Tarnose
| Tarnose Tarnòs | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Frantziako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Frantziaren banaketa administratiboa | metropolitar Frantzia | ||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | |||||||||||
| Barruti | Akizeko barrutia | ||||||||||
| Kantonamendu | canton of Saint-Martin-de-Seignanx | ||||||||||
| Izen ofiziala | Tarnos | ||||||||||
| Posta kodea | 40220 | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°32′26″N 1°27′41″W / 43.5406°N 1.4614°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 26,26 km² | ||||||||||
| Altitudea | 0 m, 53 m eta 17 m | ||||||||||
| Mugakideak | Ondres, Saint-Martin-de-Seignanx, Angelu, Baiona, Bokale eta Lehuntze | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 12.957 (2023ko urtarrilaren 1a) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 493 bizt/km² | ||||||||||
| ville-tarnos.fr | |||||||||||
Tarnose[1] (frantsesez eta ofizialki Tarnos; okzitanieraz Tarnòs) Landetan dagoen udalerri bat da.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aturri ibaiaren eskuinaldean kokatuta dago, Landetan, Ipar Euskal Herriarekiko mugan. Hona hemen mugakideak:
- Iparraldean: Ondres (40)
- Hegoaldean: Baiona, Bokale eta Aturri ibaia (64)
- Mendebaldean: Ozeano Atlantikoa
- Ekialdean: Saint-Martin-de-Seignanx (40)
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Ondres, Saint-Martin-de-Seignanx, Angelu, Baiona, Bokale eta Lehuntze.
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[2]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[3]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeanikoaren eta mendiko klimaren arteko trantsizio-eremuan dago, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[4]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[5].
1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,7 °C-koa da, 12,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1430 mm-koa da, urtarrilean 12,9 euri-egun eta uztailean 8,2 egun izanik[2]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anglet udalerrian dago, 9,9 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1473,6 mm-koa delarik[6]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,9 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,7 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua[oh 1][6].
Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 14,6 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (21,2 °C) eta hotzena urtarrila (8,9 °C). Urteko prezipitazioa 1372 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (192 mm) eta lehorrena uztaila (70 mm).[7]
1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,29 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (13,7 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,9 °C) eta hotzena 1972 (12,8 °C).[7]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 8.9 | 9.1 | 11.3 | 12.9 | 15.9 | 18.8 | 20.8 | 21.2 | 18.9 | 16.1 | 11.9 | 9.6 | 14.6 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 133 | 104 | 98 | 114 | 111 | 90 | 70 | 81 | 111 | 130 | 192 | 139 | 1372 |
| Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua | |||||||||||||
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 6.268 gizon, 6.609 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hazkunde begetatiboa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Tarnos udalerrian 12.670 biztanle zeuden eta 5.982 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,12 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 35,4), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]
Udalerrian 3.813 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.605). Guraso bakarreko 761 familietatik 555etan ama zen guraso bakarra. 1.878 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 1.003k seme-alaba bakarra zuten etxean, 763k bi, eta 168k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 1.447 bikoteetatik 129tan (% 8,9) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]
15 urte edo gehiago zituzten 10.963 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 7,1 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 38,6. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 68,0). 80 urte edo gehiagoko 859 biztanleetatik 801 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 58 kolektibitateren batean.[10]
15 urte edo gehiagoko biztanleen % 38,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 18,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,0 izatezko bikotean eta % 8,8 PACS bidez lotuta). % 27,9 ezkongabeak ziren, % 6,8 alargunak eta % 8,4 dibortziatuak.[10]
Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 33,0), enplegatuak (% 19,2), erdi-mailako lanbideak (% 17,6), eskulangileak (% 13,4). Talde nagusia (erretiratuak, % 33,0) Landak departamenduko batez bestekoaren (% 37,0) azpitik dago. 9 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,2).[10]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 6.677 etxebizitza zeuden. Horietatik 5.970 egoitza nagusi ziren, 460 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 247 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (4.071), eta apartamentuak gutxi ziren (2.519). Egoitza nagusietatik 3.748 beren jabearen bizilekuak ziren, 2.095 alokairuan zeuden, 856 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 127 doan lagata.[11]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (1.780).[11]
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (2.089). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (3.069 etxebizitzatan). 4.842 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 3.044 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 2.539tan bi edo gehiago.[11]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 8.019 biztanleetatik 6.063 aktibo ziren (% 75,6), horietako 5.457 lanean (% 68,1) eta 605 langabezian (aktiboen % 10,0).
Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).
Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera
Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.
1.957 ez-aktibotik 759 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 38,8), 589 erretiraturik zeuden (% 30,1) eta 609 bestelako ez-aktibo ziren (% 31,1).
Ez-aktiboak
Lanbide-kategoria[oh 4]
Udalerrian 6.237 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 5.457 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 26.640 eurokoa zen, eta biztanleen % 10 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 55,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,6. |
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Legealdia | Izena | Alderdi politikoa |
|---|---|---|
| - 1816 | Joseph Destremaut | |
| 1816 - 1816 | Charles Lalanne | |
| 1816 - 1818 | Pierre Castillon | |
| 1818 - 1823 | Bernard Duboscq | |
| 1823 - 1828 | Joseph Mege | |
| 1828 - 1840 | Salvat Lalanne | |
| 1840 - 1844 | Paul Adoue | |
| 1844 - 1857 | Pierre Lacouture | |
| 1857 - 1870 | Jean Séverin-Rouy | |
| 1870 - 1871 | Joseph Bernettes | |
| 1871 - 1878 | Charles de Lalande | |
| 1878 - 1904 | Jean-Baptiste Devert | |
| 1904 - 1919 | Maurice Labrouche | |
| 1919 - 1920 | François Graciet | |
| 1920 - 1920 | Pierre Dufourcet | |
| 1920 - 1920 | Adolphe Pomade | |
| 1920 - 1923 | Pierre Dufourcet | |
| 1923 - 1923 | Jean-Baptiste Sanglan | PCF |
| 1923 - 1925 | Alexandre Pereyre | PCF |
| 1925 - 1930 | Jean Bebé | PCF |
| 1930 - 1930 | Joseph Biarrotte | PCF |
| 1930 - 1935 | Charles Durroty | PCF |
| 1935 - 1939 | Joseph Biarrotte | PCF |
| 1939 - 1944 | Maurice Daugareil | Prefektuak aukeratua |
| 1944 - 1947 | Albert Castets | PCF |
| 1947 - 1971 | Joseph Biarrotte | PCF |
| 1971 - 1991 | André Maye | PCF |
| 1991 - 2004 | Pierrette Fontenas | PCF |
| 2004 - | Jean-Marc Lespade | PCF |
Herri eta hiri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Estazioko erregistroak 1956ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
- ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,3 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
- ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
- 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
- ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
- 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Biarritz-Pays-Basque », fiche climatologique. .
- 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
- ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
- 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Frantsesez) Webgune ofiziala

