Glistnik

Glistnik
	; Glistnik jaskółcze ziele
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	jaskropodobne
Rząd	jaskrowce
Rodzina	makowate
Rodzaj	glistnik
	Nazwa systematyczna
	Chelidonium L.; Sp. Pl.: 505 (1753)
Synonimy
	Stylophorum Nutt.
	Stylophorum Nutt.
	Multimedia w Wikimedia Commons

Glistnik (Chelidonium L.) – rodzaj roślin z rodziny makowatych. Obejmuje cztery gatunki, z których dwa są endemitami chińskimi, jeden – styloforum dwulistne (Ch. diphyllum) występuje w atlantyckiej części Ameryki Północnej, a glistnik jaskółcze ziele (Ch. majus) jest rozpowszechniony w Eurazji^[3]. Jest to też jedyny przedstawiciel rodzaju we florze Polski^[4].

Rośliny zawierają żółty i pomarańczowy sok mleczny^[5].

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne z pojedynczą łodygą, rzadziej 2 lub 3, owłosionymi lub nagimi^[5]. Wykształcają kłącze^[6].
Liście: Kilka długoogonkowych liści odziomkowych ma podzieloną pierzasto blaszkę liściową, na brzegach nieregularnie piłkowaną. Liście łodygowe krótkoogonkowe, mniejsze, poza tym podobne do odziomkowych^[5]^[7].
Kwiaty: Pojedyncze lub skupione po kilka w baldach wyrastają na szczycie pędu. Kielich składa się z dwóch owalnych i owłosionych działek. Płatki 4 żółte. Pręciki liczne (ponad 20) z wzniesionymi pylnikami. Zalążnia owalna lub wydłużona, z 2 lub 4 owocolistków, jednokomorowa. Szyjka słupka krótka zakończona główkowatym znamieniem^[5]^[7].
Owoce: Wąska torebka otwierająca się dwiema klapami i zawierająca liczne, drobne nasiona^[5]^[7].

Systematyka

Rodzaj zwykle wyróżniany był jako takson monotypowy z jednym gatunkiem – glistnikiem jaskółcze ziele (Ch. majus). Włączono do niego gatunki z rodzaju styloforum (Stylophorum) po wykazaniu w badaniach molekularnych bliskiego pokrewieństwa i z powodu współdzielenia takich cech jak obecność kwasu chelidonowego i kłącza^[6]. Rodzaj z plemienia Chelidonieae, podrodziny Papaveroideae^[8], rodziny makowatych Papaveraceae zaliczanej do rzędu jaskrowców (Ranunculales) i wraz z nim do okrytonasiennych^[2].

Wykaz gatunków^[3]

Chelidonium asiaticum (H.Hara) Krahulc.
Chelidonium diphyllum Michx. – styloforum dwulistne^[9]
Chelidonium lasiocarpum Oliv. – styloforum wełnistoowocowe^[9]
Chelidonium majus L. – glistnik jaskółcze ziele
Chelidonium sutchuenense Franch.

Nazwa

Naukowa nazwa rodzajowa Chelidonium pochodzi od greckiego słowa chelidon oznaczającego jaskółkę. Etymologia wiązana jest ze zbieżnością terminów zakwitania i zamierania tych roślin z terminami przylotów i odlotów jaskółek^[10], co opisał już Pedanios Dioskurydes. W XVII w. angielski botanik i lekarz Nicholas Culpeper wywodził nazwę od jaskółek tłumacząc jednak odmiennie związek tej rośliny z nimi. Ziele glistnika miało bowiem być przez jaskółki wykorzystywane do regeneracji oczu, w przypadku ich wydłubania pisklętom... (sam potwierdził, że po wydłubaniu młodym jaskółkom źrenic, ich oczy miały zdrowieć, choć nie zauważył jednak w jaki sposób dorosłe korzystały z glistnika...)^[11]. Słowo chelidonium stosowane było także w Starożytnym Rzymie w odniesieniu do tej rośliny oraz z wyrabianej z niej maści na oczy^[10].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2026-10-09] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-09] (ang.).
1 2 3 4 Chelidonium L., [w:] Plants of the World Online [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-10-09] .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 58, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 Mingli Zhang & Christopher Grey-Wilson: Stylophorum. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-05]. (hiszp.).
1 2 Huan-WenH.W. Peng Huan-WenH.W. i inni, A revised tribal classification of Papaveraceae (poppy family) based on molecular and morphological data, „TAXON”, 73 (3), 2024, s. 762–783, DOI: 10.1002/tax.13175, ISSN 1996-8175 [dostęp 2026-10-09] (ang.).
1 2 3 Flora Polska. Szafer W. (red.). Warszawa – Kraków – Lublin – Łódź: Polska Akademia Umiejętności, 1927, s. 85.
↑ Family: Papaveraceae. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-04]. (ang.).
1 2 Nazwa polska według Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
1 2 Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.
↑ Nicholas Culpeper: Complete Herbal. Hertfordshire: Wordsworth Reference, 1653 (1995), s. 59–61.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2026-10-09] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-09] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Chelidonium L., [w:] Plants of the World Online [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-10-09] .

[checklist-4] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 58, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[china-5] 1 2 3 4 5 Mingli Zhang & Christopher Grey-Wilson: Stylophorum. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-05]. (hiszp.).

[peng-6] 1 2 Huan-WenH.W. Peng Huan-WenH.W. i inni, A revised tribal classification of Papaveraceae (poppy family) based on molecular and morphological data, „TAXON”, 73 (3), 2024, s. 762–783, DOI: 10.1002/tax.13175, ISSN 1996-8175 [dostęp 2026-10-09] (ang.).

[flora-7] 1 2 3 Flora Polska. Szafer W. (red.). Warszawa – Kraków – Lublin – Łódź: Polska Akademia Umiejętności, 1927, s. 85.

[grin-8] Family: Papaveraceae. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-04]. (ang.).

[gawrys-9] 1 2 Nazwa polska według Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.

[rejewski-10] 1 2 Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.

[culpeper-11] Nicholas Culpeper: Complete Herbal. Hertfordshire: Wordsworth Reference, 1653 (1995), s. 59–61.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]