Gaa na ọdịnaya

Nsogbu mmiri na Chile

Shí Wikipedia, njikotá édémédé nke onyobulạ

Nsogbu mmiri na Chile bụ oge oke ụkọ mmiri na ụkọ mmiri ozuzo na Chile nke malitere n'afọ 2010 na nzaghachi maka mgbanwe ihu igwe, omume ọrụ ugbo na iwu ndị dị ugbu a guzobere na mbido afọ 1980. Ọ bụ ụkọ mmiri ozuzo kachasị ogologo na Chile n'ime ihe karịrị afọ 700 ruo 1,000.

Oke ụkọ mmiri ozuzo nke malitere n'afọ 2010 emeela ka nnukwu mpaghara dị na Chile nwee ike ịdaba n'ihe ize ndụ nke ọkụ ọhịa. Na Central Chile ọtụtụ ahịhịa okike enweela mbelata chlorophyll na ume n'ihi nnukwu ụzọ.[1]

Akụkọ ihe mere eme

[dezie | dezie ebe o si]

Akụ na ụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị

[dezie | dezie ebe o si]

Iwu nke Chile nke 1980 nke e mepụtara n'okpuru Ọchịchị aka ike nke Augusto Pinochet ghọtara mmiri dị ka ihe onwunwe onwe onye na 1980, gọọmentị ya degharịrị iwu na-achịkwa mmiri, na-enye ire na nkeonwe nke mmiri n'ụzọ yiri nke ahịa ngwaahịa. Ahịa ikike mmiri abụwo otu n'ime isi ihe mere ka mmiri dị ala n'ebe ụfọdụ.[2][3] Ọnọdụ akụ na ụba Chile mepụtara n'ime ihe ndị na-ewepụta mmiri na n'ihi nnwere onwe nke mmiri; ka ọ na-erule afọ 2022, ọhịa - na-anọchite anya 3% nke ngụkọta nke mba ahụ - na-eri 59% nke mmiri Chile, ọrụ ugbo na-eji 37% ma na-enye naanị 2% maka oriri mmadụ. [2]

Oké ọkọchị

[dezie | dezie ebe o si]

Chile malitere inwe ụkọ mmiri ozuzo n'afọ 2010 ma ka ọ na-erule afọ 2020, mmiri ozuzo bụ 20-45% nke nkezi mba na 10-20% nkezi na mpaghara Santiago. Dị ka René D. Garreaud, nke Mahadum Chile, si kwuo, ụkọ mmiri ozuzo ahụ bụ nke kachasị njọ n'ógbè ahụ n'ime ihe karịrị 1,000 afọ.[4] N'oge Nsogbu mmiri Petorca, a chọpụtara na 2011 na nnukwu ụlọ ọrụ ugbo na-ezu mmiri site na mmiri nke Osimiri Petorca.

Nnyocha e mere n'afọ 2018 chọpụtara na n'ime oge dị n'etiti afọ 2010 na 2014, ọkwa nri ndị dị n'ime mmiri na-esi n'osimiri dị iche iche apụta banye n'Oké Osimiri Pacific n'akụkụ etiti Chile belatara ruo ọkara nke ọkwa ha na-enwebu.

Ka ọ na-erule 2020, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị Chile 500,000 dabere na ụgbọala na-ebu mmiri na ọtụtụ iri puku anụmanụ nwụrụ site na ụkọ mmiri ozuzo. N'afọ 2021, nyocha nke Journal of Climate bipụtara kwuru na "Southern Blob" nke mgbanwe ihu igwe kpatara na-eme ka ụkọ mmiri ozuzo ka njọ. Ka ọ na-erule afọ 2022, Chile nọ n'ọnọdụ nke iri na isii n'ime narị na iri isii na anọ maka nrụgide mmiri n'ụwa dịka Mahadum Chile si kwuo. N'ọnwa Eprel 2022, Chile guzobere atụmatụ mmiri anọ; ọkwa nke abụọ gụnyere ọkwa ọha na eze, nke atọ ga-ebelata nrụgide mmiri na ọkwa kachasị njọ ga-agbanwe nkwụsị mmiri maka awa 24.

Ihe omume ndị a ma ama

[dezie | dezie ebe o si]
  • 1985 - Afọ mbụ n'oge a na Osimiri Petorca na-akpọnwụ dị ka Lorena Donaire nke Modatima si kwuo.
  • 2018 - Laguna de Aculeo bụ ọdọ mmiri kpọrọ nkụ kemgbe 2018. Ịkpọ nkụ nke ọdọ mmiri ahụ bụ n'ihi mmiri ozuzo dị n'okpuru nkezi n'ime afọ iri gara aga nakwa n'ihi ọrụ mmadụ nke na-eme ka osimiri dị iche iche na-agbanye mmiri n'okpuru ala site na aquifers, nke abụọ ahụ jupụtara n'ọdọ mmiri ahụ.
  • 2020
    • El Teniente mine na Andes na-emechi ụfọdụ ndị na-egwe ihe ya nyere ụkọ mmiri iji mee ka ha na-aga.
  • 2022
    • Mmiri ahụ Embalse de Peñuela kpọrọ nkụ.[5]
    • Maka oge mbụ n'akụkọ ihe mere eme, a mara ọkwa atụmatụ ịnye mmiri maka Santiago.
  • 2023
    • Maka oge mbụ, Ministri Ọrụ Ugbo kwupụtara Magallanes Region, mpaghara kachasị n'ebe ndịda Chile, na "ịdọ aka ná ntị ọrụ ugbo" nke ụkọ mmiri ozuzo kpatara. Ihe omume ndị na-eduga n'ọnọdụ a bụ afọ 2022 na 2021 nke nwere mmiri ozuzo dị ala.[6] 2021 karịsịa bụ afọ nke anọ kachasị akọrọ kemgbe ndekọ ihu igwe malitere.[6]
    • Enweghị ike nke Osimiri Maipo ịgafe ọnụ ya na-esote oke mmiri ozuzo na Jenụwarị 2023 ka a na-ekwu na ọ bụ ọnụ ọgụgụ dị ala nke mmiri na-abanye n'elu mmiri kpatara.
  • Oké ọkọchị na Chile
  • Oké Oké Oké Ozuzo nke 1968

Edensibịa

[dezie | dezie ebe o si]
  1. ↑ Faúndez Pinilla, Jorge; Castillo Soto, Miguel; Navarro Cerrillo, Rafael M. (2023). "Impactos de los incendios forestales de magnitud en áreas silvestres protegidas de Chile Central" [Impacts of severe wildfires in the protected wilderness areas of central Chile]. Bosque (in Spanish). 44 (2). doi:10.4067/s0717-92002023000100083.
  2. 1 2 "'Consequences will be dire': Chile's water crisis is reaching breaking point". The Guardian (in Bekee). 2022-06-01. Retrieved 2022-06-08.
  3. ↑ "The mystery of a disappearing lake and the struggle over water rights in Chile". Deutsche Welle (in Bekee ndị United Kingdom). 2022-03-08. Retrieved 2022-06-08.
  4. ↑ "A Strained Water System in Chile". NASA (in Bekee). 2020-04-14. Retrieved 2022-06-08.
  5. ↑ "El embalse chileno de Peñuelas se seca mientras la histórica sequía entra en su 13º año". iagua (in Spanish). 2022-06-21. Archived from the original on 2023-01-28. Retrieved 2023-01-27.
  6. 1 2 "Chile declara por primera vez alerta por sequía en la austral Magallanes". Swissinfo (in Spanish). 2023-01-13. Retrieved 2023-01-27.