Caganer

Caganer (dosł. defekator) – mała gliniana figurka wystawiana w rożnych miejscach szopki bożonarodzeniowej (najczęściej obok lub na niej)^[1]. Jest używana tradycyjnie w Katalonii, ale także w Walencji oraz na Balearach^[2]. Akt wydalania symbolizuje dostarczanie nawozu naturalnego do gleby i ma przynosić szczęście na następny rok^[1].

Jest to figurka tradycyjnie przedstawiająca mężczyznę w białej koszuli, ciemnych spodniach, opuszczonych w dół (by wydalić odchody) i barretinę. Przedstawia się go często z cygarem w ustach lub czytającego gazetę. Czasami też obwąchuje go prosię^[3]. Istnieje też żeńska wersja figurki – caganera.

W ostatnich latach pojawiają się również caganery przedstawiające znane osobistości. Niedawno bestellerami były na przykład figurki przedstawiające Donalda Trumpa oraz hiszpańskiego ministra ds. pandemii^[1].

Pochodzenie zwyczaju datuje się na koniec XVIII wieku, ale nie jest do końca znane. Jedni łączą figurki z pogańskim festiwalem, w którym ludzie ucztowali przez kilka dni, co poskutkowało wydalaniem odchodów. Drudzy uważają że tradycja pochodzi od średniowiecznego karnawału. Polegał on na tym że wybierano losowego chłopa, który miał być "szlachcicem" na jeden dzień. Takie zwyczaje miały dawać chłopom upust żalom z powodu niskiego statusu społecznego, nie podważając feudalnej struktury społecznej^[4].