Məzmuna keç

Kalium nitrat

Vikipediya, azad ensiklopediya
Kalium nitrat
Kimyəvi quruluşun şəkli
Molekulyar modelin şəkli
Ümumi
Sistematik adı Kalium nitrat
Kimyəvi formulu KNO3
Fiziki xassələri
Molyar kütlə 101,1032 q/mol
Sıxlıq 2,109 (16 °C) q/sm³
Bərklik 2
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi 334 °C
Qaynama nöqtəsi 400 Selsi şkalası
Əmələgəlmə entalpiyası −494 kC/mol
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm. 7757-79-1
PubChem
EINECS-də qeyd. nöm. 231-818-8
SMILES
InChI
E nömrəsi E252
RTECS TT3700000
ChEBI 63043
BMT nömrəsi 1486
ChemSpider
Məlumatlar normal şərait (25 °C, 100 kPa) üçün verilmişdir.

Kalium nitrat (KNO3) - qeyri -üzvi bir birləşmədir, nitrat turşusunun kalium duzuna deyilir.

Təbiətdə tapılması

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Təbiətdə nitrokalit mineralı kimi tanınır. Təbii kalium nitrat azot tərkibli maddələrin parçalanması nəticəsində tapılır. Bitkilərdə və heyvanlarda çox az miqdarda olur.

Fiziki xassələri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Suda yaxşı həll olunur, orta dərəcədə qliserində, maye ammonyakda, hidrazində, təmiz etanolda və efirdə həll olunmur.

Həlledici
/
Temperatur, °С
0  10 20 25 30 40 60 80 100
Su 13,9 21,2 31,6 37,9 46,0 61,3 106,2 166,6 245,0
Maye ammonyak 10,52 10,4
Hidrazin 14

Gübrənin çürüməsi nəticəsində azot əmələ gəlir və saman qatlarında toplanaraq nitrifikasiyaya məruz qalır və əvvəlcə azotlu, sonra isə nitrat turşusuna çevrilir. Nitrat turşusu əhəngdaşı ilə qarşılıqlı təsir göstərərək, su ilə yuyulmuş Ca(NO3)2 alınırdı. Odun külünün əlavə edilməsi CaCO3 çökdürdü və kalium nitrat məhlulu əmələ gətirdi. Çox zaman əhəng daşı əvəzinə yığına dərhal kül əlavə edilir və kalium nitrat alınır.

𝖢𝖺(𝖭𝖮𝟥)𝟤+𝖪𝟤𝖢𝖮𝟥⟶𝟤 𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖢𝖺𝖢𝖮𝟥↓

1854-cü ildə alman kimyaçısı K. Nöllner daha əlverişli və daha ucuz kalium xlorid və natrium nitratın reaksiyasına əsaslananaraq kalium nitrat istehsal etdi:

𝖪𝖢𝗅+𝖭𝖺𝖭𝖮𝟥⟶𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖭𝖺𝖢𝗅

Kalium nitratın alınmasının bir neçə başqa yoluda var. Bu, ammonium nitratın kalium xlorid ilə reaksiyası nəticəsində baş verir, kalium nitrat və ammonium xlorid alınır, sonuncu asanlıqla ayrılır:

𝖢𝖺(𝖭𝖮𝟥)𝟤+𝖪𝟤𝖲𝖮𝟦⟶𝟤 𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖢𝖺𝖲𝖮𝟦↓.

Kalium hidroksidin və ya kalium karbonatın reaksiyası nəticəsində:

𝟤 𝖪𝖮𝖧+𝖭𝟤𝖮𝟧⟶𝟤 𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖧𝟤𝖮,
𝖭𝖧𝟦𝖭𝖮𝟥+𝖪𝖮𝖧⟶𝖭𝖧𝟥↑+𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖧𝟤𝖮,
𝖪𝟤𝖢𝖮𝟥+𝟤 𝖧𝖭𝖮𝟥⟶𝟤 𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖧𝟤𝖮+𝖢𝖮𝟤↑.

Kimyəvi xassələri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

400-520 °C temperaturda parçalanır və nəticədə kalium nitrit KNO2 və oksigen O2 alınır (oksigenin ayrılması kalium nitratın yanğın təhlükəsini artırır):

𝟤𝖪𝖭𝖮𝟥⟶𝟤𝖪𝖭𝖮𝟤+𝖮𝟤↑

Güclü osidləşdiricidir. Kalium nitratın qarışıqları üzvi maddələrlə birləşəndə partlayış baş verə bilər. Ayrılma zamanı hidrogenlə reduksiya olunur ( duru xlorid turşusudur):

𝖹𝗇+𝟤𝖧𝖢𝗅⟶𝖹𝗇𝖢𝗅𝟤+𝖧𝟤𝟢,

Kalium nitratın əriməsi ilə kalium metalını elektroliz yolu ilə əldə etmək olar, lakin kalium nitratın yüksək oksidləşdirici qabiliyyətinə görə kalium hidroksidinə üstünlük verilir.

𝖪𝖭𝖮𝟥+𝖧𝟤𝟢⟶𝖪𝖭𝖮𝟤+𝖧𝟤𝖮.

Kalium nitratın əsas tətbiqi, qiymətli bir gübrə olaraq qalmasıdır. Elektrovakuum sənayesində və optik şüşəqayırmada texniki şüşələrin rəngini dəyişmək və aydınlaşdırmaq və şüşə məmulatlarına möhkəmlik vermək üçün istifadə olunur. Metallurgiyada, xüsusən nikel filizlərinin emalında güclü oksidləşdirici vasitə kimi istifadə olunur. Qida sənayesində kalium nitrat E 252 konservantı kimi istifadə olunur.

  1. Химия и технология редких и рассеянных элементов / Под ред. Большакова К. А.. — М.: Высшая школа, 1976. — Т. 1. — 91 с.
  2. Лидин Р. А., Молочко В. А., Андреева Л. Л. Реакции неорганических веществ: справочник. — 2-е изд— С. 251.