ناوگان دریایی
ناوگان دریایی (به انگلیسی: Naval fleet) به مجموعه‌ای سازمان‌یافته از شناورهای نظامی گفته می‌شود که تحت فرماندهی یک نیروی دریایی قرار دارند و برای اجرای مأموریت‌های رزمی، گشت‌زنی، اسکورت، پشتیبانی و عملیات دریایی به کار گرفته می‌شوند. ناوگان دریایی ممکن است از انواع مختلف کشتی‌های جنگی، زیردریایی‌ها و شناورهای پشتیبانی تشکیل شود. در برخی کشورها، ناوگان به‌عنوان بزرگ‌ترین تشکیلات عملیاتی نیروی دریایی در یک منطقه جغرافیایی یا راهبردی فعالیت می‌کند؛ درحالی‌که در برخی ساختارها این اصطلاح به کل نیروی دریایی یک کشور نیز اطلاق می‌شود.[۱]
سازمان و ساختار ناوگان دریایی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]ساختار سازمانی ناوگان دریایی در کشورهای مختلف یکسان نیست و بر اساس دکترین نظامی، شمار و نوع شناورها، حوزه عملیاتی و مأموریت‌های نیروی دریایی تعیین می‌شود. ناوگان ممکن است از چند ناوگروه، ناوتیپ یا گروه عملیاتی تشکیل شود. این واحدها نیز می‌توانند بر اساس نوع شناور یا مأموریت به تشکیلات کوچک‌تری تقسیم شوند.
از اصطلاحات رایج در سازمان‌دهی نیروهای دریایی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ناوگان (Fleet): تشکیلات بزرگ عملیاتی نیروی دریایی که معمولاً در یک حوزه جغرافیایی یا راهبردی فعالیت می‌کند.
- ناوگروه (Squadron): گروهی از شناورهای جنگی که بر اساس نوع شناور یا مأموریت مشترک سازمان‌دهی می‌شوند.
- ناوتیپ (Flotilla): گروهی از شناورهای هم‌نوع یا شناورهایی که مأموریت مشترکی دارند.
- ناودسته (Division): واحدی کوچک‌تر که ممکن است از چند شناور تشکیل شود.
- گروه عملیاتی (Task Force): تشکیلاتی که برای اجرای مأموریتی مشخص و معمولاً با ترکیبی از شناورهای مختلف تشکیل می‌شود.
این اصطلاحات در نیروهای دریایی مختلف معانی و جایگاه‌های سازمانی متفاوتی دارند و لزوماً از یک سلسله‌مراتب ثابت پیروی نمی‌کنند. برای مثال، ناوتیپ ممکن است از چند ناودسته تشکیل شود و ناوگان نیز چند ناوگروه یا ناوتیپ را دربرگیرد؛ اما ترتیب و ترکیب این واحدها تابع ساختار سازمانی هر نیروی دریایی است.[۲]
انواع شناورها در ناوگان دریایی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]ترکیب ناوگان‌های دریایی در طول تاریخ، متناسب با تحول فناوری، تسلیحات و شیوه‌های جنگ دریایی تغییر کرده است. در سدة هجدهم و نوزدهم، کشتی‌های جنگی عمدتاً بادبانی و مجهز به توپ بودند؛ اما با گسترش نیروی بخار، ساخت بدنه‌های فلزی و توسعه توپخانه دریایی، گونه‌های جدیدی از شناورها پدید آمدند.
کشتی‌های جنگی بادبانی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ناو صف (Ship of the line): کشتی جنگی بزرگ بادبانی با چندین عرشه توپ که برای شرکت در آرایش خط نبرد و درگیری با کشتی‌های جنگی مشابه طراحی شده بود. این کشتی‌ها ستون اصلی ناوگان‌های بزرگ اروپایی در عصر بادبانی به شمار می‌رفتند.
- ناوچه (Frigate): کشتی جنگی بادبانی نسبتاً سریع و کوچک‌تر از ناو صف که برای گشت‌زنی، شناسایی، اسکورت کاروان‌ها و عملیات دریایی دوربرد به کار می‌رفت. در سدة هجدهم و نوزدهم، ناوچه‌ها معمولاً از یک عرشة اصلی توپخانه برخوردار بودند و برای عملیات مستقل دریایی مناسب بودند.
- ناوچه سبک (Corvette): کشتی جنگی کوچک‌تر از ناوچه که برای گشت‌زنی، اسکورت و مأموریت‌های ساحلی استفاده می‌شد. جایگاه و ویژگی‌های آن در کشورهای مختلف و دوره‌های تاریخی متفاوت بود.
- کشتی جنگی گشتی (Sloop of war): شناور جنگی کوچک‌تر از ناوچه که برای گشت‌زنی، اسکورت و مأموریت‌های مستقل دریایی به کار می‌رفت. این اصطلاح در نیروی دریایی بریتانیا و برخی کشورهای دیگر کاربرد داشت و گاه از نظر جایگاه عملیاتی با ناوچه سبک قابل مقایسه بود.[۳][۴]
شناورهای توپ‌دار و زره‌پوش
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- شناور توپ‌دار (Gunboat): کشتی جنگی کوچک و مسلح به توپ که به‌ویژه برای عملیات ساحلی، رودخانه‌ای و آب‌های کم‌عمق مناسب بود.
- ناو زره‌پوش (Ironclad): کشتی جنگی مجهز به پیشرانه بخار و پوشش زرهی آهنی یا فولادی که در نیمة دوم سدة نوزدهم رواج یافت. ظهور این شناورها تحول اساسی در طراحی، تسلیحات و شیوه نبرد دریایی ایجاد کرد و به‌تدریج کشتی‌های جنگی چوبی و بادبانی را کنار زد.
- مانیتور (Monitor): گونه‌ای ناو زره‌پوش با عرشة کم‌ارتفاع و برجک توپخانه گردان که برای نبرد در آب‌های کم‌عمق، رودخانه‌ها و عملیات ساحلی طراحی شده بود. این شناورها به‌ویژه در جنگ داخلی آمریکا اهمیت یافتند.[۵][۶]
انواع کشتی‌های بادبانی بر اساس ساختار و طراحی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]برخی اصطلاحات دریایی به‌جای رده‌بندی نظامی، نوع بادبان‌بندی یا طراحی کشتی را مشخص می‌کنند. این کشتی‌ها ممکن بود کاربرد تجاری داشته باشند یا برای مأموریت‌های نظامی و پشتیبانی به کار گرفته شوند.
- بریگ (Brig): کشتی بادبانی دو دکله با بادبان‌های چهارگوش که در ترابری تجاری و مأموریت‌های نظامی به کار می‌رفت.
- بریگانتین (Brigantine): گونه‌ای کشتی بادبانی دو دکله که معمولاً دکل پیشین آن بادبان چهارگوش و دکل اصلی آن دارای بادبان‌های طولی بود. این کشتی‌ها کاربرد تجاری و گاه نظامی داشتند.
- کلیپر (Clipper): کشتی بادبانی تندرو با بدنه‌ای باریک و کشیده و سطح بادبانی گسترده که برای دستیابی به سرعت زیاد طراحی شده بود. این کشتی‌ها عمدتاً در تجارت دریایی و ترابری سریع مسافران و کالاهای ارزشمند در سدة نوزدهم به کار می‌رفتند و گاه نیز برای مأموریت‌های خاص دریایی استفاده می‌شدند.[۷][۸]
این تقسیم‌بندی‌ها الزاماً انحصاری نیستند؛ برای مثال، بریگ و بریگانتین بر اساس آرایش بادبان‌ها و دکل‌ها تعریف می‌شوند، درحالی‌که کلیپر به ویژگی‌های طراحی و سرعت کشتی اشاره دارد. ازاین‌رو، این اصطلاحات به‌خودی‌خود رده‌های اختصاصی کشتی جنگی محسوب نمی‌شوند.
ناوگان‌های دریایی مشهور
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]در تاریخ دریانوردی و جنگ‌های دریایی، ناوگان‌های متعددی نقش مهمی در تحولات نظامی و سیاسی جهان ایفا کرده‌اند. از نمونه‌های شناخته‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ناوگان آلمانی دریاهای آزاد (به آلمانی: Hochseeflotte): ناوگان اصلی امپراتوری آلمان در دوران پیش از جنگ جهانی اول و در جریان آن.
- ناوگان‌های دریایی آمریکا: ناوگان‌های عملیاتی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا که در مناطق مختلف جهان فعالیت می‌کنند.
- ناوگان سلطنتی (Royal Navy): نیروی دریایی بریتانیا که در دوره‌های مختلف تاریخی از ناوگان‌های منطقه‌ای و عملیاتی متعددی تشکیل شده است.
- ناوگان‌های دریایی روسیه: شامل ناوگان‌های بالتیک، دریای سیاه، شمالگان و اقیانوس آرام.
- ناوگان اسپانیایی (Armada): عنوانی که برای نیروی دریایی اسپانیا به کار می‌رود و در تاریخ این کشور، به‌ویژه با ناوگان مشهور اسپانیایی در سدة شانزدهم، پیوند دارد.
- ناوگان ۱۸۰۷ پرتغال: ناوگانی که در سال ۱۸۰۷ در جریان انتقال دربار پرتغال به برزیل، خانواده سلطنتی و دستگاه حکومتی را از پرتغال خارج کرد.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ «Structure of the Royal Australian Navy». Australian War Memorial.
- ↑ «Structure of the Royal Australian Navy». Australian War Memorial.
- ↑ «Rated Navy ships in the 17th to 19th centuries». Royal Museums Greenwich.
- ↑ «Part 2 – Nautical Terminology in the IOR files: European Ships in the Age of Sail». Qatar Digital Library.
- ↑ «The Steam Navy». Naval History and Heritage Command.
- ↑ «Ships To The Sea: Monitor 1862». National Museum of the United States Navy.
- ↑ «Part 2 – Nautical Terminology in the IOR files: European Ships in the Age of Sail». Qatar Digital Library.
- ↑ «Clipper ships». Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa.
- «Structure of the Royal Australian Navy». Australian War Memorial.
- «Rated Navy ships in the 17th to 19th centuries». Royal Museums Greenwich.
- «Part 2 – Nautical Terminology in the IOR files: European Ships in the Age of Sail». Qatar Digital Library.
- «The Steam Navy». Naval History and Heritage Command.
- «Ships To The Sea: Monitor 1862». National Museum of the United States Navy.
- «Clipper ships». Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa.
- آریانپور کاشانی، عباس و منوچهر، فرهنگ فشرده فارسی به انگلیسی.
- واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، تاریخ تصویب ۲۲ امرداد ۱۳۹۰.