر کلام. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۲۱-۳۱۰-۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - بریان، پیر (۱۳۸۷). امپراتوری هخامنشی. ج. ۱. ترجمهٔ ناهید فروغان. تهران: نشر فرزان روز. شابک ۹۶۴-۳۲۱-۰۷۸-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - صفایی، یزدان. داریوش سوم: آخرین شاه بزرگ. تهران: همیشه، ۱۳۹۵.
- فرای، ریچارد نلسون (۱۳۸۸). تاریخ باستانی ایران. ترجمهٔ مسعود رجبنیا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۲۹۲-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
- EIr (1994). "Darius III". Encyclopædia Iranica (in English). Vol. VI. p. 51-54. Retrieved 29 نوامبر 2014.
- Briant, P (1985). "ALEXANDER THE GREAT". Encyclopædia Iranica (in English). Vol. I. p. 827-830.
- Tafażżolī, Aḥmad (1985). "DĀRĀ(B)". Encyclopædia Iranica (in English). Vol. VII. p. 1-2.
- Yarshater, Ehsan (2006). "Iranian Historical Tradition". The Cambridge History of Iran (in English). Vol. III/1. Cambridge: Cambridge University Press.
- Hanaway, William L (2006). "ESKANDAR-NĀMA". Encyclopædia Iranica (in English). Vol. VIII. p. 609-612.
- Badian, Ernst (2001). "GAUGAMELA". Encyclopædia Iranica (in English). Vol. X. p. 332-333. Retrieved 12 سپتامبر 2014.
- GRANICUS
- Greco-Persian Political Relations
- IRAN iii. TRADITIONAL HISTORY
- Sh. Shahbazi, A (1987). "ARIOBARZANES". Encyclopædia Iranica (in English). Vol. I. p. 406-409. Retrieved 30 نوامبر 2014.
داریوش سوم زادهٔ: ۳۸۰ پ.م. درگذشتهٔ: ۳۳۰ پ.م.𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁 | ||
| عنوان سلطنتی | ||
|---|---|---|
| پیشین: ؟ |
شهربان ارمنستان ؟ – ۳۳۶ پ.م. |
پسین: یرواند دوم |
| پیشین: اردشیر چهارم، شاهنشاه اردشیر چهارم |
شاهنشاه ایران ۳۳۶ – ۳۳۰ پ.م. |
پسین: اسکندر مقدونی |
| فرعون مصر ۳۳۶ – ۳۳۲ پ.م. | ||
- داریوش سوم
- اسکندر مقدونی
- اهالی ایران در سده ۴ (پیش از میلاد)
- پادشاهان ایرانی کشتهشده
- پادشاهان خلعشده از حکومت
- پادشاهان شاهنشاهی ایران
- پادشاهان کیانی شاهنامه
- جرمهای ۳۳۰ (پیش از میلاد)
- حاکمان سده ۴ (پیش از میلاد)
- درگذشتگان ۳۳۰ (پیش از میلاد)
- دودمان سی و یکم مصر
- زادگان دهه ۳۸۰ (پیش از میلاد)
- زادگان سده ۴ (میلادی)
- ساتراپهای هخامنشی اهل ارمنستان
- شاهان ایران
- شاهان مقتول سده ۴ (پیش از میلاد)
- شاهان مقتول
- شاهان هخامنشی
- شخصیتهای شاهنامه
- فرعونهای دودمان هخامنشی در مصر
- فرعونهای سده ۴ (پیش از میلاد)
- فرمانروایان الجیبیتی
- کشتهشدگان با زوبین