Brug


'n Brug is 'n struktuur tussen twee punte wat oor 'n oop spasie of gaping strek. Brûe word algemeen gebruik om verkeer oor obstruksies soos riviere, valleie, paaie of spoorlyne te dra, en laat voetgangers, karre en treine toe om sulke obstruksies te oorkruis. Die meeste brûe het 'n plat dek wat op balke, boë of kabels rus. Die brug self staan op fondasies wat sy gewig na die ondergrond oordra sonder dat dit versak.
Brûe word in 'n groot verskeidenheid vorms gebou, na gelang van die ligging, die doel en die boutegnologie wat beskikbaar is. Die eenvoudigste is balkbrûe van boomstamme en hangbrûe van tou of rankplante. Die Romeine en die ou Chinese het groot boogbrûe van hout, klip en baksteen gebou. Met die Industriële Revolusie het massavervaardigde staal vakwerkbrûe en vrydraende brûe moontlik gemaak, waarmee breë riviere en diep valleie oorbrug kon word. Die langste spanne word met hangbrûe en kabelstutbrûe bereik, en sedert 2022 is die langste span meer as 2 km lank.
'n Brug moet sterk genoeg wees om sy eie gewig en die gewig van die verkeer te dra, en moet ook wind, vloede en aardbewings kan weerstaan. Baie brûe word om hul skoonheid bewonder, en sommige het bakens geword waarmee 'n stad of streek hom vereenselwig. In kuns en letterkunde staan die brug dikwels as metafoor vir verbinding of oorgang. Brûe kan 'n streek se ekonomie bevorder, maar dra ook tot besoedeling en klimaatsverandering by.
Geskiedenis
[wysig | wysig bron]Oudheid
[wysig | wysig bron]
Die vroegste brûe was eenvoudige loopplanke of boomstamme waarmee mense vleie en spruite oorgesteek het.[2] In Switserland is heipale, wat vandag nog 'n belangrike element van brugbou is, omstreeks 4 000 v.C. gebruik om paalwonings bo die water te dra.[3] Die Miceense kultuur het omstreeks die 13de eeu v.C. verskeie brûe met kraagstene gebou, waarvan die Arkadikobrug vandag nog staan.[4] In die 7de eeu v.C. het die Assiriese koning Sanherib klipakwadukte gebou om water na Nineve te voer. Een van hulle het by Jerwan met vyf boë 'n klein vallei oorgesteek en was 280 m lank en 20 m breed.[5] In Babilonië is in 626 v.C. 'n brug oor die Eufraat gebou wat na raming tussen 120 en 200 m lank was.[6] In Indië beskryf die verhandeling Arthashastra die bou van brûe en damme.[7] Die ou Chinese het 'n lang geskiedenis van brugbou, met vrydraende brûe, toubrûe en brûe op drywende bote.[8]
Die Romeine het baie duursame brûe gebou, en hul ingenieurstegnieke was hoogs ontwikkel.[9] Baie Romeinse akwadukte, waarvan sommige nog staan, het halfsirkelvormige boë.[9] Voorbeelde is die Alcántarabrug in Spanje en die Pont du Gard in Frankryk.[10] Die Romeine het met sement gebou, wat met klein klippies tot beton of met sand tot mortel gemeng kon word om bakstene of klippe te las.[11] Sommige Romeinse sementsoorte, veral dié met vulkaniese as, was waterdig.[12] Die reusagtige brug van Trajanus (omstreeks 105 n.C.), van hout en klip, het oor die Donau gestrek en was meer as 900 m lank.[13]
Middeleeue
[wysig | wysig bron]
Die oudste klipbrug wat in China behoue gebly het, is die Anjibrug, wat van 595 tot 605 n.C. tydens die Sui-dinastie gebou is. Dit is ook die oudste segmentboogbrug van klip ter wêreld met oop boogvulsels.[15] Toubrûe, 'n eenvoudige soort hangbrug, is deur die Inkas in die Andes gebruik voordat die Europeërs die gebied in die 16de eeu gekoloniseer het.[16]
In Europa het die kennis van brugbou ná die val van Rome agteruitgegaan, maar in die Hoë Middeleeue het dit in Frankryk, Engeland en Italië herleef met brûe soos die Pont d'Avignon, die brûe oor die Durance en die Ou Londense Brug.[17] Die Ponte Vecchio in Florence, die Ou Exebrug en die Monnowbrug in Wallis staan vandag nog.[17]
Renaissance
[wysig | wysig bron]
In die 15de en 16de eeu het die Renaissance in Europa nuwe klem op wetenskap en ingenieurswese gelê.[18] Denkers soos Galileo Galilei, Fausto Veranzio en Andrea Palladio het verhandelinge geskryf wat argitektuur en die boukuns streng analities benader het.[19] Hul vernuwings, waaronder vakwerkbrûe en segmentboë van klip, het tot die Ponte Santa Trinita in Florence, die Rialtobrug in Venesië en die Pont Neuf in Parys gelei.[20] In Indië het die Mogol-administrasie militêre en handelsbrûe gebou,[21] en in Afrika het die Asjantiryk brûe van boomstamme en balke oor strome en riviere gebou.[22]
Yster, spoorweë en staal
[wysig | wysig bron]Laat in die 18de eeu het Jean-Rodolphe Perronet en John Rennie die ontwerp van boogbrûe in Europa omvergewerp. Hulle boë was platter as die halfsirkelboë van die Romeine, sodat 'n brug vinniger gebou kon word, die water beter daaronder deur kon vloei en die pilare slanker kon wees. Die Pont de la Concorde in Parys en die Nuwe Londense Brug is so ontwerp.[23]

Met die Industriële Revolusie het yster 'n belangrike boustof vir brûe geword.[25] Gietyster, wat sterk onder druk maar bros is, en smeeyster, wat buigsamer is en trekkragte beter weerstaan, is albei gebruik.[26] Die Iron Bridge in Engeland, wat in 1781 van gietyster voltooi is, was die eerste groot brug wat geheel en al van metaal gemaak is.[24] Vroeg in die 19de eeu is verskeie lang hangbrûe met ysterstange gebou; staaldraad, wat veel beter is, het eers later in die eeu beskikbaar geword.[27]
Die spoorwegtydperk het in die 1820's begin en groot vernuwings in brugontwerp gebring.[28] In Brittanje het die spoorwegbrûe van ontwerpers soos Isambard Kingdom Brunel, Robert Stephenson en Joseph Locke dekade ná dekade groter geword,[29] en tydens die spoorwegmanie het die getal spoorwegbrûe in die land van 30 000 tot 60 000 verdubbel.[30] Spoorwegbrûe was meestal boë van klip of messelwerk, omdat dié die enorme gewig van treine kon dra, maar ysterbalke op klippilare is ook gebruik.[31] In Noord-Amerika, waar goedkoop timmerhout volop was, is eerder met hout gebou: vakwerkbrûe vir lang spanne en bokbrûe oor diep klowe.[32]

Die massaproduksie van staal laat in die 19de eeu het ligter en sterker vakwerk- en vrydraende brûe moontlik gemaak, en staaldraad het ysterstange as die boustof vir hangbrugkabels vervang.[34] Beton, wat reeds in die Romeinse Ryk gebruik is, is vroeg in die 19de eeu met die uitvinding van portlandsement verbeter en het klip en messelwerk as die vernaamste boustof vir brugfondasies vervang. Wanneer yster of staal in die beton ingebed word, soos in gewapende beton of voorgespanne beton, is dit 'n sterk en goedkoop boustof wat vir die horisontale elemente van balk- en kokerbalkbrûe gebruik kan word.[35]
20ste en 21ste eeu
[wysig | wysig bron]Deur die 20ste eeu het nuwe brûe, onder meer dié van Othmar Ammann, herhaaldelik rekords vir spanlengte gebreek, sodat vervoernetwerke al hoe breër riviere en valleie kon oorsteek.[36] Kabelstutbrûe, wat net deur skuins kabels gedra word, het ná die Tweede Wêreldoorlog gewild geword.[37] Laat in die 20ste eeu het extradosed-brûe, 'n mengvorm van die kokerbalk- en die kabelstutbrug, wye gebruik gevind, veral in Japan.[38] In China is staalbuise wat met beton gevul is, as 'n nuwe boumetode vir boogbrûe in gebruik geneem.[39] Veselversterkte polimere, wat nie soos staal roes nie, is vir balke, dekplate, voorspankabels, omhulsels om betonelemente en interne wapening in beton gebruik.[40] In die 21ste eeu het 'n brugspan met die 1915 Çanakkale-brug in Turkye vir die eerste keer 2 km oorskry.[41]
Gebruike
[wysig | wysig bron]'n Brug dien om 'n obstruksie te oorkruis. Dit kan spoorweë, motors, voetgangers, pyplyne, kabels of enige kombinasie daarvan dra.[42] Volgens funksie kan 'n brug as 'n pad-oor-padbrug, pad-oor-spoorbrug, rivierbrug, ens. ingedeel word. Akwadukte is reeds vroeg in die menslike geskiedenis gebou om water na dorpe en stede te voer,[43] en kanaalstelsels sluit soms bevaarbare akwadukte in wat bote oor 'n vallei of kloof dra.[44]
Vervoer
[wysig | wysig bron]
Tot vroeg in die 19de eeu is die meeste brûe ontwerp vir voetgangers, perde en perdekarre.[28] Spoorwegbrûe moet aan besondere eise voldoen, omdat hulle swaar laste dra: 'n enkele lokomotief kan 197 ton weeg.[46] Hulle word so ontwerp dat hulle min onder die las afbuig, dat skade by 'n ongeluk beperk bly, en dat hulle skielike skokke kan verduur, byvoorbeeld wanneer 'n treinwiel 'n oneffenheid in die spoor tref.[46] Daarom vermy spoorweë geboë brûe, hangbrûe en kabelstutbrûe en gebruik hulle gewoonlik reguit balk- of vakwerkbrûe.[47] Die snelle groei van snelwegnetwerke in die 20ste eeu het brûe vereis wat al hoe langer afstande na eilande en oor valleie moes oorbrug.[48]
Kruisings op verskillende vlakke
[wysig | wysig bron]Waar paaie of spoorlyne op grondvlak kruis, moet voertuie stilhou, sodat die verkeer stadiger beweeg, brandstof vermors word en meer botsings voorkom. Een oplossing is 'n brug wat die een pad oor die ander laat loop; dit staan bekend as 'n kruising op verskillende vlakke (Engels grade separation). Dit word by spoorwegoorgange sowel as by padkruisings toegepas.[49]
Voetgangers
[wysig | wysig bron]Voetbrûe is net vir voetgangers bedoel. Hulle wissel van eenvoudige loopplanke oor moerasgrond tot verhoogde, oordekte loopbrûe tussen geboue, soos dié in Minneapolis, wat voetgangers teen die strawwe winterweer beskut.[50] Voetbrûe oor besige stadstrate is gewoonlik veiliger as voetoorgange, maar stadsbeplanners en voorstanders van gestremdes kritiseer hulle omdat hulle voetgangers ontrief, toeganklikheid belemmer, die gehalte van die stadslewe aantas en motorafhanklikheid bestendig.[51]
Militêre brûe
[wysig | wysig bron]
Die meeste brûe is vaste strukture. Daarteenoor is militêre brûe gewoonlik draagbaar, sodat hulle maklik rondbeweeg en waar nodig ontplooi kan word. Hulle is 'n belangrike deel van die toerusting van militêre ingenieurswese en word gebruik om tydens 'n geveg vinnig 'n obstruksie oor te steek of om voorrade agter die front aan te voer.[53] Daar is twee soorte militêre brûe: nat brûe, wat op pontons dryf, en droë brûe, wat op pilare, rivieroewers of ankerblokke rus.[53] 'n Eenvoudige manier om 'n klein sloot oor te steek, is om 'n groot bondel pype of houtpale daarin te plaas sodat voertuie daaroor kan ry.[54] Pantserbrugleggers is voertuie wat 'n brug na 'n obstruksie kan vervoer en dit daar kan lê; hulle kan gewoonlik oor dieselfde terrein as 'n tenk beweeg.[55] Die Britse Chieftain-voertuig kon binne drie minute 'n brug van 23 m lê wat 54 ton kon dra.[56] Militêre brûe word ook in vredestyd gebruik: die Baileybrug is in 1940 vir die Tweede Wêreldoorlog ontwerp, maar dien vandag nog as klein permanente brug en as tydelike brug terwyl 'n permanente brug vervang of herstel word.[52]
In oorlogstyd word brûe dikwels deur bomaanvalle of deur genietroepe beskadig. Brûe is waardevolle teikens omdat hulle nie kan beweeg nie, maklik uit die lug raakgesien word, en skade aan 'n brug die vyand se vervoernetwerk ontwrig.[57] Brûe word sedert die oudheid met artillerie aangeval, en vliegtuie en hommeltuie het dit makliker gemaak. Duitsland het tydens die Tweede Wêreldoorlog met die Stuka duikbomaanvalle op brûe uitgevoer,[58] en Oekraïne het die Krimbrug in 2023 met 'n hommeltuigaanval beskadig.[59]
Ander gebruike
[wysig | wysig bron]Sommige brûe het ander gebruike as vervoer. Pyplynbrûe dra olie- of waterpype oor valleie en riviere.[60] Baie historiese brûe het geboue gedra, waaronder heiligdomme, werkplekke, winkels, eetplekke en huise; bekende voorbeelde is die Ou Londense Brug en die Ponte Vecchio.[61] Sommige Middeleeuse brûe in Europa het 'n kapel ingesluit.[62] Vandag staan daar by sommige rusplekke langs snelweë restaurante en winkels op 'n brug oor die pad, sodat bestuurders uit albei rigtings hulle kan bereik.[63] Natuurbewaarders gebruik wildbrûe om die versnippering van habitats en botsings tussen diere en voertuie te verminder.[64] Die eerste wildbrûe is in die 1950's gebou, en hulle word nou wêreldwyd gebruik.[65]
Struktuur en vorm
[wysig | wysig bron]Brûe word hoofsaaklik volgens hul basiese struktuur ingedeel: boog, vakwerk, vrydraend, hang, kabelstut of balk.[66] Watter struktuur gekies word, hang af van onder meer die voorkoms, die omgewing, die koste en die doel van die brug.[67] Sommige spanne kombineer twee basiese strukture: die Brooklyn-brug is hoofsaaklik 'n hangbrug, maar gebruik ook stutkabels.[68] Brûe met verskeie spanne gebruik soms verskillende strukture vir verskillende spanne.[69]
- Boogbrug
- Vakwerkbrug
- Vrydraende brug
- Hangbrug
- Kabelstutbrug
- Balkbrug
Boogbrug
[wysig | wysig bron]'n Boogbrug bestaan uit 'n geboë boog wat onder druk staan en die dek bo of onder die boog dra.[70] Die boog kan 'n halfsirkel, 'n ellips, 'n spitsboog of 'n segment van 'n sirkel wees.[71] 'n Boog druk aan albei kante skuins na buite, sodat dit sterk steunpunte of landhoofde nodig het om te keer dat die boog uitsprei of ineenstort.[72] By 'n dekboogbrug rus die dek bo-op die boog, by 'n gebonde boogbrug hang die dek onder die boog, en by 'n deurboogbrug loop die dek deur die middel van die boog.[73]
Vakwerkbrug
[wysig | wysig bron]'n Vakwerkbrug bestaan uit 'n reeks verbonde driehoeke wat saam 'n stywe geheel vorm en aan albei kante op die fondasie rus, waarop dit 'n vertikale krag afwaarts uitoefen.[74] Die dek kan bo-op die vakwerk of onderaan dit loop.[75] 'n Dek onderaan laat meer ruimte onder die brug, terwyl 'n dek bo-op ruimte laat vir oorgrootte vragte en nie met oorhoofse kraglyne bots nie.[76] Die stawe kan van yster of hout wees, maar die meeste moderne vakwerkbrûe is van staal.[77] Die horisontale stawe bo staan gewoonlik onder druk en dié onder gewoonlik onder trek; die stawe tussenin kan na gelang van die uitleg van die driehoeke onder trek of druk staan.[74] Vakwerkbrûe is betreklik styf en word dikwels vir spoorwegbrûe gebruik wat baie swaar laste moet dra.[78]
Vrydraende brug
[wysig | wysig bron]'n Vrydraende brug (kragarmbrug) bestaan uit balke of vakwerke wat styf aan 'n steunpunt (pilaar of ankerblok) vas is en sonder verdere steun horisontaal daarvandaan uitsteek.[79] In die ou Asië is vrydraende brûe van groot klippe of hout oor klein obstruksies gebou.[80] In die 1880's is sommige vroeë vrydraende brûe van smeeyster gebou, maar teen die einde van die 19de eeu het staal algemeen geword.[81] 'n Gebalanseerde vrydraende brug bestaan uit twee verbonde kragarms wat van 'n enkele middelste steunpunt in teenoorgestelde rigtings uitsteek;[82] by ander steek twee kragarms van weerskante van die span na die middel uit, waar hulle bymekaarkom.[83] Die vrydraende boumetode, waarby die bouwerk van 'n steunpunt af sonder steun van onder oor die obstruksie vorder, word ook vir boog- en kabelstutbrûe gebruik.[84]
Hangbrug
[wysig | wysig bron]- Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Hangbrug.
By 'n hangbrug loop groot, geboë kabels oor die toppe van hoë torings, en die brugdek hang aan dié kabels.[85] Die eerste moderne hangbrûe vroeg in die 19de eeu was kettingbrûe met ysterstange in plaas van gebundelde drade.[86] Toe staaldraad algemeen beskikbaar geword het, kon honderde drade tussen die torings gespan en tot langer kabels saamgebundel word,[87] sodat hangbrûe spanne van 2 km kon bereik. Waar die brug oor 'n rivier gaan, is dit 'n ingewikkelde proses om die drade oor die groot span te trek.[88] 'n Hangbrugkabel neem die vorm van 'n kettinglyn aan wanneer dit eers tussen die torings hang, maar sodra die eweredige gewig van die dek bygevoeg word, word dit 'n parabool.[89] Korter torings beteken minder deurhang in die kabel, wat die trekkrag in die kabel verhoog en sterker torings en ankerblokke vereis.[90]
Kabelstutbrug
[wysig | wysig bron]- Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Kabelstutbrug.
Kabelstutbrûe lyk soos hangbrûe, maar die kabels wat die dek dra, is direk aan die torings vas.[91] Die skuins kabels kan in 'n waaierpatroon of 'n harppatroon gerangskik wees.[92] Ná die Tweede Wêreldoorlog is die ontwerp vir baie nuwe brûe in Duitsland gebruik.[93] Wanneer 'n wye obstruksie oorbrug moet word, kan ontwerpers tussen 'n hangbrug en 'n kabelstutbrug kies. Hangbrûe kan 'n langer span haal, maar kabelstutbrûe gebruik minder kabel vir 'n gegewe span, het geen ankerblokke nodig nie, en hul dek kan maklik van die torings af na buite gebou word.[94]
Balkbrug
[wysig | wysig bron]Balkbrûe is eenvoudige strukture met een of meer parallelle, horisontale balke wat oor 'n obstruksie strek, en word vir spoorweë sowel as paaie gebruik.[95] 'n Kokerbalkbrug is gewoonlik vlakker as 'n brug met I-balke, sodat die aanlooppaaie oor 'n obstruksie van 'n gegewe hoogte korter en laer kan wees.[96] Balkbrûe word dikwels vir spanne korter as sowat 50 m gebruik; vir langer spanne is vakwerk of soortgelyke strukture gewoonlik doeltreffender.[97] Die meeste balkbrûe het 'n plat onderkant, maar by sommige buig die onderkant opwaarts. Dit lyk sierliker en kan meer ruimte onder die brug laat, maar is gewoonlik duurder, omdat balke met 'n plat onderkant makliker gebou word.[98]
Ander vorms
[wysig | wysig bron]Beweegbare brug
[wysig | wysig bron]- Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Beweegbare brug.

By 'n beweegbare brug kan die hele dek of 'n deel daarvan beweeg, gewoonlik om hoë vaartuie te laat deurgaan.[100] Die vroegste beweegbare brûe was ophaalbrûe wat aan een kant skarnier en baie moeite gekos het om op te lig. Met teengewigte aan die skarnierkant word dit 'n basculebrug, wat makliker en veiliger beweeg.[101] Draaibrûe draai horisontaal om 'n spilpunt op die kanaaloewer of soms op 'n pilaar in die middel van die water,[102] en hefbrûe word deur kabels wat oor katrolle bo-op die torings loop, vertikaal tussen twee torings opgelig.[103] Bekende beweegbare brûe is die El Ferdan-spoorbrug in Egipte en die Erasmusbrug in Rotterdam. Ontwerpers skep soms ongewone beweegbare brûe juis om 'n dorp of stad 'n baken te gee,[104] soos die Puente de la Mujer in Buenos Aires en die Gateshead Millennium Bridge oor die Tyne, 'n seldsame kantelbrug.[105]
Lang brûe met baie spanne
[wysig | wysig bron]Verskeie terme beskryf lang brûe met baie spanne, waaronder viaduk, bokbrug en dam- of dyklaan (causeway). Die gebruik oorvleuel, maar elkeen het 'n eie klem.[106] Viadukte, wat voertuie dra, en akwadukte, wat water dra, steek 'n vallei of 'n laagte oor en rus op 'n reeks boë of pilare.[107] Bekende viadukte is die Viaduc de Garabit[108] en die Millau-brug[109] in Frankryk. 'n Bokbrug, wat in die 19de eeu algemeen vir spoorweë gebruik is, bestaan uit baie kort spanne op digby mekaar geplaasde stutte.[110] Dit lyk soos 'n viaduk, maar viadukte het gewoonlik hoër pilare en langer spanne.[111] 'n Dyklaan is 'n lae pad, gewoonlik oor 'n vlei, moeras, meer of ander watermassa. Baie is gronddamme, maar sommige is verhoogde brûe, soos die Lake Pontchartrain Causeway in Louisiana, wat 38,4 km lank is.[112]
Extradosed-brug
[wysig | wysig bron]'n Extradosed-brug kombineer kenmerke van die kokerbalkbrug en die kabelstutbrug.[113] Die torings is betreklik laag, tussen 7% en 13% van die span bo die dek, en die brugvorm is geskik vir spanne van 100 tot 250 m.[114] Anders as by hang- en kabelstutbrûe is die torings dikwels op die dek self gebou en stewig daaraan vasgemaak.[115] Omdat die kabels betreklik plat lê, druk hulle die dek horisontaal saam, soos die voorspandrade in 'n betonbalk.[116] Die vorm is geskik waar die dek dun moet wees om ruimte onder die brug te laat, of waar die torings weens lugvaartveiligheid laag moet bly.[117]
Pontonbrug
[wysig | wysig bron]- Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Pontonbrug.
'n Pontonbrug of drywende brug rus op vlotte of vlak bote wat 'n deurlopende dek vir voetgangers of voertuie oor die water dra.[118] Pontonbrûe word gewoonlik gebruik waar die water te diep is om pilare te bou, of as draaibrug in 'n kanaal.[119] Tydens die tweede Persiese inval in Griekeland het die Persiese koning Xerxes 'n groot pontonbrug oor die Hellespont (die Dardanelle) gebou, wat uit twee parallelle rye van 360 bote bestaan het.[120] Vandag is verskeie pontonbrûe in gebruik, waaronder 'n hele paar in die Amerikaanse deelstaat Washington.[121] In Noorweë steek die Nordhordlandbrug 'n diep fjord oor op drywende betonpontons.[122]
Ontwerp
[wysig | wysig bron]Ontwerpproses
[wysig | wysig bron]Die ontwerp van 'n nuwe brug word gewoonlik in verskeie fases stap vir stap verfyn.[123] 'n Vroeë stap, soms die konsepontwerp genoem, is om die eise te oorweeg waaraan die brug moet voldoen.[123] Eise wat direk met die funksie verband hou, is onder meer die lewensduur, veiligheid, klimaat, grondtoestande, verkeersvolume, die grootte en aard van die obstruksie, en die ruimte wat onder die brug vry moet bly.[124] Ander beperkings sluit die bou- en onderhoudskoste, die voorkoms, die beskikbare boutyd, die eienaar se voorkeur en die bouers se ervaring in.[124] By sommige ontwerpe word ook die impak op die omgewing en die natuurlewe in ag geneem, asook die brug se ekonomiese, sosiale en historiese verhouding met die plaaslike gemeenskap.[125] Sodra die eise vasgestel is, soek die ontwerper met strukturele analise na moontlike ontwerpe.[126] Uit verskeie ontwerpe wat aan die eise voldoen, kan een met waarde-ingenieurswese gekies word, wat elke ontwerp volgens geweegde punte vir koste, lewensduur, duursaamheid, beskikbaarheid van hulpbronne, boubaarheid, boutyd en onderhoudskoste beoordeel.[127]
'n Belangrike eis is die lewensduur: die aantal jare wat die brug met roetine-onderhoud, en sonder groot herstelwerk, in gebruik moet bly.[128] Die oorbou van 'n houtbrug hou gewoonlik 10 tot 50 jaar,[129] terwyl betonpadbrûe 75 tot 150 jaar kan hou.[130] 'n Brug moet ook aan die plaaslike ontwerpspesifikasies en boukodes voldoen, wat in sommige lande wetlik bindend is.[131]
Estetika
[wysig | wysig bron]
Die voorkoms van 'n brug is een van die faktore wat in die ontwerp oorweeg word.[132] 'n Mooi brug kan 'n positiewe uitwerking op 'n gemeenskap hê, en sommige brûe word selfs as kunswerke beskou.[133] Brugontwerpers wat bekend is vir die visuele aantrekkingskrag van hul brûe, is onder andere Thomas Telford, Gustave Eiffel, John Roebling, Robert Maillart en Santiago Calatrava.[134] Eienskappe wat bepaal hoe mooi 'n brug gevind word, is onder meer verhouding, kleur, tekstuur, orde, verfyning, inpassing in die omgewing en funksionaliteit.[135]
Die kunshistorikus Dan Cruickshank skryf dat brûe as uitinge van menslike verbeelding en ambisie beskou word, en dat baie brûe hul oorspronklike nutsfunksie ontstyg en kunswerke word. Volgens hom het "'n groot brug 'n emosionele impak, 'n verhewe gehalte en 'n heldhaftige skoonheid wat selfs diegene ontroer wat nie daaraan gewoond is dat die beeldende kunste hul sintuie aanvuur nie".[136]
Materiaal
[wysig | wysig bron]'n Brugontwerper kan uit 'n wye verskeidenheid materiale kies, waaronder hout, baksteen, tou, klip, yster, staal en beton.[137] Brûe word oor die algemeen van beton en staal (vroeër gietyster) vervaardig. Ander materiale, soos hout en bamboes, word soms vir kleiner of korter brûe gebruik. 'n Brug van twee of meer verskillende materiale, byvoorbeeld staal en beton, staan as 'n saamgestelde brug bekend.[138] Sommige van die grootste boogbrûe is saamgesteld, omdat hulle van beton en staal gemaak is.[39]
Hout is 'n goedkoop, hernubare hulpbron wat sterk is vir sy gewig, maar dit word selde vir moderne padbrûe gebruik omdat dit in die weer agteruitgaan en baie swakker as staal of beton is.[139] Hout word hoofsaaklik in balk- en vakwerkbrûe gebruik, waaronder oordekte brûe, asook in groot spoorwegbokbrûe.[140] Messelwerk van klip en baksteen is net geskik vir dele wat onder druk en nie onder trek staan nie, en word daarom tot boë en fondasies beperk.[141] In die 20ste eeu, toe beton dit in die Weste vervang het, is groot messelwerkbrûe in China steeds gebou.[142]
Gietyster en smeeyster is van laat in die 18de tot laat in die 19de eeu baie gebruik, veral vir boë en vakwerke. Yster is betreklik bros en is, behalwe vir sierwerk, deur staal vervang.[143] Staal is een van die algemeenste materiale in moderne brûe, omdat dit sterk is onder druk sowel as trek.[144] Vakwerk- en balkbrûe is dikwels van staal, en staaldraad is 'n onmisbare deel van feitlik alle hang- en kabelstutbrûe.[145] Staalbrûe is duurder as vergelykbare betonbrûe, maar baie ligter vir dieselfde sterkte, vinniger om te bou, en buigsamer tydens bou en herstel.[146]
Baie padbrûe word hoofsaaklik met 'n balkstruktuur van gewapende beton gebou, dikwels as kokerbalk.[147] Beton neem die vorm aan van die bekisting waarin dit gegiet word.[148] Beton is sterk en goedkoop, maar bros, en kan onder trek kraak. Daarom word staalwapening in die beton ingegiet,[149] en in dele wat onder trek kan kom, word voorspankabels ingebed en styfgetrek sodat hulle die beton saamdruk. Wanneer so 'n balk 'n las dra, werk die druk van die kabels die trek teë wat ontstaan omdat die balk wil deurbuig. Die kabels kan voorgespan word, voordat en terwyl die beton uithard, of in buise in die beton nagespan word nadat dit uitgehard het.[150]
Dubbeldekbrûe
[wysig | wysig bron]'n Dubbeldekbrug dra twee dekke bo-op mekaar. Dit word gedoen om meer verkeer te dra, waar die ligging die grootte van die brug beperk, of om verskillende soorte verkeer veilig van mekaar te skei, byvoorbeeld motors van voetgangers of treine.[151] 'n Vroeë dubbeldekbrug met 'n spoorlyn op die een dek en 'n pad op die ander was die hangbrug by die Niagara-waterval,[152] en 'n moderne voorbeeld is die Dom Luis I-brug in Portugal.[153] Omdat hulle baie motorverkeer kan dra, word dubbeldekbrûe dikwels naby groot stede aangetref, soos die Tsing Ma-brug in Hongkong[154] en die Øresundbrug tussen Kopenhagen en Malmö.[155]
Laste
[wysig | wysig bron]'n Brug moet al die laste en kragte kan dra wat dit redelikerwys kan ondervind. Hierdie laste word dikwels in drie dele verdeel. Die dooie las is die gewig van die brug self. Die lewende las is al die kragte en trillings wat die verkeer oor die brug veroorsaak, insluitend die gewig, rem en versnelling. Die omgewingslas omvat al die kragte uit die omgewing van die brug, soos weer, aardbewings, modderstortings, waterstrome, oorstromings, grondversakking, ryp, temperatuurskommelings en botsings.[156]
Vir sporadiese gebeure soos oorstromings, aardbewings, botsings en orkane kies die ontwerper 'n maksimum hewigheid wat die brug moet kan weerstaan. Dié hewigheid word bepaal deur die herhalingstydperk, die gemiddelde tyd tussen gebeure van 'n gegewe omvang, wat na gelang van die soort gebeurtenis en die land waarin die brug staan van 10 tot 2 500 jaar wissel.[157] Vir brûe wat 'n kritieke deel van die vervoernetwerk is, byvoorbeeld 'n reddingslyn in noodgevalle, word langer herhalingstydperke gebruik, soos 2 000 jaar: die brug moet dan die hewigste storm weerstaan wat na verwagting een keer in 2 000 jaar voorkom.[158]
Die laste veroorsaak spanning in die dele van die brug, en die dele vervorm daaronder: hulle buig, rek of draai. Staal kan 'n mate van rek of buiging verduur sonder om te faal, maar beton is onelasties, en sy vorm sal skaars verander totdat die spanning te groot word en dit faal.[159] Na die aard van die krag word die spanning in druk, trek, skuif en wringing ingedeel.[160] Die ontwerp word met formules of rekenaarprogramme gemodelleer om te bepaal of dit aan die ontwerpdoelwitte voldoen,[161] en baie ontwerpers gebruik daarvoor grenstoestandontwerp, soos in Europa en China, of die Amerikaanse Load and Resistance Factor Design.[162]
Trillings en aardbewings
[wysig | wysig bron]Wind, aardbewings en verkeer kan onreëlmatige of periodieke kragte op 'n brug uitoefen wat dele daarvan laat tril of ossilleer.[163] Sommige dele het eie resonansiefrekwensies, en trillings naby dié frekwensies kan baie groot spanning veroorsaak.[164] Wind kan verskeie soorte trillings veroorsaak, soos fladder, galop en werwelafskeiding.[165] By lang, slank brûe, gewoonlik hang- en kabelstutbrûe, is wind daarom 'n belangrike ontwerpoorweging.[166] Algemene teenmaatreëls is om die dek met vakwerk te verstyf en dempers aan kabels en torings te heg.[167] Wie trillings verwaarloos, kan die brug laat faal. Die Tacoma Narrows-brug in die Verenigde State het in 1940 in 'n wind van 68 km/h ineengestort, hoewel dit ontwerp is om winde tot 206 km/h te weerstaan, omdat die ontwerper nie met windgedrewe fladder en resonansie rekening gehou het nie.[168]

Aardbewings kan brûe ernstig beskadig.[170] Tydens 'n aardbewing kan onder meer langperiode-snelheidspulse, skuifkrake, groot grondbewegings, vertikale versnellings en bodemvervloeiing voorkom.[171] Aardbewingsingenieurs bestudeer seismiese data om die bewegings wat brûe ondervind te klassifiseer en te kwantifiseer, en regerings gebruik dié studies om ontwerpstandaarde op te stel wat bepaal watter bewegings nuwe brûe moet kan weerstaan.[172]
Konstruksie
[wysig | wysig bron]'n Brug bestaan uit twee dele, naamlik die:
- oorbou, waaroor die verkeer beweeg, met die dek, vakwerke, boë, torings, kabels en balke; en
- onderbou, die pilare en fondasies wat die brug ondersteun, met die fondamente, landhoofde, heipale, ankerblokke en steunlaers.[173]
Bouproses
[wysig | wysig bron]
Die bou van 'n brug word gewoonlik deur bou-ingenieurs bestuur, wat die bouproses beplan en daarop toesig hou. Hulle stel begrotings en skedules op, hou gereeld formele ontwerpoorsigte, en praat met die ontwerpers om die bouplanne te vertolk en by te werk.[175] Wanneer 'n bestaande brug vervang of opgeknap word, kan die ontwrigting van die verkeer inwoners en dienste benadeel; versnelde brugbou, met voorafvervaardigde dele en 'n kort skedule, kan dit beperk.[176]
Die kragte op 'n brug tydens die bou kan groter of van 'n ander aard wees as dié op die voltooide brug, en die ontwerp moet ook dié ongewone spanning in ag neem. Tydelike stutte, tydelike verspanning of permanente versterking van sekere dele kan nodig wees.[177] Die betontorings van 'n voltooide kabelstutbrug staan byvoorbeeld onder die gewenste druk van die swaar kabels, maar tydens die bou, sonder dié las, kan sywinde ongewenste trekkragte in hulle veroorsaak.[178]
Onderbou
[wysig | wysig bron]By alle brûe word die onderbou eerste gebou. Daarvan word die fondamente en landhoofde gewoonlik eerste gebou: groot blokke gewapende beton wat geheel of gedeeltelik ondergronds lê en die hele gewig van die brug na die ondergrond oordra.[179] Volgens hul verhouding van hoogte tot breedte is fondamente vlak (laer as wat hulle breed is) of diep (hoër as wat hulle breed is).[180] As die ondergrond nie die las kan dra nie, moet eers heipale van hout, staal of beton vertikaal onder die fondamente ingedryf word. Sommige rus op die rotsbodem, terwyl ander op wrywing staatmaak om te keer dat die fondament verder sak.[181]
Landhoofde staan gewoonlik aan die punte van die brugdek, waar dit die grond bereik, en lei die gewig vertikaal of skuins na die ondergrond.[72] Hulle kan ook as keermure dien wat keer dat die grond onder die aanlooppad wegspoel.[182] Nadat die fondamente vir die pilare gelê is, word die pilare en pilaarkoppe gebou om die onderbou te voltooi.[183] Hangbrûe het gewoonlik ankerblokke nodig: groot blokke gewapende beton wat stewig in die aarde geanker is, omdat hulle die sydelingse trek moet weerstaan van die kabels wat die hele dek en die verkeer dra.[184]

Waar pilare of torings in 'n rivier, meer of die see gebou word, is spesiale tegnieke nodig.[185] 'n Caisson is 'n groot, waterdigte, hol struktuur wat onder oop is. Dit word tot op die bodem laat sak, sodat werkers daarin die grond vir die fondamente kan voorberei, en word daarna gewoonlik met beton gevul om die fondament of 'n deel daarvan te vorm.[186] Die lugdruk in 'n geslote caisson moet hoog bly om die water uit te hou.[187] Werkers wat nie behoorlik dekomprimeer wanneer hulle uitkom nie, kan duikersiekte kry. Die vroeë brugbouers het dit nie verstaan nie, en sterftes was algemeen: met die bou van die Eadsbrug, wat in 1874 voltooi is, het dertien werkers aan duikersiekte gesterf.[188] 'n Ander metode is 'n bokscaisson, 'n groot staal- of betonkis wat bo oop is, deur sleepbote na die bouterrein gesleep word, en dan tot op die bodem laat sak en met beton gevul word.[189] Die Akashi Kaikyo-hangbrug in Japan rus op twee sulke caissons, elk 70 m hoog en 80 m in deursnee, wat in water van 60 m diep op die seebodem staan sonder heipale of fondamente.[189] 'n Alternatief is 'n kofferdam, 'n tydelike dam rondom die bouplek wat bo oop is en waarin werkers die fondamente kan bou.[190]
Tussen die oorbou en die onderbou word dikwels steunlaers geplaas. Dit is meganiese toestelle wat klein bewegings toelaat, soos dié wat uitsetting en inkrimping deur hitte, kruip van die materiaal of geringe aardbewings veroorsaak; sonder steunlaers kan sulke bewegings die brug beskadig. Steunlaers kan gekies word om in een bepaalde rigting te laat draai of gly sonder om bewegings in ander rigtings toe te laat.[191]
Oorbou
[wysig | wysig bron]Wanneer die onderbou klaar is, word die oorbou daarop gebou. Die oorbou van 'n balkbrug kan ter plaatse gebou word of elders voorafvervaardig en na die bouterrein vervoer word,[192] waarna 'n hyskraan of portaalkraan die voorafvervaardigde balke op die steunpunte plaas.[193] Oor 'n diep kloof kan die balke en dek op die aanlooppad aanmekaargesit en dan horisontaal oor die obstruksie gestoot word.[194] Boë van beton of klip word tydens die bou deur 'n tydelike houtstruktuur, die boogkap, gestut.[195] Sommige staalboë word ook so gebou, terwyl by ander albei helftes vrydraend van die landhoofde af uitgebou word.[196] Vrydraende brûe word stap vir stap van die ankerblokke of pilare af na buite gebou en kan hulself gewoonlik sonder tydelike stutte dra. By betonkragarms word voorspankabels deur buise in elke deel gesteek en styfgetrek.[197]
By 'n kabelstutbrug word eers die torings gebou. Die dek word dan in dele van die torings af na buite gebou, en elke deel word met staalkabels aan die torings verbind wat styfgetrek word om die gewig van die dek te dra.[198] By 'n hangbrug word ook eers die torings gebou. Vir die groot kabels word 'n groot katrol heen en weer oor die span getrek, en met elke rit word drade tussen die ankerblokke gespan, 'n proses wat spin genoem word. Die drade word daarna tot kabels saamgebundel en aan albei kante aan die ankerblokke vasgemaak. Vertikale hangers word aan die kabels gehang, en die dek word deel vir deel daaraan gehang en aanmekaar verbind.[199]

Die torings van hang- en kabelstutbrûe is van beton of staal. Beton is gewoonlik geskik vir torings tot sowat 250 m hoog; staaltorings kan hoër wees.[201] Die torings staan onder druk, anders as die kabels, wat onder trek staan.[202] By hangbrûe loop die kabel gewoonlik oor 'n geboë saal bo-op die toring, terwyl die kabels by kabelstutbrûe gewoonlik in die toring geanker is.[203] 'n Kabel bestaan uit een of meer stringe, en elke string uit baie drade van hoëtrekstaal met 'n deursnee van 3 tot 7 mm.[204] Die kabels van groot hangbrûe kan meer as 1 m dik wees en meer as 20 000 ton weeg.[205] Voordat die kabels gespin word, moet tydelike loopbrûe gebou word wat die drade dra terwyl hulle oor die span en die toringtoppe getrek word.[206] Die drade kan een vir een met katrolle (lugspin) of as hele voorafvervaardigde stringe oorgetrek word; lugspin is vir alle hangbrûe gebruik totdat die stringmetode in die 1960's ontwikkel is.[207]
Die dek is die plat, horisontale oppervlak wat oor die hele span van die brug strek, en rus gewoonlik op balke of kokerbalke.[208] Twee algemene soorte is betondekke, plat blaaie gewapende beton wat voorafgegiet of ter plaatse gegiet word, en ortotropiese staaldekke, 'n plat staalplaat met baie klein ribbes aan die onderkant en dwarsbalke daaronder.[209] Staaldekke is duurder as betondekke, maar ligter, en is nuttig waar gewig krities is, waar die dek dun moet wees, of waar aardbewings of uiterste koue voorkom.[210] Baie dekke het 'n slytlaag van klipgruis in 'n bindmiddel soos asfalt, poliuretaan, epoksiehars of poliëster, wat vervang word wanneer die verkeer dit afgeslyt het.[211] Spoorwegbrugdekke is óf oop, met die dwarslêers direk op die balke, óf ballasdekke, waar die dwarslêers in ballasklip op 'n dekplaat lê.[212] Oor water of 'n diep vallei kan die dek gebou word op tydelike stutte, deur dit van die grond af op te domkrag, deur dit horisontaal oor te stoot, deur dit met 'n hystoestel op die brug van onder op te lig, deur dit vrydraend van die torings of landhoofde af uit te bou, of met 'n drywende kraan.[213]
Beskerming
[wysig | wysig bron]Om sy ontwerplewensduur te haal, moet 'n brug teen agteruitgang beskerm word. Brûe kan weens roes, korrosie, chemiese werking en meganiese slytasie agteruitgaan, wat as roes op staal of as krake en afskilfering in beton sigbaar kan word.[214] Die agteruitgang kan vertraag word deur water en suurstof van die brugdele weg te hou,[215] met dreineringstelsels, waterdigte membrane en die weglating van uitsettingsvoë.[216] Betondele kan met waterdigte seëls en lae beskerm word,[217] en die wapeningstaal daarin deur beton van hoë gehalte en 'n dikker betonlaag om die staal.[218] Staaldele kan geverf of met sink gegalvaniseer word.[219] Met vlekvrye staal of weerbestande staal, wat 'n beskermende buitelaag roes vorm, is verf glad nie nodig nie.[220]
Waar die fondamente in water staan, kan uitskuring 'n ernstige probleem wees: strome spoel die sand en klippe om en onder die fondamente mettertyd weg. Dit kan beperk word met 'n kofferdam om die fondamente of met groot, sorgvuldig geplaaste klippe rondom hulle.[221] Om korrosie binne die kabels van hang- en kabelstutbrûe te beperk, word die kabels met gegalvaniseerde draad toegedraai, met bry of epoksie ingespuit, met inmekaarsluitende S-profieldrade gebou, of word droë lug deur hulle gepomp.[222] Brûe met pilare in bevaarbare waterweë word ontwerp om skeepsbotsings tot 'n vooraf bepaalde omvang te weerstaan, en die pilare kan deur stootkussings, paalgroepe of klein kunsmatige eilande beskerm word.[223]
Bestuur en finansiering
[wysig | wysig bron]Bestuur en onderhoud
[wysig | wysig bron]Wanneer 'n brug in gebruik geneem is, moet dit bestuur word sodat dit oop bly vir verkeer, veilig bly en sy beoogde lewensduur haal. Brugbestuur sluit tegniese werk in, naamlik onderhoud, inspeksie, monitering en toetsing, asook die beplanning, begroting en prioritisering van onderhoud.[224] Die jaarlikse onderhoudskoste styg namate die brug ouer word en agteruitgaan.[225]
Onderhoud is daarop gemik om die brug langer te laat hou, sy lewensikluskoste te verlaag en die gemeenskap se veiligheid te verseker.[226] Korrektiewe onderhoud reageer op onverwagte probleme, soos die herstel van pilare, balke, torings of kabels en die vervanging van steunlaers.[227] Voorkomende onderhoud sluit was, verf, die smeer van steunlaers, die seël van die dek, die vul van krake en slaggate en sneeuverwydering in.[228] Sommige take word volgens 'n vaste skedule gedoen, soos dié van die stadsvervoerdepartement van New York:[229]
| Taak | Elke |
|---|---|
| Was van die hele struktuur | 1-2 jaar |
| Skoonmaak van dreine | 2 jaar |
| Smeer van steunlaers | 4 jaar |
| Vul van krake | 4 jaar |
| Seël van die dekoppervlak | 4-6 jaar |
| Seël van sypaadjies | 5 jaar |
| Vervanging van die dek se slytlaag | 12 jaar |
| Verf van staaldele | 12-15 jaar |
Inspeksie is 'n belangrike deel van onderhoud. Agteruitgang kan uit die omgewing kom, soos uitsetting en inkrimping deur vries en ontdooi, reën, die oksidasie van staal en seesproei, maar ook uit menslike bedrywighede, soos verkeer, meganiese slytasie, swak ontwerp en verkeerde herstelwerk.[230] Sommige lande skryf vaste inspeksieskedules voor, byvoorbeeld 'n roetine-inspeksie elke 24 maande en 'n inspeksie van onderwaterfondamente vir uitskuring elke 60 maande.[231] Omdat visuele inspeksie alleen onbetroubaar kan wees, gebruik inspekteurs ook nievernietigende toetse soos hamerslagtoetse, ultrasoniese toetse, seismiese tomografie en grondradar.[232] Strukturele gesondheidsmonitering meet die toestand van 'n brug outomaties en gereeld.[233] By vernietigende toetse word monsters, soos boorkerns uit beton of 'n stukkie draad uit 'n kabel, uit die brug verwyder en in 'n laboratorium ontleed.[234]
Finansiering
[wysig | wysig bron]Die bou en bedryf van brûe word uit verskeie bronne gefinansier, waaronder brandstofbelasting, jaarlikse lisensiegelde vir voertuie, tolgeld, spitstydheffings en gebruiksgelde wat met satellietopsporing bereken word.[235] Sommige brûe, veral in ontwikkelende lande, word deur internasionale bronne soos die Wêreldbank of China se Gordel-en-pad-inisiatief gefinansier.[236] Tolstelsels is gewoonlik 'n ondoeltreffende manier om geld in te samel, veral met tolhekke, wat duur is om te bou en te bestuur, die verkeer vertraag, en die bou van op- en afritte bemoeilik.[237]
Die regering dra gewoonlik die koste van 'n nuwe brug, maar sedert 1990 word al hoe meer brûe deur private maatskappye in 'n openbaar-private vennootskap gebou en betaal. Die regering gee 'n maatskappy die reg om die brug te bou, en die maatskappy verhaal sy koste deur vir 'n vaste tydperk tolgeld te hef, waarna die brug aan die regering oorgedra word.[238] Bekende voorbeelde is die Queen Elizabeth II-brug (1991, met 'n toltydperk van 20 jaar) en die tweede brug oor die Severn (1996, met 'n toltydperk van 30 jaar) in Brittanje.[239]
Mislukkings
[wysig | wysig bron]
Brugmislukkings is vir struktuuringenieurs van besondere belang, omdat die ontleding daarvan lesse bied waarmee die ontwerp- en bouproses verbeter word.[241] Die oorsake word in twee groepe ingedeel: natuurlike faktore (oorstroming, uitskuring, aardbewings, grondverskuiwings en wind) en menslike faktore (verkeerde ontwerp of boumetodes, botsings, oorlading, brand, korrosie en gebrekkige inspeksie en onderhoud).[242] Voordat brugbou op streng wetenskaplike beginsels berus het, het brûe dikwels ineengestort. Dit was die algemeenste in die middel van die 19de eeu, toe die spoorwegnetwerke wat vinnig uitgebrei het, elke jaar honderde nuwe brûe gebou het.[243] In die Verenigde State het in die 1870's elke jaar 40 brûe ineengestort, 25% van al die brûe wat in daardie dekade gebou is.[244]
Ondanks die vooruitgang in brugingenieurswese stort brûe steeds gereeld in.[245] In Australië het die King Streetbrug in Melbourne in 1962, 'n jaar ná die opening, weens verkeerde sweistegnieke ineengestort.[246] In Palau het die Koror-Babeldaobbrug in 1996 ineengestort, drie maande nadat herstelwerk groot veranderinge aan die brug aangebring het.[247] In 1998 het die Turag-Bhakurtabrug in Bangladesj ineengestort nadat die rivier die grond om die pilare weggespoel het.[248] Die Millenniumbrug in Londen is in 2000 geopen, maar twee dae later weens oormatige swaaiing gesluit en eers twee jaar later, nadat dempers aangebring is, weer oopgestel.[249] Sowat die helfte van die brugmislukkings in die Verenigde State vroeg in die 21ste eeu is deur oorstromings of uitskuring veroorsaak.[250]
Samelewing en kultuur
[wysig | wysig bron]Bakens
[wysig | wysig bron]Baie brûe word sterk met 'n bepaalde gemeenskap vereenselwig.[251] Veral groot hangbrûe word dikwels as bakens beskou wat hul stede verteenwoordig, soos die Brooklyn-brug in New York, die Golden Gate-brug in San Francisco, die Clifton-hangbrug in Bristol en die Kettingbrug in Boedapest.[252] Sommige brûe, soos die Dagubrug in China, word doelbewus ontwerp om 'n baken vir die stad te wees.[253] Volgens Cruickshank kan 'n brug "'n plek en 'n gemeenskap verander ... sy stempel op die landskap en in mense se gedagtes afdruk, die verbeelding aangryp, trots en 'n gevoel van identiteit kweek, en 'n tyd en plek bepaal".[136]
Ekonomiese en omgewingsimpak
[wysig | wysig bron]Brûe kan 'n groot uitwerking, positief sowel as negatief, op 'n gemeenskap se omgewing, samelewing en ekonomie hê. Tydens die ontwerp kan dié uitwerking gemodelleer word en die ontwerp daarvolgens aangepas word.[254] 'n Nuwe brug kan reistye verkort, werk skep, sosiale gelykheid en produktiwiteit verbeter, en die bruto binnelandse produk laat styg.[254] Dit kan die lone in die omgewing laat styg, maar ook die inkomsteverskil tussen mans en vroue en tussen hoër en laer opgeleides vergroot.[255] Waar oorstromings algemeen is, kan brûe as betroubare oorgange oor riviere die inkomste laat styg.[256] In arm, bergagtige streke kan brûe oor diep valleie die verskil in ontwikkeling tussen 'n welvarender kern en die armer omliggende gebiede verklein, ekonomiese ontwikkeling bring en goedere en dienste toegankliker maak.[257]
'n Nuwe brug kan klimaatsverandering vererger, omdat die vervaardiging van beton baie tot die kweekhuiseffek bydra, en hoewel brûe die ekonomie van 'n streek kan stimuleer, neem die besoedeling eweredig toe.[258] Korrupsie, wat in die bousektor endemies is, kan negatiewe maatskaplike en ekonomiese gevolge hê.[259]
Selfmoord
[wysig | wysig bron]Sommige selfmoorde word met 'n sprong van 'n brug af gepleeg. In stedelike gebiede met hoë brûe kan dit 20% tot 70% van selfmoorde uitmaak. Sommige brûe word berug en trek mense in 'n selfmoordkrisis aan, wat 'n terugvoerlus skep. Op hoërisikobrûe word dikwels versperrings aangebring wat die selfmoordsyfer op die brug drasties verlaag, en wat gewoonlik ook die syfer in die streek laat daal, hoewel ander brûe soms in die plek daarvan gebruik word.[260]
Die beroep
[wysig | wysig bron]Die beroep van siviele ingenieurswese, waaronder brugbou val, het in die 18de eeu in Frankryk begin vorm aanneem, toe 'n ingenieurskool onder leiding van Jacques Gabriel binne die Corps des Ponts et Chaussées gestig is.[261] In 1747 is die eerste skool vir brugbou, die École nationale des ponts et chaussées, onder leiding van Daniel-Charles Trudaine en Jean-Rodolphe Perronet gestig.[261] Die Institution of Civil Engineers, wat in 1818 met Thomas Telford as eerste leier in Brittanje gestig is, was die eerste beroepsvereniging vir siviele ingenieurs.[262] In baie lande moet brugingenieurs vandag geregistreer wees of aan minimum opleidingsvereistes voldoen.[263]
Kuns en kultuur
[wysig | wysig bron]Ons strek ons uit na die wêreld, soos ons lewens doen,
soos alle lewens doen, ons strek ons uit om te gee
die beste van wat ons is en as waar beskou:
dit is altyd deur brûe dat ons leef.
Brûe kom baie voor in kuns, legendes en letterkunde, dikwels as metafoor of simbool van menslike prestasie, die lewensloop of ervaring.[265] In die Noorse mitologie is Asgard, die tuiste van die gode, deur Bifröst, 'n reënboogbrug, met die aarde verbind.[266] Baie brûe in Europa heet Duiwelsbrug, en by sommige vertel volksverhale waarom die brug met die duiwel verbind word.[267] Volgens 'n Christelike legende het die heilige Bénézet 'n reusagtige rotsblok opgetel om met die bou van die brug by Avignon te begin.[268] Brûe verskyn dikwels in skilderye, meestal in die agtergrond, soos in die Mona Lisa.[269]
Brûe is ook vandag dikwels die toneel van optogte, feeste en prosessies.[270] Skrywers het brûe tot die middelpunt van romans gemaak, soos Die brug oor die Drina van Ivo Andrić en The Bridge of San Luis Rey van Thornton Wilder.[271] Die Britse digter Philip Larkin het in 1981, geïnspireer deur die bou van die Humberbrug naby sy huis, die gedig "Bridge for the Living" geskryf.[264] Buurlande noem sommige van hul gedeelde brûe vriendskapsbrûe of vredesbrûe.[272] In 1996 het die Europese Kommissie 'n kompetisie vir die ontwerp van die euro-banknote gehou. Die Oostenrykse ontwerper Robert Kalina het met illustrasies van brûe gewen. Brûe is gekies omdat hulle die bande tussen die lidstate en die pad na die toekoms simboliseer.[273]
Sien ook
[wysig | wysig bron]Verwysings
[wysig | wysig bron]- ↑ Brown 2005, pp. 22–23.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 1-3.
- Bennett 1999, pp. 9-11.
- Brown 2005, pp. 12-13.
- Brunning 2001.
- ↑ Bennett 2000, p. 2.
- ↑ Cruickshank 2010, p. 47.
- ↑ Brown 2005, p. 18.
- ↑ Brown 2005, pp. 18–19.
- ↑ Dikshitar 1993, p. 332.
- ↑
- Cruickshank 2010, p. 298.
- Bennett 1999, pp. 11-12.
- Shirley-Smith Billington.
- 1 2
- Bennett 1999, pp. 14-17.
- Bennett 2000, pp. 3-5.
- Brown 2005, pp. 20-25.
- Cruickshank 2010, pp. 58, 63-65, 68-73.
- ↑
- Brown 2005, p. 25.
- Cruickshank 2010, pp. 71-73.
- Shirley-Smith Billington.
- Bennett 1999, pp. 16-17.
- ↑ Delatte 2001.
- ↑
- Brown 2005, pp. 20-26.
- Bennett 2000, pp. 3-5.
- Delatte 2001.
- ↑
- Brown 2005, p. 23.
- Bennett 1999, p. 101.
- Watson 1937, pp. 84, 150.
- Bjelić 2022.
- ↑ Brown 2005, p. 26.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 11-12.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Brown 2005, p. 17.
- Squier 1877, pp. 505-506, 540, 544-548, 558.
- 1 2
- Bennett 2000, pp. 5-7.
- Brown 2005, pp. 28-32.
- Cruickshank 2010, pp. 84, 86, 88-91, 96, 109-113.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 32-33.
- Brown 2005, pp. 36-38.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 32–33.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 7-10.
- Brown 2005, pp. 36-45.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑ Nath 1982, pp. 183–185.
- ↑
- Wilks 1989, p. 38.
- Edgerton 2010, p. 78.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 11-12.
- Brown 2005, pp. 44-45.
- 1 2 Cruickshank 2010, pp. 50–51.
- ↑ Brown 2005, pp. 45–51.
- ↑
- Brown 2005, pp. 47-51.
- Bennett 2000, pp. 16-18.
- ↑
- Brown 2005, pp. 58-59.
- Shirley-Smith Billington.
- 1 2 Brown 2005, p. 64.
- ↑ Brown 2005, pp. 64–65.
- ↑
- Brown 2005, p. 64.
- Hayward 2014, p. 59.
- ↑ Brown 2005, pp. 64–66.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 12-16.
- Brown 2005, pp. 82-84.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑ Bennett 2000, p. 22.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 16-21.
- Brown 2005, pp. 88-104.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 312-318, 320-327.
- Brown 2005, pp. 126-144.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 22-24.
- Brown 2005, pp. 102, 106-108, 110, 113-114, 116-119, 123, 152.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 27-29.
- Brown 2005, pp. 146-154.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑ Schlaich 2019, pp. 1, 3, 6–7.
- 1 2 Zheng & Wang 2018.
- ↑ Svecova 2014, pp. 371–375, 382, 384–386, 389–392.
- ↑ Gülkan 2023.
- ↑ Tang 2014, p. 1.
- ↑ Brown 2005, pp. 8, 18, 20–23.
- ↑ Brown 2005, p. 53.
- ↑ Denison 2012, p. 72.
- 1 2 Sorgenfrei 2014, p. 144.
- ↑ Sorgenfrei 2014, p. 146.
- ↑ Bennett 2000, p. 17.
- ↑
- ↑
- Robertson 1988, pp. 481-482.
- Cai & Liu 2012.
- ↑
- Robertson 1988, pp. 457-459, 464-477, 483-484.
- Soliz & Pérez-López 2022.
- 1 2 Odrobiňák 2022.
- 1 2 Tytler 1985, p. 198.
- ↑ Tytler 1985, p. 200.
- ↑
- Tytler 1985, pp. 200-203.
- "Close Support Bridging". British Army.
- ↑ Tytler 1985, pp. 198, 200.
- ↑
- Price 1993.
- Bennett 1999, pp. 102, 104, 108, 181.
- Brown 2005, pp. 33, 105, 114-115.
- Cruickshank 2010, pp. 20, 40-41, 43, 91, 327.
- ↑ Price 1993.
- ↑ McGarvey 2023.
- ↑ Dusseau 2002.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 144–175.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 91–92, 96.
- ↑ Greco 2016, pp. 89–100.
- ↑ Greenfield 2021.
- ↑ Newer 2012.
- ↑
- Shirley-Smith Billington.
- Barker 2007, pp. 2-21, 87-96.
- ↑ Barker 2007, pp. 96–108.
- ↑
- Tang 2014, p. 4.
- Bennett 1999, p. 157.
- ↑ Denison 2012, p. 35.
- ↑ Bennett 1999, pp. 70–75.
- ↑
- Bennett 1999, p. 72.
- Bennett 2000, p. 11.
- Brown 2005, p. 46.
- 1 2
- Bennett 1999, pp. 72, 228.
- Brown 2005, p. 15.
- Cruickshank 2010, pp. 35, 64, 162, 207, 364-365.
- ↑ Bennett 1999, pp. 75–76.
- 1 2 Bennett 1999, pp. 77–79.
- ↑
- Kulicki 2014a, p. 284.
- Wright 2022, pp. 7-9, 19-20.
- ↑ Wright 2022, pp. 4, 7–9, 19–20.
- ↑ Bennett 2000, pp. 14–17, 21.
- ↑ Collings 2000, p. 413.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 292-294, 361.
- Brown 2005, p. 202.
- ↑
- Cruickshank 2010, p. 298.
- Brown 2005, p. 15.
- Bennett 1999, p. 12.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 292-294.
- Brown 2005, p. 78.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 36, 294.
- Bennett 1999, pp. 42, 53, 78, 94, 97, 145, 223.
- ↑ Bennett 1999, p. 12.
- ↑
- Collings 2000, p. 433.
- Cruickshank 2010, pp. 262-266.
- Bennett 1999, pp. 74, 96, 113, 145.
- Brown 2005, pp. 89, 105, 141, 149.
- ↑ Brown 2005, p. 203.
- ↑ Brown 2005, p. 58.
- ↑ Bennett 1999, pp. 84, 88–90.
- ↑
- Gimsing 1997, pp. 37-38.
- Bennett 1999, pp. 84, 88-90.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 232–233.
- ↑ Bennett 1999, pp. 88–89.
- ↑ Bennett 1999, pp. 92–94, 228.
- ↑
- Vejrum 2014, pp. 407-410.
- Cruickshank 2010, p. 347.
- Gimsing 1997, pp. 194, 211, 351-352.
- ↑ Bennett 2000, pp. 27–29.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 27-28.
- Cruickshank 2010, pp. 343-347.
- ↑
- Bennett 1999, p. 78.
- Bennett 2000, pp. 24-26.
- Barker 2007, pp. 20-21.
- Cruickshank 2010, pp. 360, 362.
- ↑ Bennett 2000, p. 24.
- ↑
- Barker 2007, pp. 20-21.
- Bennett 1999, p. 78.
- ↑
- Zhao 2017, pp. 79, 214-215.
- Troitsky 1994, p. 104.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑ Birnstiel 2000, pp. 688–690.
- ↑
- Brown 2005, pp. 80-81.
- Birnstiel 2000, pp. 663-664.
- ↑
- Brown 2005, pp. 80-81.
- Birnstiel 2000, pp. 668-678, 684.
- ↑
- Brown 2005, p. 80.
- Birnstiel 2000, pp. 665-668, 682-683.
- ↑
- Brown 2005, p. 80.
- Birnstiel 2000, pp. 676-679.
- ↑ Brown 2005, pp. 164–165, 184–185.
- ↑ Brown 2005, p. 164.
- ↑
- Cruickshank 2010, p. 349.
- Honan 2018.
- ↑
- ↑ Brown 2005, pp. 92–93.
- ↑ Brown 2005, pp. 192–193.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 46–47.
- ↑ Honan 2018.
- ↑
- "Causeway". Merriam-Webster.
- Cruickshank 2010, p. 349.
- ↑
- Vejrum 2014, pp. 410-412.
- Schlaich 2019, p. 3.
- Hu 2016, pp. i, 1, 7-13.
- ↑ Schlaich 2019, pp. 3–4.
- ↑ Schlaich 2019, p. 5.
- ↑ Schlaich 2019, pp. 3–7, 58.
- ↑ Schlaich 2019, p. 6.
- ↑
- Watanabe 2003, p. 128.
- Brown 2005, p. 203.
- Bennett 1999, p. 229.
- ↑ Birnstiel 2000, pp. 668, 679.
- ↑
- Brown 2005, pp. 8, 19, 80.
- Bennett 2000, p. 3.
- ↑ Watanabe 2003, pp. 128–129.
- ↑ Watanabe 2003, pp. 129–130.
- 1 2 Tang 2014, p. 2.
- 1 2
- Tang 2014, pp. 3-4.
- Barker 2007, pp. 96-101.
- Hu 2016, pp. 98, 106-108, 112.
- Cruickshank 2010, p. 38.
- ↑ Hu 2016, pp. 98, 106–108.
- ↑ Barker 2007, pp. 45–51.
- ↑ Hu 2016, pp. 66, 69–72, 106–109, 112.
- ↑
- Hopper & Langlois 2022, pp. 1-5, 19-20.
- Kulicki 2014, p. 113.
- Mangus 2014, p. 632.
- ↑ Fridley & Duan 2014, pp. 348–350.
- ↑ Hopper & Langlois 2022, p. 5.
- ↑
- Tang 2014, p. 3.
- Barker 2007, p. 101.
- ↑ Tang 2014, pp. 22–24.
- ↑
- Goettemoeller 2014, pp. 49-55, 75.
- Barker 2007, pp. 51-66.
- Cruickshank 2010, p. 312.
- ↑
- Goettemoeller 2014, pp. 52-53.
- Brown 2005, pp. 164, 174-175.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑ Leonhardt 2014, pp. 43–46.
- 1 2 Cruickshank 2010, pp. 8–9.
- ↑
- Collings 2000, pp. 407-408.
- Brown 2005, p. 6.
- ↑ Collings 2000, pp. 407–408.
- ↑ Zhao 2017, pp. 84–85.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 39-47.
- Zhao 2017, pp. 84-85.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 47-50.
- Bennett 1999, pp. 14-16.
- ↑ Ou & Chen 2005.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 50-52.
- Bennett 1999, pp. 31-33.
- Bennett 2000, pp. 17-18.
- Brown 2005, p. 92.
- ↑ Bennett 2000, pp. 16–21.
- ↑
- Bennett 1999, pp. 36-42.
- Bennett 2000, pp. 18-20.
- Brown 2005, pp. 92-104.
- ↑
- Bennett 1999, p. 70.
- Ellobody 2014, pp. 1-2.
- ↑ Bennett 2000, pp. 25–27.
- ↑
- Bennett 2000, p. 25.
- Blank 2014, p. 82.
- ↑
- Bennett 1999, pp. 68-69.
- Brown 2005, pp. 126-134.
- Cruickshank 2010, pp. 322-327.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 322-327.
- Hewson 2000, pp. 241-255.
- Blank 2014, pp. 77-78.
- ↑ Kumar 2025.
- ↑ Brown 2005, p. 87.
- ↑ "Dom Luís I Bridge". Structurae.
- ↑ Brown 2005, pp. 178–179.
- ↑ Brown 2005, p. 181.
- ↑
- Cruickshank 2010, p. 34.
- Ryall 2000, pp. 43-44.
- Huff 2022, pp. 23-26.
- Barker 2007, pp. 161-165.
- Zhao 2017, pp. 100-109.
- ↑
- Barker 2007, pp. 197, 201.
- Kulicki 2014, p. 122.
- Chen & Duan 2014, pp. 52, 99, 301, 334, 420, 435, 502, 539, 542, 645, 836, 918.
- ↑ Barker 2007, pp. 161, 197, 201.
- ↑
- Ellobody 2014, pp. 47-54.
- Beer 2017, pp. 7-13, 28-34, 55-77, 100-104, 119-122, 237-247.
- ↑
- Brown 2005, pp. 14-15.
- Bennett 1999, pp. 67-70.
- ↑
- Krimotat 2014, pp. 253-257.
- Barker 2007, pp. 283-288.
- ↑
- Barker 2007, pp. 113-118.
- Zhao 2017, pp. 125-131, 341-349.
- Du & Au 2005.
- ↑
- Ryall 2000, pp. 62-68.
- Barker 2007, pp. 178-179, 195.
- O'Brien 2015, pp. 40, 57-58.
- ↑
- Ellobody 2014, pp. 24, 130, 142-144.
- Cruickshank 2010, pp. 252-253.
- O'Brien 2015, pp. 40, 57-58.
- ↑
- Cai 2014, pp. 541-547.
- Ryall 2000, pp. 63-66.
- Jones & Howells 2000, pp. 641-644.
- Scott 2001, pp. 89-93.
- ↑
- Cai 2014, pp. 535-536.
- Ryall 2000, p. 63.
- Jones & Howells 2000, pp. 641-644.
- O'Brien 2015, pp. 40, 57-58.
- ↑
- O'Brien 2015, pp. 41-46, 57.
- Cruickshank 2010, pp. 243-244.
- Brown 2005, pp. 170, 184, 203.
- ↑
- Barker 2007, pp. 12-14.
- Cruickshank 2010, pp. 252-253.
- ↑ Yashinsky 2014, p. 54.
- ↑
- Yashinsky 2014, pp. 53-55, 61, 77, 83, 94.
- Bennett 1999, p. 173.
- ↑ Yashinsky 2014, pp. 53–56.
- ↑ Yashinsky 2014, pp. 53–54.
- ↑ Zhao 2017, pp. 4–7.
- ↑ Zhao 2017, pp. 2–6.
- ↑
- Durkee 2014, pp. 24-25.
- Blank 2014, pp. 67-71.
- ↑ Tang 2014a, pp. 175–179.
- ↑
- Durkee 2014, pp. 3-4.
- Kulicki 2014a, pp. 307-308.
- Gimsing 1997, p. 375.
- ↑ Gimsing 1997, p. 375.
- ↑
- Zhao 2017, pp. 6, 7.
- Islam & Malek 2014, pp. 181-182.
- Ma 2014, pp. 239-240.
- ↑
- Islam & Malek 2014, pp. 181-182.
- Ma 2014, pp. 239-240.
- ↑
- Gerwick 2014, pp. 138-147.
- Ma 2014, pp. 239-244, 247, 272.
- Denison 2012, pp. 233-234, 246, 248.
- Cruickshank 2010, p. 206.
- ↑ Zhao 2017, pp. 6, 23, 356–362.
- ↑
- Rookhuyzen 2018.
- Zhao 2017, pp. 395-403.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 227, 249-250, 343, 360.
- Brown 2005, pp. 107-108, 110, 113, 202.
- Bennett 1999, pp. 84, 118, 228.
- ↑ Gerwick 2014, pp. 137–138.
- ↑
- Gerwick 2014, pp. 161-162.
- Cruickshank 2010, pp. 283-285.
- Brown 2005, pp. 77-78, 92-93.
- Bennett 1999, pp. 111-112.
- ↑ Cruickshank 2010, p. 53.
- ↑
- Brown 2005, p. 89.
- Bennett 1999, pp. 111-112.
- 1 2
- Sangree & Shafer 2003.
- Kashima & Sakamoto 1998, pp. 71-72.
- Gerwick 2014, pp. 162-163.
- ↑
- Gerwick 2014, pp. 148-155.
- Bennett 1999, p. 228.
- Shi 2014, pp. 88-95.
- ↑
- Dornsife 2014, pp. 1-9.
- Zhao 2017, pp. 424-434.
- ↑
- Bennett 2000, pp. 25-26.
- Bennett 1999, p. 53.
- Hewson 2000, p. 283.
- Barker 2007, pp. 94, 100, 103-106.
- ↑
- Hewson 2000, pp. 286-288.
- Brown 2005, p. 141.
- ↑
- Hewson 2000, pp. 302-306.
- Collings 2000, pp. 432-433.
- Brown 2005, p. 193.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Zhao 2017, p. 16.
- Cruickshank 2010, pp. 64, 97, 334, 362.
- Brown 2005, pp. 21, 44, 54, 101, 140, 202.
- Bennett 1999, pp. 16, 70, 228.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Durkee 2014, pp. 10-12.
- Brown 2005, pp. 101, 140.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Theryo 2014, pp. 97-101.
- Kulicki 2014a, pp. 283-287, 293-301.
- Cruickshank 2010, pp. 292-297.
- Brown 2005, pp. 78-79.
- Shirley-Smith Billington.
- ↑
- Shi 2014, pp. 85-87.
- Gimsing 1997, pp. 437-443.
- ↑
- Gimsing 1997, pp. 434-436.
- Bennett 1999, pp. 84, 89-90, 118.
- Shirley-Smith Billington.
- Brown 2005, pp. 8, 87, 91, 106, 109, 202.
- ↑ Talese 2014, pp. 65–77.
- ↑
- Gimsing 1997, p. 345.
- Shi 2014, p. 85.
- ↑ Bennett 1999, p. 84.
- ↑
- Gimsing 1997, pp. 377-383, 395-406, 427-429.
- Shi 2014, p. 88.
- ↑ Gimsing 1997, pp. 87–88.
- ↑
- Gimsing 1997, p. 56.
- Sangree & Shafer 2003.
- Jones & Howells 2000, pp. 599-603.
- ↑
- Jones & Howells 2000, pp. 650-651.
- Gimsing 1997, pp. 419-424.
- ↑
- Jones & Howells 2000, pp. 602-605.
- Gimsing 1997, pp. 37-38, 97-99.
- ↑
- Chavel 2022, p. 1.
- Vejrum 2014, p. 413.
- Mangus 2014, pp. 592, 594, 596.
- ↑
- Mangus 2014, pp. 590, 592, 602.
- Shen 2014, pp. 573-575.
- Chavel 2022, pp. 5-6, 11-13, 26-28.
- ↑ Mangus 2014, pp. 590, 604.
- ↑
- Mangus 2014, pp. 625-628.
- Chavel 2022, pp. 27, 29-30.
- ↑ Sorgenfrei 2014, pp. 147–148.
- ↑
- Bakhoum 2014, pp. 568-578.
- Shi 2014, pp. 86-87.
- Hewson 2000, pp. 283-310.
- ↑ Mulheron 2000, pp. 805–807.
- ↑ Mulheron 2000, pp. 807–809.
- ↑ Mulheron 2000, pp. 810–816.
- ↑ Mulheron 2000, pp. 816–822.
- ↑ Mulheron 2000, pp. 822–830.
- ↑
- Mulheron 2000, pp. 808, 822-826, 830-837.
- Zhao 2017, pp. 252-268, 284-286.
- ↑
- Mulheron 2000, pp. 837-842.
- Zhao 2017, pp. 279-284.
- ↑
- Mulheron 2000, pp. 842-844.
- Kashima & Sakamoto 1998, p. 72.
- ↑
- Jones & Howells 2000, pp. 557-559, 604-605.
- Gimsing 1997, pp. 102-108.
- ↑ Knott & Prucz 2014, pp. 107–109.
- ↑ Vassie 2000, p. 849.
- ↑ Hu 2016, p. 67.
- ↑ Alampalli 2014, pp. 269–272.
- ↑ Alampalli 2014, pp. 288–292.
- ↑ Alampalli 2014, pp. 282–288.
- ↑ Alampalli 2014, pp. 285-286.
- ↑
- Abdunur 2000, pp. 883-895.
- Mulheron 2000, pp. 804-808, 834-836.
- ↑ Copelan 2014, p. 338.
- ↑
- Abdunur 2000, pp. 898-907.
- Washer 2014, pp. 301-306, 317-318.
- Alampalli 2014, p. 295.
- ↑ Frangopol 2014, pp. 247–248.
- ↑ Abdunur 2000, pp. 896–898, 955.
- ↑ Queiroz 2016, pp. 7–9.
- ↑
- ↑ Queiroz 2016, pp. 7–8.
- ↑
- Engel 2020, pp. 3-7.
- Queiroz 2016, pp. 4-5, 21.
- ↑ Engel 2020, pp. 28–29.
- ↑ "TTSB Details Reasons for Nanfang'ao Bridge Collapse". Focus Taiwan.
- ↑
- Petroski 1994, pp. 169-171.
- "Bridge Failure". United Nations.
- Barker 2007, pp. 21-39.
- ↑ Choudhury & Hasnat 2015, pp. 26–28.
- ↑ Barker 2007, p. 22.
- ↑
- Barker 2007, p. 22.
- Bennett 1999, p. 31.
- ↑
- Choudhury & Hasnat 2015, pp. 26, 33.
- Cheng & Duan 2014, pp. 445-451.
- ↑ Choudhury & Hasnat 2015, pp. 30–31.
- ↑ Burgoyne & Scantlebury 2008.
- ↑ Choudhury & Hasnat 2015, p. 32.
- ↑
- ↑
- ↑
- Brown 2005, pp. 130, 164-165, 168, 186.
- Cruickshank 2010, pp. 23, 233.
- ↑ Cruickshank 2010, p. 233.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 8-9.
- Hu 2016, pp. 103-112.
- Tang 2014, pp. 19-20, 23.
- 1 2
- ↑
- ↑ Brooks 2021.
- ↑ Cai & Deng 2024.
- ↑ Zhou 2021.
- ↑
- ↑ Merli & Costanza 2024.
- 1 2 Bennett 1999, p. 24.
- ↑ Watson 1988, pp. viii, 14–16, 53.
- ↑ "Engineering: Issues Challenges and Opportunities". UNESCO, pp. 27–28, 135–136, 358–365.
- 1 2
- Cruickshank 2010, pp. 13-14.
- French 1993.
- ↑
- Cruickshank 2010, pp. 8-20.
- Watson 1937, pp. vii-viii, 65-66, 71-74, 231-233.
- ↑ Watson 1937, p. 1.
- ↑ Watson 1937, pp. 33, 35–39.
- ↑ Watson 1937, pp. 43–48.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 14–16.
- ↑ Watson 1937, pp. 103–106.
- ↑ Cruickshank 2010, pp. 17–19.
- ↑
- Brown 2005, p. 6.
- Watson 1937, p. 147.
- ↑
Bronne
[wysig | wysig bron]- "A Small Bridge, a Great Transformation for the People of Tocantins, Northern Brazil". World Bank. 28 Mei 2024. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Desember 2025. Besoek op 11 Desember 2025.
- Abdunur, Charles (2000). "Inspection, Monitoring, and Assessment". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 883-942. ISBN 978-0-7277-2774-9. Besoek op 1 September 2025.
- Ahmad, DM (2025). "A Risk-Informed BIM-LCSA Framework for Lifecycle Sustainability Optimization of Bridge Infrastructure". Buildings. 15 (16) 2853. doi:10.3390/buildings15162853.
- Alampalli, Sreenivas (2014). "Bridge Maintenance". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 269-298. doi:10.1201/b16467. ISBN 978-1-4398-5233-0.
- "Aqueduct". The Concise Oxford Dictionary. Oxford University Press. 2001. p. 66. ISBN 0198604386. Besoek op 27 Desember 2022.
- Bakhoum, Mourad (2014). "Bridge Construction Methods". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 567-627. doi:10.1201/b16467. ISBN 978-1-4398-5233-0.
- Barker, Richard M. (2007). Design of Highway Bridges: An LRFD Approach. Wiley. ISBN 978-1-119-64631-0. Besoek op 1 September 2025.
- Beer, Ferdinand (2017). Mechanics of Materials. McGraw Hill. ISBN 9789339217624. Besoek op 17 September 2025.
- Bennett, David (2000). "The History and Aesthetic Development of Bridges". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 1-42. ISBN 978-0-7277-2774-9. Besoek op 1 September 2025.
- Bennett, David (1999). The Creation of Bridges: From Vision to Reality - the Ultimate Challenge of Architecture, Design and Distance. Aurum Press. ISBN 978-1-55041-552-0. Besoek op 1 September 2025.
- Birnstiel, Charles (2000). "Moveable Bridges". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 663-698. ISBN 978-0-7277-2774-9. Besoek op 1 September 2025.
- Bjelić, Igor (2022). "Use of Building Materials During the Construction of Trajan's Bridge on the Danube". Arheologija I Prirodne Nauke. 18. Institute of Archaeology, Belgrade: 45-58. doi:10.18485/arhe_apn.2022.18.4.
- Blank, Simon; et al. (2014). "Concrete Bridge Construction". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 67-84. doi:10.1201/b16467. ISBN 978-1-4398-5233-0.
- "Bridge Failure". United Nations Office for Disaster Risk Reduction. 2025. Besoek op 2 Oktober 2025.
- Brooks, Wyatt; et al. (5 Augustus 2021). "Building Bridges Can Boost Income for the Rural Poor". Yale Insights. Yale School of Management. Besoek op 20 November 2025.
- Brown, David (2005). Bridges: Three Thousand Years of Defying Nature. Mitchell Beazley. ISBN 978-1-84533-080-4. Besoek op 1 September 2025.
- Brunning, Richard (2001). "The Somerset Levels". Current Archaeology. XV (4) (172). Current Publishing: 139-143.
- Burgoyne, C; Scantlebury, R (2008). "Lessons Learned from the Bridge Collapse in Palau". Proceedings of the Institution of Civil Engineers - Civil Engineering. 161 (6) 700038. doi:10.1680/cien.2008.161.6.28.
- Bütikofer, Aline; et al. (2024). "Building Bridges and Widening Gaps". The Review of Economics and Statistics. 106 (3). MIT Press: 681-697. doi:10.1162/rest_a_01183.
- Cai, Ming; Liu, Yonghong (2012). "Integrated Benefit Evaluation of Pedestrian Bridge". Environmental Modeling & Assessment. 17 (3): 301-313. Bibcode:2012EMdAs..17..301L. doi:10.1007/s10666-011-9292-0.
- Cai, Steve; et al. (2014). "Wind Effects on Long-Span Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 535-554. doi:10.1201/b15616. ISBN 978-1-4398-5234-7.
- Cai, J.; Deng, Z. (2024). "The Spatial Impact of High Bridges on Travel Accessibility and Economic Integration in Guizhou, China". Humanities and Social Sciences Communications. 11 1565. doi:10.1057/s41599-024-04106-x.
- "Causeway". Merriam-Webster Dictionary. Merriam-Webster. 12 September 2025. Besoek op 16 September 2025.
- Chase, Thomas; et al. (2020). "Reasonable Alternatives for Grade-Separated Intersections" (PDF). North Carolina Department of Transportation. Besoek op 7 Desember 2025.
- Chavel, Brandon (2022). "Bridge Deck Design" (PDF). Steel Bridge Design Handbook. American Institute of Steel Construction. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 3 Desember 2025. Besoek op 4 November 2025.
- Chen, Wai-Fah; Duan, Lian, reds. (2014). Handbook of International Bridge Engineering. Taylor & Francis. doi:10.1201/b15520. ISBN 978-1-4398-1029-3. Besoek op 1 September 2025.
- Cheng, Xiaohua; Duan, Lian (2014). "Rehabilitation and Strengthening of Highway Bridge Superstructures". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 443-485. ISBN 978-1-4398-5233-0. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Desember 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Choudhury, Jamilur; Hasnat, Ariful (2015). "Bridge Collapses Around the World: Causes and Mechanisms" (PDF). IABSE-JSCE Joint Conference on Advances in Bridge Engineering-III. International Association for Bridge and Structural Engineering. pp. 26-34. ISBN 9789843393135. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 25 November 2025. Besoek op 4 November 2025.
- "Close Support Bridging". British Army. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2011. Besoek op 7 Augustus 2012.
- Collings, David (2000). "Composite Construction". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 407-448. ISBN 0727727745. Besoek op 1 September 2025.
- Cook, Wesley (2014). Bridge Failure Rates, Consequences, and Predictive Trends (Tesis). Utah State University. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 November 2025. Besoek op 2 Oktober 2025.
- Copelan, Joyce (2014). "Bridge Maintenance". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 337-350. ISBN 9781439852330. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Cruickshank, Dan (2010). Bridges: Heroic Designs that Changed the World. Harper Collins. ISBN 9780007881086. Besoek op 1 September 2025.
- Dallard, P.; et al. (2001). "London Millennium Bridge: Pedestrian-Induced Lateral Vibration". Journal of Bridge Engineering. 6 (6): 412-417. doi:10.1061/(ASCE)1084-0702(2001)6:6(412).
- De Borger, Bruno; et al. (2025). "Productivity and Wage Effects of An Exogenous Improvement in Transport Infrastructure: Accessibility and the Great Belt Bridge". Regional Science and Urban Economics. 114 104133. Bibcode:2025RSUE..11404133D. doi:10.1016/j.regsciurbeco.2025.104133.
- Delatte, Norbert (Julie 2001). "Lessons from Roman Cement and Concrete". Journal of Professional Issues in Engineering Education and Practice. 127 (3). American Society of Civil Engineers: 109-115. doi:10.1061/(ASCE)1052-3928(2001)127:3(109).
- Denison, Edward (2012). How to Read Bridges: A Crash Course In Engineering and Architecture. Rizzoli. ISBN 9781408171769. Besoek op 1 September 2025.
- "Design Elements". European Central Bank. 15 November 2024.
- Dikshitar, V.R.R. (1993) [1932]. The Mauryan Polity. Motilal Banarsidass. ISBN 8120810236. Besoek op 20 September 2025.
- "Dom Luís I Bridge". Structurae. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Desember 2025. Besoek op 18 Januarie 2026.
- Dornsife, Ralph (2014). "Bearings". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 3. Substructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 1-34. ISBN 9781439852309. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Du, Jin Sheng; Au, Francis T.K. (Julie 2005). "Deterministic and Reliability Analysis of Prestressed Concrete Bridge Girders: Comparison of the Chinese, Hong Kong and AASHTO LRFD Codes". Structural Safety. 27 (3): 230-245. doi:10.1016/j.strusafe.2004.10.004.
- Durkee, Jackson (2014). "Steel Bridge Construction". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 1-50. ISBN 9781439852330. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Desember 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Dusseau, Ralph (2002). "The Evolution of Pipeline Suspension Bridges in North America Since 1952". Pipelines 2002 Beneath Our Feet: Challenges and Solutions (Proceedings). American Society of Civil Engineers. pp. 1-10. doi:10.1061/40641(2002)60. ISBN 978-0-7844-0641-0.
- Edgerton, Robert B. (2010). The Fall of the Asante Empire: The Hundred-Year War For Africa's Gold Coast. Simon and Schuster. ISBN 9781451603736.
- Ellobody, Ehab (2014). Finite Element Analysis and Design of Steel and Steel–Concrete Composite Bridges. Butterworth-Heinemann. ISBN 9780124172470. Besoek op 1 September 2025.
- Engel, Eduardo; et al. (2020). "When and How to Use Public-Private Partnerships in Infrastructure: Lessons from the International Experience" (PDF). National Bureau of Economic Research. doi:10.3386/w26766. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 9 Desember 2025. Besoek op 3 Desember 2025.
- Engineering: Issues Challenges and Opportunities. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. 2010. ISBN 9789231041563. Besoek op 26 Oktober 2025.
- Frangopol, Dan; et al. (2014). "Bridge Health Monitoring". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 247-268. ISBN 9781439852330. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Desember 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- French, Patricia Ross (Januarie 1993). "Living by Bridges: Philip Larkin's Resisting Subtext". South Atlantic Review. 58 (1): 85-100. doi:10.2307/3201102. JSTOR 3201102.
- Fridley, Kenneth; Duan, Lian (2014). "Timber Design". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 341-369. ISBN 9781439852347. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Gerwick, Ben (2014). "Substructures of Major Overwater Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 137-174. ISBN 9781439852330. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Gimsing, Niels J. (1997). Cable Supported Bridges: Concept and Design (Second uitg.). Wiley. ISBN 9781119951872. Besoek op 1 September 2025.
- Goettemoeller, Frederick (2014). "Bridge Aesthetics: Achieving Structural Art in Bridge Design". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 49-76. ISBN 9781439852347. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Greco, Laura (2016). Architetture Autostradali in Italia (in Italiaans). Gangemi Editore. ISBN 9788849292121. Besoek op 1 September 2025.
- Greenfield, Patrick (23 Januarie 2021). "How Creating Wildlife Crossings Can Help Reindeer, Bears – and Even Crabs". The Guardian. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Januarie 2021. Besoek op 26 Januarie 2021.
- Gülkan, P. (2023). "IABSE Symposium Istanbul 2023 "Long Span Bridges" – A Report". Structural Engineering International. 33 (3): 510-512. doi:10.1080/10168664.2023.2224643.
- Hayward, Alan (2014). "The Construction of Railway Bridges". The International Journal for the History of Engineering & Technology. 84 (1). Taylor & Francis: 59-87. doi:10.1179/1758120613Z.00000000037. ISSN 1758-1214. Besoek op 15 Januarie 2026.
- Hewson, Nigel (2000). "Design of Prestressed Concrete Beams". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 241-314. ISBN 0727727745. Besoek op 1 September 2025.
- Honan, David (2018). "Railroad Bridges, Viaducts, and Trestles". Trains Magazine. Besoek op 11 September 2020.
- Hopper, Travis; Langlois, Anne-Marie; et al. (November 2022). "Service Life Design Reference Guide" (PDF). Federal Highway Administration. Besoek op 2 Oktober 2025.
- Hu, Jiong; et al. (Maart 2016). "Synthesis on Cost-Effectiveness of Extradosed Bridges" (PDF). Texas A&M Transportation Institute. Technical Report. Besoek op 17 September 2025.
- Huff, T. (2022). LRFD Bridge Design: Fundamentals and Applications. CRC Press. ISBN 9781000543377. Besoek op 10 September 2025.
- Islam, Mohammed; Malek, Amir (2014). "Shallow Foundations". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 3. Substructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 181-238. ISBN 9781439852309. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Jones, Vardiman; Howells, John (2000). "Suspension Bridges". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 595-662. ISBN 0727727745. Besoek op 1 September 2025.
- Kashima, Satoshi; Sakamoto, Mitsushige (1998). "Construction of Akashi Kaikyo Bridge Foundation". IABSE Reports = Rapports AIPC = IVBH Reports. 79. Yukihiro Sano, Kozoo Higuchi -->: 69-74. doi:10.5169/seals-59833.
- Knott, Michael; Prucz, Zolan (2014). "Vesssel Collision Design of Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 3. Substructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 89-112. ISBN 9781439852309. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Krimotat, Alexander (2014). "Structural Modeling". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 253-269. ISBN 9781439852309. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Kulicki, John (2014a). "Highway Truss Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 2. Superstructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 283-308. ISBN 9781439852293. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Kulicki, John (2014). "Highway Bridge Design Specifications". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1 Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 113-130. ISBN 9781439852309. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Kumar, Saket; et al. (2025). "Dynamic Response of Double Deck Cable-Stayed Bridge Subjected to Train Load on Lower Deck". Journal of Vibration Engineering & Technologies. 13 (20) 20. Bibcode:2025JVET...13...20K. doi:10.1007/s42417-024-01562-2.
- Leonhardt, Fritz (2014). "Aesthetics: Basics". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 29-48. ISBN 9781439852347. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Ma, Youzhi (2014). "Deep Foundations". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 3. Substructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 238-278. ISBN 9781439852309. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Mangus, Alfred (2014). "Orthotropic Steel Decks". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 2. Superstructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 589-646. ISBN 9781439852293. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Marlow, Ben (3 September 2025). "All Aboard 'The Debt Express': China's pincer Movement on Africa". The Daily Telegraph. Besoek op 11 Desember 2025.
- McGarvey, Emily (18 Julie 2023). "Ukraine War: Russia Says Crimean Bridge Partially Open to Cars Again". BBC. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Julie 2023. Besoek op 18 Januarie 2026.
- Merli, Roberto; Costanza, Alessandra (2024). "Effectiveness of Physical Barriers to Prevent Suicide by Jumping from High-Risk Bridges". Preventive Medicine Reports. 42 102745. doi:10.1016/j.pmedr.2024.102745. PMC 11077020. PMID 38721569.
- "Money Talks: The New Euro Cash". BBC News. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Mei 2025. Besoek op 1 September 2025.
- Mulheron, Mike (2000). "Protection". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 805-848. ISBN 0727727745. Besoek op 1 September 2025.
- Nath, Ram (1982). History of Mughal Architecture. Vol. 3. Abhinav Publications. ISBN 8170172977. Besoek op 17 September 2025.
- Newer, Rachel (23 Julie 2012). "World's Coolest Animal Bridges". Smithsonian. Smithsonian Institution. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 April 2021. Besoek op 21 Februarie 2019.
- Nowak, Andrzej; Iatsko, Olga (Junie 2018). "Are Our Bridges Safe?". The Bridge. Vol. 48, nr. 2. National Academy of Engineering. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2025. Besoek op 17 November 2025.
- O'Brien, Eugene (2015). Bridge Deck Analysis (Second uitg.). CRC Press. ISBN 9781482227239. Besoek op 12 September 2025.
- Odrobiňák, Prokop; et al. (2022). "Load-Carrying Capacity of Bailey Bridge in Civil Applications". Applied Sciences. 12 (8) 3788. doi:10.3390/app12083788.
- Ogden, Brent; Cooper, Chelsey (2019). Highway-Rail Crossing Handbook (PDF) (3rd uitg.). Federal Highway Administration. ISBN 9781998295067. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2025. Besoek op 7 Desember 2025.
- Ou, Z.; Chen, B. (2005). "Stone Arch Bridges in Fujian, China" (PDF). Fuzhou University. Besoek op 10 September 2025.
- Petroski, Henry (1994). To Engineer Is Human: The Role of Failure in Successful Design. Barnes & Noble. ISBN 1566195020. Besoek op 20 September 2025.
- Price, Alfred (1 Desember 1993). "Bridge Busting". Air Force Magazine. Air & Space Forces Association. ISSN 0730-6784. Besoek op 17 Januarie 2026.
- Queiroz, Cesar; et al. (2016). "Mechanisms for Financing Roads: A Review of International Practice". Inter-American Development Bank. doi:10.18235/0009351. Besoek op 7 Desember 2025.
- Robertson, K. A. (1988). "Pedestrian Skywalk Systems: Downtown's Great Hope or Pathways to Ruin?". Transportation Quarterly. 42 (3): 457-484. hdl:2027/mdp.39015023846507.
- Rookhuyzen, David (2018). "Transportation Defined: Pier Caps". Arizona Department of Transportation. Besoek op 20 September 2025.
- Ryall, Michael (2000). "Loads and Load Distribution". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 43-94. ISBN 0727727745. Besoek op 1 September 2025.
- Sangree, Rachel; Shafer, Ben; et al. (2003). "The Structural Art of the Akashi Kaikyo Bridge" (PDF). Perceptions on the Evolution of Structures. Besoek op 2 Oktober 2025.
- Schlaich, Mike (2019). "General". In Schlaich, Mike (red.). Extradosed Bridges (PDF). International Association for Bridge and Structural Engineering. pp. 3-8. ISBN 9783857481680. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 2 November 2025. Besoek op 16 Oktober 2025.
- Schmid, John (3 Augustus 2001). "Etching the Notes of a New European Identity". International Herald Tribune. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Julie 2016. Besoek op 23 September 2025.
- Scott, Richard (2001). In the Wake of Tacoma: Suspension Bridges and the Quest for Aerodynamic Stability. ASCE Press. ISBN 0784405425. Besoek op 1 September 2025.
- Shen, John (2014). "Concrete Decks". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 2. Superstructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 573-588. ISBN 9781439852293. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Shi, Junfeng; et al. (2014). "Cable-Supported Bridge Construction". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 85-112. ISBN 9781439852330. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Shirley-Smith, Hubert; Billington, David P. "Bridge". Britannica. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Januarie 2020. Besoek op 19 September 2025.
- Sohail, Mu; Cavill, Sue (2008). "Accountability to Prevent Corruption in Construction Projects". Journal of Construction Engineering and Management. 134 (9). American Society of Civil Engineers: 729-738. doi:10.1061/(ASCE)0733-9364(2008)134:9(729).
- Soliz, Aryana; Pérez-López, Ruth (2022). "Footbridges: Pedestrian Infrastructure or Urban Barrier?". Current Opinion in Environmental Sustainability. 55 101161. Bibcode:2022COES...5501161S. doi:10.1016/j.cosust.2022.101161.
- Sorgenfrei, Donald; et al. (2014). "Railroad Bridge Design Specifications". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 143-158. ISBN 9781439852347. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Squier, Ephraim George (1877). Peru; Incidents of Travel and Exploration in the Land of the Incas. Harper & Brothers. OCLC 2396588. Besoek op 13 September 2025.
- Svecova, Dagmar; et al. (2014). "Application of Fiber Reinforced Polymers in Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 371-404. ISBN 9781439852347. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Talese, Gay (2014) [1964]. The Bridge: The Building of the Verrazano–Narrows Bridge. Harper & Row. ISBN 9781620409114.
- Tang, Man-Chung (2014). "Conceptual Design". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 1. Fundamentals (Second uitg.). CRC Press. pp. 1-34. ISBN 9781439852347. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Tang, Benjamin (2014a). "Accelerated Bridge Development". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 175-206. ISBN 9781439852330. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Desember 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Theryo, Teddy (2014). "Segmental Concrete Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 2. Superstructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 91-170. ISBN 9781439852293. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Troitsky, M.S. (1994). Planning and Design of Bridges. Wiley. ISBN 0471028533. Besoek op 1 September 2025.
- "TTSB Details Reasons for Nanfang'ao Bridge Collapse". Focus Taiwan. 25 November 2020. Besoek op 16 September 2025.
- Tytler, I.F.B.; et al. (1985). Vehicles and Bridging. Battlefield Weapons Systems and Technology. Brasey's Defense Publishers. ISBN 0080283225. Besoek op 13 September 2025.
- Vassie, Perry (2000). "Bridge Management". In Ryall, Michael (red.). The Manual of Bridge Engineering. Thomas Telford. pp. 849-882. ISBN 0727727745. Besoek op 1 September 2025.
- Vejrum, Tina (2014). "Cable-Stayed Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 2. Superstructure Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 399-434. ISBN 9781439852293. Besoek op 31 Oktober 2025.
- "Viaduct". The Concise Oxford Dictionary. Oxford University Press. 2001. p. 1596. ISBN 0198604386. Besoek op 27 Desember 2022.
- Wardhana, Kumalasari; Hadipriono, Fabian (2003). "Analysis of Recent Bridge Failures in the United States". Journal of Performance of Constructed Facilities. 17 (3). American Society of Civil Engineers: 144. doi:10.1061/(ASCE)0887-3828(2003)17:3(144).
- Warren, Jess (10 Junie 2025). "'Wobbly' Millennium Bridge marks 25th anniversary". BBC. Besoek op 6 November 2025.
- Washer, Glenn (2014). "Nondestructive Evaluation Methods for Bridge Elements". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 5. Construction and Maintenance (Second uitg.). CRC Press. pp. 301-336. ISBN 9781439852330. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Desember 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Watanabe, Eiichi (2003). "Floating Bridges: Past and Present". Structural Engineering International. 13 (2): 128-132. doi:10.2749/101686603777964810.
- Watson, Wilbur J. (1937). Bridges in History and Legend. J. H. Jansen. OCLC 1393531. Besoek op 1 September 2025.
- Watson, Garth (1988). The Civils: The Story of the Institution of Civil Engineers. Thomas Telford. ISBN 9780727703927. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Wilks, Ivor (1989). Asante in the Nineteenth Century: The Structure and Evolution of a Political Order. CUP Archive. ISBN 9780521379946. Besoek op 29 Desember 2020 – via Books.google.com.
- Wright, William J. (2022). "Selecting the Right Bridge Type" (PDF). Steel Bridge Design Handbook. American Institute of Steel Construction. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2025. Besoek op 18 September 2025.
- Yashinsky, Mark; et al. (2014). "Earthquake Damage to Bridges". In Chen, Wai-Fah; Duan, Lian (reds.). Bridge Engineering Handbook. Vol 4. Seismic Design (Second uitg.). CRC Press. pp. 53-98. ISBN 9781439852323. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Desember 2025. Besoek op 31 Oktober 2025.
- Zhao, Jim; et al. (2017). Bridge Engineering: Design, Rehabilitation, and Maintenance of Modern Highway Bridges (Fourth uitg.). McGraw Hill. ISBN 9781259643101. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 November 2025. Besoek op 16 September 2025.
- Zheng, Jielian; Wang, Jianjun (2018). "Concrete-Filled Steel Tube Arch Bridges in China". Engineering. 4 (1): 143-155. Bibcode:2018Engin...4..143Z. doi:10.1016/j.eng.2017.12.003.
- Zhou, ZhiWu; et al. (2021). "Environmental, Economic and Social Impact Assessment: Study of Bridges in China's Five Major Economic Regions". International Journal of Environmental Research and Public Health. 18 (1) 2021: 122. doi:10.3390/ijerph18010122. PMC 7795641. PMID 33375382.
Eksterne skakels
[wysig | wysig bron]| Wikimedia Commons bevat media in verband met Bridges. |
| Sien brug in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
- Brûe tussen oewers Geargiveer 23 Februarie 2013 op Wayback Machine op Mieliestronk