Przejdź do zawartości

Simona Kossak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Simona Kossak
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

30 maja 1943
Kraków

Data i miejsce śmierci

15 marca 2007
Białystok

Profesor nauk leśnych
Specjalność: ochrona środowiska naturalnego, ekologia behawioralna ssaków
Alma Mater

Uniwersytet Jagielloński

Doktorat

1980 – nauki leśne
Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie

Habilitacja

1991 – nauki leśne
Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie

Profesura

2000

Pracowniczka naukowa
Zakład

Zakład Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk
w Białowieży

Okres zatrudn.

1971–1974

Instytut

Instytut Badawczy Leśnictwa w Zakładzie Lasów Naturalnych w Białowieży

Okres zatrudn.

1975–2007

Uczelnia

Zamiejscowy Wydział Zarządzania Środowiskiem Politechniki Białostockiej
w Hajnówce

Okres zatrudn.

2003–2007

Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Simona Gabriela Kossak (ur. 30 maja 1943 w Krakowie, zm. 15 marca 2007 w Białymstoku) – polska profesor nauk leśnych, popularyzatorka nauk biologicznych, w tym zoologicznych. Znana przede wszystkim z aktywności na rzecz zachowania resztek naturalnych ekosystemów Polski. Pracując naukowo, zajmowała się między innymi ekologią behawioralną ssaków. Sama siebie określała czasem mianem zoopsychologa[potrzebny przypis].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Krakowie. Od 1950 uczęszczała do Żeńskiej Szkoły Miejskiej przy ul. Bernardyńskiej 7 tamże, a w latach 1957–1961 uczyła się w IX Liceum Ogólnokształcącym im. Józefy Joteyko[1].

Po maturze zdawała na Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, nie zdała jednak egzaminu praktycznego. Wobec tego przystąpiła do egzaminów na Wydział Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego i została tam przyjęta[2]. W 1962 zdawała egzaminy na historię sztuki, ale nie została przyjęta[3]. W 1962 zaczęła pracować w Instytucie Zootechniki w Balicach, początkowo jako telefonistka, a później jako starsza techniczka maszyn analityczno-statystycznych (wprowadzała do maszyn dane statystyczne)[4]. W 1963 zdawała bezskutecznie egzamin na biologię, a w 1964 zdała kolejny egzamin i zwolniwszy się z Instytutu Zootechniki, rozpoczęła studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego[5]. W 1965 Simona Kossak została, jako pierwsza kobieta w dziejach UJ, wybrana Mistrzynią Bractwa Żakowskiego[6]. Najbardziej była zainteresowana wykładami z zoopsychologii, prowadzonymi przez Romana Wojtusiaka, który został promotorem jej pracy magisterskiej. W czasie wakacji Simona wędrowała wraz z innymi studentami po Bieszczadach i Tatrach oraz brała udział w obozach jeździeckich[7].

Praca naukowa

[edytuj | edytuj kod]

Magisterium uzyskała w 1970 pod kierunkiem Romana J. Wojtusiaka na podstawie rozprawy Dźwięki wydawane przez ryby z gatunku Hemichromis bimaculatus w zależności od natężenia światła, którą wyróżniono publikacją w Zeszytach Naukowych UJ[8].

W 1980 Rada Naukowa Instytutu Badawczego Leśnictwa w Warszawie nadała jej z wyróżnieniem stopień naukowy doktora nauk leśnych na podstawie rozprawy doktorskiej Badania nad sytuacją troficzną saren na siedlisku boru mieszanego świeżego w Puszczy Białowieskiej.

W 1991 uzyskała z wyróżnieniem stopień naukowy doktora habilitowanego nauk leśnych na podstawie rozprawy habilitacyjnej Środowiskowe i wewnątrz-gatunkowe uwarunkowania zachowań pokarmowych saren (Capreolus capreolus L.) w środowisku leśnym.

W 2000 otrzymała tytuł naukowy profesora nauk leśnych.

Pracowała w Zakładzie Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży oraz w Instytucie Badawczym Leśnictwa w Zakładzie Lasów Naturalnych, gdzie od stycznia 2003 pełniła stanowisko kierowniczki. Promotorka doktoratu Aleksandra Rachwalda.

Była także wśród pomysłodawców unikatowego na skalę światową odstraszacza UOZ-1, urządzenia ostrzegającego dzikie zwierzęta przed przejazdem pociągów. Ustaliła kolejność dźwięków emitowanych przez odstraszacz[9][10].

Była znana z bezkompromisowych poglądów i działań na rzecz ochrony przyrody, zwłaszcza Puszczy Białowieskiej, gdzie w starej leśniczówce Dziedzinka mieszkała ponad 30 lat.

W uznaniu zasług na polu nauki i popularyzowania ochrony przyrody w 2000 została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi.

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Pochodziła ze znanej artystycznej rodziny. Była córką Jerzego Kossaka, siostrą Glorii Kossak, wnuczką Wojciecha Kossaka i prawnuczką Juliusza Kossaka – malarzy oraz bratanicą pisarek Magdaleny Samozwaniec oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Jej partnerem życiowym był Lech Wilczek, którego poznała po przeprowadzce do leśniczówki Dziedzinka w Puszczy Białowieskiej na obrzeżu Białowieży[11]. W 2011 ukazał się przygotowany przez Lecha Wilczka album Spotkanie z Simoną Kossak poświęcony jej pamięci, wypełniony zdjęciami i wspomnieniami z czasów, gdy wspólnie mieszkali w leśniczówce[12].

Zmarła 15 marca 2007 w białostockim szpitalu wskutek choroby nowotworowej. Msza święta żałobna odbyła się 22 marca w kościele parafialnym pw. św. Wojciecha w Porytem. Zmarłą pochowano na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Odznaczenia i nagrody

[edytuj | edytuj kod]
  • 18 marca 2017 Simona Kossak została patronką drogi w Białowieży, która prowadzi do leśniczówki „Dziedzinka”. W uroczystym przecięciu wstęgi wzięli udział mieszkańcy, przyjaciele patronki oraz władze Białowieży[13].
  • Osobowość Radiowa Roku 2003 – nagroda przyznana przez Polskie Radio Gdańsk za popularyzowanie wiedzy przyrodniczej na antenie radiowej (2004).
  • Medal im. Wiktora Godlewskiego (2003).
  • Złoty Krzyż Zasługi (2000).
  • Złota Odznaka Za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (1997).
  • Znak przed Prywatną Szkołą Weterynarii Nr 1 im. Simony Kossak w Warszawie, przy ulicy Kijowskiej

Simona Kossak została patronką następujących placówek oświatowych: Szkoła Podstawowa nr 43 im. Simony Kossak w Białymstoku, Przedszkole Samorządowe nr 77 „Rumiankowe Przedszkole” im. Simony Kossak w Białymstoku (od 2012)[14], Szkoła Podstawowa nr 4 im. Simony Kossak w Białymstoku (od 2016)[15], Szkoła Podstawowa im. Simony Kossak w Dobrzyniówce (od 2022)[16] oraz Prywatne Technikum Weterynarii Nr 1 im. Simony Kossak w Warszawie (od 2022)[17].

Działalność edukacyjna

[edytuj | edytuj kod]

Dorobek twórczy Simony Kossak obejmuje ogółem kilkaset opracowań naukowych, niepublikowanych dokumentacji naukowych, artykułów popularnonaukowych i filmów przyrodniczych oraz książki.

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]

Audycje radiowe

[edytuj | edytuj kod]
  • Dlaczego w trawie piszczy?, audycja nadawana w Polskim Radiu Białystok i innych regionalnych oddziałach Polskiego Radia od 2001. Nawet będąc w szpitalu w wyniku choroby Simona Kossak nagrywała kolejne odcinki swojej codziennej audycji.

Filmy i reportaże

[edytuj | edytuj kod]
  • Rok w Puszczy, seria filmów przyrodniczych z autorskim udziałem Simony Kossak, Telewizja Polska Białystok, 2001:
    Huczka
    Wycie wilka
    Kwietniowe ropuchy
    Oko w oko z bobrem
    Marcowe gody
    Lipcowe pszczoły

W kulturze

[edytuj | edytuj kod]

Fonografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Gawęda o Simonie Kossak – reportaż Anety Gałaburdy, Polskie Radio Białystok (15.03.2017)[19].
  • Simona Kossak – opowieść o pani na Dziedzince – audycja Michała Nogasia Do południa poświęcona drugiemu wydaniu Sagi Puszczy Białowieskiej. Rozmowa z Joanną Kossak (Matysek) i Lechem Wilczkiem, Polskie Radio Program III (2.05.2016)[20].
  • I pokochałam puszczę – audycja Jerzego Leszczyńskiego i Jarosława Iwaniuka, Polskie Radio Białystok (2002)[21].

Filmografia

[edytuj | edytuj kod]

Literatura

[edytuj | edytuj kod]
  • Spotkanie z Simoną Kossak – album wspomnieniowy autorstwa Lecha Wilczka, życiowego partnera Simony. Wydanie I: Stowarzyszenie Mieszkańców Białowieża – Gmina Marzeń & Chyra & Logo-art, 2011. Wydanie II (nieco zmienione przez autora): Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, 2012.
  • Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak – książka biograficzna autorstwa Anny Kamińskiej, wydana w 2015 przez Wydawnictwo Literackie.
  • Historian jännät naiset. Merirosvoja, meedioita, varkaita ja vakoojaprinsessoja – książka Marii Pettersson(inne języki) przedstawiająca krótkie biografie fascynujących postaci kobiecych z całego świata, wydana w 2020 przez fińskie wydawnictwo Atena.
  • Simona Kossak. Mieszkanka dzikiej puszczy – książka dla dzieci autorstwa Agnieszki Ludwig-Słomczyńskiej z ilustracjami Marcina Bruchnalskiego wydana w ramach serii Oni zmienili świat w 2021 przez Wydawnictwo Czarna Owca.
  • Beastly. A New History of Animals and Us – książka popularnonaukowa autorstwa Keggie Carew, wydana w Wielkiej Brytanii w 2023 przez Canongate Books(inne języki).

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 53, 70.
  2. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 76–77.
  3. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 80.
  4. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 81–82.
  5. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 88–90.
  6. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 97.
  7. ↑ Kamińska 2015 ↓, s. 105–107.
  8. ↑ „Prace Zoologiczne”, 19 (1973): 143–159.
  9. ↑ Simona Kossak: Zasada działania atrapy bodźców kluczowych zastosowanej w urządzeniu UOZ-1 wypłaszającym zwierzęta z torów kolei szybkiego ruchu (pdf). Zakład Lasów Naturalnych, Instytut Badawczy Leśnictwa – Białowieża.
  10. ↑ Aleksandra Stanisławska. Polak potrafi. Uwaga pociąg!. „Gazeta Wyborcza”. 2015, 2015-09-08.
  11. ↑ Janka Werpachowska: Simona Kossak, Puszcza Białowieska i Lech Wilczek. Dziedzinka stała się ich domem. poranny.pl. [dostęp 2022-05-27].
  12. ↑ Książka „Spotkanie z Simoną Kossak”. tbop.org.pl. [dostęp 2022-05-27].
  13. ↑ Prof. Simona Kossak patronką ulicy w Białowieży. naukawpolsce.pl. [dostęp 2022-06-16].
  14. ↑ o Simmonie Kossak – Przedszkole Samorządowe nr 77 w Białymstoku [online], bialystok.pl [dostęp 2024-04-25].
  15. ↑ Simona Kossak została patronką szkoły na Słonecznym Stoku [online], bialystok.wyborcza.pl, 28 października 2016 [dostęp 2023-10-29].
  16. ↑ Redaktor, Szkoła w Dobrzyniówce im. Simony Kossak [online], Podlaskie24, 11 czerwca 2022 [dostęp 2023-10-29] (pol.).
  17. ↑ Galeria nadanie szkole imienia 17.03.2022 – Warszawa [online], edu.pl [dostęp 2024-04-25] (pol.).
  18. ↑ kjs: Gawędy Simony Kossak. Trzy żywioły. radio.bialystok.pl. [dostęp 2022-06-16].
  19. ↑ "Gawęda o Simonie Kossak" - reportaż Anety Gałaburdy [online], Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku [dostęp 2026-10-15].
  20. ↑ Simona Kossak - opowieść o pani na Dziedzince [online], trojka.polskieradio.pl [dostęp 2026-10-15].
  21. ↑ Portrety | Portret prof. Simony Kossak [online], Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku [dostęp 2026-10-15].
  22. ↑ "Simona". Jej przesłanie warto odkrywać wciąż na nowo [online], trojka.polskieradio.pl [dostęp 2026-10-15].
  23. ↑ Simona – film dokumentalny. filmweb.pl. [dostęp 2022-05-27].
  24. ↑ https://bialystok.tvp.pl/15242951/miejsce-w-raju.
  25. ↑ Teatr w Krakowie im. J. Słowackiego - Simona K. Wołająca na puszczy [online], teatrwkrakowie.pl [dostęp 2026-10-15].
  26. ↑ https://teatrtv.vod.tvp.pl/62859701/dama-z-lasiczka.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]