Samuel Doe

Samuel Kanyon Doe (6 Mey 1951 – 9 Septambra 1990) dia mpanao politika sy manamboninahitra miaramila Liberiana izay nanompo ho Filoha faha-21 an'i Liberia nanomboka tamin'ny 1986 ka hatramin'ny namonoana azy tamin'ny 1990. Nitondra an'i Liberia izy tamin'ny maha Filohan'ny Filankevitry ny Fanafahan'ny Vahoaka (PRC) azy nanomboka tamin'ny 1980 ka hatramin'ny 1986, ary avy eo tamin'ny maha filoha teratany voalohany azy nanomboka tamin'ny 1986 ka hatramin'ny 1990. Ny fitondrany dia nofaritana ho didy jadona ary nisy fanitsakitsahana maro ny zon'olombelona.[1]
Mpikambana ao amin'ny vondrona ara-poko Krahn i Doe, ary serjanta lehibe tao amin'ny Tafika Miaramila Liberiana (AFL) izy tamin'ny nanatanterahany ny fanonganam-panjakana mahery vaika tamin'ny 1980 izay nanongana ny filoha William Tolbert sy ny Antoko True Whig, ka lasa mpitarika teratany voalohany tao Liberia ary namarana ny fitondrana Ameriko-Liberiana naharitra 133 taona. Nampiato ny Lalàmpanorenan'i Liberia i Doe, naka ny anaram-boninahitra jeneraly, ary nanangana ny PRC ho governemanta miaramila vonjimaika ka izy no lohan'ny fanjakana de facto.[1]
Doe nandrava ny PRC tamin'ny 1984 ary niezaka hanome ara-dalàna ny fitondrany tamin'ny alalan'ny lalàmpanorenana demokratika vaovao sy fifidianana ankapobeny natao tamin'ny 1985. Nahazo 51% tamin'ny vato izy, saingy nisy fiampangana midadasika momba ny hosoka tamin'ny fifidianana. Nosokafan'i Doe ny seranan-tsambon'i Liberia ho an'ny sambo Kanadiana, Shinoa ary Eoropeana, izay nitondra fampiasam-bola vahiny betsaka ary nahatonga an'i Liberia ho toeram-pialan-ketra. Nahazo fanohanana avy any Etazonia i Doe noho ny fijoroany manohitra an'i Sovietika nandritra ny Ady Mangatsiaka.[1]
Ny fitondran'i Doe dia nifantoka tamin'ny fitondrana jadona, ny kolikoly, ny fanomezan-tombony ho an'ireo Krahn namany, ary ny fampijaliana ireo foko Dan sy Mano, indrindra taorian'ny nahavelomany tamin'ny fanandramana fanonganam-panjakana tamin'ny 1985, izay nitarika fitomboan'ny fanoherana ny fitondrany avy amin'ny vahoaka Liberiana sy i Etazonia. Nanomboka tamin'ny Desambra 1989 ny Ady an-trano Liberiana Voalohany, rehefa nanafika an'i Liberia avy any Côte d'Ivoire ny Front Patriotique National de Libéria (NPFL) mpanohitra an'i Doe, notarihin'i Charles Taylor, mba hanongana azy. Ny taona nanaraka, tratra i Doe ary novonoina ho faty nataon'ny Front Patriotique National Indépendant de Libéria (INPFL), vondrona nisaraka tamin'ny NPFL notarihin'i Prince Johnson.[1]