As bandas ás cales se atribúe a xestación do xénero son Deep Purple, Black Sabbath e Led Zeppelin. A primeira debido ao virtuosismo na composición e execución dos seus temas, e á súa fusión da música clásica co xénero rockeiro (elemento vital para o posterior aparición do heavy metal). A segunda grazas á densidade e crueza do seu son. E a terceira debido á súa constante exploración musical de diversos estilos (como o *blues e o folk), recreándoos sempre baixo unha proposta máis dura e experimental. Durante os anos 60, outras bandas practicaron estilos que se consideran precedentes do rock duro; así, adóitase atribuír o primeiro riff hard rock ao tema "You Really Got Me" de The Kinks, tamén se asegura que a primeira canción de Hard Rock sería Helter Skelter de The Beatles.
As súas cancións adoitan estar nunha tonalidade maior, cun uso mestre das tonalidades menores; úsase moito a escala pentatónica do mesmo xeito ca no rock, e os acordes tradicionais substitúense a miúdo por acordes de quinta. As progresións de acordes asócianse a miúdo aos graos I-V ou I-V-VIII da escala, do mesmo xeito que no rock and roll. Os efectos de distorsión das guitarras cobran protagonismo, a batería pode acadar un rango de 100-150 golpes por minuto, sendo 120 un valor habitual. O só da guitarra é unha parte moi importante da canción, tanto como a letra e a melodía da voz. En canto ás letras, adoitan ser máis escuras no heavy metal, e máis festivas e intranscendentes no hard rock, tratando en numerosas ocasións, e sobre todo nos anos 80's, sobre diversión, alcohol e mozas. Aínda que as estruturas son similares no hard rock e o heavy metal, o heavy metal é lixeiramente máis complicado en estruturas ou quizais se preste máis a temas máis longos, con pasaxes que modulan tonalidades diferentes da orixinal e do seu relativo maior.