Ꙃ

Ꙃѣло (глаголицєѭ ⰇⰡⰎⰑ · црькъвьнъ словѣньскъ ѕѣлѡ̀) ѥстъ боукꙑ словѣньскꙑхъ писмєнъ ⁙ Въ глаголици ѥѩ обраꙁъ ѥстъ Ⰷ · въ вєтъхѣи кѷрїллици Ꙃ · въ поꙁдьнѣишѣи кѷрїллици Ѕ ⁙ Въ вєтъхомь словѣньстѣмь ѩꙁꙑцѣ сєꙗ боукꙑ гласъ [d͡z] ꙁнамєноваашє · ѿ гласа боуквꙑ ꙁємлꙗ (ꙗжє бѣ [z]) раꙁличьнъ ⁙ Поꙁдѣѥ обѣ боукъвѣ въ мъноꙁѣхъ писаниихъ ѥдинъ гласъ [z] ꙁнамєноваста ^[1] ⁙

Въ глаголици (прьвѣи словѣньстѣи аꙁъбоуцѣ) боукꙑ ꙃѣло иматъ обраꙁъ Ⰷ ⁙ Въ вєтъхꙑхъ кънигахъ начрьтаниѥ раꙁличьно ѥстъ ⁙ Долънꙗꙗ чѧсть боуквꙑ овогда три ѫглꙑ иматъ · овогда жє чєтꙑри ^[2][1] ⁙

Въ вєтъхѣи кѷрїллици (въторѣи словѣньстѣи аꙁъбоуцѣ) ꙃѣло писахѫ раꙁличьнꙑми начрьтании ⁙ Ѥдино ѿ нихъ · Ꙃ · подобьно боуквѣ Ꙁ ⁙ Въ Хиландарьсцѣхъ листѣхъ обраꙁъ ꙃѣло сродьнъ боуквѣ ꙁємлꙗ · съ особьноѭ чрьтоѭ на дєснѣи странѣ ⁙ Въ листѣхъ Оундольскаго такождє ꙁьримъ ꙁємлѭ прѣчрькнѫтѫ ^[3] ⁙

Инъдѣ въ кънигахъ ꙁьримъ и Ѕ · ꙗжє грьчьстѣи стигмѣ подобьна ѥстъ и въ числьнѣмь писании число 6 ꙁнамєноваашє ⁙ Въ вєтъхꙑхъ кънигахъ сьи обраꙁъ пачє яко числьнъ ꙁнакъ писанъ бѣашє · поꙁдьнѣѥ жє и въ словєсѣхъ оупотрѣблꙗашє сѧ ^[1] ⁙

Въ вєтъхомь словѣньстѣмь ѩꙁꙑцѣ (ѳ҃–а҃і столѣтиꙗ) ꙃѣло ꙁвонъкъ мѧкъкъ сѷ́мфѡнъ [d͡zʲ] ꙁнамєноваашє ⁙ Боукꙑ ꙁємлꙗ жє сѷмфѡнъ [z] ꙁнамєноваашє ⁙ Въ нѣкоторꙑхъ словєсѣхъ [d͡zʲ] ѿ прасловѣньскаго гласа [g] проиꙁидє · ꙗкожє въ словєсѣхъ нога — ноꙃѣ · мъногъ — мъноꙃи ^[1] ⁙

По малоу раꙁличиѥ гласовъ сихъ боукъвъ въ мъноꙁѣхъ словѣньскꙑхъ говорахъ погꙑбє ⁙ И ꙃѣло въ тѣхъ говорахъ гласъ [z] ꙁнамєноваашє ⁙ Тѣмьжє въ писании словєсъ раꙁличиѥ сихъ боукъвъ нє въсєгда съхранꙗашє сѧ ⁙

Въ вєтъхꙑхъ кънигахъ глаголицєѭ и кѷрїллицєѭ писанꙑхъ въ тѣхъжє словєсѣхъ инъдѣ ꙃѣло · инъдѣ жє ꙁємлꙗ писана бꙑваашє ⁙

• 
  Ꙃѡграфьско ѥвангєлиѥ · глаголичьско писаниѥ
• 
  Хиландарьсци листи · вєтъха кѷрїллица
• 
  Соупрасльска кънига · вєтъха кѷрїллица

Въ Ꙃѡграфьстѣмь ѥвангєлии написано ѥстъ и ноꙁѣ · и ноꙃѣ ^[6] ⁙

Въ листѣхъ Оундольскаго ꙃѣло писано ѥстъ такождє въ словєси ѿ корєнє польѕ- ^[7] ⁙

Сєгожє ради писаниѥ боукъвꙑ ꙃѣло въ вєтъхꙑхъ кънигахъ нє въсєгда ѥдинакъ обꙑчаи иматъ ⁙

Словєса въ таблици прѣложєна сѫтъ кѷрїллицєѭ ⁙

Въ поꙁдьнѣмь црькъвьнѣмь словѣньстѣмь писании начрьтаниѥ ѕ инꙑѩ обраꙁꙑ ꙃѣла побѣди ⁙ Раꙁличиѥ жє гласовъ ѕ и ꙁ погꙑбє · обѣ бо боукъвѣ гласъ [z] ꙁнамєноваста ⁙ Точиѭ написаниѥ ѕ въ особьнихъ словєсѣхъ съхранѥно бꙑстъ ⁙

Въ грамматицѣ Мєлєтиꙗ Смотрицкаго боукꙑ ѕ въ словєсѣхъ иꙁлишъна нарєчєна бꙑстъ · токмо числа ради потрѣбьна ⁙ Смотрицкꙑи бо пишєтъ ⁙

Ѕ. Сїє писмѧ̀ числа́ дѣ́лѧ то́чїю зъ грє́ческагѡ Ϛ шє́сть ꙁнамєнꙋ́ющагѡ привꙁѧ́сѧ. Славє́нскомꙋ ꙗ҆ꙁы́кꙋ иꙁли́шноє, до́лгꙋ єгѡ̀ ꙁ наверша́ющꙋ.

^[8]

Въ нꙑнѣшьнѣмь сѷнодальнѣмь иꙁводѣ црькъвьнаго словѣньскаго ѩꙁꙑка сицєво правило ѥстъ ⁙ Боукꙑ ѕ пишєтъ сѧ въ сихъ словєсѣхъ: ѕвѣ́рь · ѕвѣзда̀ · ѕе́лїе · ѕла́къ · ѕло̀ · ѕмі́й · ѕѣлѡ̀ · такождє въ словєсѣхъ ѿ нихъ исходѧщихъ ⁙ Въ числьнѣмь жє писании ѕ҃ число 6 ꙁнамєноуѥтъ ⁙ Въ инѣхъ жє словєсѣхъ ꙁємлꙗ пишєтъ сѧ ^[9] ⁙

Въ прьвѣи аꙁъбоуцѣ · сирѣчь въ глаголици · боукꙑ Ⰷ осьма въ рѧдоу ѥстъ · тѣмьжє число 8 ꙁнамєноуѥтъ ⁙ Въ въторѣи жє словѣньстѣи аꙁъбоуцѣ · нꙑнѣ кѷрїллицєѭ нарицаѥмѣи · боукꙑ Ѕ число 6 ꙁнамєноуѥтъ · ꙗкожє и єллиньскоѥ чисмѧ Ϛ ⁙ Съ титъломъ жє да пишємъ ѕ҃ ^[10] ⁙

Сицє ҂ѕцѯ҃ѕ число 6966 ꙁнамєноуѥтъ ⁙ Въ лѣто сиѥ · ѥжє ѥстъ 1458 ѿ рожьдьства Хрїстова · тоурци Акрополь Аѳиньскꙑи ѩша ^[11] ⁙

Въ обраꙁѣ Ꙃ нꙑнѣ боукъвꙑ сєѩ болѣ нє пишѫтъ ни въ ѥдинѣмь ѩꙁꙑцѣ · раꙁвѣ въ вєтъхомь словѣньстѣмь ѩꙁꙑцѣ · въ оучєнꙑхъ писаниихъ и оучилищихъ · ꙗкожє и сьдѣ въ сєи Википєдїи ⁙

Боукꙑ ѕ съхранѥна ѥстъ въ нꙑнѣшьнꙑхъ црькъвьнꙑхъ словѣньскꙑхъ кънигахъ ⁙ Такождє въ макидоньстѣмь ѩꙁꙑцѣ боукꙑ тамо и дьньсь сѧ пишєтъ · сѷмфѡнъ [d͡z] ꙁнамєноуѭщи ^[1] ⁙

Въ Unicode обраꙁи боуквꙑ ꙃѣло особьнꙑми ꙁнамєнꙑ ꙁаписани сѫтъ ^[12] ⁙

Сиꙗ ꙁнамєна нє подобаѥтъ съмѣшати съ подобьнꙑми латиньскꙑми писмєнꙑ ⁙

Въ словѣньстѣи Википєдїи дъва канона писаниꙗ раꙁличаѥмъ: вєтъхъ словѣньскъ канонъ и црькъвьнъ словѣньскъ канѡнъ ⁙

Вєтъхъ канонъ повєлѣваѥтъ писати ꙃѣло по обꙑчаѭ вєтъхꙑхъ словѣньскꙑхъ кънигъ ⁙ Црькъвьнъ словѣньскъ жє канѡнъ нꙑнѣшьнии црькъвьнъ словѣньскъ обꙑчаи начрьтаниꙗ и правописаниꙗ съхранꙗѥтъ ⁙

Словєса жє вєтъхꙑхъ кънигъ · ащє ихъ приводимъ · да пишємъ бєꙁ иꙁмѣнєниꙗ ⁙

1. 1 2 3 4 5 6 Коуꙁьминова Є. А. Ꙁємлꙗ // Православьна єнциклопєдїа · томъ 19 · листъ 422–425. (ru)
2. ↑ Глаголица // Православьна єнциклопєдїа · томъ 11 · листъ 538–543. (ru)
3. ↑ Кѷрїллица // Православьна єнциклопєдїа · томъ 34 · листъ 626–632. (ru)
4. ↑ Коульбакинъ С. М. Хиландарьсци листи · чѧсть кѷрїлличьскаго писаниꙗ а҃і столѣтиꙗ · 1900 · листъ 2 об. · корєнь мъног-. (ru)
5. 1 2 Соупрасльска кънига · прѣложєниѥ писмєнъ // Събраниѥ кѷрїлломєѳодїєвꙑхъ писании въ Гєльсиньцѣ · по тиснєниѭ С. Сєвєрьꙗнова. (en)
6. 1 2 Ꙃѡграфьска кънига · прѣложєниѥ писмєнъ // Събраниѥ кѷрїлломєѳодїєвꙑхъ писании въ Гєльсиньцѣ · по тиснєнии V. Jagić и L. Moszyński · D = ꙃѣло · z = ꙁємлꙗ. (en)
7. ↑ Кариньскꙑи Н. Листи Оундольскаго · писаниѥ // Хрѣстоматїꙗ вєтъхаго словѣньскаго и роусьскаго ѩꙁꙑка · чѧсть 1 · 1904. (ru)
8. ↑ Мєлєтии Смотрицкꙑи. Грамматїкꙑ словѣньскꙑѩ правилноѥ съложєниѥ · Євьѥ · 1619 · листа 11 об. — 12 · Обраꙁъ кънигꙑ. (cu) · такождє: Коуꙁьминова Є. А. Ꙁємлꙗ // Православьна єнциклопєдїа · томъ 19 · листъ 422–425. (ru)
9. ↑ Кравєцьскꙑи А. Г. · Плєтньова А. А. Кънига о оучєнии црькъвьна словѣньска ѩꙁꙑка · о боукъвахъ ѕ и ꙁ. (ru)
10. ↑ Кравєцьскꙑи А. Г. · Плєтньова А. А. Кънига о оучєнии црькъвьна словѣньска ѩꙁꙑка · оучєниѥ 3 · таблица 5. (ru)
11. ↑ Аѳинꙑ подъ тоурьчьскою властиѭ (1456–1821) // Athens24 · 1458: ѩтиѥ Акрополꙗ. (en)
12. ↑ Unicode. Глаголица; Кѷрїллица · раꙁширєниѥ Б; Кѷрїллица. (en)

• Грамматїка Мєлєтиꙗ Смотрицкаго · 1619 (cu) ⁙
• Ꙃѡграфьско ѥвангєлиѥ · прѣложєниѥ писмєнъ (en) ⁙
• Unicode · Кѷрїллица · раꙁширєниѥ Б (en) ⁙