Zalgize-Doneztebe
| Zalgize-Doneztebe | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Doneztebe eliza | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea | |||||||||||
| Lurraldea | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | |||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | |||||||||||
| Elkargoa | Euskal Hirigune Elkargoa | ||||||||||
| Barrutia | Oloroe-Donamaria | ||||||||||
| Kantonamendua | Euskal Mendialdea | ||||||||||
| Izen ofiziala | Sauguis-Saint-Étienne | ||||||||||
| Auzapeza | Pierre Arrosagarai (2020-2026) | ||||||||||
| Posta kodea | 64470 | ||||||||||
| INSEE kodea | 64509 | ||||||||||
| Herritarra | zalgiztar-doneztebear | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°09′07″N 0°53′17″W / 43.1519°N 0.8881°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 8.81 | ||||||||||
| Garaiera | 175 - 728 | ||||||||||
| Distantzia | 8 km (Maule-Lextarretik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 170 (2018: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 19,52 biztanle/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak | % 56,35 (2010) | ||||||||||
| Erabilera | % 23,97 (2011) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1843. urtea | ||||||||||
Zalgize-Doneztebe ([s̻alɣis̻e dones̻teβe]) Zuberoako udalerria da, Arbaila eskualdean dagoena.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, herrigunea honen eskuinaldean geratzen delarik (zati batzuetan udalerriaren mendebaldeko muga da ibaia). Era berean, Auzet erreka ere igarotzen da udalerritik. Uhaitzandiren ibaiadarrak diren Ibarra (bertara isurtzen diren Ihixart eta Kokostegi errekastoekin batera) eta Ibargonea errekak ere daude udalerrian.
Udalerriak dituen 8,81 km²-etatik 1,08 km² basoz osaturik dago.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Mendikota iparraldean
- Arrokiaga ipar-ekialdean
- Barkoxe ekialdean
- Ozaze-Zühara hego-mendebaldean
- Iruri hegoaldean
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].
1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,3 °C-koa da, 13,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1473 mm-koa da, urtarrilean 12,2 euri-egun eta uztailean 0,9 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ligi-Atherei udalerrian dago, 11,6 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1528,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40 °C-koa da, 2003ko abuztuaren 4an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,5 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][5].
Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 12,4 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (19,3 °C) eta hotzena urtarrila (6,3 °C). Urteko prezipitazioa 1642 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (208 mm) eta lehorrena abuztua (90 mm).[6]
1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,27 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (11,8 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (14,2 °C) eta hotzena 1972 (10,8 °C).[6]
| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 6.3 | 6.6 | 9.1 | 10.8 | 14.2 | 17.1 | 18.9 | 19.3 | 16.5 | 13.7 | 9.4 | 7.2 | 12.4 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 164 | 139 | 134 | 148 | 140 | 111 | 91 | 90 | 119 | 140 | 208 | 159 | 1642 |
| Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua | |||||||||||||
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerria, Zuberoako bizkonderriaren menekoa zen baroierria izan zen.[7] Abadia laiko hau dokumentuetan 1327an agertu zen lehen aldiz. Jaurerri hau jabez askotan aldatu zen, Lukutze, Armendaritz, Ahetze eta Aintziondoko jaunak izan ziren jabeak, besteak beste. Gazteluak Aphalie zuen izena eta hortik uste da Abadie terminoa jaio zela. 1710ean Zalgizeko Margaritak Uharteko jaunarekin, Gabriel, ezkondu zen, era honetan bere jabetzak familia horrenetara lotuz.[8]
Zalgize-Donezteben bazen Arbailetako mezulari-zerbitzua edo messagerie,[7] Basabürüa eta Pettarra arteko Zuberoako eskualdea (Barkoxe, Altzürükü eta Zalgize-Doneztebe berak osatuta).
Zalgize eta Doneztebe herriak 1843ko ekainaren 27an batu ziren udalerri bakarra osatzeko.
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Alkatea | Agintaldia | Alderdia |
|---|---|---|
| Marie-José Thornary | 1995-2001 | |
| Pierre Arrosagarai | 2001-2008 2008- |
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 104 gizon, 70 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[9]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hazkunde begetatiboa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Sauguis-Saint-Étienne udalerrian 172 biztanle zeuden eta 74 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,32 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 23 kide bakarrekoak ziren, 23 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 19 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[11]
Udalerrian 56 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (28). Guraso bakarreko 9 familietatik 5etan ama zen guraso bakarra. 33 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[11]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 106 etxebizitza zeuden. Horietatik 75 egoitza nagusi ziren, 23 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (94), eta apartamentuak gutxi ziren (12). Egoitza nagusietatik 57 beren jabearen bizilekuak ziren, 14 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 5 doan lagata.[12]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (47). 40 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 58 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 29 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 46tan bi edo gehiago.[12]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 93 biztanleetatik 76 aktibo ziren (% 81,7), horietako 73 lanean (% 78,5) eta 3 langabezian (aktiboen % 3,9).
16 ez-aktibotik 4 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 25,0), 6 erretiraturik zeuden (% 37,5) eta 7 bestelako ez-aktibo ziren (% 43,8).
Ez-aktiboak
Udalerrian 18 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 73 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 23.880 eurokoa zen.
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3. |
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Txik Txak autobus sareko 11. lineak zerbitzua ematen dio udalerriari, astelehenetik larunbatera.
Horrez gain, udalerriko biztanleek Txik Txakeko eskaera bidezko garraioa erabili ahal dute astearte, ostegun, ostiral eta larunbatetan, Barkoxera, Maule-Lextarrera, Ospitalepera edo Sarrikotapera joateko.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hizkuntza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zuberera da udalerriko berezko euskalkia. Luis Luziano Bonapartek Atharratzeko azpieuskalkian kokatu zuelarik herriko hizkera. 1968an, 205 euskaldun bizi ziren udalerrian, herriguneko biztanleen %80 eta sakabanatuen %90.[17]
2010ean egindako inkesta baten arabera herritarren erdia baino gehiago euskaldunak ziren, zehazki %56,35a, hala era euskararen erabilera %23,97an mantendu zen.
Literatura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Arnaud Oihenarten olerkietan atzeman daiteke olerkari famatu zalgiztar bati erreferentzia[18], Zalgizeko Bertrand, nahiz eta bere jatorriko testurik ez den gordetzen gaur egun. Bertrand, higanota bera, kontseilari izan zen 1597an Nafarroako Kantzelaritzan eta 1608 eta 1627 artean, orduan Pauen zegoen Nafarroako Erresumako parlamentuko kide.[19]
Era berean, uste da Bertrand-i esker lortu zituela Oihenartek Zalgizeko atsotitz bilduma, geroago, Jean Jaurgainek aurkitu zituena Oihenarten paperen artean eta Julio Urkixok argitaratu zituela ondoren Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkarian 1908ean.[19] (ikus Kanpo loturak)
Maskaradak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zalgizeko gazteek 2004an[20] eta 2014an[21] antolatu zituzten maskaradak, Iruriko gazteekin batera. Horrez gain, zalgiztarrek 1921ean eman zituzten maskaradak[22].
Pastorala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2015ean udalerriak Pierra Lhande pastorala (Annick Renaud-Coulon-ek idatzia) prestatu zuen, iruritarrekin batera[23].
Kirola
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007ko Frantziako Tourreko 16. etapa, uztailaren 25ean egindakoa eta Orthezetik Aubisquera zihoana, udalerritik igaro zuen.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Zalgizeko San Martin eliza. Hiru puntako kanpandorrea dauka.
- Doneztebeko Doneztebe eliza. Barruan dauden objektu batzuk monumentu historiko gisa izendatuta daude.
- Apphatia etxea, Pierre Lhanderen familia etxea izan zena[24].
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Zalgizeko elizaren aurrealdea.
- Zalgizeko elizaren atzealdea.
- Doneztebe elizaren aurrealdea.
- Doneztebe elizaren sarrera.
- Herriko etxea
- Apphatia jauregia
- Zalgize eta Iruriko maskaradak, Zalgize, 2014-02-02
Zalgiztar-doneztebear ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Bertrand Zalgize (XVI. - XVII. mendeak), idazlea.
- Marcel Queheille (1930ean jaioa), txirrindulari profesional ohia.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Estazioko erregistroak 1970ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
- ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 1,7 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
- ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
- ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
- 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Licq-Atherey », fiche climatologique. .
- 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
- 1 2 Dictionnaire topographique Béarn-Pays basque - Paul Raymond
- ↑ (Gaztelaniaz) Auñamendi Eusko Entziklopedia: Zalgize-Doneztebe, Historia
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
- ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
- 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- ↑ «Hoqui, Bettan - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-24).
- ↑ «Hoqui, Joana - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-24).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-24).
- ↑ «Euskaraz noiz eta norekin - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-10-24).
- ↑ (Gaztelaniaz) Auñamendi Eusko Entziklopedia: Zalgize-Doneztebe, Hizkuntza
- ↑ Klasikoen gordailua: O.ten gaztaroa neurtitzetan, Zalgiz jaun, Paueko Korte gehienean Erregeren konseillari zenaren gorazarretan.
- 1 2 Sarako eskola: Zalgizeko Bertrand[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ oier. «Igandean abiatuko dira 2004ko Maskaradak» dantzan.eus (kontsulta data: 2024-03-24).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ dantzancom. «Otsailaren 2an abiatuko dira Zuberoako maskaradak Zalgizen» dantzan.eus (kontsulta data: 2024-03-24).
- ↑ aritz. «Zuberoako maskaradak urtez urte» dantzan.eus (kontsulta data: 2024-03-24).
- ↑ «Frantsesez pentsatua» Berria 2015-03-21 (kontsulta data: 2024-03-24).
- ↑ (Gaztelaniaz) «ZALGIZE-DONEZTEBE - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2024-03-24).

