Greckô

Na terenie dzysdniowi Grecczi fùnksnérowałë samòstójné gardë-państwa (gr. polis), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów^[1]. Przédnyma pòlis bëłë Atenë a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã^[2]. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi^[3] ë lëdowi sąd^[4]. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników.

Stôrożëtnô Sparta, w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)^[5][6]. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama^[7]. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë^[6].

W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã^[8], we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas^[9], ë mòrską biôtkã pòd Salaminą^[10]. W IV st. p.n.e. król Macedóńsczi Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze^[11]. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim^[12].

Òb strzédné wieczi bëło tu Pòréncznorzimsczé césarstwò (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453^[13].

W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. 25 strëmiannika 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë Ruskô ë Wiôlgô Britaniô, a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama prawòsławiégò a mùzelmanama. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I^[14].