Vai al contenuto

Acqua

À prupositu di Wikipedia

L'acqua hè un cumpostu chimicu di formula moleculare H2O, furmatu da dui atomi d'idrogenu è unu d'ossigenu. In e cundizione abituale di temperatura è di pressione, si trova soprattuttu à u statu liquidu; pò dinù esse à u statu solidu, cum'è ghjacciu, o à u statu gasosu, cum'è vapore d'acqua.

Una goccia d'acqua

L'acqua hè essenziale per tutte e forme di vita cunnisciute. In natura face parte di l'ecosistemi, alimenteghja e piante è hè un cumpunente maiò di l'organisimi. Hè dinù indispensevule à l'attività umane, da l'agricultura à l'industria. Nant'à a Terra, copre circa u 71% di a superficia, ma a maiò parte hè acqua salata; solu una piccula parte hè acqua dolce è accessibile.

A parolla corsa acqua vene da u latinu aqua. Parolle simile si trovanu in parechje lingue d'Europa; l'inglese water è u tedescu Wasser, per esempiu, venenu da una radica indoeuropea cumuna.

Proprietà fisiche è chimiche

[mudificà | edità a fonte]

Struttura di a molecule

[mudificà | edità a fonte]
A struttura tridimensionale di a molecule d'acqua (H2O)

A molecule d'acqua hè custituita da un atomu d'ossigenu ligatu à dui atomi d'idrogenu. I ligami trà l'ossigenu è l'idrogenu sò covalenti è pulari: l'ossigenu attraghje l'elettroni più forte chè l'idrogenu. Per via di a forma angulata di a molecule, l'acqua hà una carica elettrica distribuita in modu non uniformu è si cumporta cum'è un dipolu.

Trà e molecule d'acqua si formanu ligami à idrogenu. St'interazzione spieganu parechje di e so pruprietà particulare, frà e quale a temperatura d'ebullizione relativamente alta, a tensione superficiale impurtante è a capacità termica elevata.

L'acqua pura pò subisce una dissuciazione assai debule in ioni idroniu (H3O+) è idrossidu (OH−). À 25 °C, a so reazzione hè neutra, cù un pH vicinu à 7.

Stati è cambiamenti di statu

[mudificà | edità a fonte]
Un iceberg: u ghjacciu, menu densu di l'acqua liquida, stà à gallu

À a pressione atmosferica nurmale, l'acqua pura torna ghjacciu vicinu à 0 °C è bolle vicinu à 100 °C. Questi valori cambianu cù a pressione è cù e sustanze sciolte in l'acqua. Per esempiu, i sali abbassanu a temperatura di ghjacciatura.

À u cuntrariu di a maiò parte di e sustanze, l'acqua occupa più vulume quand'ella si ghjaccia. U ghjacciu hè dunque menu densu ch'è l'acqua liquida è stà à gallu. A densità di l'acqua liquida hè massima vicinu à 4 °C. Sta pruprietà aiuta à mantene liquide e parte prufonde di i lavi durante l'inguernu, ancu quandu a superficia hè ghjacciata.

À pressione è temperature assai diverse da quelle di a superficia terrestre, u ghjacciu pò piglià parechje strutture cristalline. Esistenu dinù forme amorfe, chì ùn anu micca una struttura cristallina urdinata.

Solvente è acidità

[mudificà | edità a fonte]

L'acqua hè un bon solvente per via di a polarità di e so molecule. Pò scioglie numerosi sali è cumposti pulari, è cusì trasporta ioni è altre sustanze. E sustanze grasse è parechji cumposti micca pulari, invece, si mischjanu pocu cù l'acqua.

L'acqua pura cunduce pocu l'elettricità. In e cundizione naturale, però, cuntene di regula sali è altri ioni sciolti, chì ne aumentanu a cunduttività. Quasi tutte l'acque naturale cuntenenu dinù gasu, particelle o cumposti minerali.

L'acqua in natura

[mudificà | edità a fonte]

U ciculu di l'acqua

[mudificà | edità a fonte]
U ciculu di l'acqua

L'acqua circuleghja in permanenza trà l'atmosfera, a superficia di a Terra, u sottusolu è l'esseri viventi. Stu prucessu hè chjamatu ciculu di l'acqua o ciculu idrologicu.

U calore di u Sole face svapurà l'acqua di i mari, di i fiumi è di i lavi. E piante liberanu dinù vapore d'acqua à traversu a traspirazione. In l'atmosfera, u vapore si rinfrisca è si cundensa in gocce o cristalli di ghjacciu, chì formanu i nuvuli. L'acqua torna dopu à a superficia sottu à forma di piove, neve o grandine. Una parte corre versu i fiumi è i mari; un'antra s'infiltra in u terrenu è pò alimentà e falde acquifere.

Acque salate è acque dolce

[mudificà | edità a fonte]

L'acque di l'oceani è di a maiò parte di i mari sò salate, per via di i sali minerali disciolti. L'acque dolce si trovanu soprattuttu in i ghiacciai è e calotte polari, in e falde sutterranee, è in i lavi è i fiumi. Solu una parte assai chjuca di l'acqua di a Terra hè acqua dolce facilmente accessibile.

L'acque naturale ponu cuntene sustanze minerale, gasu, materiali in suspensione è urganisimi microscopichi. A so cumpusizione dipende da u locu, da u clima è da e rocce o i terreni ch'elli attraversanu. Per quessa, l'acqua presente in natura ùn hè guasi mai chimicamente pura.

L'acqua è u clima

[mudificà | edità a fonte]
L'oceani accumuleghjanu è trasportanu calore, influenzendu u clima
A fusione di i ghiacciai hè una cunsequenza di i cambiamenti climatichi

L'acqua influenza u clima è e cundizione meteorologiche. U vapore d'acqua in l'atmosfera cuntribuisce à l'effettu di serra naturale è participa à a furmazione di nuvuli è di precipitazione. L'oceani accumuleghjanu è trasportanu calore, mentre chì i currenti marini influenzanu u clima di parechje regione.

A quantità è a frequenza di e precipitazione determineghjanu in parte a dispunibilità d'acqua, a vegetazione è l'ecosistemi. E sicchine, l'inundazione è a fusione di i ghiacciai ponu avè effetti impurtanti nant'à l'ambienti è e pupulazione umane.

Impurtanza biologica

[mudificà | edità a fonte]

L'acqua hè u cumpunente principale di e cellule è di parechji tissuti viventi. Serve da solvente à numerose molecule è permette parechje reazzione chimiche necessarie à u funziunamentu di l'organisimi. Participeghja, frà altre cose, à a fotosintesi è à e reazzione di metabolismu.

In l'omu è in l'animali, l'acqua aiuta à traspurtà e sustanze nutritive, à eliminà i prudutti di scartu è à regulà a temperatura di u corpu. A quantità d'acqua in l'organisimu varieghja secondu l'età, u sessu è a cumpusizione di u corpu.

In e piante, l'acqua hè traspurtata da e radiche versu e parte alte è face parte di a linfa. Aiuta dinù à mantene a rigidità di e cellule vegetale è hè necessaria à a crescita.

L'acqua fora di a Terra

[mudificà | edità a fonte]
Enceladu, una luna di Saturnu, hè cunnisciuta per i so geyser d'acqua

E molecule d'acqua sò state osservate in i nuvuli interstellari è in l'atmosfere di parechji corpi celesti. In u Sistema solare, u ghjacciu hè cunnisciutu nant'à a Luna, Marte, Cerere, Plutone è parechje lune di pianete gigante.

A pussibilità d'oceani liquidi sottu à a superficia hè studiata in parechji satelliti, frà i quali Europa è Enceladu. A presenza d'acqua liquida hè una cundizione impurtante per a vita cum'ella hè cunnisciuta nant'à a Terra, ma ùn basta, da per ella, à dimustrà ch'ella esiste vita nant'à un antru corpu celeste.

L'acqua è e sucetà umane

[mudificà | edità a fonte]

Storia è religione

[mudificà | edità a fonte]
U battesimu, un ritu chì usa l'acqua com'è simbulu di purificazione

Parechje civiltà antiche si sò sviluppate vicinu à fiumi maiò, chì furnianu acqua, terreni fertili è vie di trasportu. U Nilu hà avutu un rollu impurtante in l'anticu Egittu; u Tigri è l'Eufrate in Mesopotamia; l'Indu è u Gange in l'Asia meridiunale; è u fiume Giallu in China.

In parechje religione, l'acqua hè un simbulu di purificazione, di vita o di rinascita. Hè aduprata in riti cum'è u battesimu cristianu è l'abluzione di certe tradizione ebraiche è musulmane. In parechje culture, certi fiumi è surghjente sò cunsiderati sacri.

L'acqua hè aduprata in parechji duminii:

per beie, preparà l'alimenti è assicurà l'igiene;
in l'agricultura, soprattuttu per l'irrigazione;
in l'industria, cum'è solvente, fluidu di raffretamentu o vettore di calore;
per pruduce elettricità in e centrale idroelettriche;
in l'attività ricreative è in certi riti religiosi.

L'acqua destinata à u cunsumu umanu deve risponde à criterii di qualità è di salubrità. Sicondu a so origine è a so cumpusizione, pò esse necessariu di trattà la per caccià e particelle, i cumposti indesiderati è i microorganismi periculosi. L'acque usate sò dinù trattate prima di esse lampate torna in l'ambiente o riutilizate.

Risorse è prutezzione

[mudificà | edità a fonte]
L'inquinamentu di l'acqua hè una minaccia per a dispunibilità di risorse idriche sicure

L'acqua dolce accessibile hè una risorsa limitata è spartuta in modu ineguale trà e regione. L'inquinamentu, u sfruttamentu eccessivu di e falde, a crescita di i bisogni è i cambiamenti climatichi ponu rende più difficiule l'accessu à l'acqua sicura.

A prutezzione di e risorse idriche dipende da a riduzzione di l'inquinamentu, da una gestione durevule di i fiumi è di e falde, è da un usu rispunsevule in e cità, l'agricultura è l'industria.

L'acqua hè mintuvata à spessu in a litteratura è a cultura corsa. Par asempiu, in i pruverbii:

Diu ti franchi di u focu, di l'acqua è di i falsi tistimonii.
L'acqua si ni và sempri à u mari.
L'acqua fà fanga, u vinu fà bon sangue.
L'acqua ghira è ghjira è à u so rivu torna.
Ogni acqua torna à so riva.
A misura ancu indi l'acqua.
  • Saravelli-Retali, 1976, A vita in Corsica per via di i pruverbii è i detti - La vie en Corse à travers proverbes et dictons, Nice, Don Bosco.

Da vede dinù

[mudificà | edità a fonte]