Lego
| Lego | |
|---|---|
 1998-ci ildən istifadə olunan loqo | |
| Növü | Tikinti oyuncağı |
| Şirkət | The Lego Group |
| Ölkə |
 Danimarka |
| Mövcudluq | 1949–hazırda |
| Materiallar | Akrilonitril butadien stirol (ABS) |
| Şüar | "Yalnız ən yaxşısı kifayət qədər yaxşıdır" |
| İxtiraçı | Ole Kirk Kristiansen, Godtfred Kirk Kristiansen |
| lego.com/en-us | |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Lego (dan. LEGO) — Danimarkanın Billund şəhərində yerləşən ailə şirkəti The Lego Group tərəfindən istehsal olunan plastik tikinti oyuncaqları brendi. Lego dəstləri akrilonitril butadien stiroldan (ABS) hazırlanmış, bir-birinə bərkidilən rəngli kərpiclərdən, həmçinin dişli çarxlar, minifiqurlar adlanan kiçik fiqurlar və digər hissələrdən ibarətdir. Hissələrdən nəqliyyat vasitələri, binalar, robotlar və başqa modellər yığmaq, sonra onları söküb yenidən istifadə etmək mümkündür.[1][2]
Şirkətin adı danimarkaca "leg godt (yaxşı oyna)" sözlərinin qısaltmasıdır.[1] Müasir Lego kərpicinin "dirək və boru" bərkitmə prinsipi 1958-ci ildə patentləşdirilmişdir; o vaxtdan bəri istehsal olunan bütün kərpiclər bir-biri ilə uyğundur.[2][3] The Lego Group dünyanın ən böyük oyuncaq istehsalçılarından biridir:[1] 2025-ci ildə gəliri 83,5 milyard Danimarka kronuna çatmış, məhsulları 120-dən çox ölkədə satılır.[4]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Taxta oyuncaqlar (1932–1947)
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şirkətin əsasını 1932-ci ildə Billund kəndində dülgər Ole Kirk Kristiansen qoymuşdur. Qlobal iqtisadi böhran onu satılması asan yeni məhsullar axtarmağa məcbur etmiş, emalatxana taxta avtomobil, təyyarə, yo-yo kimi oyuncaqlarla yanaşı ütü taxtası, nərdivan kimi məişət əşyaları da istehsal etməyə başlamışdır.[5] 1935-ci ilin sonunda Ole Kirk Kristiansen yalnız oyuncaq istehsalına keçməyi qərara almış və şirkət üçün leg godt sözlərindən "LEGO" adını düzəltmişdir; ad rəsmi olaraq 1936-cı ilin yanvarından istifadə olunur.[5] Şirkətin "Yalnız ən yaxşısı kifayət qədər yaxşıdır" şüarı da bu dövrdə yaranmışdır.[5]
1942-ci il martın 20-də baş verən yanğın emalatxananı demək olar ki, tamamilə məhv etmişdir. Ole Kirk Kristiansen fabriki Billundda yenidən tikməyi seçmiş, ilin sonunda istehsal bərpa olunmuşdur.[5]
Plastik kərpiclər (1947–1958)
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şirkət ilk plastik inyeksiya qəlibləmə maşınını 1947-ci ilin sonunda almış, 1949-cu ildə ilk plastik məhsullarını, o cümlədən "Automatic Binding Bricks" adlı ilk tikinti dəstini buraxmışdır. Bu kərpiclər britaniyalı Hilari Fişer Peyc və onun "Kiddicraft" şirkətinin plastik kublarının yenidən işlənmiş variantı idi; The Lego Group 1981-ci ildə "Kiddicraft" kərpiclərinə və əmtəə nişanına olan hüquqları Peycin varislərindən satın almışdır.[6]
İlk kərpiclər içi boş olduğu üçün yığılmış modellər kifayət qədər möhkəm deyildi. 1958-ci il yanvarın 23-də Godtfred Kirk Kristiansen kərpicin altına borular əlavə etmək ideyasını irəli sürmüş, şirkət yanvarın 28-də "oyuncaq tikinti elementi" üçün patent ərizəsi vermişdir.[2][3] Üstdəki dirəklərin alt tərəfdəki borularla birləşməsi kərpiclərə həm möhkəm bərkimə, həm də asan sökülmə imkanı verir; altı ədəd 2×4 ölçülü kərpici 915 103 765 müxtəlif üsulla birləşdirmək olar.[2]
Sistemin genişlənməsi (1960–1990-cı illər)
[redaktə | vikimətni redaktə et]1963-cü ildə kərpiclərin xammalı olan sellüloza asetat daha davamlı və rəngini saxlayan ABS plastiki ilə əvəz edilmiş, qəlibləmə dəqiqliyi 1/200 mm-ə çatdırılmışdır.[7] 1968-ci ildə Billundda ilk Legoland parkı açılmış, birinci mövsümdə 625 min ziyarətçi qəbul etmişdir.[8]
1969-cu ildə məktəbəqədər yaşlı uşaqlar üçün hər ölçüsü standart kərpicdən iki dəfə böyük olan Duplo kərpicləri buraxılmışdır; Duplo kərpicləri adi Lego kərpicləri ilə birləşə bilir.[9] 1977-ci ildə böyük yaşlı uşaqlar üçün mexaniki funksiyalı modellərdən ibarət Lego Technic seriyası təqdim olunmuşdur.[10] 1978-ci ildə hərəkət edən qol və ayaqları olan minifiqur satışa çıxarılmış, eyni il "Town", "Space" və "Castle" mövzuları minifiqurun miqyasına uyğun olaraq yaradılmışdır.[11][10]
Böhran və bərpa (2000-ci illər)
[redaktə | vikimətni redaktə et]2003–2004-cü illərdə The Lego Group ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmiş, 2005-ci ildə Legoland parklarını Merlin Entertainments şirkətinə satmışdır.[8] Baş icraçı direktor Yorgen Viq Knudstorpun "Shared Vision" adlı xilasetmə planı çərçivəsində 2006-cı ildə istehsalın böyük hissəsi "Flextronics" şirkətinə autsors edilmiş, lakin istehsal problemləri səbəbindən 2008-ci ildə müqavilə ləğv olunaraq istehsal yenidən şirkətin özünə qaytarılmışdır. Bu proses nəticəsində 2009-cu ildə Macarıstanın Nyíregyháza şəhərində və Meksikanın Monterrey şəhərində yeni fabriklər açılmışdır.[12]
Son illər (2010 – hazırkı dövr)
[redaktə | vikimətni redaktə et]2016-cı ildə Çinin Tszyasin şəhərində fabrik rəsmi olaraq açılmışdır.[13] 2017-ci ilin oktyabrından şirkətə Nils B. Kristiansen rəhbərlik edir. Onun dövründə məhsul portfeli genişləndirilmiş, böyüklər üçün "Adults Welcome" seriyası yaradılmış, yüzlərlə firma mağazası açılmış və şirkətin gəliri ilə mənfəəti 2018-ci ildən sonrakı yeddi ildə iki dəfə artmışdır.[14] 2025-ci ildə Vyetnamda yeni fabrik istifadəyə verilmiş, ABŞ-ın Virciniya ştatında tikilən fabrikin 2027-ci ildə açılması gözlənilir.[14][15]
2026-cı ilin fevralında The Lego Group Merlin Entertainments-dən 9 ölkədə yerləşən 29 "LEGO Discovery Centre" və "LEGOLAND Discovery Centre" əyləncə mərkəzini satın almışdır.[4] Həmin il şirkət interaktiv oyun imkanları yaradan "LEGO SMART Play" platformasını təqdim etmişdir.[15]
Dizayn və istehsal
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Lego sisteminin əsas prinsipi uyğunluqdur: müxtəlif illərdə buraxılmış bütün elementlər bir-biri ilə birləşə bilir, bu da köhnə dəstlərin yeni dəstlərlə birlikdə istifadəsinə imkan verir.[9] Bütün Lego fabrikləri eyni layihə əsasında qurulur; şirkətin məlumatına görə, kərpiclər insan tükünün qalınlığının onda biri dəqiqliyi ilə istehsal olunur.[16]
Fabriklər əsas bazarlara yaxın yerləşdirilir.[16] 2026-cı ilə olan məlumata görə, istehsal aşağıdakı ölkələrdə aparılır:
| Ölkə | Şəhər | Açılış | Qeyd |
|---|---|---|---|
| Danimarka | Billund | 1932 | Baş qərargah; 2026-cı ildə qlobal istehsal innovasiyaları mərkəzi olan "Kornmarken Campus" açılıb[15] |
 Çexiya | Kladno | — | Kərpic istehsalı və qablaşdırma[12] |
 Macarıstan | Nyíregyháza | 2009 | [12] |
 Meksika | Monterrey | 2009 | [12] |
 ÇXR | Tszyasin | 2016 | Asiya bazarı üçün[13] |
 Vyetnam | — | 2025 | [4][14] |
 ABŞ | Virciniya (Riçmond yaxınlığı) | 2027 (planlaşdırılır) | 1 milyard ABŞ dolları investisiya[16][15] |
Məhsul xətləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Lego bütün yaş qrupları üçün çoxsaylı seriyalar buraxır. 2025-ci ildə şirkətin portfelində 860-dan çox məhsul olmuş, onların təxminən yarısı yeni idi.[4] Əsas seriyalar:
| Seriya | Başlama ili | Təsviri |
|---|---|---|
| Duplo | 1969 | Məktəbəqədər yaşlı uşaqlar üçün iri kərpiclər[9] |
| Technic | 1977 | Mexaniki funksiyalı mürəkkəb modellər[10] |
| City (əvvəlki adı Town) | 1978 | Şəhər həyatı mövzusunda dəstlər[10] |
| Ninjago | 2011 | Şirkətin ən uzunömürlü öz əyləncə brendi[15] |
| Icons | — | Böyüklər üçün kolleksiya modelləri[4] |
| Botanicals | — | Bitki və gül modelləri[4] |
| Speed Champions | — | Avtomobil modelləri[15] |
Şirkət öz seriyaları ilə yanaşı lisenziyalı dəstlər də buraxır; bunlara Ulduz müharibələri, Minecraft, Nintendonun Super Mario seriyası, Formula 1 və 2026-cı il FIFA Dünya Kuboku aiddir.[4][15] 2025-ci ildə Lego video oyunlarının 30 illiyi qeyd olunmuşdur.[4]
Legoland və mağazalar
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Billundda 1968-ci ildə açılan ilk Legoland parkından sonra Vindzor (1996), Karlsbad (1999), Günsburq (2002), Florida (2011), Malayziya (2012), Dubay (2016), Yaponiya (2017) və Nyu-York (2021) şəhərlərində də Legoland parkları açılmışdır. Parklar 2005-ci ildən Merlin Entertainments tərəfindən idarə olunur; Lego sahibi olan ailənin investisiya şirkəti Kirkbi A/S 2020-ci ildən Merlin Entertainments-in 50%-nə sahibdir.[8]
2026-cı ilin birinci yarısının sonunda dünyada 1106 Lego firma mağazası fəaliyyət göstərirdi.[15]
Azərbaycanda
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rəsmi mağaza
[redaktə | vikimətni redaktə et]2026-cı ilin sentyabrında The Lego Group və "TORGROUP Global" şirkətinin tərəfdaşlığı ilə Azərbaycanda ilk rəsmi Lego mağazasının ("LEGO Certified Store") 3 oktyabrda Bakıda, "PASHA Malls"a məxsus Gənclik Mall ticarət mərkəzində açılacağı elan olunmuşdur.[17][18] Mağazada "Pick a Brick", "Build a Minifigure" kimi interaktiv xidmətlər, ziyarətçinin özünü minifiqur şəklində görə bildiyi minifiqur skaneri təqdim olunur, həmçinin Azərbaycan və Bakıdan ilhamlanan Lego instalyasiyaları sərgilənir.[17][18] "TORGROUP" şirkətinin sədri Eran Torun sözlərinə görə, Bakı mağazası şirkətin Qazaxıstandakı fəaliyyətindən sonra Lego brendinin regionda uzunmüddətli mövcudluğu yolunda növbəti addımdır.[17]
Təhsil və robototexnika yarışları
[redaktə | vikimətni redaktə et]Azərbaycanda məktəblilər arasında Lego robototexnika dəstlərindən istifadə olunan beynəlxalq "FIRST LEGO League" (FLL) yarışları keçirilir. Təhsil Nazirliyi və "Edumedia" şirkətinin birgə təşkilatçılığı ilə ADA Universitetində keçirilmiş "City Shaper" mövzulu turnirdə 10–16 yaşlı şagirdlər "Lego Mindstorms EV3" dəstlərindən robot yığıb proqramlaşdırmışlar.[19] 2026-cı il fevralın 21–22-də STEAM Azərbaycan layihəsinin koordinasiyası ilə keçirilən "FIRST LEGO League Challenge 2026" ölkə finalında 84 komanda iştirak etmişdir.[20]
Patent və klonlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]1958-ci ildə Danimarkada verilmiş patentdən sonra Lego kərpicləri bir çox ölkədə ayrıca patentləşdirilmişdir; məsələn, ABŞ patenti 1961-ci ildə verilmişdir. Zaman keçdikcə əsas patentlərin müddəti ABŞ, Kanada və Danimarka da daxil olmaqla bir çox ölkədə başa çatmışdır. Bundan sonra şirkət kərpicin formasını əmtəə nişanı kimi qorumağa çalışmış, lakin Avropa İttifaqının Ədalət Məhkəməsi və Kanada Ali Məhkəməsi bu tələbləri rədd etmişdir. Məhkəmələr şirkətin patent hüququnu əmtəə nişanı hüququ vasitəsilə uzatmağa cəhd etdiyi qənaətinə gəlmişdir.[3]
Ekoloji təşəbbüslər
[redaktə | vikimətni redaktə et]The Lego Group kərpiclərin istehsalında bərpa olunan və təkrar emal olunmuş materialların payını artırır: 2025-ci ildə bu pay təxminən 52% olmuşdur (2024-cü ildə 33%).[4] Şirkət qablaşdırmada plastik torbaları kağız torbalarla əvəz edir və bu keçidi 2027-ci ilə qədər bütün fabriklərdə başa çatdırmağı planlaşdırır. 2026-cı ilin iyununda Billundda 160 min paneldən ibarət, ildə 99 GWh elektrik enerjisi istehsal edəcək günəş parkının tikintisinə başlanılmışdır.[15]
Maliyyə göstəriciləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]| Dövr | Gəlir | Əməliyyat mənfəəti | Xalis mənfəət |
|---|---|---|---|
| 2025 | 83,5 (+12%) | 22,0 (+18%) | 16,7 (+21%) |
| 2026, I yarım il | 41,9 (+21%) | 10,9 (+22%) | 8,6 (+32%) |
Mənbələr: illik və yarımillik hesabatlar.[4][15]
The Lego Group 2023–2026-cı illərdə RepTrak şirkətinin reytinqində ardıcıl dörd il dünyanın ən nüfuzlu şirkəti seçilmişdir.[14][15]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 "The LEGO Group History". LEGO.com (ingilis). The Lego Group. 26 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 "The stud and tube principle". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 27 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 Hofverberg, Elin. "60 Years of Lego Building Blocks and Danish Patent Law". In Custodia Legis (ingilis). Library of Congress. 29 yanvar 2018. 28 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "The LEGO Group delivers record results in 2025 driven by strong brand and innovative portfolio". LEGO.com (ingilis). The Lego Group. 10 mart 2026. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 "The beginning of the LEGO Group". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 7 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- ↑ "Automatic Binding Bricks". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 27 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- ↑ "Quality in every detail". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 27 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 "The first LEGOLAND® park". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 7 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 "LEGO® DUPLO®". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 27 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 "Further development of the system". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 7 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- ↑ "Role Play". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 28 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 "Outsourcing and Insourcing". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 20 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 "Returning to Asia". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 27 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 "New Management". LEGO® History (ingilis). The Lego Group. 28 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Strong demand and brand relevance drive LEGO Group revenue up 21%, operating profit up 22% in H1 2026". LEGO.com (ingilis). The Lego Group. 25 avqust 2026. 28 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 "The LEGO Group breaks ground on carbon-neutral run factory in Virginia, USA". LEGO.com (ingilis). The Lego Group. 13 aprel 2023. 28 oktyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 3 "Azərbaycanda ilk "LEGO® Certified Store" "TORGROUP Global" tərəfdaşlığı ilə açılır". Qafqazinfo (az.). 24 sentyabr 2026. 25 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- 1 2 Abbaslı, Lida. "Azərbaycanda ilk rəsmi LEGO mağazası 3 oktyabrda açılır!". Trilogy News (az.). 23 sentyabr 2026. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- ↑ ""First Lego League Azərbaycan" mühəndislik və robot texnologiyaları yarışı keçirilir" (az.). Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
- ↑ "FIRST LEGO League Challenge 2026 Azerbaycan finalinde dereceye giren takımlarımız ödüllerini Eğitim Müşavirimiz Yurdagül Aydoğan'a takdim ettiler" (türk). T.C. Bakü Büyükelçiliği Eğitim Müşavirliği. 7 may 2026. İstifadə tarixi: 27 oktyabr 2026.
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]- lego.com — rəsmi saytı
- LEGO® History – şirkətin rəsmi tarix saytı