Arreta

Artikulu edo pasarte honek eduki, gramatika, hiztegi edo ortografia akatsak ditu. Lagundu nahi baduzu, zuzendu ezazu.

Artikulu honek erreferentziak behar ditu. Hemen erreferentzia egiaztagarriak gehituz lagun dezakezu.

Arreta edo aditasuna jarduera mentala modu jarraituan objektu edo zeregin zehatz batean kontzentratzeko gaitasuna da.^[1] Psikologiaren ikuspegitik, arreta ez da kontzeptu bakarra, baizik eta fenomeno-mota bati emandako izena. Tradizionalki, bi eratara hartu izan da kontuan, ezberdinak baina erlazionatuak daudenak. Alde batetik, pertzepzioaren ezaugarri gisa, arretak ingurumen-estimuluen iragazki gisa duen funtzioari egiten dio erreferentzia, estimulu garrantzitsuenak zeintzuk diren erabakiz eta jarduera psikikoa helburuaren gainetik kontzentratuz, kontzientzian sakonago prozesatzeko. Bestalde, arreta prozesu kognitiboak kontrolatzen eta erregulatzen dituen mekanismo gisa ulertzen da; baldintzapen bidezko ikaskuntzatik arrazoiketa konplexuraino.

Arretaren ezaugarri hauek garrantzitsuenak dira:

• Anplitudea

Aldi berean zenbat informazioari erantzun diezaiokegun eta aldi berean zenbat ataza egin ditzakegun adierazten du.

• Intentsitatea

Ukaezina da denok sentitzen dugula noizbait gehiago edo gutxiago adi egotearen sentsazioa; horri arreta-intentsitatea edo arreta-tonua esaten zaio. Beraz, objektu edo zeregin bati ematen diogun arreta-kantitatea da, eta lotura zuzena du gizabanako baten esnaldi eta alerta mailarekin. Intentsitatean aldaketak gerta daitezke, arretaren intentsitatearen beherakadaren fluktuazio gisa deituak, "arreta-lapsus" esaten zaio. Arreta-aldaketak laburrak eta iragankorrak izan daitezke, eta "aldaketa fasikoak" esaten zaie; luzeak eta nahiko iraunkorrak direnean, aldaketa tonikoak esaten zaie.

• Arretaren oszilazioa eta desplazamendua

Arreta etengabe aldatzen eta kulukatzen da, bai bi informazio-iturri edo gehiago prozesatzen ditugulako (artatutako estimuluak), bai bi zeregin egiten ari garelako eta arreta txandaka bideratzen delako batetik bestera (shifting). Arretaren oszilazioen denbora aldakorra izan daiteke.

• Kontrola

Arreta zuzentzea eta funtsionamendu-mekanismoak abian jartzea esan nahi du, giroaren eskaeren eta egingo dugun lanaren arabera; kasu honetan, arreta kontrolatuz ari gara. Kontrolatu gabeko arreta ez bezala, arreta kontrolatua emateko, subjektuak ahalegina egin behar du arreta hori eusteko. Autore askok diote hori dela arretaren ezaugarririk garrantzitsuena.

Kanpoko determinatzailea

Kanpoko determinatzaileak ingurunetik datozenak dira, eta gizabanakoak proposatzen zaizkion estimuluekiko arreta mantentzea ahalbidetzen dute, hau da, ingurumenaren mende dago.

• Estimuluaren potentzia. Argi dago intentsitate handiko soinu bat gure arreta erakartzeko gai dela. Gauza bera gertatzen da kolore biziekin tonu leunagoei dagokienez.
• Aldaketa. Gure pertzepzio-eremua aldatzen duen aldaketa bat gertatzen den bakoitzean, gure burua egonkortasun-egoera aldatzen duten estimuluek harrapatzen dute.
• Tamaina. Publizitateak eraginkortasun handiz erabiltzen du printzipio hori. Hala ere, tamainak aldaketak edo estimuluaren potentziak baino erakargarritasun txikiagoa duela ikusi da.
• Errepikapena. Estimulu ahul batek, baina etengabe errepikatzen denak, indar handiko eragina izan dezake arretan. Asko erabiltzen da iragarki komertzialetan.
• Mugimendua. Irudiaren desplazamenduak (benetakoa edo itxurazkoa) erreakzioa eragiten du eta arreta emateko ahalmen handia du.
• Kontrastea. Estimulu batek ingurukoekin kontrastea egiten duenean, atentzio handiagoa ematen du. Bi egoera egon daitezke: agerpenagatiko kontrastea, estimulua ordura arte presente ez zegoelako kontrastatzen duena, eta iraungipenagatiko kontrastea, non kontrastea jada ez dagoela konturatzeak eragiten duen.
• Egitura-antolaketa. Aurkezten diren estimuluek antolatuta eta hierarkizatuta egon behar dute, informazioa behar bezala jaso ahal izateko.