Edukira joan

Aloe vera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Aloe vera
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaAsparagales
FamiliaAsphodelaceae
GeneroaAloe
Espeziea Aloe vera
Datu orokorrak
Gizakiak ateratzen dizkion produktuakAloe vera ext. (en) Itzuli, Aloe extract (en) Itzuli, Aloe vera juice (en) Itzuli, Aloe vera fibre (en) Itzuli eta Aloe vera leaf (en) Itzuli
BasionimoaAloe perfoliata var. vera

Aloe vera, Xanthorrhoeaceae familiako landare-espeziea da. Jatorriz, Afrika iparraldekoa da, eta Peruko Andeetan, Arabiako penintsulan, Kanarietan, Txilen eta Mexikon landatu da. Gaur egun, 250 barietate daude Aloe vera espeziearen barruan.

Landare hostoiraunkorra da. Hosto zukutsuak ditu, errosetan; luzeak eta lantzeolatuak izaten dira: 50 cm luze izan daitezke, eta 7 cm zabal. Hostoek hiru geruza dituzte: lehena, kanpoaldeko babesgarri larrukara; bigarrena, zuntz-geruza bat; hirugarrena, bihotz gelatinakara, ur-erreserba gordetzen duen lekua. Azken bi geruza horiek baliatzen dira medikuntza-erabilerarako. Lore txikiak ematen ditu, tutu-formakoak, zeinak hori kolore biziko infloreszentzia beteak osatzen baitituzte.

Sendabelar moduan eta kosmetikan erabili izan da I. mendetik aurrera, gaztetzeko, orbaintzeko eta erredurak baretzeko ona delakoan, baina ez dago froga zientifikorik hori baieztatzeko.

Arabierazko alloeh (substantzia hori distiratsua) eta latinezko vera (egiazkoa) hitzetatik dator Aloe vera.

Infloreszentzia
Kapsulak eta haziak

Zuhaixka mamitsua da eta “acaulea” edo zurtoin motza, 30 cm-raino, tentea, alboetan kimurik gabea. Hostoek 40-50 cm-ko luzera eta 10-15 cm-ko zabalera izan dezakete ale helduetan, eta erroseta basal moduan antolatzen dira. Estuki triangeluarrak dira, lantzeolatuak, kanalikulatuak, zuzenak, erekto-patenteak, belarkarak, berde-grisaxka kolorekoak, glaukoak, pruinaz pixka bat estaliak eta orbanik gabeak, kimuetan eta hosto zaharrago batzuen oinarrian dauden orban argi eta luzanga batzuk izan ezik, ertzean bakarrik dituzte hortzak, 2 mm inguruko hortzekin, lodiak, gogorrak, erretrorsoak, linboarenak baino kolore argiagokoak.

Landareak hosto mamitsu triangeluarrak ditu, horzdun ertzak, lore tubular horiak eta hazi ugari dituzten fruituak. [1] Hosto bakoitzak hiru geruza ditu: 1) %99 ur duen barruko gel garden bat eta gainerakoa glikomanana, aminoazidoak, lipidoak, esterolak eta bitaminak osatzen dute. [1] [2] Latexezko erdiko geruza: izerdi hori mingotsa da, eta antrakinonak eta glukosidoak ditu.[1] [3] 15 eta 20 zelula arteko kanpoko geruza lodia, azal izenekoa, babesteko funtzioa duena eta karbonidratoak eta proteinak sintetizatzen dituena. (8) Azalaren barruan ura (xilema) eta almidoia (floema) bezalako substantziak garraiatzen dituzten sorta baskularrak daude. [1]

Barietate pikarta dago, jatorriz Aloe barbadensis var chinensis gisa deskribatua, b aina espezie tipoaren sinonimo hutsa da.

Infloreszentziak 70-100 cm-ko altuera du, eta 30-50 bider 5-6 cm-ko luku sinple batean amaitzen da, lukua trinkoa da antesian eta fruktifikazioan. Lore-brakteak, lore zurtoinean sakabanatuta eta infloreszentziaren azpitik urri daudenak, 8-11 eta 5-6 mm-koak dira, eta triangeluarrak, akuminatuak, Mintzezkoak eta gandor arre koloreko arinekin dira. Loreak azpi-tenteak dira preantesian, agerikoak antesian eta gero pendulak heltzean eta fruituan; pedunkuluek 4-5 mm dituzte, zertxobait akreszenteak dira eta 7 mm-raino iristen dira fruktifikazioan. Periantoa, 25-30 mm-koa, tutu-formakoa da, oinarrian pixka bat estutua, eta horia; kanpoko tepaloak luzeraren beheko erdian soldatuta daude. Estamineak, exertoak, 30-35 mm neurtzen dute.

Aloe-azkuntza Fuerteventuran, Kanarietan

Hiru edo lau urte bete arte ez da loratzen. Fruitua 20-25 eta 6-8 mm-ko kapsula bat da, 5 mm inguruko haziak dituena, hegoak kontatu gabe. [4] Landare horiek polinizazio gurutzatua eta ornitofilia dute beren habitat naturalean, eta hibridaziorako joera handia dute; horregatik, loreak kendu egiten dira helburu komertzialetarako laboreetan.

Banaketa eta habitata

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabiar penintsulako Omango Al Hajar mendietan ezarri da jatorrizko banaketa. [5] Bi hemisferioetan eskualde subtropikal eta epeletan naturalizatu zen. Baita Mediterraneoan ere. [4] Mundu osoan zabal landu da eta Afrikako iparraldean naturalizatu egin da, baita Sudanen eta inguruko herrialdeetan ere, Kanariar Uharteekin, Cabo Verderekin eta Madeira Uharteekin batera. [6]

Txinan eta Europakoa hegoaldeko hainbat tokitan sartu zen espeziea, XVII. mendean. [7] Beste leku batzuetan oso naturalizatuta dago, eta kontinente epeletako eskualde lehor, epel eta tropikaletan agertzen da. [3] [8] [9] Itsas mailatik hasi eta 3000 metroko garaiera arte eraldatutako eta nitrifikatutako kostako hareatza eta harkaitzetan aurki daiteke. [4]

Aloe verazko gel-zatiak

Espeziearen izen zientifikoa Aloe vera (L.) Burm.f da. Asphodelaceae (Liliaceae) familiakoa da. [1] Espezieak hainbat sinonimo ditu: A.barbadensis Mill., Aloe indica Roile, Aloe perfoliata L.var. vera eta A, vulgaris Lam. [10] [11]( Aloe veraren forma zikindua A, massawana-rekin konespezifikoa izan daiteke. [12] Espeziea Carlos Linneok deskribatu zuen 1573an [13] eta gero Nicolaas Laurens Burman-ek eta Flora indikan argitaratu zen … nec non Prodromus Florae Capensis, 83, 1768an [14] eta Philip Miller-ek Aloe baradensis bezala Burman baino hamar bat egun geroago Gardener’s Dictionary-n [15]

DNA konparaketan oinarritutako teknikek iradokitzen dute Aloe vera Aloe perryi Yemengo espezie endemikoarekin erlatiboki erlazionatuta dagoela. [16] Antzeko teknikek, kloroplastoen DNA sekuentzien konparazioa erabiltzen dutenek eta ISSR profilek ere iradoki dute lotura estua duela Aloe forbessii, Aloe inermis, Aloe scobinifoloa, Aloe sinkatana eta Aoe striatarekin. [17] Hegoafrikako A. striata espeziea izan ezik, Aloe espezie hauek Socotra (Yemen), Somalia eta Sudanen natiboak dira. [17] Espeziearen populazio natural nabarien gabeziak bultzatuta, Aloe vera jatorri hibridokoa izan daitekeela iradoki dute zenbait autorek. [18]

Aloe vera-k hainbat sinonimo ditu, tartean Aloe chinensis Laudon (1829) eta Aloe maculata Forssk. (1775), [19] [20] azken hau, Aloe maculata All. bezala ezagutzen den espeziea ez bezalakoa da. (1773). [21]

Izen botanikoa latinetik dator, aloe, grekozko άλς, άλός-etik (als, alós) hitzetik,’gatza’ esan nahi duena (άλόη, ης, ή-emanez—aloe, aloes, aloé—, landarea eta bere zukua izendatzen dituena), itsasoko ura gogorarazten zuen zaporeagatik. Handik latinera pasako zen ălŏē, ēs bezala, esanahi berdinarekin , eta figuratiboki, ‘mingotsa’ ere esan nahi duena. [22]. Grezierazko hitza hebreerazko אֲהָלִים (ʾăhālîm) edo ohel (אֹהֶל) hitzetik dator, bibliako testuetan maiz aipatzen dena. [23] [24] Hebreerazko hitza ziurrenik tamilerazko அகில் (akil) hitzetik dator. [25]. Bien bitartean, vera ("egiazkoa") hitza latinetik dator. [26]

Garrantzi ekonomiko eta kulturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Landare apaingarri gisa landatzen da, erabilera sendagarrietarako, kosmetikarako eta herrialde batzuetan baita elikadurarako ere. Aloe vera gel-a jogurten, edarien eta postre batzuen osagai gisa erabiltzen da komertzialki. [27] Aloe vera-ren bi substantzia, gel gardena eta bere latex horia, produktu komertzialak egiteko eta medikuntza tradizionalean erabiltzen dira duela milaka urtetik. [28] [29] [30] Aloe gela larruazaleko gaixotasunetarako sendagai topikoak egiteko erabiltzen da, hala nola erredurak, zauriak, izozteak, azaleko erupzioak, psoriasia, ezpainetako herpesa edo azal lehorra. [28] [29] ([30] Aloe latexa bakarrik Aloe-rekin edo beste osagai batzuekin egiten da, eta laxante gisa hartzen da idorreria arintzeko. [29] [30]

Aloe hostoaren bi produktu sendagarriak honela karakterizatzen eta lortzen dira:

  • Gel, hostoen erdian dagoen ehun-parenkimaren edo mesofilo-parenkimoaren zati muzilaginosoa. Mami horretatik gel distiratsu eta mingots bat ateratzen da. Azala kendu behar da oxidazioa saihesteko, kolore iluna emango bailioke. Egoera onean mantentzeko, egonkortu egin behar da lortu berri den materiala eta bakterio eta fungia-kutxaduratik babestu,
  • Acíbar, hostoen ebakiduraren ondoriozko zukua da, solido kristalino marroi eta oso mingotsa da. Epidermisaren azpitik berehala dauden sorta eroaleetatik gertu dauden zelula periziklikoetan kokatzen zen da, parenkima klorofilikoaren eta muzilaginosoaren artean. Oro har, ontzi batean zeharka moztutako hostoetatik ateratzen den likidoa isurtzen uzten da. Usaina bereizgarria eta indartsua da.

Datu anedoktikoek babesten dute batez ere Aloe vera-ren erabilera sendagarria. [1] Ebidentzia zientifikoan oinarritutako erabilerak gizakietan edo animalietan frogatu dira, eta segurtasuna eta eraginkortasuna ez dira beti frogatu. [1] Aloe vera-k zauriak edo erredurak sendatzeko balio duen ez dago argi eta garbi. [31] [30]Aloe produktuak modu topikoan erabiliz gero, larruazaleko zenbait asalduraren sintomak arindu daitezke, hala nola psoriasia, herpesa, aknea edo azaleko erupzioak. [29] [30][1]

Tradizioan eta teoria zientifiko batzuetan oinarrituta, Aloe vera erabili ohi da alopezia, larruazaleko infekzio bakteriano eta fungikoak, hanketako zauri kronikoak, parasito-infekzioak, lupus eritematoso sistemikoa, artitrisa eta tik mingarriak tratatzeko. [1] Hala ere, ez dira zehatz-mehatz probatu gizakietan, eta ez dira beti frogatu segurtasuna eta eraginkortasuna. [1]

2026ko apirilean, Plants of the World Online (POWO) datu-basearen arabera, Aloe generoko 593 espezie ezagun daude, eta horietako batzuek bakarrik dituzte ezaugarri sendagarri esanguratsuak, horien artean: Aloe ferox eta Aloe hereroensis. [32] [33]

Erabilera medikuntza tradizionalean

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aloe vera sendabelar gisa erabiltzeak oso historia luzea du, helburu sendagarriekin erabili izan da hainbat kulturatan milaka urtetan zehar Grezia, Egipto, India, Mexiko, Japonia eta Txinan. [34] Antzinako Egiptoren garaikoa da, duela 6000 urte, eta Erregeen Haraneko harrizko hormetan gorde dira. [35] [36] Tradizionalki, Aloe-a erabili izan da enpirikoki tratatzeko nahasmendu eta gaitz ugari, hala nola azaleko arazoak (zauriak, erredurak eta psoriasia), idorreria, kanpoko eta barneko ultzerak, hiperlipidemia, diabetesa eta lupus eritematosoa. [37]

Antzinako egiptoarrek gudu-zauriak eta infekzioak sendatzeko erabiltzen zuten. [33] Egiptoko Nefertiti eta Kleopatra erreginek beren edertasun-erregimen arruntetan erabiltzen zuten.[1] Aloe-ren erabilera terapeutikoa erregistratu zuen idazle medikorik zaharrena Dioscorides-en De materia medica (K.o.I. mendekogreziar medikua) lanean izan zen. [37] Kondairak dioenez, Aristotelesek Alexandro Handia konbentzitu zuen Scrota uhartea konkistatu eta soldaduen zauriak sendatzeko adina Aloe vera lortzeko. (35) Vienako Dioskoriidesen K.o. 512ko eskuizkribu argituan ere idatzita dago, Juliana Anicia kodizea izenez ere ezagutzen da, eta De materia medica du oinarri. [27] Biblian Aloe-ari buruzkoa erreferentziak daude, eta esanguratsuenetako bat Joanen Ebanjelioak an dago. (Jn 19,39). [38]

Ingelesezko Aloe-aren lehen aipamena John Goodyer-ek K. o. 1665ean Dioscorides-en De materia medica tratatu medikoaren itzulpena izan zen. [39] Barbaloina, Aloe vera-ren konposatu bat, Edinburgoko Blandfield Chemical Works-eko T. eta H. Smith-ek isolatu zuten 1851n. ([40] XIX. mendearen hasieran, Aloe vera libragarri gisa erabiltzen zen Estatu Batuetan, baina 1930eko hamarkadaren erdialdean inflexio-puntu bat gertatu zen, erradiazio kroniko eta larriaren ondoriozko dermatitisa tratatzeko arrakastaz erabili zenean. [27]

Kosmetiko gisa erabiltzea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kosmetikan gero eta gehiago erabiltzen da. Fabrikatzaile arduradun gehienek erauzkinak erauzi eta araztu egiten dituzte, landarearen latexa (aloina) saihestuz. Gaur egun, oso erabilia da zuzenean, oso ona oinarrizko prozedura domestikoen bidez, narritadura (dermatitisa, ekzema) edo erreakzio alergikoak (urtikaria) sortuz, Aloe gela behar bezala garbitu ez denean.

Aurpegiko ehunetan erabiltzen da Aloe vera, eta hezetzaile eta narritaduraren aurkako gisa sustatzen da, sudurreko marruskadura murrizteko. Kosmetikoen enpresek izerdia edo Aloe vera-ren beste eratorri batzuk eransten dizkiete makillajeari, zapiei, mehetzaileei, xaboiei, eguzki-babesgarriei,,intsentsuari, bizarra mozteko kremari edo xanpuei. [27] Literatura akademikoaren berrikusketa batek dioenez, “eragin emoliente hidratatzailea” du higiene produktu askotan sartzeak. [41]

Azterketa farmakologikoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alcíbar edo landarearen izerdia

Metabolito sekundario gisa, aloina-A (barbaloina), aloina-B (isobarbaloina), Aloe-erretxinak eta antrakinonak (Aloe-emodina, krisofanola) dituzte. [33]

Aloe gela

Landare horren hosto freskoen gelaren estraktu etanolikoarekin egindako tratamenduak (300 eta 500 mg/kg), estreptozotozinak eragindako arratoi diabetikoetan, 42 egunez, nabarmen murriztu zuen baraurik odoleko glukosa-maila. Estraktu honen eragin hipogluzemiatzailea ohiko farmako antidiabetikoekin (glibenclamida eta metformina) konpara daiteke. [42]

Aloe vera asko landatu da landare apaingarri gisa, lore, forma eta mamitsu interesgarriak dituelako. Mamitsutasun horri esker, espezieak prezipitazio natural gutxikoak eremuetan bizirauten du, eta beraz, oso egokia da harkaitz-lorategietarako eta ur gutxiko beste lorategi batzuetarako. (46) Intsektu izurrite gehienekiko nahiko erresistentea da espeziea, akaroek, kukurutxek eta akfidoen espezieek landareen osotasuna gutxitzea eragin dezaketen arren. [43] [44]

Aloe vera leku bero eta basamortuetatik datorrenez, tenperatura minimoak 0 °C-tik ez jaistea eskatzen du. Izozte handiek edo izozte ahul baina errepikatuek kalteak eragiten dituzte, ez baitu hotza jasaten; hezetasuna ere ez du jasaten, ez lurrean, ez landarean. Eguzkitan edo erdi-eguzkitan koka daiteke. [45] [46][47]

Landare hauen laborantza loreontzian izan daiteke eta landare apaingarri gisa izugarri zabaldu da azken urteotan. Terrakotazko loreontziak beste edozein material baino hobeak dira, porotsuak baitira, eta, beraz, gehiegizko hezetasuna saihesten da. [48] Substratu porotsu bat ere egokia da, kaktusetarako erabiltzen dena bezalakoa. Komeni da erabat lehortzen uztea berriro ureztatu aurretik. [47]

Landareak “landare amaren” inguruan sortzen diren kimuz betetzen direnean, banatu egin behar dira, landare nagusia gehiego haz dadin eta izurriteen (akaroak, kukurutxak eta afido-espezieak) infestazioak prebenitzen laguntzeko. [47] Neguan, espezie hori lozorro egoeran sar daiteke, eta, beraz, ureztatzea eten egin behar dira, batez ere kanpoan badago. [47] Leku hotzetan, hobe da barnealdean edo berotegietan edukitzea, berogailuekin. [45]

Espezie hau eskala handian landatzen da Australian, Bangladeshen, Kuban, Dominikar Errepublikan, Txinan, Mexikon, Indian, Jamaikan, Kolonbian, Venezuelan, Kenyan, Perun, Tanzania eta Hegoafrikan, Estatu Batuekin batera, kosmetika-industria hornitzeko. [49] [50] [51] [52] [53] [54] Espainian gero eta gehiago landatzen da, eta Kordoba da ekoizpen-eremu nagusia; Kanarietan, berriz, labore erabat basatia aurkitzen da. [55]

Erabilera topikoko kontraindikazioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aloe vera-zko gel topikoa erabiltzea ez dago lotuta albo-ondorio esanguratsuekin, pertsona sentikorretan izan ezik. [29] [1] Prozesamendu industrialik gabeko gelak ezpurutasunak, azidoak edo substantziak izan ditzake, eta denbora luzez erabiliz gero, larruazalean lesioak eragin ditzake. [56] Fabrikatzaile gehienek Aloe gela prozesatu egiten dute estraktu narritagarriak saihestuz (latexa, batez ere). Hala ere, etxean edo terapia alternatiboetan, landarea zuzenean erabiltzen da, prozesatu gabe edo gaizki prozesatuta, eta, batzuetan, erreakzio alergiko handia sortzen du larruazalean. [57] [58] [59][60]

Aloe vera-rekiko alergiak dituztenentzat, larruazaleko erreakzioen artean hauek egon litezke: ukipen-dermatitisa gorritze eta azkura arinekin, fotosentikortasuna, arnasa hartzeko zailtasuna edo aurpegia, ezpainak, mihia edo eztarria handitzea. [31] (65) (66) (67) Larruazal minduan prozesatu gabeko Aloe vera gelaren dosi zehaztugabeak kaltegarriak izan daitezke, baita 12 urtetik beherako haurrengan erabiltzea ere, (68)

Kontraindikazioak ahozko erabileran

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aloe prestakinak epe laburrean erabil daitezke noizbehinkako idorreria tratatzeko. Aloe-z egindako sendagaiak 12 urtetik gorako nerabeentzat eta helduentzat bakarrik erabili behar dira, eta ez dira astebetez baino gehiagoz hartu behar. [32]

Aloe vera ahotik irenstea toxikoa izan daiteke, [31]eta kalanbre abdominalak eta beherakoa eragin ditzake, eta horrek, aldi berean, medikamentuen xurgapena murriztu dezake. (69)(6) Aloe-espezie batzuen latex erdi-likidoan dagoen konposatu bat da aloina, eta Estatu Batuetan salmenta libreko produktu laxanteen ohiko osagaia izan zen 2002ra arte, Elikagaien eta Sendagaien Administrazioak debekatu egin zuen arte, ekoizleek ez zituztelako eman beharrezko segurtasun-datuak. [31] [29] [61]

Toxikotasuna txikiagoa izan daiteke aloina prozesamenduaren bidez kentzen denean, baina kantitate handitan irentsitako Aloe vera-k albo-ondorioak eragin ditzake, hala nola abdomeneko mina, beherakoa edo hepatitisa. [31] [62] Aloe irenste kronikoak (egunean gramo bateko dosia) ondorio kaltegarriak eragin ditzake, hala nola , hematuria, pisu-galera eta bihotzeko edo giltzurrunetako arazoak. [31] Ez da gomendatzen haurdunaldian ahotik hartzea, umetokiko uzkurduren estimulazio teorikoagatik, eta bularra ematen duten ametan, batzuetan ondoez gastrointestinala eragin dezake bularreko haurrarengan. (8) Prozesatu gabeko latexak itxuraz minbizia eragin dezaketen substantzia kimikoak ditu, eta prozesatutako latexak minbizia eragiten duten konposatuak izan ditzake. (32) Minbizia ikertzeko Nazioarteko Agentziak Aloe vera-ren hosto osoaren estraktua giza kartzinogeno posible gisa sailkatu du (2B taldea), beste hainbat produktu naturalekin batera. [63][37]

Ahotik hartutako koloregabetu gabeko Aloe vera hostoaren estraktua Kaliforniako ingurumen Osasunerako Arriskuen Ebaluaziorako Bulegoaren zerrendan sartu zen “estatuak minbizia edo ugalketa-toxikotasuna eragiten duten substantzia kimikoen artean”. Irentsitako Aloe produktuek interakzio kaltegarriak izan ditzakete errezetatutako medikamentuekin, hala nola odol-bildumak, diabetesa, bihotzeko gaixotasunak eta potasioa erreduzitzen duten agenteak (dioxina, adibidez) eta diuretikoak tratatzeko erabiltzen direnak. [32]

Izen arruntak Gaztelaniaz

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendera arte, bere izen ezagunena acíbar (gomorresina), áloe, alovera, alóe vera, azabila, babosa, gamonita, pita perfoliada, pita zabila, pitazabila, pitazábila, sabila, yerba babosa, zabida, zabila, zabin, zabira, zadiba, zadiva, zambana, zavida, áloes (gomorresina), izenez ere ezagutzen da. [64]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (Ingelesez) Surjushe, Amar; Vasani, Resham; Saple, D. G.. (2008). «ALOE VERA: A SHORT REVIEW».. Indian Journal of Dermatology 53 (4): 163-166. ISSN 0019-5154. PMC 2763764. PMID 19882025. doi:10.4103/0019-5154.44785. 2022ko apirilaren 2an kontsultatua..
  2. ↑ (Ingelesez) Corroto, Fernando; Rascón, Jesús; Barboza, Elgar; Macía, Manuel J.. (2021). «Medicinal Plants for Rich People vs. Medicinal Plants for Poor People: A Case Study from the Peruvian Andes».. Plants 10 (8): 1634. ISSN 2223-7747. PMC 8401908. PMID 34451679. doi:10.3390/plants10081634. Consultado el 12 de abril de 2026..
  3. 1 2 (Ingelesez) «Aloe vera (true aloe)».. www.cabi.org. 2022ko martxoaren 4an kontsultatua..
  4. 1 2 3 (Gaztelaniaz) Flora Ibérica, RJB/CSIC, Madrid...
  5. ↑ (Ingelesez) «Aloe vera (L.) Burm.f. | Plants of the World Online | Kew Science».. Plants of the World Online. 2026ko apirilaren 11an kontsultatua..
  6. ↑ (Ingelesez) CJB - African plant database - Detail».. www.ville-ge.ch..
  7. ↑ (Ingelesez) Farooqi, A.A.. ((2001)). Cultivation of Medicinal and Aromatic Crops.. India: Orient Longman. p., 25 or. ISBN 8173712514...
  8. ↑ (Ingelesez) «World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew».. wcsp.science.kew.org. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  9. ↑ (Ingelesez) «Aloe vera (L.) Burm.f. | Plants of the World Online | Kew Science».. Plants of the World Online. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  10. ↑ (Ingelesez) «CJB - African plant database - Detail».. www.ville-ge.ch. 2022ko martxoaren 8an kontsultatua..
  11. ↑ (Ingelesez) «Results of your search: Aloe vera».. web.archive.org. 2015ko irailaren 24a. 2015 ko irailaren 24an jatorrizkotik artxibatua. 2022 martxoaren 8an kontsultatua..
  12. ↑ (Ingelesez) «The Huntington Botanical Gardens - The Jumping Cholla Newsletter».. web.archive.org. 2008ko uztailaren 25a. 2008ko uztailaren 25ean jatorrizkotik artxibatua. 2022 mart5xoaren 8an kontsultatua..
  13. ↑ (Ingelesez) http://biodiversitylibrary.org/page/358338. .
  14. ↑ (Ingelesez) «Aloe vera».. Tropicos.org Missouri Botanical Garden. 2013ko otsailaren 10ean kontsultatua..
  15. ↑ (Ingelesez) Newton, LE (1979). «In defense of the name Aloe vera». The Cactus and Succulent Journal of Great Britain..
  16. ↑ (Ingelesez) Darokar, MP; Rai, R; Gupta, AK; Shasany, AK; Rajkumar, S; Sunderasan, V; Khanuja, SP. (2003). «Molecular assessment of germplasm diversity in Aloe spp.using. RAPD and AFLP analysis». J Med. Arom. Plant Sci..
  17. 1 2 (Ingelesez) Treutlein, J; Smith, GF; van Wyk, BE; Wink, W. (2003). «Phylogenetic relationships in Asphodelaceae (Alooideae) inferred from chloroplast DNA sequences (rbcl, matK) and from genomic finger-printing (ISSR)».. Taxon 52 (2): 193-207. doi:10.2307/3647389..
  18. ↑ (Ingelesez) Jones, WD; Sacamano, C. (2000). «Landscape Plants for Dry Regions: More Than 600 Species from Around the World.».. California Bill's Automotive Publishers. USA..
  19. ↑ (Ingelesez) «Aloe chinensis Loudon | Plants of the World Online | Kew Science». Plants of the World Online 2026ko apirilaren 11an kontsultatua..
  20. ↑ «Aloe maculata Forssk. | Plants of the World Online | Kew Science».. Plants of the World Online (en inglés). 2026ko apirilaren 11an kontsultatua..
  21. ↑ (Ingelesez) «Aloe maculata All. | Plants of the World Online | Kew Science».. Plants of the World Online. 2026ko apirilaren 11an kontsultatua..
  22. ↑ (Gaztelaniaz) Real Academia Española (ed.).. (2022). «Áloe».. Diccionario de la lengua española. 2022ko irailaren 24an kontsultatuia..
  23. ↑ (Gaztelaniaz) Balashon-Hebrew Language Detective. .
  24. ↑ (Ingelesez) Douglas Harper, Online Etimology Dictionary, 2001-2012.. .
  25. ↑ (Ingelesez) David, Shulman.. (2016). Tamil: A biography. , 19-20 or..
  26. ↑ (Ingelesez) «aloe | Etymology, origin and meaning of aloe by etymonline».. www.etymonline.com. 2022ko martxoaren 8an kontsultatua..
  27. 1 2 3 4 (Ingelesez) Reynolds, Tom. (2004). Aloes: The genus Aloe (Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles).. CRC Press. ISBN 978-0415306720...
  28. 1 2 (Ingelesez) Eamlamnam, Kallaya; Patumraj, Suthiluk; Visedopas, Naruemon; Thong-Ngam, Duangporn 2006ko apirilaren 7a).. (2006). «Effects of Aloe vera and sucralfate on gastric microcirculatory changes, cytokine levels and gastric ulcer healing in rats».. World Journal of.
  29. 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Aloe Vera». NCCIH. 2022ko martxoaren 4an kontsultatua..
  30. 1 2 3 4 5 (Ingelesez) «Aloe».. Mayo Clinic. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  31. 1 2 3 4 5 6 (Ingelesez) «Aloe Uses, Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database».. Drugs.com. 2022ko martxoaren 4an kontsultatua..
  32. 1 2 3 (Ingelesez) «Aloes - Aloe barbadensis Miller and Aloe (various species, mainly Aloe ferox Mill. and its hybrids), folii succus siccatus | EMA/807482/2016».. Herbal medicine: summary for the public | European Medicines Agency. 2017ko maiatzaren 30a. 2026ko apirilaren 12an kontsultatua..
  33. 1 2 3 (Ingelesez) «Final opinion of the HMPC on a European Union herbal monograph on Aloe barbadensis Mill. and on Aloe (various species, mainly Aloe ferox Mill. and its hybrids), folii succus siccatus | EMA/HMPC/28044/2017».. European Medicines Agency. 2017ko apirila. 2026ko apirilaren 12an kontsultatua..
  34. ↑ (Ingelesez) Marshall JM. Aloe vera gel: What is the evidence? Pharma Jr. 1990;24:360–2.. .
  35. ↑ (Ingelesez) COATS, Bill C; AHOLA, Robert Joseph.. (2010.). The Silent healer: A modern study of Aloe vera.. Martinsville: Fideli Publishing, ISBN 978-1-60414-221-1..
  36. ↑ (Ingelesez) BALASUBRAMANIAN, J; NARAYANAN, N. Aloe vera: The nature's gift. Species. Mar 2013. .
  37. 1 2 3 (Ingelesez) Guo, Xiaoqing; Mei, Nan (2016ko apirilaren 2a).. «Aloe vera: A review of toxicity and adverse clinical effects».. Journal of environmental science and health..
  38. ↑ (Ingelesez) S. Juan 19:39-42. .
  39. ↑ (Ingelesez) Davis RH.. Aloe vera: A scientific approach.. New York: Vantage Press.
  40. ↑ (Ingelesez) HALLER, JS.. (1990). A drug for all seasons, medical and pharmacological history of aloe.. Bulletin of New York Academy of Medicine. 1990.
  41. ↑ (Ingelesez) Eshun K, He Q. (2004). «Aloe vera: a valuable ingredient for the food, pharmaceutical and cosmetic industries—a review».. Critical Reviews in Food Science and Nutrition:.
  42. ↑ (Ingelesez) Kooti, Wesam; Farokhipour, Maryam; Asadzadeh, Zahra; Ashtary-Larky, Damoon; Asadi-Samani, Majid (2016ko urtarrilaren 15a).. (2016). «The role of medicinal plants in the treatment of diabetes: a systematic review».. Electronic physician 8 (1): 1832-1842. PMC 4768936. PMID 26955456. doi:10.19082/1832. 2026ko apirilaren 12an kontsultatua..
  43. ↑ (Ingelesez) «Pest Alerts - Aloe vera aphid, DPI - FDACS».. web.archive.org. 2008 ekainaren 12a. 2008ko ekainaren 12an jatorrizkotik artxibatua. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  44. ↑ (Ingelesez) «Help for the Home Gardener». www.missouribotanicalgarden.org. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  45. 1 2 (Ingelesez) Random House Australia Botanica's Pocket Gardening Encyclopedia for Australian Gardeners Random House Publishers, Australia. .
  46. ↑ (Ingelesez) «BBC - Gardening: Plant Finder - Aloe». www.bbc.co.uk. Consultado el 13 de marzo de 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  47. 1 2 3 4 (Ingelesez) Peerless, Veronica. (2017). How Not to Kill Your Houseplant.. DK Penguin Random House. p. 38–39..
  48. ↑ (Ingelesez) Aloes. Australian Broadcasting Corporation, 2008ko ekainaren 21a, 2022ko martxoaren 1e3an kontsultatua..
  49. ↑ (Ingelesez) «Aloe vera producer signs $3m China deal».. ABC News (Australiako ingelesa). 2005eko abenduaren 6a. Consultado el 13 de marzo de 2022 martxoaren 13an kontsultatua..
  50. ↑ (Ingelesez) «Korea interested in Dominican ‘aloe vera’ - DominicanToday.com». .web.archive.org. 2008ko abenduaren 6a. 2008ko jabenduaren 6an jatorrizkotik artxibatua. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  51. ↑ (Ingelesez) «India experiments with farming medicinal plants». www.wildsingapore.com. 2022 martxoaren 13an kontsultatua..
  52. ↑ (Ingelesez) «Jamaica Gleaner News - Harnessing the potential of our aloe - Thursday | January 17, 2008».. web.archive.org. 2008ko martxoaren 24a. 2008ko martxoaren 24an jatorrizkotik artxibatua. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  53. ↑ (Ingelesez) Mburu, Solomon (2007ko abuztuaren 2a).. «Kenya: Imported Gel Hurts Aloe Vera Market».. .
  54. ↑ (Ingelesez) «Resource Investor - US Farms, Inc. - A Different Kind of Natural Resource Company».. web.archive.org. 2008ko irailaren 17a. 2008ko irailaren 17an jatorrizkotik artxibatua. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  55. ↑ (Gaztelaniaz) «Córdoba es la provincia española con más cultivos de aloe vera». Sevilla. 2015eko abuztuaren 23a. 2022 martxoaren 13an kontsultatua..
  56. ↑ (Gaztelaniaz) 1doc3.. «¿Me puedo dejar la sábila en la cara toda la noche?».. 1DOC3 (ingelesez). 2022ko apirilaren 2an kontsultatua..
  57. ↑ (Gaztelaniaz) Martín Fernández, A. I.; Montano Navarro, E.; Armela Sánchez-Crespo, E.; Vara de Andrés, L.; Caballero Cazalilla, A. (2013-09).. «Urticaria de contacto por Aloe vera».. Pediatría Atención Primaria 15 (59): 239-244. ISSN 1139-7632. doi:10.4321/S1139-7632.
  58. ↑ (Ingelesez) «Aloe Vera – Side Effects and Cautions». National Center for Complementary and Alternative Medicine. 2011ko urriaren 7an kontsultatua..
  59. ↑ (Ingelesez) Boudreau, M.D; Beland, F.A; Nichols, J.A; Pogribna, M. (2011). Toxicology and carcinogenesis studies of nondecolorized whole leaf extract of Aloe Barbadensis Miller (Aloe vera) in F344/N rates and B6C3F1 mice (Drinking water study), Peer review draft NTP TR 577. National Institutes of Health, 2012ko urriaren 13an jatorrizkotik artxibatua, 2013ko martxoaren 6an kontsultatua NIH publication no. 11-5919..
  60. ↑ (Ingelesez) «NTP Speaks about Aloe Vera». Niehs.nih.gov. 2012 abuztuaren 25ean jatorrizkotik artxibatua. 2012ko azaroaren 9an kontsultatua..
  61. ↑ (Ingelesez) Food Drug Administration, HHS. (2002). «Status of certain additional over-the-counter drug category II and III active ingredients. Final rule».. Fed Regist: 31125-7. PMID 12001972..
  62. ↑ (Ingelesez) Bottenberg MM, Wall GC, Harvey RL, Habib S. (2007). «Oral aloe vera-induced hepatitis». . Ann Pharmacother: 1740-3. PMID 17726067. doi:10.1345/aph.1K132..
  63. ↑ (Ingelesez) «Chemicals Listed Effective December 4, 2015 as Known to the State of California to Cause Cancer: Aloe Vera, Non-Decolorized Whole Leaf Extract and Goldenseal Root Powder».. www.oehha.ca.gov. 2022ko martxoaren 13an kontsultatua..
  64. ↑ (Gaztelaniaz) Nombres comunes en Anthos,. Sistema de información sobre las plantas de España, RJB/CSIC, Madrid, 2012 (barne bilaketa eskatzen du).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]