Megapodius

	Megapodius
	Gaimard, 1823
	; Nogal zmienny (M. reinwardt)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	grzebiące
Rodzina	nogale
Podrodzina	nogale czubate
Plemię	Megapodiini
Rodzaj	Megapodius
	Typ nomenklatoryczny
	Megapodius freycinet Gaimard, 1823
Synonimy
	Alecthelia Lesson, 1826; Amelous Gloger, 1841; Megathelia Mathews, 1914;
	Alecthelia Lesson, 1826; Amelous Gloger, 1841; Megathelia Mathews, 1914;
Gatunki
	12 gatunków – zobacz opis w tekście
	12 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Megapodius – rodzaj ptaków z nogali czubatych (Megapodiinae) w obrębie rodziny nogali (Megapodiidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji Południowo-Wschodniej, Australii i Oceanii^[6].

Morfologia

Długość ciała 28–47 cm; masa ciała 275–1200 g (samice są z reguły cięższe od samców)^[7].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1823 roku przyrodnik Joseph Paul Gaimard w artykule zatytułowanym Rozprawa na temat nowego rodzaju Kuraków, opublikowanym w czasopiśmie „Bulletin General et Universel des Annonces et de Nouvelles Scientifiques”^[2]. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)^[8] nogal ciemny (M. freycinet).

Etymologia

Megapodius: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē ‘duży’; ποδιον podion ‘stópka’, od zdrobnienia πους pous, ποδος podos ‘stopa’^[9].
Alecthelia: gr. αλεκτωρ alektōr, αλεκτορος alektoros ‘kogucik’; ἡλιος hēlios ‘słońce’ (tj. równikowy, tropikalny)^[10]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Alecthelia urvilii Lesson, 1826 (= Megapodius freycinet Gaimard, 1823).
Amelous: gr. αμελης amelēs ‘niedbały’, od αμελεω ameleō ‘być zaniedbanym’ (w nawiązaniu do wytartego ogona)^[11]. Nowa nazwa dla Alecthelia.
Megathelia: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē ‘duży’; θηλυς thēlus, θηλεια thēleia ‘samica’^[12]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Megapodius tumulus Gould, 1842 (= Megapodius reinwardt C. Dumont, 1823).

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[13]:

Megapodius cumingii Dillwyn, 1853 – nogal rdzawolicy
Megapodius tenimberensis P.L. Sclater, 1883 – nogal tanimbarski
Megapodius nicobariensis Blyth, 1846 – nogal nikobarski
Megapodius laperouse Gaimard, 1823 – nogal mikronezyjski
Megapodius layardi Tristram, 1879 – nogal żółtonogi
Megapodius pritchardii G.R. Gray, 1864 – nogal polinezyjski
Megapodius bernsteinii Schlegel, 1866 – nogal brązowy
Megapodius geelvinkianus A.B. Meyer, 1874 – nogal namorzynowy
Megapodius reinwardt C. Dumont, 1823 – nogal zmienny
Megapodius eremita Hartlaub, 1868 – nogal melanezyjski
Megapodius decollatus Oustalet, 1878 – nogal nowogwinejski
Megapodius freycinet Gaimard, 1823 – nogal ciemny

Fragment kladogramu obejmujący gatunki z rodzaju Megapodius^[14]:

Megapodius

	M. cumingii

	M. tenimberensis

M. nicobariensis

M. laperouse

	M. layardi

	M. pritchardii

M. bernsteinii

M. geelvinkianus

M. reinwardt

M. eremita

M. decollatus

	M. freycinet

	M. forsteni

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla Alecthelia Lesson, 1826 ze względu na puryzm..

Przypisy

↑ Megapodius, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 J.P. Gaimard. Memoire sur un nouveau genre de Gallinacés. „Bulletin General et Universel des Annonces et de Nouvelles Scientifiques”. 2, s. 450, 1823. (fr.).
↑ R.-P. Lesson. Alecthélie de d’Urville. „Ferussac’s Bulletin des sciences naturelles et de géologie”. 8, s. 115, 1826. (fr.).
↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihrer Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 375. (niem.).
↑ G.M. Mathews. New Genera. „Austral Avian Record”. 2, s. 112, 1914. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.2) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-09-09] (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Megapodes (Megapodiidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Megapodius, DOI: 10.2173/bow.megapo1.01 [dostęp 2026-10-17] (ang.).
↑ P.J. Selby: A Catalogue of the generic and sub-generic types of the class Aves arranged according to the natural system, with separate lists, distinguishing the various quarters of the globe in which they are to be procured. Newcastle: 1840, s. 40. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Megapodius [dostęp 2022-01-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Alecthelia [dostęp 2022-01-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Amelous [dostęp 2022-01-23] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Megathelia [dostęp 2022-01-23] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Megapodiidae Swainson, 1837 - nogale - Megapodes (wersja: 2026-09-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-17].
↑ J. Boyd III: Megapodiidae: Megapodes. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-07]. (ang.).

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[4] Nowa nazwa dla Alecthelia Lesson, 1826 ze względu na puryzm..

[itis-1] Megapodius, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Gaimard-2] 1 2 J.P. Gaimard. Memoire sur un nouveau genre de Gallinacés. „Bulletin General et Universel des Annonces et de Nouvelles Scientifiques”. 2, s. 450, 1823. (fr.).

[Lesson-3] R.-P. Lesson. Alecthélie de d’Urville. „Ferussac’s Bulletin des sciences naturelles et de géologie”. 8, s. 115, 1826. (fr.).

[Gloger-5] C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihrer Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 375. (niem.).

[Mathews-6] G.M. Mathews. New Genera. „Austral Avian Record”. 2, s. 112, 1914. (ang.).

[ioc-7] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.2) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-09-09] (ang.).

[botw-8] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Megapodes (Megapodiidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Megapodius, DOI: 10.2173/bow.megapo1.01 [dostęp 2026-10-17] (ang.).

[sel-9] P.J. Selby: A Catalogue of the generic and sub-generic types of the class Aves arranged according to the natural system, with separate lists, distinguishing the various quarters of the globe in which they are to be procured. Newcastle: 1840, s. 40. (ang.).

[10] The Key to Scientific Names ↓, Megapodius [dostęp 2022-01-23] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Alecthelia [dostęp 2022-01-23] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Amelous [dostęp 2022-01-23] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Megathelia [dostęp 2022-01-23] .

[Mielczarek&Kuziemko-14] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Megapodiidae Swainson, 1837 - nogale - Megapodes (wersja: 2026-09-06). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-17].

[tif-15] J. Boyd III: Megapodiidae: Megapodes. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-07]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[a]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]