Прејди на содржината

Astragalus

Од Википедија — слободната енциклопедија
Astragalus
A. lentiginosus
Научна класификација
Типски вид
Astragalus onobrychis
L.
Species

Повеќе од 3000 видови

Синоними

Astragalus или козинец — голем род од над 3000 видови[1] билки и мали грмушки, кои припаѓаат на семејството бобови (Fabaceae) и потсемејството глушини (Faboideae). Претставува најголемиот род на растенија во однос на досега опишаните видови.[2][3] Потекнува од умерените региони на северната хемисфера. Бледите цветови кај некои видови Vicia се слични на нив, но овие растенија имаат поизразена форма на лоза за разлика од Astragalus.

Повеќето видови во родот имаат пердувесто сложени листови.[4] Тие претставуваат едногодишни и повеќегодишни тревести растенија или мали грмушки со задрвенети гранчиња. Листовите им се перести и завршуваат со ливче или со шилест и боцлив врв. Прилисниците се слободни или сраснати помеѓу себе. Цветовите се групирани во гроздовидни, класовидни или штитовидни соцветија во пазувите на листовите. Дршките на соцветијата се многу долги или пак соцветијата се скоро приседнати во пазувите на листовите. Чашките се цилиндрични или ѕвонести, со 5 запчиња. Венчето е бело, жолто, кремово, црвено, црвеникаво-виолетово, виолетово или синкаво-виолетово. Барјачето е скоро секогаш подолго од крилцата и лаѓичката. Лаѓичката на врвот најчесто е тапа. Деветте прашника се сраснати, а десеттиот е слободен. Мешунката е права или повеќе или помалку лачно искривена, странично сплесната, заокруглена или меуресто подуена, гола или влакнеста.[5]

Таксономија

[уреди | уреди извор]

За првпат овој род официјално бил опишан во 1753 година од Карл Линеј.[6] Името Astragalus доаѓа од грчкиот јазик и претставува старо име за оваа група растенија за кои се верувало дека позитивно влијаат врз млечноста кај козите.[7]

Избрани видови

[уреди | уреди извор]

Екологија

[уреди | уреди извор]

Видовите Astragalus често претставуваат извор на храна за ларвите на некои видови пеперутки (Lepidoptera), вклучувајќи многу молци од родот Coleophora што пренесуваат габички: C. cartilaginella, C. colutella, C. euryaula и C. onobrychiella се хранат исклучиво со Astragalus. C. astragalella и C. gallipennella се хранат исклучиво со видовите Astragalus glycyphyllos и C.hippodromica е ограничена на Astragalus gombo. 

Употреба

[уреди | уреди извор]

Традиционална медицина

[уреди | уреди извор]

Иако Astragalus со векови се применува во традиционалната кинеска медицина за третман на разни тегоби, не постојат цврсти научни докази за неговата ефикасност или безбедност во медицински цели.[9][10]

Фитохемикалии и додатоци

[уреди | уреди извор]

Екстрактите од коренот на овие растенија содржат различни фитохемикалии, како што се сапонини и изофлавонски флавоноиди, за кои се смета дека во традиционалната пракса ја зголемуваат лактацијата кај доилките.[11] Клиничката пракса сè уште нема потврдено дека ваквата примена е ефикасна и безбедна за мајката или бебето.[11] Суплементите во исхраната што содржат екстракти од Astragalus немаат поминато соодветни испитувања во поглед на нивната делотворност, безбедност, чистота и усогласеност.[11] Екстрактите од коренот на Astragalus најчесто се среќаваат во вид на капсули или се користат при приготвување супи и чаеви.[9]

Несакани ефекти и токсикологија

[уреди | уреди извор]

Суплементите и екстрактите од Astragalus најчесто се користат како чаеви, супи или капсули, но иако се користат традиционално, нема доволно научни докази за нивната медицинска ефикасност и безбедност. Тие можат да предизвикаат благи дигестивни тегоби или алергии, а поради влијанието врз крвниот притисок и шеќерот, како и можните интеракции со имуносупресиви, не се препорачуваат за трудници, лица со дијабетес, хипертензија или при терапија за рак.[9] Дополнително, некои видови Astragalus можат да предизвикаат токсичност поради високото присуство на селен или невротоксини.[9][12]

Декоративна употреба

[уреди | уреди извор]

Во градините често се засадуваат неколку украсни видови од овој род, како што се Astragalus lotoides и видовите со изразено виолетови или синкави цветови, како Astragalus alpinus и Astragalus hypoglottis.

  1. ↑ „Astragalus L.“. Plants of the World Online. Royal Botanical Gardens Kew. Посетено на 6 January 2019.
  2. ↑ Frodin, David G. (2004). „History and Concepts of Big Plant Genera“. Taxon. 53 (3): 753–76. doi:10.2307/4135449. JSTOR 4135449.
  3. ↑ Moonlight, Peter W.; Baldaszti, Ludwig; Cardoso, Domingos; Elliott, Alan; Särkinen, Tiina; Knapp, Sandra (2024). „Twenty years of big plant genera“. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences (англиски). 291 (2023). doi:10.1098/rspb.2024.0702. ISSN 0962-8452. PMC 11285793 Проверете ја вредноста |pmc= (help).
  4. ↑ Taylor, Ronald J. (1994). Sagebrush Country: A Wildflower Sanctuary (англиски) (rev.. изд.). Missoula, MT: Mountain Press Pub. Co. стр. 100. ISBN 0-87842-280-3. OCLC 25708726.
  5. ↑ Мицевски, Кирил (2001). Флора на Република Македонија Том I, св. 5. МАНУ: МАНУ. стр. 1165–1168.
  6. ↑ „Astragalus L.“. ipni.org. International Plant Names Index. Посетено на 10 December 2018.
  7. ↑ Wilhelm, Gerould; Rericha, Laura (2017). Flora of the Chicago Region: A Floristic and Ecological Synthesis. Indiana Academy of Sciences.
  8. ↑ „Astragalus boeticus L.“. USDA - Agricultural Research Service National Plant Germplasm System GRIN-Taxonomy. Beltsville, Maryland. 2018. Архивирано од изворникот на 17 September 2018. Посетено на 17 September 2018.
  9. 1 2 3 4 „Astragalus“. National Center for Complementary and Integrative Health, US National Institutes of Health. 29 November 2016. Посетено на 1 July 2019.
  10. ↑ Su, Guobin; Chen, Xiankun; Liu, Zhuangzhu; Yang, Lihong; Zhang, La; Stålsby Lundborg, Cecilia; Wen, Zehuai; Guo, Xinfeng; Qin, Xindong (1 December 2016). „Oral (Huang qi) for preventing frequent episodes of acute respiratory tract infection in children“. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2016 (12). doi:10.1002/14651858.CD011958.pub2. PMC 6463872. PMID 27905672.
  11. 1 2 3 „Astragalus“. Drugs and Lactation Database (LactMed), National Library of Medicine, US National Institutes of Health. 3 December 2018. PMID 30000951.
  12. ↑ „Toxicology of Astragalus lusitanicus Lam“. Thérapie. 54 (6): 707–10. 1999. PMID 10709444.

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]