William Mathias

William Mathias
Ganwyd	1 Tachwedd 1934  Hendy-gwyn
Bu farw	29 Gorffennaf 1992  Porthaethwy
Dinasyddiaeth	Cymru
Alma mater	Yr Academi Gerdd Frenhinol
Galwedigaeth	arweinydd, cyfansoddwr, cerddolegydd, pianydd
Cyflogwr	Prifysgol Bangor
Arddull	cerddoriaeth glasurol
Gwobr/au	CBE

Cyfansoddwr o Gymru oedd William James Mathias (1 Tachwedd 1934 – 29 Gorffennaf 1994), a anwyd yn Hendy-gwyn, Sir Gaerfyrddin.^[1]

Roedd ei fam yn bianydd ac yn organydd. Dechreuodd William ganu'r piano pan oedd yn dair oed, ac yna yn chwech oed, derbydiodd wersi gan David Lloyd Phillips. Astudiodd ym Mhrifysgol Aberystwyth rhwng 1952 a 1956 gydag Ian Parrott. Roedd yn aelod o Gantorion Madrigalau Elisabethaidd, a chyfansoddodd Gloria in Excelsis Deo ar eu cyfer yn 1954. Astudiodd hefyd yn yr Academi Gerdd Frenhinol, Llundain gyda Lennox Berkeley, ac fe'i etholwyd yn gymrawd yno yn 1965.

Dychwelodd i Gymru ym 1959 fel darlithydd mewn cerdd ym Mhrifysgol Bangor, a rhwng 1970 a 1988 ef oedd pennaeth yr adran gerdd yno.^[2] Sefydlodd Ŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru yn 1972, ac mae'n cael ei hystyried yn un o uchafbwyntiau diwylliannol Gogledd Cymru.^[3]

Yn ystod ei yrfa, cyfansoddodd ar gyfer Opera Cenedlaethol Cymru, Cerddorfa Ffilharmonig Frenhinol Lerpwl, Cerddorfa Hallé, Proms y BBC.

Enwyd Canolfan Gerdd William Mathias, Caernarfon, ar ei ôl, gyda'r bwriad o ddarparu hyfforddiant cerddorol a phrofiad perfformio o’r safon uchaf posib.^[4]

(detholiad)

• Concerto ar gyfer piano, rhif 1, Op. 2 (1955; diwygiwyd 1992)
• Improvisations ar gyfer telyn, Op. 10 (1960)
• Concerto ar gyfer piano rhif 2, Op. 13 (1960)
• Concerto ar gyfer cerddorfa, Op. 27 (1964)
• Sinfonietta, Op. 34 (1967)
• Symffoni rhif 1, Op. 31 (1966)
• Concerto ar gyfer piano rhif 3, Op. 40 (1968)
• Concerto ar gyfer telyn, Op. 50 (1970)
• Concerto ar gyfer harpsicord, Op. 56 (1971)
• Sonata ar gyfer telyn, Op. 66
• Concerto ar gyfer clarinét, Op. 68 (1975)
• The Servants, opera, Op. 81 (1980)
• Concerto ar gyfer organ, Op. 91 (1984)
• Concerto ar gyfer corn, Op. 93 (1984)
• Santa Fe Suite ar gyfer telyn (1988)
• Let the people praise Thee, O God, Op. 87 (1981)
• Symffoni rhif 2, "Summer Music", Op. 90 (1983)
• Concerto ar gyfer obo (1989)
• Symffoni rhif 3 (1991)
• Concerto ar gyfer feiolin (1992)
• Concerto ar gyfer ffliwt (1992)

• Barbara Davies, William Mathias, 1934–1992, gol. Dafydd Ifans (Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1994)

• Tudalen Tŷ Cerdd

Eginyn erthygl sydd uchod am un o Gymru. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.