Ara modra
| Cyanopsitta spixii[1] | |||
| (Wagler, 1832) | |||
| Okres istnienia: miocen–dziś | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
ara modra | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
| Zasięg występowania | |||
Ara modra[5] (Cyanopsitta spixii) – gatunek ptaka z rodziny papugowatych (Psittacidae); endemit Brazylii. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju Cyanopsitta[5][6]. Od 1994 do 2019 był klasyfikowany przez IUCN jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem[4]; w 2019, na podstawie raportu organizacji BirdLife International[7], IUCN przyznała gatunkowi kategorię zagrożenia wymarły na wolności[4].
Epitet gatunkowy spixii został nadany na cześć Johanna Baptista von Spixa[8].
Ewolucja
[edytuj | edytuj kod]Gatunek Cyanopsitta spixii pojawił się już w miocenie[9].
Analizy filogenetyczne i zegary molekularne wskazują, że linia ewolucyjna tego monotypowego rodzaju oddzieliła się od swoich najbliższych współcześnie żyjących krewnych (innych papug neotropikalnych z plemienia Arini) około 15,9 miliona lat temu[10][9].
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Pierwotnie gatunek ten występował endemicznie we wschodniej Brazylii, w części stanu Bahia i Pernambuco. Jego zasięg ograniczony był do lasów galeriowych, a w szczególności do miejsc występowania drzewa z gatunku Tabebuia aurea, na którym gniazdował.

Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Osiąga długość około 55–57 cm; masę 300–400 g[11]. Pióra ciemnoniebieskie, z jaśniejszą szarą głową i szyją oraz spodem ciała z zielonkawym nalotem. Na kantarku i wokół żółtych oczu naga czarna skóra. Zjada nasiona, orzechy i owoce[11]. Można było widzieć je w małych stadach. Bardzo ostrożna; zaniepokojona natychmiast wzlatuje w powietrze[potrzebny przypis].
Rozród
[edytuj | edytuj kod]W zniesieniu 2–3 jaja o wymiarach 35 × 29 mm. Okres inkubacji trwa około 26 dni. Pisklęta są opierzone po około 8 tygodniach[12].
Status i reintrodukcja
[edytuj | edytuj kod]Ostatni osobnik ary modrej żyjący w środowisku naturalnym był widziany w roku 2000[7]. Do drastycznego spadku liczebności populacji ary modrej przyczyniły się polowania i kłusownictwo oraz utrata naturalnego siedliska, wskutek wycinki lasów oraz ekspansji rolnictwa[7]. W 2023 roku szacowano, że na świecie żyje ponad 330 osobników[13]. Przez długi czas największa populacja była w rezerwacie Al Wabra w Katarze, lecz w 2018 zostały wszystkie przewiezione do Berlina[14]. Wówczas zostało przetransportowanych 120 osobników[14]. W 2020 zostało stamtąd przewiezionych 50 ar modrych do Brazylii, gdzie przygotowywano je do powrotu do naturalnego środowiska[15]. Pierwsze osiem osobników zostało wypuszczonych 11 czerwca 2022 roku[16]. W grudniu tego samego roku wypuszczono kolejne 12 osobników. W ciągu pierwszego roku 4 ptaki padły ofiarą drapieżników oraz 3 znikły, pozostawiając 13 osobników na wolności (stan na październik 2023[13]). W 2023 roku ptaki te zaczęły się rozmnażać – po dwóch pierwszych nieudanych lęgach (jaja były niezapłodnione[13]), w październiku wykluły się dwa pierwsze młode na wolności[17][18]. Żadne z młodych nie przeżyło – jedno z nich zmarło przed opuszczeniem gniazda, a drugie kilka dni po opuszczeniu[19]. Kolejne trzy pisklęta wykluły się w marcu 2024[19]. Według aktualizacji z października 2024, 11 osobników było wówczas na wolności, w tym dwa młode z udanego lęgu[20]. Wszystkie ptaki zostały schwytane z powrotem do niewoli 2 listopada 2025 roku ze względu na wykrycie PBFD oraz konieczność przeprowadzenia kwarantanny[21].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Cyanopsitta spixii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Cyanopsitta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-10-30] (ang.).
- ↑ Spix's Macaw (Cyanopsitta spixii) [online], IBC: The Internet Bird Collection [zarchiwizowane z adresu 2016-03-23] (ang.).
- 1 2 3 BirdLife International, Cyanopsitta spixii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-30] (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko, Plemię: Arini Gray,GR, 1840 (1825) (wersja: 2025-02-01), [w:] Kompletna lista ptaków świata [online], Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2026-10-30].
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2026, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2026 (ang.).
- 1 2 3 Gatunek papugi znanej z filmu „Rio” prawdopodobnie wyginął [online], dzienniknaukowy.pl [dostęp 2019-06-02] (pol.).
- ↑ Johann Georg Wagler, Monographia Psittacorum, „Abhandlungen der Mathematisch-Physikalischen Klasse der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften”, 1, Monachium 1832, s. 675, DOI: 10.5962/bhl.title.51953 (niem.).
- 1 2 Pablo Vargas, Exploring ‘endangered living fossils’ (ELFs) among monotypic genera of plants and animals of the world, „Frontiers in Ecology and Evolution”, 11, 2023, DOI: 10.3389/fevo.2023.1100503, ISSN 2296-701X (ang.).
- ↑ Gabriela Padilla-Jacobo, Tiberio Cesar Monterrubio-Rico, Horacio Cano-Camacho, María Guadalupe Zavala-Páramo, Origin and Diversification of the Genera Aratinga, Eupsittula, and Psittacara (Aves: Psittacidae), „Diversity”, 17 (3), 2025, s. 155, DOI: 10.3390/d17030155, ISSN 1424-2818 (ang.).
- 1 2 Ptaki. Encyklopedia, Warszawa: PWN, 2009, s. 264, ISBN 978-83-01-15733-3 (pol.).
- ↑ Spix’s Macaw (Cyanopsitta spixii), [w:] Parrot Encyclopedia [online], World Parrot Trust [dostęp 2020-09-23] (ang.).
- 1 2 3 Na světě je už nejméně 331 arů škraboškových. Z dvacítky vypuštěných do přírody přežilo 13, informoval kurátor ACTP – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).
- 1 2 MIA, Great news coming out of Brazil [online], ACTP, 8 czerwca 2018 [zarchiwizowane z adresu 2020-09-19] (ang.).
- ↑ 100 dní dělí ary škraboškové z německého ACTP od letu do Brazílie. Nezamíří ale hned do rezervace [online], Ararauna.cz [dostęp 2019-12-21] (cz.).
- ↑ Cromwell Purchase i inni, Reintroduction of the Extinct-in-the-Wild Spix’s Macaw (Cyanopsitta spixii) in the Caatinga Forest Domain of Brazil, „Diversity”, 16 (2), 2024, s. 80, DOI: 10.3390/d16020080 (ang.).
- ↑ První úspěšné hnízdění arů škraboškových po jejich návratu do volné přírody. Dvě mláďata se vylíhla rok po vypuštění – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).
- ↑ Spix's Macaw breeds in wild for first time in 37 years [online], birdguides.com (ang.).
- 1 2 Arové škraboškoví vypuštění do přírody odchovávají další tři mláďata. Ta loňská nepřežila – Ararauna.cz [online], 4 października 2024 [dostęp 2024-10-04] (cz.).
- ↑ Cromwell Purchase reports briefly on Spix’s Macaw project by Blue Macaws [online], www.bluemacaws.org [dostęp 2024-10-20].
- ↑ Ara škraboškový podruhé vymizel z přírody, brazilské úřady odchytily všech 11 volně žijících ptáků - Ararauna.cz [online], 2 listopada 2025 [dostęp 2025-11-02] (cz.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania głosów. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).