Jump to content

Siminalayi Fubara

Iwde to Wikipedia
Siminalayi Fubara
ɓii aadama
Jinsugorko Taƴto
Ɓii-leydiyankaakuNaajeeriya Taƴto
Ɗuubi daygo28 Siilo 1975 Taƴto
ƊofordeOpobo Town Taƴto
ƊemngalIjaw Taƴto
WoldeInngilisjo, Nigerian Pidgin, Ijaw Taƴto
Sana'ajingaɗoowo siyaasaje, accountant Taƴto
Position heldGovernor of Rivers State, accountant General Taƴto
Janngi toJangirɗe Maude Diiwal Rivers, University of Port Harcourt, Enugu State University of Science and Technology Taƴto
Member of political partyPeoples Democratic Party Taƴto
LenyolIjaw people Taƴto
DiinaNasaaraankore Taƴto
Hair colorblack hair Taƴto

Amaopusenibo Siminalayi Fubara (jibinaa ko Siminalayi Joseph Fubara; 28 lewru Yarkomaa 1975) ko politikyanke Najeriya, ko o konte, o woniino guwerneer diiwaan Rivers gila 23 lewru Mbooy 2023 ko hooreejo leydi Bola Tinubu. Ñalnde 18 suwee 2025, o artiraa e laamu. Fubara jibinaa, mawni ko to Opobo, to diiwaan Rivers, to leydi Najeriya.[1]

O naati duɗal leslesal Opobo e duɗal hakkundeewal kuuɓtodinngal, Opobo ngam jaŋde makko leslesre e hakkundeere.[2]

O janngi ko faati e njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Rivers State University, ɗo o heɓi dipolomaaji makko e jaŋde njulaagu, dipolom makko caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde ganndal e karallaagal to Enugu State, o heɓi kadi MSc e kaalis e MBA to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Port Harcourt. [3] golle makko e hitaande 2003 ko e hooreejo hiisaaji mawɗi e nder diiwaan Rivers, o ummiima e wonde gardiiɗo kaalis e hiisaaji diiwaan oo e hitaande 2015.[4].[5].[6][7][8]

O wonti kadi Sekereteer duumotooɗo e hitaande 2020 hade makko wonde hooreejo hiisaaji diiwaan oo ñalnde 23 lewru nduu he20 until he20. Fubara ɗaɓɓiti laamu guwerneer nder hitaande 2023 ɓaawo o heɓi nasaraaku dow cuɓi PDP. O yalti ko e guwerneer e lewru mee 2023 e les lannda ka

. O heɓi laamu kono caggal ɗuum o dartinaa, o lomtinaa Ibok Ekwe Ibas ñalnde 18 marse 2025..[9].[10]

Dartinaande makko ndee dañii hakkillaaji winndere ndee, ɗum addani yimɓe mawɓe nder leydi ndii e winndere ndee ñiŋde bonanndeeji politik. O heɓi njeenaari njeenaari jam hakkunde leyɗeele 2023 ummoraade e TheNigerian, jaaynde Angalteer . O woni kadi Fellow to Duɗal Njuɓɓudi Naajeeriya e Fedde Hiisaaji Leydi Naajeeriya

e jaŋde puɗɗagol Siminalayi Fubara jibinaa ko ñalnde 28 lewru bowte hitaande 1975, ko o ɓiɗɗo ɗiɗaɓo e nder sukaaɓe njoyo to Opobo, to diiwaan Rivers, to leydi Najeriya. Baaba makko,.[11][12][13]

Joseph Fubara

[taƴto | taƴto ɗaɗi wiki]

ko soldaat ɓooyɗo, yumma makko, Love Fubara ko golloowo laamu.[14][15]

Fubara janngi jaŋde leslesre to duɗal leslesal Opobo e hitaande 1986, jaŋde makko hakkundeere to duɗal hakkundeewal Comprehensive, Opobo e hitaande 1992.[16] The party also charged the federal court to interpret the section 305 of the Nigerian constitution citing that the constitution provides for emergency rule in situations like solving unconstitutional issues, and public dangers like floods, epidemics, or insurrections.[17]

O yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Rivers State University, ɗo o heɓi dipolom makko e jaŋde njulaagu.

O heɓi kadi dipolom makko caggal duɗal jaaɓi haaɗtirde ganndal e karallaagal to Enugu.

O heɓi MSc makko e kaalis kam e MBA to duɗal jaaɓi haaɗtirde Port Harcourt to duɗal jaaɓi haaɗtirde njulaagu. Kugal Fubara fuɗɗi kuugal maako nder hitaande 2003 bana hooreejo limngal limngal haa kawtal janngirde mawnde haa lesdi Rivers. O ummii e golle gardiiɗo kaalis e hiisaaji to galle laamu leydi ndii e hitaande 2015, o ummii e golle gardiiɗo jaagorɗe leydi ndii e hitaande 2020.

O toɗɗaa ko gardiiɗo hiisaaji leydi ndii ñalnde 23 lewru Duujal hitaande 2020, haa lewru mee 2022, nde o heɓi hooreejo leydi ndi (Democratic general) ngam laamu nguu wooteeji. O wonii Fellow to Duɗal Njuɓɓudi Naajeeriya, Fedde Fedde Hiisaaji Leydi Naajeeriya.

[18].[19].[20][21][22]

Gomnaajo lesdi Rivers Fiilngo

: woote guwerneeruuji diiwaan Rivers 2023 Fubara heɓi nasaraaku dow cuɓi lesdi PDP nyande 26 lewru Mayru hitaande 2022. O heɓi 721 woote dow 16 kanndidaaji feere feere ngam suɓol arandewol ngol. Woɗɓe tawtoraaɓe ɓee ko Isaac Kamalu, jogiiɗo 86 woote ; Alabo Dakorinama George-Kelly e 37 woote, e Tammy Danagogo e 36 woote.

O haalaama no feewi wonde ko Nyesom Wike jaɓi mo.

Ñalnde 20 marse 2023, o dañii woote guwerneer diiwaan Rivers.

Goomu woote ngenndiijo jeytaare hollitii wonde ko kanko heɓi 302 614 woote e kanndidaaji goɗɗi ɗii : Tonye Cole mo Kongres All Progressives heɓi 95 274 woote, e Beatrice Itubo mo lannda Labour heɓi 22 224 woote.

Fubara toɗɗaama e dow laabi ñalnde 29 lewru mbooy hitaande 2023 e wondude e cukko mum Ngozi Odu.

Hiirde nde'e hawti bee Samuwel Ortom, Ayodele Fayose, e gonnooɗo guwerneer diiwal Rivers Peter Odili e woɓɓe feere.

Tenure e darnugol

: Kabinee Siminalayi Fubara Kiriis siyaasaaku nder diiwal Rivers ɓeydii wakkati haalaaji ɗin ɗon mari haaje hurgugo laamu hakkunde Siminalayi Fubara e hooreejo lesdi Nyesom Wike, mo laati ministaajo lesdi laamorde lesdi ndi'i nden boo goddo. Nde o wonti guwerneer e lewru mee 2023, jaayndiyankooɓe heewɓe mbiyi ko kanko woni gardiiɗo Wike

. E wiyde jaaynde The Nigerian Observer, wallidiiɓe Fubara ina tuuma Wike wonde « ƴaañoowo, mo nganndu-ɗaa, ko ɓuri heewde e golle mum ministeeruuji, suɓii ko wonde ƴaañoowo e geɗe Rivers State ». Ɓe mbiyi e laamu Wike, gardiiɗo makko Rotimi Amaechi, naatnaani e laamu makko. Sereeji hare laamu dogi ko adii woote guwerneer 2027.

Won kadi ko limtaa ngam ittude guwerneer o. E nder ɗuum, ƴaañgol laamu ina addana sahaa kala seppooji e nder laabi, e geɗe sariya, e fitinaaji dowla.

Haa ragare hitaande 2023, suudu joonde diidaaɗi lesdi Rivers feccii ɗum waɗi Martins Amaewhule ardii joonde e Victor Oko-Jumbo ardii joonde. Fubara tabitinii batu ngu Oko-Jumbo ardii. Suudu suudu sarɗiiji ndu kadi yani.

Caggal ɗeen golle, hooreejo leydi Bola Tinubu waɗii batu e Fubara e lewru Duujal 2023 to Abuja, o ñaagii mo yo o jaɓ Martins Amaewhule hooreejo suudu sarɗiiji e wonndude e terɗe goɗɗe gonɗe e APC.

Kuulal Ñaawirde Toownde ñalnde 28 feebariyee 2025 rokkii batu ngu Amaewhule ardii nguu doole. Ñaawirde nden kadi ɗon ƴama ceede ɗe laamu lesdi ndin hokkata haa lesdi ndi'i. Kuulal ngal hollitii wonde woote laamu nokkuyankooje ɗe Fubara yuɓɓini ñalnde 5 oktoobar 2024 ɗee, ina ŋakki, kadi ina riiwta hooreeɓe cuɓaaɓe e nokkuuji ɗii ceertuɗi. Natives ina hulɓinii ngam ustude jolngo petroŋ so Fubara heɓi impeachment. Wonno ko puccitgol ngol yani e taƴre laana ndiwoowa Trans-Niger to Gonna, e puccitgol goɗɗol to Ogba-Egbema-Ndoni. Ñalnde 18 marse 2025, Fubara e denndaangal kabine mum e terɗe Asammbele mum, Bola Tinubu, bayyini ngonka caɗtuka e nder diiwaan Rivers.

E wiyde hooreejo leydi ndii, ina woodi "caɗeele politik tiiɗɗe e caɗeele ɗe laamu nguu ustii, ɗe ustii deeƴre ngenndi". O haali ɗum ko e jaaynde.

E nder ngol bayyinaango, Gomnaajo lesdi Rivers, Mr Siminalayi Fubara, cukko maako, Mrs Ngozi Odu, e kala terɗe suɓaaɓe nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Rivers, ɓe ɗon darna kuuɗe maɓɓe ngam lebbi jeego'o. Gonnooɗo hooreejo sooja'en lesdi Naajeeriya, Ibok Ekwe Ibas, laati hooreejo lesdi ndi'i haa wakkati 18 lewru Seeɗto hitaande 2025.

Ñalnde 9 lewru Duujal hitaande 2025, Fubara ummiima e PDP, fayti e APC. Caggal nde o waɗi kuugal maako, 17 nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i, hooreejo lesdi Martin Amaewhule, ɓe ɗon mari haaje APC.

Jaabawuuli e darnugol e artirde golle Caggal nde o dartinaa e o artiraa e laamu, gardiiɗo jaayndeyaagal ngenndiwal (ADC), hono Bolaji Abdullahi, yaltinii bayyinaango ina siftina ngalɗoo gollal hooreejo leydi ndii, hono "ko huunde bonnde, baawnde leefɗinde demokaraasi leydi Naajeeriya, e hirjinde laamu nguu." Lannda kaa jeertinii kadi wonde hono ndeeɗoo haala ina addana « baasal mawngal wonande laamu doosɗe leydi e ballondiral hakkunde laamuuji fedde ndee e laamuuji dowlaaji ɗii ». Lannda ka'a kadi ɗon ƴama kiita lesdi Naajeeriya ngam o fassina kuugal 305 nder dookaaji lesdi Naajeeriya, o holli dow dookaaji lesdi Naajeeriya ɗon mari haaje hukuumaaji pamari ɗi ɗon mari haaje hukuumaaji pamari ɗin, e haalaaji ɗin ɗon mari bawɗe bana ilamji, nyawuuji, malla fitinaaji. Laamuuji diiwalji joweeɗiɗi, ardiiɗi guwerneeruuji diga lanyol PDP, ɗon ƴama hooreejo lesdi Bola Tinubu haa suudu kiitaaji lesdi Naajeeriya. E wiyde Legit.ng, awokaajo Festus Ogun hollitii wonde "Hooreejo leydi Bola Tinubu alaa baawɗe doosgal ngam dartinde guwerneer diiwaan Rivers Siminalayi Fubara e cukko mum. So tawii hooreejo leydi ndii ina waawi bayyinde ngonka caɗtuka, o alaa baawɗe e nder sariya ngam ittude suɓaaɓe." Woɗɓe awokaajo jojjanɗe aadee e daraniiɗo jojjanɗe aadee, Inibehe Effiong, tokki miijo ngo'o nde o wi'i, "Hooreejo leydi Tinubu walaa baawɗe dow lesdi ndi'i ngam darnugo guwerneer lesdi Rivers malla terɗe suudu joonde diidaaɗi lesdi Rivers.

Luural E lewru mee 2022, Fubara e 58 ardiiɓe laamu woɗɓe, bayyinaama ina njiɗi ɗum en e Komiseer toppitiiɗo bonanndeeji faggudu e kaalis ngam fenaande 435 miliyaar NGN. O yiɗaama kadi ngam fenaande 117 miliyaar NGN e bannge ardiiɓe laamu Rivers State woɗɓe nayo.

Ɓeydagol tuume ɗe EFCC fawi heen ɗee ko tuumeede waɗde bonanndeeji, njulaagu kaalis, njulaagu kaalis laamu, e huutoraade golle bonɗe. Nguurndam neɗɗo Fubara ko ɓiɗɗo ɗiɗaɓo e sukaaɓe njoyo, ɓiɗɗo gadano e maayɗo Joseph Fubara, gonnooɗo soldaat, joginooɗo njillu heblo caggal leydi, e maayɗo Love Fubara, golloowo laamu.

O woni kadi konu St. Christopher (KSC) Ordre Eklesiya Anglikan Naajeeriya. O jogii ko tiitoonde aadaaji Amaopu-Senibo Laamu Opobo. O resii ko Valerie Fubara, ɓe ndañi ɓiɓɓe tato.

  1. ↑ "Profile: Siminalayi Fubara: The man who may succeed Nyesom Wike". Premium Times. 2023-03-06. Retrieved 2023-04-21.
  2. ↑ "Wike's Candidate Siminalayi Fubara Of PDP Declared Winner Of Rivers State Governorship Election". CKN News (in Engeleere). 2023-03-21. Retrieved 2026-06-14.
  3. ↑ "PROFILE: Siminalayi Fubara: The man who may succeed Nyesom Wike". Premium Times (in Engeleere). 2023-03-06. Retrieved 2023-09-16.
  4. ↑ "Fubara emerges Rivers PDP 2023 governorship candidate". BusinessDay. Lagos, Nigeria. 2022-05-26. Retrieved 2025-09-18.
  5. ↑ Okogba, Emmanuel (2022-05-25). "Rivers guber primaries: Wike's choice, Fubara wins". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-09-18.
  6. ↑ "PDP's Fubara wins Rivers governorship election". Premium Times. Retrieved 2025-09-18.
  7. ↑ "Rivers State Governorship election result 2023: Siminialayi Fubara win Tonye Cole, Magnus Abe and odas". BBC News Pidgin. 2023-03-23. Retrieved 2025-09-18.
  8. ↑ Ukoh, Emmanuel (2023-03-21). "Siminialayi Fubura wins Rivers State Gubernatorial Election". Voice of Nigeria. Retrieved 2025-09-18.
  9. ↑ Onukwugha, Anayo (2023-05-19). "Rivers Kicks Off Fubara's Inauguration". Leadership. Retrieved 2025-09-18.
  10. ↑ Godfrey, Chimezie (2023-05-29). "Fubara inaugurated as 4th Governor of Rivers". News Diary. Abuja, Nigeria. Retrieved 2025-09-18.
  11. ↑ "Tinubu declare state of emergency for Rivers State and suspend Govnor Fubara". BBC News Pidgin. 2025-03-18. Retrieved 2025-03-18.
  12. ↑ Kalu, Chioma (2025-03-18). "Tinubu Declares State of Emergency in Rivers, Suspends Governor Fubara, Deputy, Assembly Members". Arise News (in Engeleere). Retrieved 2025-03-18.
  13. ↑ Oyero, Kayode (2025-03-18). "Tinubu Declares State Of Emergency In Rivers, Suspends Fubara". Channels Television (in Engeleere). Retrieved 2025-03-18.
  14. ↑ Efosa Taiwo (2025-03-18). "Meet Vice Admiral Ibok-Ete Ekwe Ibas, appointed administrator of Rivers State". Vanguard (in Engeleere). Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-03-18.
  15. ↑ "Nigeria lifts emergency rule in Rivers State after 6 months of political crisis". AP News. 18 September 2025. Retrieved 18 September 2025.
  16. ↑ Oduah, Henry (2025-09-18). "Fubara: Tinubu playing god in Rivers". Vanguard. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-09-18.
  17. ↑ Ihonde, Abba (2025-09-18). "Rivers: ADC slams Tinubu, urges Supreme Court to interpret Section 305". The Guardian. Lagos, Nigeria. Retrieved 2025-09-18.
  18. ↑ "Seven PDP states sue Tinubu, National Assembly at Supreme Court over Rivers emergency rule". Premium Times (in Engeleere). 2025-03-27. Retrieved 2025-04-03.
  19. ↑ Sofiyullaha, Ibrahim (2025-09-18). "Massive crowd welcomes Fubara as Tinubu lifts emergency rule". Legit.ng. Retrieved 2025-09-18.
  20. ↑ Sanusi, Abiodun (24 May 2022). "EFCC declares Rivers Accountant-General, others wanted for N435bn fraud". The Punch. Retrieved 12 December 2022.
  21. ↑ Imukudo, Saviour (26 May 2022). "Despite being declared wanted by EFCC, former Accountant-General wins Rivers PDP gov primary". Premium Times. Retrieved 12 December 2022.
  22. ↑ Okonkwo, Amaechi (26 May 2022). "Fubara, Former Rivers Accountant General Hounded By EFCC, Emerges PDP Governorship Candidate". Nigerian Tribune. Retrieved 12 December 2022.