Mullah

Mullah

Iri	taken girmamawa
Bangare na	Muslim clergy (en)
Addini	Musulunci

A kowace ƙasar Musulunci kalmar Mullah Fasha: ملا ko Mula shine sunan da ake ba wa namiji mai ilimi a ilimin addinin Musulunci da shari’a . Ana kiran taken Mullah da kananan limaman musulinci ko shugabannin masallaci.

An fahimta da farko a duniyar musulmai azaman girmamawa ga mai ilimin addini.

Mullah

Mullah (Farisanci: ملا; ana kuma rubuta shi Mulla ko Mollah) lakabi ne da ake bai wa namiji mai ilimi a ilimin addinin Musulunci, musamman wanda ya kware a Alƙur'ani, Hadisi, Fikihu, Tauhidi da Shari'ar Musulunci. Wannan lakabi ya shahara musamman a ƙasashen Iran, Afghanistan, Pakistan, Indiya, Bangladesh da wasu sassan Asiya ta Tsakiya. Duk da haka, ana kuma amfani da shi a wasu ƙasashen Musulmi da ma al'ummomin Musulmi da ke zaune a sauran sassan duniya.

Asalin kalmar

Kalmar Mullah ta samo asali ne daga harshen Larabci Mawlā (مولى), wadda ke nufin ubangiji, mai kula, aboki ko mai daraja. Daga baya kalmar ta shiga harshen Farisanci inda aka fara amfani da ita a matsayin lakabin malamai masu ilimin addini. Daga Farisanci ta bazu zuwa sauran harsuna kamar Urdu, Pashto da Turkanci.

Tarihi

Lakabin Mullah ya fara samun karɓuwa tun daga ƙarni na farko bayan yaɗuwar Musulunci a yankunan Farisa da Asiya ta Tsakiya. Bayan kafuwar daulolin Musulmi irin su Daular Safawiyya, Mughal da kuma Daular Usmaniyya, malamai masu wannan lakabi sun taka muhimmiyar rawa wajen koyar da addini, gudanar da kotunan shari'a, jagorantar masallatai da kuma ba sarakuna shawara kan al'amuran addini da zamantakewa.

Ayyukan Mullah

Mullah yana da nauyin gudanar da ayyuka masu yawa, waɗanda suka haɗa da:

- Jagorantar sallar jam'i a masallaci. - Koyar da Alƙur'ani, Hadisi da sauran ilimin Musulunci. - Bayar da wa'azi da nasiha ga al'umma. - Taimakawa wajen warware rigingimu bisa koyarwar Musulunci. - Gudanar da ɗaurin aure da sauran ibadoji. - Bayar da fatawa idan yana da cancantar yin hakan. - Kula da makarantun allo ko madrasu a wasu yankuna.

Ilimin da ake buƙata

Domin mutum ya zama Mullah, yawanci yana karantar ilimin addini na tsawon shekaru a makarantar Musulunci (Madrasa). Daga cikin fannonin da ake koyarwa akwai:

- Alƙur'ani da Tajwidi. - Hadisi. - Fikihu. - Tauhidi. - Nahawu da Balaga na Larabci. - Usulul-Fiqhi. - Tafsirin Alƙur'ani.

Matsayinsa a al'umma

A yawancin ƙasashen Musulmi, Mullah mutum ne mai daraja wanda mutane ke komawa gare shi domin neman shawara kan al'amuran addini da rayuwar yau da kullum. A wasu ƙasashe kuma yana taka rawa a harkokin siyasa, ilimi da sulhunta rikice-rikice.

Bambanci tsakanin Mullah da sauran lakabai

Akwai wasu lakaban malamai masu kama da Mullah, amma suna da bambance-bambance:

- Imam yana jagorantar sallah, kuma ba lallai ne duk Imam ya kasance Mullah ba. - Sheikh lakabi ne da ake bai wa manyan malamai ko dattawa masu ilimi. - Mufti malami ne mai ikon bayar da fatawa bisa ƙwarewarsa a fikihu. - Qadi (Alƙali) shi ne mai yanke hukunci a kotun shari'a.

Amfani da kalmar a ƙasashe daban-daban

- Iran: Ana amfani da Mullah ga malaman Shi'a masu koyarwa ko wa'azi. - Afghanistan: Mullah na iya zama limamin masallaci ko shugaban addini na gari. - Pakistan da Indiya: Ana amfani da kalmar ga malaman makarantu da limaman masallatai. - Bangladesh: Lakabi ne na malaman addinin Musulunci, musamman masu koyar da Alƙur'ani.

Muhimmanci

Mullah yana da muhimmiyar rawa wajen kare koyarwar Musulunci, ilmantar da al'umma, jagorantar ibada, da kuma bunƙasa ɗabi'u na gari. A ƙasashe da dama, suna taimakawa wajen yaɗa ilimi da tabbatar da zaman lafiya ta hanyar wa'azi da sulhu.

Kammalawa

Mullah lakabi ne mai dogon tarihi da muhimmanci a duniyar Musulunci. Duk da cewa ma'anarsa da aikinsa na iya bambanta daga ƙasa zuwa ƙasa, gaba ɗaya ana kallonsa a matsayin malamin addini wanda ya sadaukar da rayuwarsa wajen koyarwa, jagoranci da hidimar al'ummar Musulmi.