Przejdź do zawartości

Enhalus acoroides

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Enhalus acoroides
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

żabieńcowce

Rodzina

żabiściekowate

Rodzaj

Enhalus

Gatunek

Enhalus acoroides

Nazwa systematyczna
Enhalus acoroides (L.f.) Royle
Ill. Bot. Himal. Mts. 1: 377 (1839)
Synonimy
  • Stratiotes acoroides L.f. (bazonim)
  • Enhalus koenigii Rich.
  • Vallisneria sphaerocarpa Blanco
  • Enhalus marinus Griff[3].
Kategoria zagrożenia (IUCN)[4]

Zasięg
Mapa zasięgu
Kwiat żeński
Kwiaty męskie

Enhalus acoroides (L.f.) Royle – gatunek traw morskich z monotypowego rodzaju Enhalus z rodziny żabiściekowatych, występujących w strefie równikowej i zwrotnikowej od Afryki do Azji i Oceanii. Jest to jedyny gatunek traw morskich, którego kwiaty nie są zapylane za pomocą wody. Znajduje wiele zastosowań, przede wszystkim z uwagi na jadalne i włókniste owoce oraz właściwości lecznicze.

Zasięg występowania

[edytuj | edytuj kod]

Trawa morska z gatunku Enhalus acoroides żyje w ciepłych wodach Oceanu Indyjskiego, Morza Czerwonego i Spokojnego. Występuje wzdłuż wybrzeży Afryki (od północnego Mozambiku do Somalii i Egiptu), Półwyspu Arabskiego (od Izraela do Jemenu), południowych Indii, Malediwów, Sri Lanki, Indochin (od Mjanmy do Wietnamu), Hongkongu, Nansei, Półwyspu Malajskiego, wysp Azji Południowo-Wschodniej, Papui-Nowej Gwinei, północnej Australii, Nowej Kaledonii, Karolin i Marianów[3].

Morfologia

[edytuj | edytuj kod]
Pokrój
Zanurzone trawy morskie.
Łodyga
Rozrosłe kłącze, o długości 10–20 cm i średnicy 3–5 mm, z włóknistymi pozostałościami pochew liściowych.
Liście
Rośliny tworzą od 2 do 6 równowąskich lub wstęgowatych liści o długości od 30 do 150 cm i szerokości 1–2 cm, całobrzegich, o tępym wierzchołku, tworzących u nasady pochwę liściową. Użyłkowanie równoległe, składające się z 13–19 żyłek[5]. Funkcje mechaniczne pełnią zwłaszcza dwie żyłki brzegowe, które zachowują się zwykle także po zgniciu liścia w postaci dwóch, czarno połyskujących nitek[6].
Kwiaty
Rośliny dwupienne. Kwiaty jednopłciowe. Liczne, drobne kwiaty męskie osadzone są na krótkich szypułkach i zebrane w kwiatostan. Kwiatostan ten wsparty jest dwiema siedzącymi, pochwiastymi podsadkami. Wyrasta na pędzie kwiatostanowym, osiąga długość 40–50 cm i w okresie kwitnienia unosi się na powierzchni wody. Okwiat kwiatów męskich jest podwójny, zbudowany z białych, podługowatych działek kielicha o długości około 2 mm i białych płatków korony, większych od działek. Trzy pręciki o długości około 1,5–2 mm, białe, z niemal siedzącymi główkami i otwierającymi się poprzecznie pylnikami. Ziarna pyłku bardzo duże. Kwiaty żeńskie pojedyncze, wyrastają na pędzie o długości 50 cm, otoczone są 2 zachodzącymi na siebie przysadkami o wymiarach 4–6×1–2 cm. Działki kielicha wąsko eliptyczne, czerwonawe. Płatki korony białe, równowąskie, rzemykowate, silnie pofałdowane, brodawkowate, o wymiarach 40–50×3–4 mm. Zalążnia jajowata, z długimi włoskami, zbudowana z 6 zrośniętych owocolistków, przechodząca w 6 dwuklapowych szyjek słupka.
Owoce
Jajowate torebki, o średnicy 5–7 cm, otwierają się nieregularnie. Nasiona nieliczne, o średnicy 1–1,5 cm[5].

Biologia i ekologia

[edytuj | edytuj kod]
Rozwój
Wieloletnie wodne geofity ryzomowe (hydrogeofity)[3]. W wodach o wysokim zasoleniu tworzy dłuższe liście[4]. Kwitnie przez cały rok, jednak najobficiej w lipcu i sierpniu[7]. Jest to jedyny gatunek traw morskich, który kwitnie ponad powierzchnią wody[4]. Rytmika rozwoju i zapylania kwiatów związana jest z rytmem pływów morskich. Kwiaty męskie w okresie dojrzałości odłączają się od kwiatostanów w okresie przypływu[6] i wypuszczają pyłek, zapylający kwiaty żeńskie w czasie odpływu[8]. Po pęknięciu owocu nasiona pływają po powierzchni wody, po czym toną. Szacuje się, że są w stanie rozprzestrzenić się na odległość do 42 km. Po zatonięciu nasiona szybko kiełkują, ukorzeniając siewkę w dnie morskim[9].
Siedlisko
Na obszarze występowania Enhalus acoroides jest szeroko rozpowszechniony w płytkich (do 5 m) wodach morskich strefy przybrzeżnej, przede wszystkich w zatokach. W Tajlandii występuje w słonawych kanałach wodnych i litoralu na błotnistych, błotnisto-piaszczystych i piaszczystych podłożach koralowych. W Zatoce Tajlandzkiej rośnie na grubym podłożu złożonym ze średnio- i gruboziarnistego piasku i gruzu koralowego. W Indonezji na mułach i grubych piaskach. Na Filipinach kolonizuje mętne, spokojne wody zatok i ujść rzek. Na Półwyspie Malajskim jest częsty na błotnistych płyciznach i obszarach odkrywanych przez odpływy[4].
Cechy fitochemiczne
Tkanki Enhalus acoroides zawierają flawonoidy i steroidy, wykazujące działanie antyfidantycze na larwy Spodoptera litura, antybakteryjne na różne bakterie morskie i zabójcze dla larw Bugula neritina[10].
Interakcje z innymi gatunkami
Podwodne łąki Enhalus acoroides stanowią preferowane schronienie wielu gatunków ryb, w tym papugoryb z gatunku Leptoscarus vaigiensis[11]. Rośliny te stanowią składnik diety diugoni przybrzeżnych)[12].

Systematyka

[edytuj | edytuj kod]

Należy do monotypowego rodzaju Enhalus, zaliczanego do podrodziny Hydrilloideae Luersson, wchodzącej w skład rodziny żabiściekowatych (Hydrocharitaceae)[2].

Zagrożenie i ochrona

[edytuj | edytuj kod]

Gatunek uwzględniony w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych (IUCN) ze statusem LC (mniejszej troski)[4].

Zagrożenia
Eksploatacja stref przybrzeżnych, przede wszystkim pogłębianie dna morskiego, uszkodzenia przez statki, trawling, budowę portów i farm rybnych, a także zanieszczyszczenia i eutrofizację wody. Z uwagi na siedliska gatunek jest też zagrożony podnoszeniem poziomu oceanów, związanym z globalnym ociepleniem, oraz występowaniem cyklonów i tsunami.
Ochrona
Gatunek jest uwzględniany w wielu krajowych programach ochrony przyrody. W Japonii został uznany za narażony na wymarcie i objęty ochroną gatunkową. W Indiach i Malezji stanowiska tego gatunku objęte są ochroną obszarową rezerwatów morskich. W Afryce objęty jest ochroną obszarową Parku Narodowego Mombasa Marine Park, Mafia Marine Park (organizacji WWF) i Kinondoni Coastal Area. W Tajlandii podwodne łąki tego gatunku objęte zostały ochroną Parku Narodowego Haad Chao Mai[4].

Zastosowanie

[edytuj | edytuj kod]
Rośliny spożywcze
Nasiona tej trawy morskiej są jadalne. Są spożywane na przykład przez ludność indyjskiej wyspy Pamban[13]. Przed spożyciem nasiona są gotowane lub pieczone w popiele[6].
Rośliny lecznicze
W Afryce korzenie Enhalus acoroides stosowane są przez rybaków jako remedium na jad płaszczek, skorpionów, ryb z rodziny syganowatych. Ponadto roślina ta jest wykorzystywana przy leczeniu bóli mięśniowych, ran i problemów z żołądkiem. Przygotowywany jest też z niej lek przeciwgorączkowy w postaci kadzidła o nazwie mafusho[14].
Rośliny włókniste
Owoce[15] i pasma łyka z liści tej rośliny dostarczają włókien służących do produkcji tkanin[6].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-01-30] (ang.).
  3. 1 2 3 Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-01-30]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 F.T. Short, M. Waycott, Enhalus acoroides, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2011-01-30] (ang.).
  5. 1 2 Flora of China. Vol. 23. Hydrocharitaceae. [dostęp 2011-01-30].
  6. 1 2 3 4 Rośliny kwiatowe. Wielka Encyklopedia Przyrody. Warszawa: Muza SA, s. 345. ISBN 83-7079-779-2.
  7. ↑ Floredel D. Dangan (et al.): Flowering, fruiting and seed production of the seagrass, Enhalus acoroides (L.f) Royle in relation to water depth. Philippine Council for Aquatic and Marine Research and Development. (ang.).
  8. ↑ Marten A. Hemminga, Carlos M. Duarte: Seagrass ecolog. Cambridge, UK ; New York, NY: Cambridge University Press, 2000, s. 78. ISBN 978-0-521-66184-3.
  9. ↑ Labrador Park: Enhalus acoroides. [dostęp 2011-01-30].
  10. ↑ Shu-Hua Qi (et al.). Antifeedant, antibacterial, and antilarval compounds from the South China Sea seagrass Enhalus acoroides. „Botanica Marina”. 51, 2008. Walter de Gruyter. Berlin • New York. DOI: 10.1515/BOT.2008.0XX. (ang.).
  11. ↑ Edmund P. Green, Frederick T. Short: World atlas of seagrasses. Berkeley: University of California Press, 2003, s. 97. ISBN 978-0-520-24047-6.
  12. ↑ Kanjana Adultyanukosol (et al.): Analysis of stomach contents of dugongs (Dugong dugon) from Gulf of Thailand. [dostęp 2011-01-30]. (ang.).
  13. ↑ Bindu Sulochanan i Laxman Shankar Korabu. Enhalus acoroides (L.f.) Royle fruits observed in Gulf of Mannar. „Marine Fisheries Information Service”. 200, 2009. (ang.).
  14. ↑ Anne E. Osbourn, Virginia Lanzotti: Plant-derived natural products: synthesis, function, and application. Dordrecht ; New York: Springer, 2009, s. 52. ISBN 978-0-387-85497-7.
  15. ↑ Gilbert Thomas Burnett: Outlines of botany. Londyn: 1835, s. 467. (ang.).