Chen Daqi

Chen Daqi rođen je u okrugu Haiyan, u provinciji Zhejiang, u Kini. U mladosti je pohađao školu u rodnom mjestu, a potom je u Šangaju učio engleski jezik. Godine 1901. upisao se na Akademiju Qiushi u Hangzhouu, ustanovu koja je prethodila današnjem Univerzitetu Zhejianga. Godine 1903. otišao je na školovanje u Japan. Nakon početnog školovanja u Sendaiju upisao je Carski univerzitet u Tokiju, gdje je studirao na Filozofskom fakultetu, s posebnim usmjerenjem na psihologiju. Diplomirao je 1912.^[2][3]

Nakon povratka u Kinu 1912. imenovan je za direktora Više škole u Zhejiangu, a predavao je i na tamošnjoj pravnoj i političkoj školi. U narednom periodu radio je kao profesor na Univerzitetu u Pekingu, gdje se uključio u razvoj univerzitetske nastave psihologije i filozofije. Godine 1921. boravio je u Berlinu, gdje je proučavao zapadnu filozofiju.^[2][3]

Jedan od najznačajnijih događaja u Chenovoj karijeri bilo je osnivanje prvog psihološkog laboratorija u Kini 1917, na Univerzitetu u Pekingu. Laboratorij je uspostavljen uz podršku rektora Cai Yuanpeija, koji je tokom boravka u Njemačkoj pohađao nastavu iz psihologije kod Wilhelma Wundta na Univerzitetu u Leipzigu. Chen je u to vrijeme bio profesor filozofije i psihologije, a zadatak organizovanja laboratorija povjeren mu je u okviru nastojanja da se psihologija razvije kao samostalna naučna i nastavna disciplina.^[4][5]

Laboratorij je u početku bio skroman. Nalazio se u jednoj prostoriji ispred biblioteke Univerziteta u Pekingu. Na vratima je stajala oznaka koja je prostoriju predstavljala kao mjesto za čuvanje i izlaganje psiholoških instrumenata.^[5]

Tokom 1918. Chen je počeo izvoditi nastavu iz eksperimentalne psihologije. Za praktične vježbe uređena je dodatna prostorija u kojoj su studenti mogli izvoditi eksperimente.^[5]

Chen se nije dugo zadržao na rukovođenju laboratorijem. Njegovo sve veće usmjerenje na filozofiju od 1921. dovelo je do smanjenja njegovog interesa za nastavak laboratorijskog rada, koji su potom preuzeli drugi nastavnici i istraživači. Godine 1926. na Univerzitetu u Pekingu osnovan je Odsjek za psihologiju, a psihološki laboratorij se smatra važanim početkom institucionalnog razvoja psihologije u Kini.^[4]

Godine 1918. Chen je objavio knjigu Osnove psihologije u izdanju izdavačke kuće Commercial Press u Šangaju. Knjiga je nastala na osnovu predavanja koja je držao na Univerzitetu u Pekingu i bila je namijenjena univerzitetskoj nastavi. Sadržavala je petnaest poglavlja, među kojima su obrađeni značenje i metode psihologije, fiziološka osnova duševnih procesa, osjeti, emocije i afektivni procesi. Djelo je predstavljalo sistematičan pregled tadašnjih saznanja zapadne naučne psihologije i jedan od važnih udžbenika u početnom periodu razvoja psihologije u Kini.^[5][6] U Kini si prije izdavanje Chenove knjige postojali prijevodi drugih autora, a njegova knjiga smatra se prvom djelom iz psihologije koje je napisao kineski autor. Knjiga je u deset godina doživjela dvanaest izdanja.^[1][6]

Chen se bavio i primjenom psihologije na pitanja obrazovanja, moralnog razvoja i društvenog ponašanja. Godine 1919. objavio je studiju Istraživanje moralne svijesti učenica viših osnovnih škola u Pekingu. U ovom radu primijenio je upitnik za prikupljanje i kvantitativnu analizu podataka o moralnim stavovima mladih, što predstavlja jedan od najranijih pokušaja empirijskog istraživanja pedagoških i društvenih problema u Kini.^[7][8]

Historiografi nauke ističu da njegov metodološki pristup nije bio u potpunosti oslobođen normativnih pretpostavki; prikupljene odgovore razvrstavao je i evaluirao u skladu s vlastitim konceptom moralno poželjnih i tradicionalno prihvaćenih vrijednosti. Uprkos tim ograničenjima, njegova studija predstavlja metodološku preteču empirijske psihologije u kineskom obrazovnom sistemu.^[8]

Jedna od važnih tema Chenovog rada bio je odnos psihologije prema praznovjerju i vjerovanju u natprirodne pojave. U vrijeme kada su se u kineskom društvu širile različite prakse povezane s prizivanjem duhova, gatanjem i drugim oblicima takozvane duhovne nauke, Chen je nastojao pokazati da se mnoge pojave koje su se pripisivale natprirodnim silama mogu analizirati primjenom psiholoških i naučnih metoda.

Godine 1918. u časopisu Nova omladina objavio je tekst Pobijanje spiritizma, usmjeren protiv tadašnje "nauke o duhovima“. U njemu je kritikovao tada rasprostranjeni spiritizam, okultne teorije i pokušaje da se pojave poput prizivanja duhova i navodnih komunikacija s mrtvima predstavljaju kao naučno potvrđene. Tekst je kasnije uključen u njegovu knjigu Praznovjerje i psihologija, objavljenu 1920. u izdanju Univerziteta u Pekingu. Knjiga je obuhvatala tri veća teksta: "Kritika nauke o duhovima", "O psihičkim fenomenima" i "Moderna psihologija".^[6][8]

U tekstu "O psihičkim fenomenima" Chen je razmatrao psihološke procese koji su mogli objasniti iskustva koja su se u javnosti tumačila kao dokaz postojanja duhova ili natprirodnih sila. U tekstu "Moderna psihologija" predstavio je tadašnje pravce zapadne psihologije, među kojima su opća, fiziološka i eksperimentalna psihologija. Time je nastojao približiti savremena psihološka znanja kineskoj čitalačkoj publici i suprotstaviti naučno objašnjenje vjerovanjima koja nisu imala empirijsku potvrdu.^[6]

Njegova kritika praznovjerja bila je povezana sa širim intelektualnim nastojanjima pripadnika pokreta za novu kulturu da nauku i racionalno mišljenje postave u centar društvene modernizacije.^[3][8]

Tokom 1920-ih Chen je obavljao više nastavnih i rukovodećih dužnosti na Univerzitetu u Pekingu. Bio je profesor i šef Odsjeka za filozofiju, a od 1926. do 1927. i šef Odsjeka za psihologiju. Od 1927. do 1928. obavljao je dužnost prorektora. Tokom 1929. bio je na čelu univerzitetskog odjeljenja u okviru tadašnje reorganizacije ustanove, a od septembra 1929. do decembra 1930. obavljao je dužnost vršioca dužnosti rektora Univerziteta u Pekingu.^[2][7]

Pored akademskog rada, Chen je aktivno učestvovao u javnom i političkom životu Kine. Od 1928. obavljao je dužnost generalnog sekretara Ispitnog vijeća, jednog od vrhovnih državnih organa Republike Kine. U različitim periodima nalazio se i na čelu državnog tijela nadležnog za izbor i kvalifikaciju državnih službenika (Komisije za odabir i ispitivanje). Godine 1948. imenovan je za savjetnika za nacionalnu politiku u Uredu predsjednika Republike Kine.^[2][3]

Nakon preseljenja na Tajvan 1949, nastavio je akademski rad. Predavao je na Nacionalnom tajvanskom univerzitetu i učestvovao u tamošnjem institucionalnom razvoju psihologije. Godine 1954. imenovan je za prvog rektora Nacionalnog univerziteta Chengchi nakon ponovnog uspostavljanja te ustanove na Tajvanu. Tu dužnost obavljao je do jula 1959, kada se povukao s rukovodeće funkcije i nastavio raditi kao profesor.^[2]

Godine 1960. izabran je za prvog predsjednika Udruženja "Konfucija i Mencija", organizacije posvećene proučavanju i promovisanju konfucijanske filozofije i tradicionalne etike. Godine 1961. Univerzitet u Hong Kongu dodijelio mu je počasni doktorat iz književnosti. U kasnijem životnom periodu težište svog djelovanja usmjerio je na filozofiju, logiku i revalorizaciju konfucijanskih klasika.^[2][3]

Pored psihologije Chen se bavio zapadnom logikom, indijskom logičkom tradicijom poznatom kao hetuvidya, kineskom filozofijom i konfucijanskim učenjima. U svojim radovima nastojao je upoređivati različite logičke sisteme i primjenjivati analitičke postupke na proučavanje djela Konfucija, Mencija i Xunzija. Njegovo kasnije stvaralaštvo obuhvatalo je knjige o logici, filozofiji i konfucijanskoj etici.^[3][9]