Radšow

**Radšow**
Groß Radisch
	wjesny wopon
	Połoženje Radšowa na karće Hornjeje Łužicy
	Połoženje Radšowa na karće Hornjeje Łužicy
gmejna:	Wysoka Dubrawa
zagmejnowanje:	1995
wobydlerstwo:	333 (31. decembra 2022)
přestrjeń:	4,437 km²
wysokosć:	225–275 metrow n.m.hł.
	51.25333333333314.694444444444225–275 Koordinaty: 51° 15′ 12″ S, 14° 41′ 40″ W
póstowe čisło:	02906
předwólba:	035876
	wobydler/ka:; Radšowčan/-ka
	adjektiw:; Radšowski
	skłonowanje:; Radšowa, Radšowej, Radšow, Radšowom, w Radšowje
	Radšow Radšow
	wikidata: Radšow (Q160222)

Radšow (němsce Groß Radisch)^[2] je cyrkwinska wjes na zapadźe sakskeho wokrjesa Zhorjelc, kotraž přisłuša wot lěta 1995 gmejnje Wysoka Dubrawa. Leži mjez 225 a 275 metrami nad mórskej hładźinu pod Monumentowej horu a ma 333 wobydlerjow.^[3]

Geografija

Wjes leži něhdźe sydom kilometrow sewjernje Wósporka a dźesać kilometrow juhozapadnje Niskeje pod hórkami Wysokeje Dubrawy, kotraž docpěje hnydom na sewjeru Radšowa 307 metrow. Monumentna hora na wuchodźe wsy z rozhladnej wěžu je 292 metrow wysoka.

Susodne wsy su Kamjentna Wólšinka na sewjeru, Chołm na sewjerowuchodźe, Dźěže na juhowuchodźe, Drěnow a Jěrchecy na juhu kaž tež Hornje Brusy na zapadźe.

Stawizny

Po formje sydlišća je Radšow lěsny łanowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho Hans de Radeschaw je z lěta 1392. Ležownostne knjejstwo měješe w 17. a 18. lětstotku ryćerkubło we wsy samej.^[4] W 19. lětstotku słušeše Radšowska wosada k centram starolutherskeje cyrkwje w tutych kónčinach Pruskeje.

Hač do lěta 1995 tworješe Radšow samostatnu gmejnu, do kotrejež słušeše wot 1938 tež susodny Drěnow. 1995 wutworichu gmejny Radšow, Hbjelsk a Wukrančicy nowu wulkogmejnu Wysoka Dubrawa.

Wobydlerstwo a rěč

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 510 wobydlerjow, mjez nimi 389 Serbow (76 %).^[5] W cyłej Radšowskej wosadźe chodźachu tehdy 352 wosadnych k serbskej a 427 k němskej spowědźi.^[6] Po pruskim ludličenju lěta 1905 podachu tehdy pak jenož hišće 21 wot 394 Radšowčanow serbšćinu jako swoju maćeršćinu (5,3 %).^[7]

Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 2 %.^[8]

Wobchad

Radšow leži při wokrjesnej dróze z Chołma do Hbjelska. Wujězd Wóspork awtodróhi A 4 je sydom kilometrow zdalena. Busowa linija 31 zwjazuje wjes wodnjo hodźinsce z Niskej, Wósporkom a Lubijom.

Wosobiny

Jan Awgust Janka (1764–1833), wot 1803 do 1829 Radšowski farar
Jan Krušwica (1811–1882), farar a spisaćel nabožinskich spisow
Jan Herman Mrózak (1841–1902), wot 1866 do 1874 Radšowski farar

Žórła

↑ staw: 31. decembra 2022; podaća zarjadniskeho zwjazka Dźěže
↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. LND, Budyšin 2008, str. 143 – ISBN 978-3-7420-2067-3.
↑ 31. decembra 2022; podaća zarjadniskeho zwjazka Dźěže
↑ Radšow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 117. → wšě wjeski
↑ Arnošt Muka: Statistika Łužiskich Serbow. Wobličenje a wopisanje hornjo- a delnjo-łužiskeho Serbowstwa w lětach 1880–1885. Budyšin 1884–86, str. 178
↑ Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1905 und anderer amtlicher Quellen, str. 298 (digitalizat).
↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 254. [735 wobydlerjow, z nich 7 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 7 z pasiwnymi, 1 serbske dźěćo abo młodostny, 720 bjez znajomosćow] → wšě wjeski

Wotkaz

Commons: Radšow – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Gmejnske dźěle Wysokeje Dubrawy

[1] staw: 31. decembra 2022; podaća zarjadniskeho zwjazka Dźěže

[WWOL2008-2] Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. LND, Budyšin 2008, str. 143 – ISBN 978-3-7420-2067-3.

[3] 31. decembra 2022; podaća zarjadniskeho zwjazka Dźěže

[digit-4] Radšow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)

[5] Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 117. → wšě wjeski

[6] Arnošt Muka: Statistika Łužiskich Serbow. Wobličenje a wopisanje hornjo- a delnjo-łužiskeho Serbowstwa w lětach 1880–1885. Budyšin 1884–86, str. 178

[7] Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1905 und anderer amtlicher Quellen, str. 298 (digitalizat).

[8] Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 254. [735 wobydlerjow, z nich 7 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 7 z pasiwnymi, 1 serbske dźěćo abo młodostny, 720 bjez znajomosćow] → wšě wjeski

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]