Brno

Brno
	Repubblika Ċeka
Amministrazzjoni
Pajjiż	Repubblika Ċeka
Region of the Czech Republic	South Moravian Region (en)
District of the Czech Republic	Brno-City District (en)
Kap tal-Gvern	Jakub Hruška (mul)
Isem uffiċjali	Brno; Brünn
Ismijiet oriġinali	Brno
Kodiċi postali	602 00–664 81
Ġeografija
Koordinati	49°11′43″N 16°36′30″E / 49.1953°N 16.6083°EKoordinati: 49°11′43″N 16°36′30″E / 49.1953°N 16.6083°E
	Brno Brno (Czech Republic)
Superfiċjenti	230.182739 kilometru kwadru
Għoli	237 m
Fruntieri ma'	Popovice (en) , Popůvky (en) , Mokrá-Horákov (en) , Moravany (en) , Šlapanice (mul) , Vranov (en) , Otmarov (en) , Troubsko (en) , Rebešovice (en) , Rozdrojovice (en) , Veverská Bítýška (mul) , Sokolnice (en) , Jinačovice (en) , Bílovice nad Svitavou (en) , Česká (en) , Veverské Knínice (en) , Modřice (mul) , Lelekovice (en) , Chudčice (en) , Ostrovačice (mul) , Ostopovice (en) , Moravské Knínice (en) , Ochoz u Brna (en) , Podolí (en) , Kanice (en) , Kobylnice (en) u Hvozdec (en)
Demografija
Popolazzjoni	402,739 abitanti (1 Jannar 2025)
Informazzjoni oħra
Fondazzjoni	1243 (Gregorian)
bliet ġemellati	Kharkiv, Daejeon, Poznań (mul) , Leipzig, Leeds (en) , Kaunas, Stuttgart, Sankt Pölten (mul) , Utrecht (mul) , Odense, Vjenna, Leeds, Rennes, Voronezh (en) , Plovdiv, Pula, Ferrara, Bratislava, Abbadia Lariana (en) u Devbrecen
	brno.cz

Brno (ippronunzjata biċ -Ċek) /ˈ b r̩.n ɔ/ ; bil- Ġermaniż Brünn u qabel bil-Franċiż Brinn, Brin, jew saħansitra Brünn,^[1] ^[2] ) hija l-belt kapitali tar- reġjun storiku tal -Moravja, u bħalissa tar-reġjun Ċek tal -Moravja t'Isfel .

Brno hija famuża għall-arkitettura tagħha, billi hemmhekk ħadmu periti bħal Adolf Loos, Ludwig Mies van der Rohe, Fellner u Helmer u Dušan Jurkovič.

Illum, hija mlaqqma Ċitazzjoni vojta (għajnuna),^[3],^[4] ^[5] minħabba l-għadd kbir ta’ kumpaniji tal-IT li jinsabu hemmhekk.

Ġeografija

Brno tinsab fil-konfluwenza tax-xmajjar Svitava u Svratka, 112 km fit-tramuntana ta' Vjenna, 123 km fit-tramuntana-majjistral ta' Bratislava, 139 km fil-lbiċ ta' Ostrava u 185 km fix-xlokk ta' Praga.

Klima

Brno għandha klima moderata u kwalità tal-arja moderata. Ma ġew irreġistrati l-ebda avvenimenti jew diżastri severi tat-temp. Skont il-klassifikazzjoni tal-klima ta' Köppen, Brno għandha klima oċeanika (Cfb) għal isoterm oriġinali ta' −3 °C, iżda qrib it-temperatura medja ta' −2.5 °C f'Jannar, l-iktar xahar kiesaħ. Hija kklassifikata bħala klima kontinentali umda (Dfb) fil-klassifikazzjoni aġġornata, ikkaratterizzata minn xtiewi kesħin u sjuf sħan għal sħan. Xejra ta' tisħin ġiet osservata matul l-aħħar żewġ deċennji, u l-ġranet tas-sajf b'temperaturi 'l fuq minn 30 °C huma relattivament komuni. It-temperatura medja hija ta' 9.4 °C, u l-preċipitazzjoni medja annwali hija ta' madwar 505 mm b'medja ta' 150 jum tax-xita. Is-sigħat medji ta' xemx annwali huma ta' 1,771 siegħa, u d-direzzjoni prevalenti tar-riħ hija lejn il-majjistral. Id-dejta tat-temp mill-1961 sal-1990 hija ttabulata fil-kaxxa tat-temp hawn taħt^[6]^[7].

Storja

Brno twaqqfet fl-1243 u baqgħet belt fortifikata sas-seklu 19. Saret l-unika kapitali tal-Margraviate tal-Moravja fl-1641. Hija ċ-ċentru politiku u kulturali tar-reġjun tal-Moravja t'Isfel.

Fit-2 ta' Diċembru 1805, seħħet il-Battalja ta' Austerlitz ħdejn il-belt.

Iċ-Ċirkwit ta' Masaryk jinsab fil-majjistral tal-belt. Il-Grand Prix Ċek tal-Muturi jsir hemm kull sena.

Id-djalett lokali jissejjaħ Hantec.

F'Mejju 2026, il-belt ospitat il-Kungress tal-Ġermaniżi Sudeten, l-ewwel avveniment bħal dan fuq ħamrija Ċeka mit-tkeċċija tal-Ġermaniżi miċ-Ċekoslovakkja wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

Ekonomija

Fl-era moderna, l-ekonomija ta' Brno kienet iffukata fuq il-produzzjoni tal-ħwejjeġ u l-industrija ħafifa. It-tessuti kienu esportati mad-dinja kollha, u l-belt kienet magħrufa bħala l-"Manchester Moravjana."

Fl-industrija tal-armi, Česká Zbrojovka Brno (il-kumpanija tal-manifattura tal-armi ta' Brno) notevolment ipproduċiet il-mitralja ħafifa ZB-26 fis-seklu 20, li minnha hija derivata l-famuża xkubetta Bren, bl-ewwel żewġ ittri tagħha jikkorrispondu għall-bidu tal-isem ta' Brno^[8].

Fis-seklu 21, Brno saret iddominata mit-teknoloġija tal-informazzjoni, u l-belt ġiet imlaqqma s-"Silicon Valley Ċeka." Ir-rivista Forbes issejjaħ lil Brno l-"Mekka tal-progress Ċek." Skont ir-rivista Ekonom, Brno hija aktar attraenti għall-kumpaniji tal-IT minn Praga^[9].

Pereżempju, il-magna tat-tiftix tat-titjiriet Kiwi.com, il-bejjiegħ bl-imnut globali tal-fwejjaħ online Notino, Y Soft, Webnode, Zoner, Safetica, EmbedIT, u Seyfor (li qabel kienet Solitea) għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom hemmhekk. IBM, Red Hat, Oracle, Honeywell, Konica Minolta u Avast għandhom ċentri ta' żvilupp ewlenin hemmhekk^[10].

Bis-saħħa ta’ konnessjonijiet tat-trasport veloċi ma’ Vjenna fl-Awstrija u Bratislava fis-Slovakkja, in-nies jivvjaġġaw bejn dawn l-ibliet għax-xogħol, pereżempju, jgħixu f’belt waħda u jaħdmu fl-oħra.

L-impjant tal-manifattura tat-tratturi Zetor jinsab f’Brno. L-impjant tal-manifattura tal-bużżieqa tal-arja sħuna u l-armi Kubicek jinsab ukoll f’Brno, kif ukoll l-impjant Explosia a.s., li jimmanifattura l-isplussiv Semtex.

Terz tal-produzzjoni dinjija tal-mikroskopji elettroniċi tal-iskannjar isseħħ f’Brno. Tescan u Delong Instruments għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom f’din il-belt^[11].

Kultura

Fl-2023, il-belt nefqet madwar CZK 1.73 biljun (€71 miljun) fuq il-kultura. Belt universitarja b'madwar 65,000 student, Brno hija d-dar ta' bosta mużewijiet, teatri, u istituzzjonijiet kulturali oħra, u tospita varjetà ta' festivals u avvenimenti kulturali. Bħala medja, Brno nefqet CZK 3,878.5 (€160) per capita fuq il-kultura kull sena, ferm aktar 'il fuq minn bliet bħal Ostrava (CZK 3,137.74), Olomouc (CZK 2,812.07), u Praga (CZK 1,790.51). Brno għandha ħajja kulturali rikka, b'firxa diversa ta' istituzzjonijiet u artisti. Aktar minn 11,000 entità u madwar 21,000 resident (li jinkludu madwar 12% tal-ekonomija ta' Brno) huma involuti f'industriji kreattivi u kultura. Il-fatturat annwali stmat tas-settur kollu jaqbeż CZK 24 biljun (€990 miljun)^[12].

Brno esperjenzat "twelid mill-ġdid" kulturali sinifikanti mir-Rivoluzzjoni tal-Bellus tal-1989. Il-faċċati tal-monumenti storiċi ġew imsewwija, u diversi wirjiet, spettakli, u avvenimenti oħra qed jiġu stabbiliti jew estiżi. Fl-2007, sar summit ta' 15-il president tal-Istati Membri tal-UE f'Brno. Minkejja l-karattru urban tagħha, xi wħud mid-distretti tal-belt għadhom jippreservaw il-folklor tradizzjonali Moravjan, inklużi festivals folkloristiċi li jinkludu kostumi tradizzjonali Moravjani, inbejjed lokali, mużika folkloristika, u żfin, li jsiru f'diversi distretti tal-belt, inklużi Židenice, Líšeň, u Ivanovice. Djalett lokali, Hantec, oriġina f'Brno. Filwaqt li d-djalett innifsu m'għadux jintuża b'mod komuni, ċerti kliem għadhom jintużaw, bħal šalina (it-terminu lokali komuni għal tramm), štatl, (iċ-ċentru tal-belt), u rola, (stazzjon tal-ferrovija)^[13]^[14].

Trasport

Il-belt hija servuta minn netwerk ta' karozzi tal-linja kif ukoll minn 13-il linja tat-tramm li jammontaw għal aktar minn 70 kilometru u 13-il linja tat-trolleybus li jammontaw għal 107 kilometri. Ferroviji diretti jgħaqqdu l-belt mal-Awstrija, is-Slovakkja, l-Ungerija, il-Ġermanja, u l-bqija tar-Repubblika Ċeka. L-istazzjon ferrovjarju ewlieni huwa l-Istazzjon Ċentrali ta' Brno. Il-belt għandha ajruport internazzjonali li jinsab f'Brno-Tuřany (kodiċi IATA: BRQ).

Edukazzjoni

Janáček Akkademja tal-Mużika u l-Arti tal-Ispettaklu
Università Masaryk
Università tat-Teknoloġija ta' Brno (Vysoké učení technické v Brně)
Mendel University (Agrikoltura u Forestrija)
Università Veterinarja Mużew Moravic (Moravské zemské muzeum)

Sport

Il-belt għandha assoċjazzjoni twila mat-tlielaq tal-muturi; fost avvenimenti oħra, iċ-Ċirkwit ta' Masaryk ospita l-kampjonat tal-Moto GP mill-1965. Il-Grand Prix annwali tal-muturi tar-Repubblika Ċeka, l-aktar tellieqa famuża tal-muturi fir-Repubblika Ċeka, ilu jsir fil-belt mill-1950. Mill-1968, Brno kienet preżenza permanenti fis-serje tal-Kampjonat Ewropew tal-Karozzi tat-Touring (ETCC).

Iċ-ċikliżmu fuq it-trakka u fit-triq għandhom storja twila f'Brno. L-ewwel tlielaq fuq it-trakka saru hawn fl-1889, u l-velodromu f'Brno huwa fost l-eqdem velodromi fid-dinja. Fl-1969, Brno ospitat il-Kampjonati Dinjija taċ-Ċikliżmu fuq it-Trakka tal-UCI u l-Kampjonati Dinjija tat-Toroq tal-UCI għad-dilettanti. Fl-1981, saru l-Kampjonati Dinjija taċ-Ċikliżmu fuq it-Trakka tal-UCI, u fl-2001, saru l-Kampjonati Ewropej tal-UEC fuq it-Trakka għall-kategorija U23. Hemm żewġ timijiet tradizzjonali taċ-ċikliżmu: TJ Favorit Brno u Dukla Brno.

Il-Kampjonat Dinji tal-FIBA għan-Nisa tal-2010 intlagħab fl-Arena Vodova ta' Brno, bit-tim Ċek jieħu l-midalja tal-fidda.

Hemm kors tat-tiġrijiet taż-żwiemel f'Brno-Dvorská u ajruport tal-ajruclub fl-Ajruport ta' Medlánky. Diversi klabbs sportivi jirrappreżentaw il-belt fid-diversi kampjonati Ċeki, inklużi FC Zbrojovka Brno u SK Artis Brno (futbol), HC Kometa Brno (hockey fuq is-silġ), KP Brno (basketball, nisa), BC Brno (basketball, irġiel) u BK Brno (nisa), erba 'timijiet tal-baseball (Dra, Brno, Brno Brno, Brno MZLU Express Brno), Brno Ravens LC (klabb tal-lacrosse), Brno Alligators (futbol Amerikan), żewġ timijiet tar-rugby (RC Dragon Brno, RC Bystrc) u oħrajn. Il-plejers tat-tennis Barbora Krejčíková, Lucie Šafářová, Lukáš Rosol, u Jana Novotná huma minn Brno, kif ukoll Michal Březina, wieħed mill-aqwa figure skaters Ċeki.

L-avvenimenti tal-ispeedway bil-muturi saru fil-Winter Stadium, ħdejn Na Rybníčku fi Králové Pole. Il-post ospita rawnd finali tal-Kampjonat Ċekoslovakk tal-Ispeedway Individwali fl-1949, l-1950 u l-1954.