Przejdź do zawartości

Funkcja Möbiusa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wykres wartości funkcji Möbiusa dla n<50

Funkcja Möbiusa, funkcja μ – funkcja arytmetyczna określona przez Augusta Ferdynanda Möbiusa w 1831 roku[1] i zdefiniowana w następujący sposób:

  • μ(1)=1,
  • μ(n)=0, jeśli liczba n jest podzielna przez kwadrat liczby pierwszej,
  • μ(n)=(−1)k, jeśli liczba n jest iloczynem k parami różnych liczb pierwszych (jest bezkwadratowa).

Funkcja μ wykorzystywana jest często w elementarniej i analitycznej teorii liczb. Występuje w twierdzeniu Möbiusa o odwracaniu.

Wartości

[edytuj | edytuj kod]

Wartości funkcji Möbiusa dla małych n (ciąg A008683 w OEIS):

n 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
μ(n) 1 −1 −1 0 −1 1 −1 0 0 1 −1 0 −1 1 1 0 −1 0 −1 0

Oto sekwencje liczb odpowiadające konkretnym wartościom funkcji Möbiusa:

μ(n)=−1 (A030059 w OEIS)2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 30, 31,...
μ(n)=0 (A013929 w OEIS)4, 8, 9, 12, 16, 18, 20, 24, 25, 27, 28, 32,...
μ(n)=1 (A030229 w OEIS)1, 6, 10, 14, 15, 21, 22, 26, 33, 34, 35,...

Własności

[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Möbiusa jest funkcją multiplikatywną, co oznacza, że

μ(a)⋅μ(b)=μ(ab),

jeśli a i b są liczbami względnie pierwszymi. Nie jest jednak funkcją całkowicie multiplikatywną.

Dla dowolnej liczby całkowitej n zachodzi

∑d|nμ(d)={1 gdy n=10 gdy n>1,

gdzie ∑d|n oznacza sumę po wszystkich dodatnich dzielnikach liczby n. Fakt ten wykorzystywany jest chociażby w konstrukcji sita Selberga.

Funkcja zeta Riemanna

[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Möbiusa spełnia równości opisujące funkcję zeta Riemanna na półpłaszczyźnie zespolonej. Dla każdej liczby zespolonej s o części rzeczywistej ℜ(s)>1 zachodzi równość

1ζ(s)=∑n=1∞μ(n)ns.

Można ją wywnioskować z iloczynu Eulera funkcji zeta,

ζ(s)=∏p(1−1ps)−1

zbieżnego na tej półpłaszczyźnie.

Ponadto

∑n=1∞μ(n)2ns=ζ(s)ζ(2s).

Szeregi

[edytuj | edytuj kod]

Funkcja μ występuje w następujących szeregach zbieżnych:

Szeregiem Lamberta funkcji Möbiusa jest szereg

∑n=1∞μ(n)qn1−qn=q,

który jest zbieżny dla |q|<1. Dodatkowo, dla dowolnej liczby pierwszej p⩾2 zachodzi

∑n=1∞μ(pn)qnqn−1=∑n=1∞qpn

również dla |q|<1.

Związek z funkcjami trygonometrycznymi

[edytuj | edytuj kod]

Spójrzmy na ciąg ułamków

142,242,342,…,3942,4042,4142.

Wybierzmy z niego tylko ułamki, których NWD licznika i mianownika jest równe 1:

142,542,1142,…,3142,3742,4142.

Utwórzmy sumę:

cos⁡(2π⋅142)+cos⁡(2π⋅542)+…+cos⁡(2π⋅3742)+cos⁡(2π⋅4142).

Jej wartość jest równa −1. Wynika to z faktu, że 42 ma nieparzystą liczbę dzielników pierwszych i jest liczbą bezkwadratową: 42 = 2 × 3 × 7. (Jeżeli liczba bezkwadratowa miałaby parzystą liczbę dzielników pierwszych wówczas suma równałaby się 1; jeżeli liczba byłaby podzielna przez kwadrat liczby całkowitej wówczas suma wynosiłaby 0; suma jest równa wartości funkcji Möbiusa dla 42.) Ogólnie

∑1⩽x<n,NWD⁡(x,n)=1cos⁡(2π⋅xn)=μ(n).

Funkcja Mertensa

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Funkcja Mertensa.

W teorii liczb inną funkcją zdefiniowaną przy pomocy funkcji Möbiusa, mającą duże znaczenie jest funkcja Mertensa

M(x)=∑n⩽xμ(n).

Zależność M(x)=o(x) jest równoważna z twierdzeniem o liczbach pierwszych[2], a M(x)=O(x12+ϵ) – z hipotezą Riemanna[3].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ August Ferdinand Möbius, Über eine besondere Art von Umkehrung der Reihen, „Journal für die reine und angewandte Mathematik”, 9, 1832, s. 105–123 (niem.).
  2. 1 2 Tom M. Apostol, Introduction to Analytic Number Theory, „Undergraduate Texts in Mathematics”, 1976, DOI: 10.1007/978-1-4757-5579-4, ISSN 0172-6056 [dostęp 2023-12-11] (ang.).
  3. ↑ Edward C. Titchmarsh, D.R. Heath-Brown, The theory of the Riemann zeta-function, wyd. 2. ed., repr, Oxford science publications, Oxford: Clarendon Pr, 2007, ISBN 978-0-19-853369-6 [dostęp 2023-12-11].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]