Graupiper
| graupiper | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| taksonomy | ||||||||||||
| ||||||||||||
| soarte | ||||||||||||
| Prunella modularis | ||||||||||||
| Linnaeus, 1758 | ||||||||||||
| IUCN-status: | ||||||||||||
| ferspriedingsgebiet | ||||||||||||
De graupiper is in sjongfûgel út it skaai fan 'e graupipers (Prunella) en de famylje fan 'e graupiperfûgels (Prunellidae).
Oare nammen
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Frysk: toarnkrûper, toarnmosk, toarnhipper, bastertnachtegaal; Noardfrysk: kurnfink; Nederlânsk: hegge(n)mus; Grinslânsk: graawpiper; Nedersaksysk: Hegemors; Nederdútsk: Heegenmüüsken; Eastfrysk (Nederdútsk): Heegbruuntje; Dútsk: Heckenbraunelle, Ingelsk: Dunnock.
Foarkommen en rop
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De graupiper is in 14 oant 15 sm lange fûgel, wat lytser as in mosk, mei in tinne snaffel. Mantsjes en wyfkes sjogge der itselde út. De kop is laaigriis, it liif is brún mei donkere streken. It roppen is in heech 'tsiet'.
Fersprieding en systematyk
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De graupiper komt hast yn hiel Jeropa foar. 95% fan it ferspriedingsgebiet fan 'e graupiper leit yn Jeropa. Yn Nederlân briede sa'n 200.000 pearen, mar yn it Noardeasten (Grinslân, Fryslân, Drinte) komt de graupiper stikken minder foar as fierder yn it lân. De soarte wurdt yn Nederlân talriker as Noardjeropeeske fûgels op 'e trek oer ús lân fleane. Nederlânske graupipers binne stânfûgels. Yn Nij-Seelân is it in eksoat.
Taksonomy
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Der wurde acht ûndersoarten fan 'e graupiper erkend mei de folgjende fersprieding:
- Prunella modularis hebridium, West-Skotlân, Ierlân
- Prunella modularis occidentalis, East- en Súd-Skotlân, Ingelân, West-Frankryk
- Prunella modularis modularis, Noard- en Sintraal-Jeropa,
- Prunella modularis mabbotti, Ibearysk Skiereilân, Súd-Frankryk, Itaalje, Grikelân
- Prunella modularis meinertzhageni, Balkan
- Prunella modularis fuscata, Krim
- Prunella modularis euxina, West- en Noard-Turkije
- Prunella modularis obscura, East-Turkije, Kaukasus, Noard-Iran
Hâlden en dragen
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Graupipers hawwe territoaria dy't inoar oerlaapje kinne. In wyfke kin mear as ien mantsje hawwe en in mantsje mear as ien wyfke. Se bouwe harren nêst leech boppe de grûn. It earste lechsel, ornaris yn april, is fanwegen de noch keale strûken in maklike proai foar rôvers. It twadde lechsel, yn juny-july, hat meastal mear súkses. Yn guon dielen fan it ferspriedingsgebiet, lykas yn Ruslân, briedt de soarte wat letter. It lechsel bestiet út 4-6 grienblauwe aaien dy't 13-14 dagen bebret wurde. De jonge fûgels wurde noch 11-14 dagen troch beide âlden fuorre.
Simmerdeis ite se rûpen, larven, spinnen ensafuorthinne, winterdeis foaral sied.
Status
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De wrâldpopulaasje en it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte binne tige grut. Dêrfandinne klassifisearret de IUCN de soarte as 'net bedrige' (Least Concern, LC). De grutte fan 'e populaasje waard yn 2012 op 25 miljoen oant 44 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt lykwols dat de soarte yn oantallen ôfnimt.
| Boarnen, noaten en/as referinsjes: | ||
|
- Fûgelsoarte
- Graupiper
- Lânseigen fauna yn Abgaazje
- Lânseigen fauna yn Albaanje
- Lânseigen fauna yn Andorra
- Lânseigen fauna yn Armeenje
- Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan
- Lânseigen fauna yn Belgje
- Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina
- Lânseigen fauna yn Bulgarije
- Lânseigen fauna yn Denemark
- Lânseigen fauna yn Dútslân
- Lânseigen fauna yn Eastenryk
- Lânseigen fauna yn Estlân
- Lânseigen fauna yn Fatikaanstêd
- Lânseigen fauna yn Finlân
- Lânseigen fauna yn Frankryk
- Lânseigen fauna yn Fryslân
- Lânseigen fauna yn Georgje
- Lânseigen fauna yn Gibraltar
- Lânseigen fauna yn Grikelân
- Lânseigen fauna yn Guernsey
- Lânseigen fauna yn Hongarije
- Lânseigen fauna yn Ierlân
- Lânseigen fauna yn Ingelân
- Lânseigen fauna yn Itaalje
- Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân
- Lânseigen fauna yn Jersey
- Lânseigen fauna yn Kazachstan
- Lânseigen fauna yn Kosovo
- Lânseigen fauna yn Kroaasje
- Lânseigen fauna yn Letlân
- Lânseigen fauna yn Lychtenstein
- Lânseigen fauna yn Litouwen
- Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)
- Lânseigen fauna yn Malta
- Lânseigen fauna yn Man
- Lânseigen fauna yn Moldaavje
- Lânseigen fauna yn Monako
- Lânseigen fauna yn Montenegro
- Lânseigen fauna yn Nederlân
- Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân
- Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje
- Lânseigen fauna yn Noarwegen
- Lânseigen fauna yn de Oekraïne
- Lânseigen fauna yn Poalen
- Lânseigen fauna yn Portegal
- Lânseigen fauna yn Roemeenje
- Lânseigen fauna yn San Marino
- Lânseigen fauna yn Servje
- Lânseigen fauna yn Sibearje
- Lânseigen fauna yn Skotlân
- Lânseigen fauna yn Sloveenje
- Lânseigen fauna yn Slowakije
- Lânseigen fauna yn Spanje
- Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje
- Lânseigen fauna yn Sweden
- Lânseigen fauna yn Switserlân
- Lânseigen fauna yn Syprus
- Lânseigen fauna yn Tsjechje
- Lânseigen fauna yn Turkije
- Lânseigen fauna yn Wales
- Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân
- Lânseigen fauna yn Irak
- Lânseigen fauna yn Iran
- Lânseigen fauna yn Israel
- Lânseigen fauna yn Jordaanje
- Lânseigen fauna yn Libanon
- Lânseigen fauna yn Palestina
- Lânseigen fauna yn Syrje
- Lânseigen fauna yn Algerije
- Lânseigen fauna yn Egypte
- Lânseigen fauna yn Libearia
- Lânseigen fauna yn Lybje
- Lânseigen fauna yn Marokko
- Lânseigen fauna yn Tuneezje
- Eksoat yn Nij-Seelân

