Edukira joan

Tarnose

Tarnose
Tarnòs
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Landak
BarrutiAkizeko barrutia
Kantonamenducanton of Saint-Martin-de-Seignanx
Izen ofizialaTarnos
Posta kodea40220
Geografia
Koordenatuak43°32′26″N 1°27′41″W / 43.5406°N 1.4614°W / 43.5406; -1.4614
Mapa
Azalera26,26 km²
Altitudea0 m, 53 m eta 17 m
MugakideakOndres, Saint-Martin-de-Seignanx, Angelu, Baiona, Bokale eta Lehuntze
Demografia
Biztanleria12.957 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 6.609 (%51,3) (%48,7) 6.268 alt_right
Dentsitatea493 bizt/km²
ville-tarnos.fr

Tarnose[1] (frantsesez eta ofizialki Tarnos; okzitanieraz Tarnòs) Landetan dagoen udalerri bat da.

Aturri ibaiaren eskuinaldean kokatuta dago, Landetan, Ipar Euskal Herriarekiko mugan. Hona hemen mugakideak:

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Ondres, Saint-Martin-de-Seignanx, Angelu, Baiona, Bokale eta Lehuntze.

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[2]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[3]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeanikoaren eta mendiko klimaren arteko trantsizio-eremuan dago, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[4]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[5].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 12,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1430 mm-koa da, urtarrilean 12,9 euri-egun eta uztailean 8,2 egun izanik[2]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anglet udalerrian dago, 9,9 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1473,6 mm-koa delarik[6]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,9 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,7 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua[oh 1][6].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 14,6 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (21,2 °C) eta hotzena urtarrila (8,9 °C). Urteko prezipitazioa 1372 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (192 mm) eta lehorrena uztaila (70 mm).[7]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,29 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (13,7 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,9 °C) eta hotzena 1972 (12,8 °C).[7]

    Datu klimatikoak (Tarnose)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 8.9 9.1 11.3 12.9 15.9 18.8 20.8 21.2 18.9 16.1 11.9 9.6 14.6
Pilatutako prezipitazioa (mm) 133 104 98 114 111 90 70 81 111 130 192 139 1372
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,7 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,80,0+1,1+1,0+1,2+1,3+0,8+1,3+0,4+0,7+0,9+1,1
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,7 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

BiztanleriaUrtea0200040006000800010.00012.00014.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 6.268 gizon, 6.609 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.21
 
95+
 
0.47
0.70
 
90-94
 
1.24
1.64
 
85-89
 
2.38
2.94
 
80-84
 
2.89
4.61
 
75-79
 
5.22
5.17
 
70-74
 
6.32
5.46
 
65-69
 
6.67
5.79
 
60-64
 
6.10
7.05
 
55-59
 
6.99
7.61
 
50-54
 
6.78
6.86
 
45-49
 
8.11
7.59
 
40-44
 
7.47
6.76
 
35-39
 
5.96
4.29
 
30-34
 
4.65
4.28
 
25-29
 
3.90
4.64
 
20-24
 
4.10
8.07
 
15-19
 
5.87
6.62
 
10-14
 
5.54
5.55
 
5-9
 
5.13
4.15
 
0-4
 
4.21
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Tarnos udalerrian 12.670 biztanle zeuden eta 5.982 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,12 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 35,4), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

12.670biztanle
5.982elkarbizitza-unitate
2,12lagun elkarbizitza-unitateko
3.813familia
Udalerria
% 24
% 27
% 12
% 35
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 3.813 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.605). Guraso bakarreko 761 familietatik 555etan ama zen guraso bakarra. 1.878 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 1.003k seme-alaba bakarra zuten etxean, 763k bi, eta 168k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 1.447 bikoteetatik 129tan (% 8,9) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

1.605
1.447
761
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean1.878
Seme-alaba bat1.003
Bi seme-alaba763
Hiru seme-alaba149
Lau edo gehiago19

15 urte edo gehiago zituzten 10.963 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 7,1 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 38,6. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 68,0). 80 urte edo gehiagoko 859 biztanleetatik 801 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 58 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 7
25-39% 17
40-54% 13
55-64% 23
65-79% 29
80 +% 39
Bikotean bizi da
15-24% 9
25-39% 61
40-54% 67
55-64% 68
65-79% 68
80 +% 47

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 38,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 18,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,0 izatezko bikotean eta % 8,8 PACS bidez lotuta). % 27,9 ezkongabeak ziren, % 6,8 alargunak eta % 8,4 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 38,1
Ezkongabea% 27,9
Izatezko bikotean% 10,0
PACS bidez lotuta% 8,8
Dibortziatuta% 8,4
Alarguna% 6,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 33,0), enplegatuak (% 19,2), erdi-mailako lanbideak (% 17,6), eskulangileak (% 13,4). Talde nagusia (erretiratuak, % 33,0) Landak departamenduko batez bestekoaren (% 37,0) azpitik dago. 9 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,2).[10]

Udalerria
% 18
% 19
% 13
% 33
Landak
% 15
% 16
% 14
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 6.677 etxebizitza zeuden. Horietatik 5.970 egoitza nagusi ziren, 460 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 247 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (4.071), eta apartamentuak gutxi ziren (2.519). Egoitza nagusietatik 3.748 beren jabearen bizilekuak ziren, 2.095 alokairuan zeuden, 856 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 127 doan lagata.[11]

6.677etxebizitza
5.970egoitza nagusi
4.071etxe
2.519apartamentu

Etxebizitza multzoa

5.970
Egoitza nagusia (5.970)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (460)Hutsik (247)

Etxe mota

4.071
2.519
Etxea (4.071)Apartamentua (2.519)

Jabetza egoera

3.748
2.095
856
Jabeak (3.748)Alokairuan (2.095)HLM (856)Doan lagata (127)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (1.780).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik229
1919-1945231
1946-1970942
1971-19901.780
1991-20051.487
2006-20201.251

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (2.089). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (3.069 etxebizitzatan). 4.842 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 3.044 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 2.539tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela130
2 gela730
3 gela1.284
4 gela1.738
5 gela edo gehiago2.089

Berogailu mota

3.069
2.291
484
Gas sarea (3.069)Fuel-olioa (81)Elektrizitatea (2.291)Gas botila (45)Bestelakoak (484)

Aparkalekua eta ibilgailuak

4.842aparkalekua
3.044ibilgailu 1
2.539ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 8.019 biztanleetatik 6.063 aktibo ziren (% 75,6), horietako 5.457 lanean (% 68,1) eta 605 langabezian (aktiboen % 10,0).

8.01915-64 urteko biztanle
% 75,6aktibo
% 68,1lanean
% 10,0langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 43,9
25-54 urte% 92,7
55-64 urte% 56,0
Gizonak% 75,3
Emakumeak% 75,9

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 13,7
BEPC, brebeta% 19,4
CAP-BEP% 11,7
Batxilergoa% 9,2
Goi-mailako +2% 9,1
Goi-mailako +3/4% 9,3
Goi-mailako +5% 4,9

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

1.957 ez-aktibotik 759 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 38,8), 589 erretiraturik zeuden (% 30,1) eta 609 bestelako ez-aktibo ziren (% 31,1).

Ez-aktiboak

% 39
% 30
% 31
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 13
% 28
% 31
% 20
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 6.237 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 5.457 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

6.237enplegu udalerrian
% 87,5soldatapeko
% 12,5ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 26.640 eurokoa zen, eta biztanleen % 10 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

26.640 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 25.650 €
% 10,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 12,1
Alkateen zerrenda
Legealdia Izena Alderdi politikoa
- 1816Joseph Destremaut
1816 - 1816Charles Lalanne
1816 - 1818Pierre Castillon
1818 - 1823Bernard Duboscq
1823 - 1828Joseph Mege
1828 - 1840Salvat Lalanne
1840 - 1844Paul Adoue
1844 - 1857Pierre Lacouture
1857 - 1870Jean Séverin-Rouy
1870 - 1871Joseph Bernettes
1871 - 1878Charles de Lalande
1878 - 1904Jean-Baptiste Devert
1904 - 1919Maurice Labrouche
1919 - 1920François Graciet
1920 - 1920Pierre Dufourcet
1920 - 1920Adolphe Pomade
1920 - 1923Pierre Dufourcet
1923 - 1923Jean-Baptiste SanglanPCF
1923 - 1925Alexandre PereyrePCF
1925 - 1930Jean BebéPCF
1930 - 1930Joseph BiarrottePCF
1930 - 1935Charles DurrotyPCF
1935 - 1939Joseph BiarrottePCF
1939 - 1944Maurice DaugareilPrefektuak aukeratua
1944 - 1947Albert CastetsPCF
1947 - 1971Joseph BiarrottePCF
1971 - 1991André MayePCF
1991 - 2004Pierrette FontenasPCF
2004 -Jean-Marc LespadePCF

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

 Serpa (Portugal)

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1956ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,3 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
  2. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  3. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  4. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  5. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  6. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Biarritz-Pays-Basque », fiche climatologique. .
  7. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]