یخ مویی


یخ مویی (به انگلیسی: Hair ice) که با نامهای پشم یخی (ice wool) و ریش یخی (frost beard) نیز شناخته میشود، نوعی یخ است که روی چوبهای مرده تشکیل میشود و به شکل موهای ظریف و ابریشمی درمیآید.[۱] این پدیده نسبتاً کمیاب است و بیشتر در جنگلهای پهنبرگ واقع در عرضهای جغرافیایی ۴۵ تا ۵۵ درجه شمالی گزارش شده است.[۱][۲] آلفرد وگنر، هواشناس و کاشف پدیده رانش قارهای، در سال ۱۹۱۸ یخ مویی را روی چوبهای مرده و مرطوب توصیف کرد.[۳] او تصور میکرد که بعضی گونههای خاص قارچ عامل شکلگیری این پدیده هستند. این نظریه در سال ۲۰۰۵ تا حد زیادی بهوسیله گرهارت واگنر و کریستیان متسلر تأیید شد.[۴][۵][۶] در سال ۲۰۱۵ مشخص شد که قارچ Exidiopsis effusa نقشی اساسی در تشکیل یخ مویی دارد.[۱]
شکلگیری
[ویرایش | اشتراکگذاری]
یخ مویی روی چوبهای مرطوب و در حال پوسیدن درختان پهنبرگ تشکیل میشود. این پدیده زمانی رخ میدهد که دمای هوا کمی کمتر از صفر درجه سلسیوس (۳۲ درجه فارنهایت) و هوا مرطوب باشد.[۱] به نظر میرسد رشتههای یخی از دهانه پرتوهای چوبی بیرون میآیند و هرگز روی پوست درخت تشکیل نمیشوند. ضخامت این رشتهها تقریباً با قطر مجراهای پرتوهای چوبی برابر است.[۱] قطعه چوبی که یک بار یخ مویی روی آن تشکیل شده باشد، ممکن است چندین سال به تولید آن ادامه دهد.[۱]
هر یک از این رشتههای صاف و ابریشمی حدود ۰٫۰۲ میلیمتر (۰٫۰۰۰۸ اینچ) قطر دارند و طول آنها ممکن است به ۲۰ سانتیمتر (۸ اینچ) برسد.[۱] این رشتهها شکننده هستند، ولی به شکل پیچوتابها و موجهای ظریف درمیآیند.[۱] آنها میتوانند شکل خود را برای چند ساعت و گاهی چند روز حفظ کنند.[۱] این ماندگاری طولانی نشان میدهد که عاملی مانع تبلور مجدد بلورهای کوچک یخ و تبدیل آنها به بلورهای بزرگتر میشود، زیرا تبلور مجدد معمولاً در دماهای نزدیک به صفر درجه سلسیوس (۳۲ درجه فارنهایت) بسیار سریع اتفاق میافتد.[۱]
در سال ۲۰۱۵، دانشمندان آلمانی و سوئیسی قارچ Exidiopsis effusa را بهعنوان عامل اصلی شکلگیری یخ مویی شناسایی کردند.[۱] این قارچ در تمام نمونههای یخ مویی که پژوهشگران بررسی کردند، وجود داشت. از بین بردن فعالیت قارچ با استفاده از قارچکش یا آب داغ باعث میشد یخ مویی تشکیل نشود.[۱] این قارچ از طریق سازوکاری که هنوز بهطور دقیق شناخته نشده است، یخ را به شکل رشتههای مویی ظریف درمیآورد و احتمالاً با تولید مادهای بازدارنده تبلور مجدد، مشابه پروتئینهای ضدیخ، به حفظ ساختار آن کمک میکند.[۱][۲]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Hofmann D, Preuss G, Mätzler C (2015). "Evidence for biological shaping of hair ice" (PDF). Biogeosciences. 12 (14): 4261–4273. Bibcode:2015BGeo...12.4261H. doi:10.5194/bg-12-4261-2015.
- 1 2 European Geosciences Union (22 July 2015). "Press Release: Fungus shapes hair ice – Researchers identify fungus responsible for peculiar ice filaments that grow on dead wood". Retrieved 24 July 2015.
- ↑ Alfred Wegener: Haareis auf morschem Holz. Die Naturwissenschaften 6/1, 1918. S. 598–601.
- ↑ Gerhart Wagner: Haareis – eine seltene winterliche Naturerscheinung. Was haben Pilze damit zu tun? SZP/BSM 2005.
- ↑ Gerhart Wagner, Christian Mätzler: Haareis auf morschem Laubholz als biophysikalisches Phänomen. بایگانیشده در ۲۰۱۶-۰۳-۰۴ توسط Wayback Machine Forschungsbericht Nr. 2008-05-MW. Universität Bern. 2008. (PDF-Download بایگانیشده در ۲۰۱۶-۰۳-۰۴ توسط Wayback Machine)
- ↑ Gerhart Wagner, Christian Mätzler: Haareis - Ein seltenes biophysikalisches Phänomen im Winter. Naturwissenschaftliche Rundschau 62(3), S. 117–123 (2009), ISSN 0028-1050
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
پروندههای رسانهای مربوط به Hair ice در ویکیانبار - عکسهای یخ مویی برای برنامه لئوناردو از شبکه WDR 5 (به زبان آلمانی)
- ویدئویی از یخ مویی همراه با توضیحات صوتی