Barraba
 | |
| Math | tref, ardal boblog  |
|---|---|
| Poblogaeth | 1,410, 1,329, 1,035 |
| Daearyddiaeth | |
| Gwlad |  Awstralia |
| Uwch y môr | 493 metr |
| Yn ffinio gyda | Upper Horton, Lindesay, Woodsreef, Red Hill, Longarm, Mayvale, Banoon, Gundamulda, Ironbark, Cobbadah |
| Cyfesurynnau | 30.3817°S 150.6178°E |
| Cod post | 2347 |
 | |
Pentref yn y rhanbarth Lloegr Newydd yn Ne Cymru Newydd, Awstralia yw Barraba. Oedd y pentref canolfan y weinyddol sir Barraba Shire er hynny cyfunwyd a’r pentref a’r mwyafrif o’r sir i Gyngor y Rhanbarthol Tamworth (Tamworth Regional Council) ym 1994. Mae Barraba yn Rhanbarth yr Aderyn Pwysig Bundarra-Barraba (Bundarra-Barraba Important Bird Area) sy’n gwarchod cynefin yr aderyn anturiedig Melysor eurymylog (Anthochaera phrygia).
Mae Barraba ar 477 cilometr yn ogledd-orllewinol o Sydney, ar 548 cilometr yn ddeau-orllewinol o Frisbane ac ar 90 cilometr yn ogleddol o Damworth sydd y ddinas agosaf. Y mae’r Afon Manilla yn rhedeg wrth y pentref. Leolir Barraba ar y ffordd twristiaeth Llwybr Ymchwilwyr (Fossickers’ Way) ac y mae Barraba yn gorwedd yn y mynyddres Nandewar Range.
Hanes
[golygu | golygu cod]Oedd yn byw’r pobl cynfrodorol y Kamilaroi/Gamileraay yn yr ardal cyn dyfodiad yr Ewropeaid.[1] Oedd yr Ewropead cyntaf yn yr ardal y fforiwr a botanegwr Allan Cunningham a oedd wedi cyrraedd yr ardal ym 1827.[2] Sefydlwyd y fferm cyntaf yn yr ardal, Barraba Station, ym 1837 neu ym 1838.[1][3] Tirfesurwyd lle y pentref dyfodol ym 1852.[4]
Helpodd darganfyddiad yr au y pentref cynyddu.[4] Agorwyd swyddfa’r post cyntaf ym 1856[5] ac agorwyd yr ysgol cyntaf ym 1861.[1] Adeiladwyd yr eglwys Anglicanaidd ym 1876[3] ac agorwyd hefyd y banc cyntaf ym 1876.[3] Adeiladwyd y gwesty cyntaf, The Commercial Hotel, ym 1878[3] ac adeiladwyd llys y barn ym 1881.[3] Cyhoeddwyd Barraba pentref ym 1885.[3][4] Adeiladwyd y ysbyty ym 1891[3] ac adeiladwyd yr eglwys Fethodistaidd ym 1898.[3]
Dechreuodd cyhoeddi y papur lleol, The Barraba Gazette, ym 1901.[3] Adeiladwyd yr eglwys Pabyddol ym 1906.[3] Cyrhaeddodd lein y rheilffordd i’r pentref ym 1908[6] er hynny rhedodd y trên terfynol i Farraba ym 1983 a chaewyd lein y rheilffordd ym 1987.[7] Adeiladwyd yr Argae Connors Creek ym 1933 er gwella darpariaeth y dŵr i’r pentref.[3]
Mwyngloddiaeth
[golygu | golygu cod]Copr
[golygu | golygu cod]Ffeindiwyd copr ar Gulf Creek ym 1889 a sefydlwyd y mwynglawdd cyntaf ym 1892. Ar 22 cilometr yn ddwyreiniol o Farraba yw Gulf Creek. Sefydlwyd hefyd pentrefan y adeiladwyd gwesty, ysgol a swyddfa bost ynddo.[8] Oedd y mwynglawdd y mwynglawdd cupr mywaf yn Ne Cymru Newydd ym 1903 a chynhwysodd y pentrefan 300 preswyliwr. Caewyd y mwynglawdd yn y degawd 1930 a chaewyd swyddfa’r bost ym 1966.[5] Gadawyd y pentrefan.
Asbestos
[golygu | golygu cod]Mwyngloddid asbestos o 1919 i 1983 ar Woodsreef. Pentrefan ar 15 cilometr yn ddwyreiniol o Farraba oedd Woodsreef. Helaethwyd y mwynglawdd ym 1974. Cynhyrchodd y mwynglawdd 500,000 tunnell o asbestos gwyn.
Gadawod y mwynglawdd gwag 75,000,000 tunnell o graig diffaith a 25,000,000 tunnel o asbestos gwyn. Mae’r pentwr abestos gwyn yn gorchuddio 43 hectar a y mae hi yn cyrraedd at 70 metr yn uchel.[9]
Disgrifiodd adroddiad teledu yn 2008 am y pryder cynyddol y bo yr asbestos gwag risg iechyd ar y preswylwyr ac ar y ymwelwyr.[10] Galwodd Sefydliad y Clefydau Asbestos Awstralia (The Abestos Diseases Foundation of Australia) y rhaid lle y mwynglawdd yn cael ei ailsefydlu.[9] Galwodd y Sefydliad y rhaid bod y cyhoedd yn gwahardd dreiddio lle y mwynglawdd.
Croesodd ffordd cyhoeddus lle y mwynglawdd hyd caewyd y ffordd hon yn 2013. Gadawyd y pentrefan.
Cynhaliodd Gwasanaeth y Iechyd o Hunter-New England (Hunter-New England Health) astudiaeth pwysig am goblygiad iechyd i’r cymuned Barraba.[9] Cwblhawyd y astudiaeth ond nid yw yr astudaieth hon wedi cael ei cyhoeddi.[11]
Pridd Diatom
[golygu | golygu cod]Sefydlwyd mwynglawdd y pridd diatom (diatomaceous earth) ym 1982.
Gemau a Ffosilau
[golygu | golygu cod]Mae pobl yn gallu ffeindio pyritau, maen iasbis, garned, zeolite, cwarts coch, cwarts melyn a chwarts brown yn yr ardal. Mae pobl yn gallu ffeindio hefyd ffosilau.
Amaethyddiaeth
[golygu | golygu cod]Ffermir eidonnan cig, defaid merino a gwenith yn yr ardal.
Hinsawdd
[golygu | golygu cod]Mae Barraba yn profi hafau poeth a llaith a gaeafau oed a sych. 41.8°C yw’r tymheredd cofnodedig uchaf a -9.4°C yw’r tymheredd cofnodedig lleiaf. 688.7 milimetr yw’r glawiad blynyddol cyfartalog cofnodedig uchaf a cwympodd 25 Ionawr 1955.[12]
Darpariaeth dŵr
[golygu | golygu cod]Cyn adeilawiath yr Argae Split Rock tynnai’r pentref ddŵr o’r Afon Manilla, y Nant Barraba a’r Argae Connors Creek.[13] Pan lleihawyd y tarddiadau hynny tynnai’r pentref ddŵr o ffynhonnau argyfwng.[14]
Adeiladwyd yr Argae Split Rock ym 1988 a chwblhawyd piblin o’r argae i’r pentref yn 2015.
.JPG)
Oriel
[golygu | golygu cod]
y priffordd o Farraba yw Queen Street (Stryd-y-Brenhines)
llys y barn, Barraba
Commercial Hotel, Barraba
yr eglwys Anglicanaidd, Barraba
yr eglwys Fethodistaidd, Barraba
yr eglwys Pabyddol, Barraba
tŵr y cloc, Barraba
y banc cyntaf, Barraba
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- 1 2 3 "Barraba". Sydney Morning Herald Traveller. 13 Tachwedd 2008. Cyrchwyd 14 Tachwedd 2011.
- ↑ "Barraba". Visit Tamworth. Tamworth Regional Council. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-10-15. Cyrchwyd 14 Tachwedd 2011.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Barraba Dateline". Barraba NSW – The Community Website. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 17 Mawrth 2012. Cyrchwyd 14 Tachwedd 2011.
- 1 2 3 Boileau, Joanna (Chwefror 2007). "Thematic History of Nundle, Manilla and Barraba". Tamworth Regional Council. tt. 124–125. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Ebrill 2019. Cyrchwyd 14 Tachwedd 2011.
- 1 2 "Post Office History". Post Office List – NSW. Premier Postal Auctions. Cyrchwyd 14 Tachwedd 2011.
- ↑ "THE BARRABA RAILWAY". The Sydney Morning Herald. National Library of Australia. 22 Medi 1908. t. 7. Cyrchwyd 15 Tachwedd 2011.
- ↑ Bozier, Rolfe. "Barraba Branch". NSWrail.net. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-07-02. Cyrchwyd 15 Tachwedd 2011.
- ↑ "MINING IN NEW SOUTH WALES". The Sydney Morning Herald. National Library of Australia. 29 Gorffennaf 1901. t. 8. Cyrchwyd 15 Tachwedd 2011.
- 1 2 3 Woodsreef Asbestos Mine Site Rehabilitation Private Members Statement, 29 Awst 2008. Archifwyd 3 Ebrill 2011 yn y Peiriant Wayback
- ↑ Abandoned asbestos mine causes community outrage
- ↑ Woodsreef health report under wraps Archifwyd 2011-07-06 yn y Peiriant Wayback
- ↑ "Basic Climatological Station Metadata – Barraba Post Office" (PDF). Bureau of Meteorology. Cyrchwyd 16 Tachwedd 2011.
- ↑ Barraba Water Supply Archifwyd 2011-06-28 yn y Peiriant Wayback
- ↑ Barraba's water supply critical
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]- (Saesneg) tudalen y gwe lleol Archifwyd 2019-04-11 yn y Peiriant Wayback
- (Saesneg) gŵyl y celfyddyd lleol Frost over Barraba Archifwyd 2020-03-02 yn y Peiriant Wayback
- (Saesneg) gŵyl Barraba
- (Saesneg) o tudalen y gwe Tamworth Regional Council Archifwyd 2021-01-23 yn y Peiriant Wayback
- (Saesneg) o tudalen y gwe Fossickers Way Archifwyd 2021-03-05 yn y Peiriant Wayback
- (Saesneg) Fideo: Argae Connors Creek
- (Saesneg) Fideo: Argae Split Rock
- (Saesneg) Barraba yn Wikivoyage