Ado Vabbe
| Ado Vabbe | |
|---|---|
| Bizitza | |
| Jaiotza | Tapa (Estonia), 1892ko martxoaren 19a |
| Herrialdea | |
| Heriotza | Tartu, 1961eko apirilaren 20a (69 urte) |
| Hobiratze lekua | Vana-Peetri cemetery (en) |
| Hezkuntza | |
| Heziketa | Anton Ažbe art school (en) (1911 - 1913) |
| Hizkuntzak | estoniera |
| Jarduerak | |
| Jarduerak | margolaria, grabatzailea, irakaslea, artista grafikoa eta ilustratzailea |
Ado Vabbe (benetako izena Adolf Georg Vabbe; 1892ko martxoaren 7a / martxoaren 19a, Tapa – 1961eko apirilaren 20a, Tartu) estoniar abangoardiako margolari, grabatugile eta pedagogoa izan zen, eta Pallas Arte Elkartearen sortzaileetako bat.[1]
Bizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Adolf Georg Vabbe Tapako herrian jaio zen, Georg eta Ester Vabberen familian. Läänemaako Karuse jauregiatik zetorren aita, eta Ekialdeko Prusian jaiotako ama; biek ostatua eta taberna kudeatzen zituzten [2]. Mende-aldaketaren inguruan familia Rakverera joan zen, eta handik Narvara; bertan, Vabbek 1909an amaitu zuen hiriko eskola [2]. 1908 edo 1909 inguruan Riiara joan zen, eta han W. Kirstein & Co. alfonbra-manufakturan lan egin zuen [2].
1911–1913 bitartean Munichen ikasi zuen, Anton Ažbe arte-eskolan. Hasieran prestakuntza-mailan aritu zen, eta ondoren P. Weinhold eta F. Eisengräber irakasleen ikasle izan zen [2]. Gainera, marrazketa-ikastaroak hartu zituen eta eskultura-klaseetara ere joan zen.
Munichek eragin handia izan zuen artista gaztearen garapenean. Garai hartan, hiria Europako arte abangoardiaren gune nagusietako bat zen: hasieran jugenda, ondoren Parisko fauvismoa eta, Dresdeneko eraginpean, espresionismoa [2]. Bertan bizi zen “Zaldi urdina” taldeko figura nagusietako bat, Vassili Kandinsky.
Kandinskyrekin lehenago ezagutu zen Narvan, Glafiira Lavretsovaren saloian. Munichen, gainera, beste artista estoniar batzuekin harremanetan jarri zen, hala nola Ludvig Oskar, Johannes Otsmann, eta geroago Anton Starkopf eta Johannes Greenbergekin. Han hasi zen baita ere Aleksander Tassa eta Friedebert Tuglasekin izango zuen adiskidetasuna [2].
1913aren hasieran etxera itzuli zen, eta urte bereko azaroa eta hurrengo martxoa bitartean Helsinkin egon zen [2]. Garai hartan, bertan ikusgai egon ziren Septem taldeko margolan inpresionistak eta, 1914ko otsailean, espresionisten eta kubisten erakusketa handia [2]. 1914an, Vabbek bere lan abstraktuak aurkeztu zituen Estonian. Urte berean Italiara bidaiatu zuen, eta ondoren Moskun aritu zen lanean (1915–1916), non futurismoa eta kubofuturismoa gertutik ezagutu zituen [2]. Garai hartako bere obra nagusietako gehienak galdu egin dira, bat izan ezik. 1910eko hamarkadaren amaieratik aurrera, marrazkilari eta ilustratzaile gisa nabarmendu zen.
1917tik aurrera marrazketa-irakasle izan zen Narvan, Kreenholmi Manufaktuureko eskolan, eta 1918–1919 bitartean Tallinneko Westholmi gümnaasiumen. Halaber, arte-irakasle izan zen irakasleak prestatzeko ikastaroetan Hezkuntza Ministerioan [2].
Ado Vabbe irakasle izan zen hainbat erakundetan: Pallas Arte Eskolan, Konrad Mäe Estatu Goi Mailako Arte Eskolan, Tallinngo Arte eta Diseinu Eskolan eta Tartu Estatuko Arte Institutuan. 1953–1956 artean Eesti NSV Kunstifondi Graafika Eksperimentaalateljee zuzendu zuen Tallinnen [2].
Bere Konstruktibismozko konposizioa (1925) lanak, espresionismoa eta 1920ko hamarkadako konstruktibismoa uztartuz, lehen fase erradikalago baten amaiera markatu zuen. 1930eko hamarkadan, berriz, bere estilo narratibo eta ameslarira itzuli zen, joera inpresionistarekin lotuagoa [2].
1946an Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistaren merezimendu handiko artista titulua eman zioten. 1950ean titulua kendu zioten, baina 1956an berriz eman zitzaion [3].
Eesti Kunstnike Liiteko kidea izan zen.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bibliografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Estonieraz) Pihlak, —. (1993). Ado Vabbe monografia / artikulua. .
Aldizkariak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Eesti NSV Teataja. , 182 or..