Edukira joan

Escala

Escala
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Okzitania
Departamendua Pirinio Garaiak
BarrutiBanhèras de Bigòrra barrutia
Kantonamenducanton of Barthe-de-Neste
Izen ofizialaEscala
Posta kodea65250
Geografia
Koordenatuak43°05′12″N 0°24′34″E / 43.0867°N 0.4094°E / 43.0867; 0.4094
Mapa
Azalera3,88 km²
Altitudea506 m, 627 m eta 569 m
MugakideakLannemezan, La Barthe-de-Neste, Montoussé, Tuzaguet eta Cantaous
Demografia
Biztanleria347 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 175 (%49,9) (%50,1) 176 alt_right
Dentsitatea89 bizt/km²

Escala (frantsesez eta ofizialki: Escala) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 347 biztanle zituen 3,9 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Lannemezan, La Barthe-de-Neste, Montoussé, Tuzaguet eta Cantaous.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
EscalaEscala
Població amb 219 habitants (2000)Montoussé (1,9 km)
Població amb 452 habitants (2000)Tuzaguet (2,8 km)
Població amb 183 habitants (2000)Izaux (3,2 km)
Població amb 113 habitants (2000)Bizous (3,4 km)
Població amb 439 habitants (2000)Cantaous (3,8 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio zentraletako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 1000-1200 mm artekoa)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,3 °C-koa da, 14,5 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 994 mm-koa da, urtarrilean 1 euri-egun eta uztailean 7,3 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Lanamesa udalerrian dago, 3 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,8 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1219,8 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 38,2 °C-koa da, 2025ko abuztuaren 11an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -17 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 8an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,5 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (19,0 °C) eta hotzena urtarrila (4,8 °C). Urteko prezipitazioa 1086 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (120 mm) eta lehorrena abuztua (66 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,35 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,4 °C) baino 1,9 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenetatik lau 2000tik aurrerakoak dira (2022, 2023, 2024 eta 2025). Urterik beroena 2022 izan zen (13,4 °C) eta hotzena 1972 (9,3 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Escala)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.8 5.2 7.9 9.9 13.6 16.9 18.8 19.0 15.8 12.5 7.8 5.6 11.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 99 82 88 111 120 84 72 66 72 81 117 95 1086
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,4 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,9+0,6+1,7+1,5+1,8+1,6+0,8+1,30,0+0,9+1,0+1,2
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,4 °C)
+4 °C−4 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea1502002503003504004501750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 176 gizon, 175 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
2.84
 
85-89
 
0.00
5.68
 
80-84
 
20.57
11.36
 
75-79
 
9.14
6.25
 
70-74
 
5.71
2.84
 
65-69
 
2.86
2.84
 
60-64
 
2.86
2.84
 
55-59
 
12.00
8.52
 
50-54
 
8.57
17.05
 
45-49
 
5.71
0.00
 
40-44
 
2.86
5.68
 
35-39
 
5.14
5.68
 
30-34
 
5.71
2.84
 
25-29
 
5.71
2.84
 
20-24
 
0.00
14.20
 
15-19
 
5.14
5.68
 
10-14
 
5.14
0.00
 
5-9
 
2.86
2.84
 
0-4
 
0.00
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Escala udalerrian 347 biztanle zeuden eta 173 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,01 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 29,5). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 28,9 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

347biztanle
173elkarbizitza-unitate
2,01lagun elkarbizitza-unitateko
123familia
Udalerria
% 21
% 29
% 20
% 29
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 123 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (51). Guraso bakarreko 35 familietatik 31etan ama zen guraso bakarra. 71 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[10]

51
37
35
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 42,2), enplegatuak (% 23,7), eskulangileak (% 11,6), goi-mailako langileak (% 8,7). Talde nagusia (erretiratuak, % 42,2) Pirinio Garaiak departamenduko batez bestekoaren (% 37,6) gainetik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[10]

Udalerria
% 9
% 24
% 12
% 42
Pirinio Garaiak
% 13
% 17
% 12
% 38
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 196 etxebizitza zeuden. Horietatik 171 egoitza nagusi ziren, 7 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 17 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (182), eta apartamentuak gutxi ziren (11). Egoitza nagusietatik 141 beren jabearen bizilekuak ziren, 29 alokairuan zeuden, 10 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 1 doan lagata.[11]

196etxebizitza
171egoitza nagusi
182etxe
11apartamentu

Etxebizitza multzoa

171
17
Egoitza nagusia (171)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (7)Hutsik (17)

Etxe mota

182
Etxea (182)Apartamentua (11)

Jabetza egoera

141
29
Jabeak (141)Alokairuan (29)HLM (10)Doan lagata (1)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (78).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik15
1919-19453
1946-197034
1971-199078
1991-200525
2006-202017

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (83). 63 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 146 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 72 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 88tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela3
2 gela2
3 gela17
4 gela67
5 gela edo gehiago83

Berogailu mota

43
46
15
63
Gas sarea (4)Fuel-olioa (43)Elektrizitatea (46)Gas botila (15)Bestelakoak (63)

Aparkalekua eta ibilgailuak

146aparkalekua
72ibilgailu 1
88ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 190 biztanleetatik 143 aktibo ziren (% 75,3), horietako 129 lanean (% 67,9) eta 14 langabezian (aktiboen % 9,8).

19015-64 urteko biztanle
% 75,3aktibo
% 67,9lanean
% 9,8langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 34,6
25-54 urte% 96,3
55-64 urte% 53,6
Gizonak% 72,2
Emakumeak% 78,0

47 ez-aktibotik 16 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 34,0), 23 erretiraturik zeuden (% 48,9) eta 8 bestelako ez-aktibo ziren (% 17,0).

Ez-aktiboak

% 34
% 49
% 17
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 15 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 129 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

15enplegu udalerrian
% 40,0soldatapeko
% 60,0ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.120 eurokoa zen.

25.120 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 24.320 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.[13]

2000. urtean Escala udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 216 hektarea erabiltzen.[14]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra psikiatriko zen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1970ko azaroaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 4,0 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Lannemezan », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]