M903

M903 – amerykańska naczepowa wyrzutnia rakietowa (ang. M903 Launching Station, M903 LS) systemu obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej MIM-104 Patriot. Jest rozwinięciem wcześniejszych wyrzutni M901 i M902, przystosowanym m.in. do użycia pocisków PAC-3 Missile Segment Enhancement (MSE). M903 może wykorzystywać pociski rodziny Patriot różnych generacji, w tym PAC-2 GEM/GEM-T, PAC-3 CRI oraz PAC-3 MSE(inne języki)^[1][2].

W polskim programie Wisła stosowany jest wariant M903A2, dostosowany do współpracy ze zintegrowanym systemem dowodzenia obroną przeciwlotniczą i przeciwrakietową IBCS (ang. Integrated Air and Missile Defense Battle Command System). W pierwszej fazie programu na każdą jednostkę ogniową przypadają cztery wyrzutnie M903A2^[3].

M903 jest zdalnie sterowaną wyrzutnią zintegrowaną z naczepą M860. Na naczepie znajdują się mechanizmy podniesienia i obrotu zespołu wyrzutni oraz agregat prądotwórczy z generatorem^[4].

Masa wyrzutni bez kontenerów startowych z pociskami wynosi około 17 t, a jej długość 11 m. Szerokość wynosi 2,5 m w położeniu transportowym i około 3,5 m po rozwinięciu na stanowisku bojowym^[4].

Do głównych zespołów konstrukcyjnych wyrzutni zalicza się zespół mechaniczny LMA (ang. Launcher Mechanical Assembly). W opisie konstrukcji podano również moduł elektroniczny LEM, panel połączeń LIG oraz moduły sterowania LMRD (ang. Launcher Missile Round Distributor)^[4]. Siłowniki liniowe i obrotowe służące do podnoszenia i obracania zespołu wyrzutni dla polskich M903 produkują Zakłady Mechaniczne Tarnów^[2].

W konfiguracji przystosowanej do pocisków PAC-3 wyrzutnia wykorzystuje system elektroniki wyrzutni ELES (ang. Enhanced Launcher Electronics System), zapewniający m.in. zasilanie pocisków oraz przekazywanie do nich sygnałów przed startem. Z systemem współpracuje skrzynka przyłączeniowa J-Box (ang. Junction Box), odpowiedzialna za rozdział zasilania i sygnałów oraz połączenia kablowe wyrzutni^[1][2].

Elementami elektroniki wyrzutni produkowanymi lub integrowanymi w Polsce są także moduł sterownika silnika MCU (ang. Motor Control Unit) oraz moduł terminala łącza transmisji danych DLTM (ang. Data Link Terminal Module)^[2][5].

W klasycznej architekturze systemu Patriot moduł DLTM zapewnia wymianę danych pomiędzy wyrzutnią a stanowiskiem kierowania walką ECS (ang. Engagement Control Station)^[6]. Łączność może być realizowana za pomocą światłowodu lub radiostacji SINCGARS(inne języki) (ang. Single Channel Ground and Airborne Radio System). Za pośrednictwem tego łącza przesyłane są m.in. polecenia związane ze zmianą położenia wyrzutni, diagnostyką oraz procedurą odpalenia pocisku^[4][5].

Konstrukcja M903 umożliwia stosowanie kilku konfiguracji pocisków rakietowych. Maksymalna liczba pocisków na jednej wyrzutni wynosi^[1][2]:

• 4 pociski rodziny PAC-2 GEM, w tym GEM-T;
• 16 pocisków PAC-3 CRI;
• 12 pocisków PAC-3 MSE.

Wyrzutnia umożliwia również jednoczesne wykorzystanie pocisków PAC-3 różnych odmian. Przykładową konfiguracją mieszaną jest sześć pocisków PAC-3 MSE i osiem PAC-3 CRI^[1].

Pociski PAC-3 MSE są umieszczane w indywidualnych kontenerach startowych (ang. one-pack canisters). Kontener pełni jednocześnie funkcję kontenera transportowego i startowego oraz zapewnia interfejs elektryczny pomiędzy pociskiem a elektroniką wyrzutni^[1].

M903 należy do kolejnych generacji wyrzutni systemu Patriot. Starsza M901 była przeznaczona do przenoszenia do czterech pocisków rodziny PAC-2/GEM. W M902 zastosowano system elektroniki ELES, umożliwiający wykorzystanie do 16 pocisków PAC-3 CRI. M903 wprowadziła modyfikacje pozwalające na wykorzystanie większych pocisków PAC-3 MSE i może przenosić do 12 pocisków tego wariantu^[1].

W materiałach producenta M903 jest przedstawiana jako wyrzutnia umożliwiająca stosowanie całej rodziny pocisków Patriot oraz konfiguracji mieszanych PAC-3 CRI i PAC-3 MSE^[1].

Wyrzutnie M903 zostały pozyskane w ramach programu Wisła, którego celem jest budowa rakietowego systemu obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej średniego zasięgu. W polskiej literaturze naukowej program Wisła zaliczany jest do warstwy obrony powietrznej średniego zasięgu MRAD (ang. Medium Range Air Defence)^[3].

W pierwszej fazie programu Wisła pozyskano dwie baterie Patriot, z których każda obejmuje dwie jednostki ogniowe. Na każdą jednostkę ogniową przypadają cztery wyrzutnie M903A2, co daje łącznie 16 wyrzutni^[3]. MON w dokumentacji dotyczącej procedury integracji systemu SICO (ang. System Integration Checkout) określa wyrzutnie pierwszej fazy jednoznacznie jako M903A2^[8].

W materiałach polskiego przemysłu obronnego dotyczących produkcji krajowej stosowane jest również ogólne, krótsze oznaczenie M903^[9].

Wszystkie 16 wyrzutni pierwszej fazy wyprodukowano w Hucie Stalowa Wola, a ich dostawy zrealizowano w latach 2022–2023^[2]. Według HSW umowę podwykonawstwa Letter Subcontract z Raytheon Integrated Defense Systems podpisano 27 lutego 2019 roku, a 11 lipca tego samego roku uzgodniono końcowe warunki wykonania umowy w ramach procedury FMS^[10]. Datę 27 lutego 2019 roku podaje również Defence24^[4], natomiast w retrospektywnym artykule ZBiAM z 2024 roku jako datę zawarcia pierwszej przemysłowej umowy podwykonawczej wskazano 14 marca 2019 roku^[2].

Wyrzutnia jest połączona z naczepą M860, którą w polskiej konfiguracji holuje ciągnik siodłowy specjalny CSS 8×8 produkcji Jelcza^[4][8]. W dokumentacji MON stosowane są w odniesieniu do pozostałego wyposażenia m.in. terminy „kontenery startowe”, „pociski rakietowe”, „ciągniki siodłowe specjalne” i „samochody transportowo-załadowcze”^[8].

W produkcji wyrzutni uczestniczą również inne przedsiębiorstwa polskiego przemysłu obronnego. Wojskowe Zakłady Elektroniczne odpowiadają m.in. za moduły terminala łącza transmisji danych DLTM oraz uzyskały zdolności produkcji systemów ELES i skrzynek przyłączeniowych J-Box. Zakłady Mechaniczne Tarnów dostarczają siłowniki liniowe i obrotowe mechanizmu podnoszenia i obrotu zespołu wyrzutni, natomiast TELDAT jest dostawcą routerów^[2][11].

W sierpniu 2026 roku Lockheed Martin złożył WZE zamówienie na dostawy systemów ELES i skrzynek J-Box przeznaczonych do produkcji realizowanej w Polsce^[12].

Druga faza programu Wisła obejmuje sześć kolejnych baterii systemu PATRIOT/IBCS^[13]. 12 sierpnia 2024 roku Huta Stalowa Wola podpisała z firmą Raytheon Polska, należącą do RTX, przemysłową umowę podwykonawczą (Letter Subcontract) w formule B2B dotyczącą produkcji 48 wyrzutni M903 dla sześciu baterii, czyli 12 jednostek ogniowych. Dostawy przewidziano na lata 2027–2029^[2][14].

Umowa przemysłowa HSW–Raytheon Polska była związana z międzyrządową umową LOA (ang. Letter of Offer and Acceptance) zawartą w ramach procedury FMS 5 września 2023 roku z administracją Stanów Zjednoczonych. Umowa LOA obejmowała 48 wyrzutni M903 wraz z częściami zamiennymi i usługami towarzyszącymi, a jej wartość wynosiła 1,23 mld USD netto^[2][13].

• MIM-104 Patriot
• Patriot PAC-3
• Wisła (program obrony powietrznej)