سرنا
| سازهای بادی چوبی | |
|---|---|
| طبقهبندی | |
| گسترۀ صوتی | |
|
| |
| سازهای مرتبط | |
سُرنا یا سورْنا نام ساز بادی باستانی ایرانی است که از چوب ساخته میشود و از دسته سازهای دو زبانه است. سرنای محلی بیشتر با دهل نواخته میشود و در فرهنگ مردمان قفقاز ترکیه و بین ارمنیان و کُردها جایگاه ویژهای دارد. در بعضی از نواحی غرب و شمالغرب کشور و همچنین در موسیقی ۲۴ مقوم شوشتر از سرنا استفاده میشود.[۱]
ریشه واژه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
سُرنا و کَرنا هر دو به معنی بوق و با لغت (به انگلیسی: Horn) در انگلیسی از یک ریشه میباشند. در اصل در میان اقوامی که زبان هندواروپایی اولیه را صحبت میکردند این ساز به علت اینکه از شاخ حیوانات ساخته میشد به این نام نامیده شده. شاهد دیگری که به این ادعا و مشابهت مهر تأیید میزند نام ذوالقرنین، به معنی دارنده دو شاخ است. قَرن که مُعَرَّب کَرن است (که در اسم کَرنا مشاهده میشود) به معنی شاخ میباشد.[۲] البته سُرنای کنونی به مراتب از بوقهای شاخی اولیه پیشرفتهتر است، ولی عضوی از خانوادهٔ سازهای بادی یا بوقی بهشمار میآید.
اما داریوش صفوت واژهٔ سرنا را کوتاهشدهٔ «سور نای» میداند که سور به معنی جشن، و نای همان نی است. او این ساز را یک نوا ابوای قوی با صدای ممتاز میداند که اصالتاً در جشنهای شادمانی عمومی به ویژه در روستاها به کار گرفته میشدهاست.[۳]
سرنا در ایران
[ویرایش | اشتراکگذاری]سرنا سازی نه تنها محلی، بلکه قدیمی است. در اشعار شعرای ایران بسیار نام سرنا، سورنا و سورنای آمدهاست. این ساز در استانهای کردستان، آذربایجان غربی و شرقی، لرستان و همچنین استان هرمزگان از دیرباز رواج داشته و حتی امروزه نیز در مجالس شادی و به هنگام خواندن ترانههای محلی این نواحی بکار میرود.
در نواحی لرستان سرنای کوچک و در نواحی بختیاری سرنای بلند برای مراسم شادی و غم و سرنای کوتاه بیشتر برای مراسم غم معمول است. سرنای محلی معمولاً با دهل نواخته میشود. در میان سرنا نوازان مشهور ایرانی میتوان از علیاکبر مهدیپور دهکردی، نوازندهٔ نوروزنامه یا همان موسیقی هنگام تحویل سال نو و نیز رضا مریدی دلفان و شامیرزا مرادی نوازنده سرنای کوچک (کوتاه) نام برد. همچنین نواختن ساز سرنا در استان هرمزگان و شهر میناب و در مراسم جشن و پایکوبی مخصوصاً در عروسیها رایج است.[نیازمند منبع]
رخنه در فرهنگ
[ویرایش | اشتراکگذاری]همچنین ضربالمثلی در پارسی برگرفته از این ساز ساختهشدهاست که میگوید:
«آدم ناشی، سرنا را از سر گشادش می زنه.»
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]- رضا مریدی در حال نواختن سرنا
- شامیرزا مرادی در حال نواختن سرنا
- سرنای ایرانی خاتمکاری شده، مربوط به اواخر قرن نوزدهم میلادی. نگهداری شده در موزه متروپولیتن نیویورک
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ پرویز منصوری (۱۳۵۵). سازشناسی. انتشارات فرهنگ و هنر. صص. ص ۵۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «معنی کلمة قرن فی معجم المعانی الجامع والمعجم الوسیط - معجم عربی عربی». المعانی. ۱۷ فروردین ۱۳۹۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ صفوت و کارن، موسیقی ملی ایران، ۲۲۰.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- صفوت، داریوش؛ کارن، نلی (۱۳۹۱). موسیقی ملی ایران. ترجمهٔ سوسن سلیمزاده. تهران: ارس. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۶۳۰-۳۷-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
