Sevgi
Sevgi, süygi, muabbet, aşq — bir adamğa teren yaqınlıq ve bağlılıq duyğusı. Sevgi sevgen adamınen birlikte olmaq, onı añlamaq, onıñ qayğısını çekmek ve oña yardım etmek isteginde körüne.[1]
Sevginiñ türlü çeşitleri bar: ana-babanıñ balağa sevgisi, dostlar arasındaki sevgi, romantik sevgi ve başqa adamlarğa sevgi.[1] «Sevgi» sözü Vatan, tabiat, sanat ya da bir işke küçlü meyilni bildirmek içün de qullanıla.
Sevgini ögrenüv
[deñiştir | kodunı deñiştir]Sevgini ruhiyat, biologiya ve başqa fenler ögrene. Alimler sevginiñ nasıl peyda olğanını, adamğa nasıl tesir etkenini ve sevgi munasebetleriniñ nasıl deñişkenini añlamağa tırışa.
Biologiya ceetinden
[deñiştir | kodunı deñiştir]Romantik sevgi miyniñ işi ve vucutta olğan himiyaviy esnaslarnen bağlıdır. Bu esnaslarda dofamin, oksitotsin ve başqa gormonlar rol oynay. Alimler olarnıñ hoş duyğular, cınsiy meyil ve adamlar arasındaki bağlılıqnen nasıl bağlı olğanını ögrene.[2]
Üç qısımlı sevgi nazariyesi
[deñiştir | kodunı deñiştir]Ruhiyatçı Robert Sternbergniñ nazariyesine köre, sevgi üç esas qısımdan ibaret:
- Yaqınlıq — bir-birine inanmaq, açıq qonuşmaq, dert ve quvançnı paylaşmaq, bir-birine yardım etmek.
- İhtiras — başqa bir adamğa küçlü meyil ve onıñnen yaqın olmaq istegi. Cınsiy meyil de bu qısımğa aittir.
- Qarar — bir adamnı sevgenini qabul etmek ve bu munasebetni uzun vaqıt saqlamağa niyetlenmek.[3]
Bu qısımlar türlü şekilde birleşe bile:
- Romantik sevgide yaqınlıq ve ihtiras bar.
- Dostluqqa esaslanğan sevgide yaqınlıq ve munasebetni saqlamaq qararı bar, ihtiras ise yoq ya da zayıftır.
- Yaqınlıq olmadan da ihtiras ve munasebetni saqlamaq qararı bir arada ola bile.
- Üç qısımnıñ episi bir arada olsa, Sternberg buña tam sevgi dey.[3][4]
Bu qısımlarnıñ küçü er munasebette aynı degil. Olar vaqıt keçken sayın deñişip ola.[3]
Bağlanuv nazariyesi
[deñiştir | kodunı deñiştir]Bu nazariyege köre, adamnıñ küçüklikte ana-babası ya da oña baqqan başqa adamlernen olğan munasebetleri onıñ soñraki sevgi munasebetlerine tesir etip ola.
Bu yanaşuvnıñ ilk modelinde üç türlü bağlanuv ayırılğan:
- Emin bağlanuv — adam eşine inana, oña yaqın olmaq ve ondan yardım istemekten qorqmay.
- Yaqınlıqtan qaçınuv — adamğa başqasına inanmaq ve duyğularını açıq aytmaq qıyın. O, eşiniñ özüne pek yaqın olmasını istemeyip ola.
- Qasevetli bağlanuv — adam eşiniñ onı sevmey ya da taşlap keteceginden sıq qasevetlene. O, sevildiginden emin olmaq içün eşinden tekrar-tekrar tasdıq istep ola.[5]
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 Love(ing.). APA Dictionary of Psychology. American Psychological Association.
- ↑ The neuroendocrinology of love(ing.). PubMed.
- 1 2 3 Robert J. Sternberg. Love(ing.).
- ↑ E. Hatfield; R. L. Rapson. Love, Sex, and Intimacy(ing.) (1993).
- ↑ Cindy Hazan; Phillip Shaver (1987). "Romantic love conceptualized as an attachment process". Journal of Personality and Social Psychology (in İngilizce). 52 (3): 511–524. doi:10.1037/0022-3514.52.3.511.