Technika Meisnera

Technika Meisnera – metoda kształcenia aktorów opracowana przez amerykańskiego aktora i pedagoga Sanforda Meisnera (1905–1997)^[1][2]. Meisner uczył w nowojorskiej szkole Neighborhood Playhouse od 1935 roku^[3]. Dobre aktorstwo definiował jako umiejętność „życia w zgodzie z prawdą w wyimaginowanych okolicznościach”^[4]. Według Davida Krasnera podstawą ćwiczenia powtórzeń, centralnego dla tej techniki, jest reakcja aktora na zachowanie partnera^[5].

W 1931 roku Harold Clurman, Lee Strasberg i Cheryl Crawford wybrali dwudziestu ośmiu aktorów do nowojorskiego zespołu Group Theatre; dwudziestopięcioletni Meisner był jednym z jego członków-założycieli^[6][3]. Zespół pracował według systemu Stanisławskiego, a Strasberg, główny reżyser jego pierwszych przedstawień, kładł nacisk na pamięć afektywną – świadome przywoływanie okoliczności wydarzeń z własnego życia, by wywołać emocję potrzebną na scenie^[7]. Wiosną 1934 roku Stella Adler przez ponad pięć tygodni pracowała ze Stanisławskim w Paryżu; według jej relacji Stanisławski uważał wówczas za klucz do prawdziwej emocji nie pamięć afektywną, lecz zrozumienie okoliczności proponowanych sztuki (ang. given circumstances)^[8]. W tym sporze Meisner stanął po stronie Adler^[9].

W 1935 roku Meisner zaczął uczyć w Neighborhood Playhouse, rok później stanął na czele szkoły i kierował nią do 1959 roku^[3][2]. W 1959 roku przeszedł do wytwórni 20th Century-Fox w Hollywood, gdzie kierował działem nowych talentów^[3]. W 1962 roku wrócił do Nowego Jorku, by pokierować wydziałem aktorskim nowo założonej American Musical Theatre Academy, a dwa lata później, w 1964 roku, powrócił do Neighborhood Playhouse^[10][3]. Z nauczania odszedł w 1994 roku^[3].

W 1987 roku ukazała się książka Sanford Meisner on Acting, napisana wspólnie z Dennisem Longwellem. Meisner nazwał ją w prologu kroniką (ang. chronicle): opisuje ona, z datami, zajęcia jednej grupy^[11].

Opisane w książce pierwsze zajęcia semestru Meisner rozpoczął zdaniem „Podstawą aktorstwa jest rzeczywistość działania” (ang. The foundation of acting is the reality of doing): aktor nie udaje, że słucha, lecz naprawdę słucha^[12]. W wywiadzie z 1964 roku Meisner nazwał rzeczywistość działania najważniejszym dla siebie elementem u Stanisławskiego, a także u rosyjskich teoretyków Sudakowa i Rapoporta^[13].

Meisner wpajał studentom dwie zasady: „Nie rób nic, dopóki coś cię do tego nie skłoni” oraz „To, co robisz, nie zależy od ciebie, lecz od partnera”^[14].

Ćwiczenia wprowadza się stopniowo: na przykład niezależne działanie dodaje się do opanowanego już ćwiczenia powtórzeń^[15].

• Powtórzenia (ang. repetition). Dwoje aktorów powtarza zdanie opisujące to, co jedno z nich dostrzega u drugiego – najpierw mechanicznie, a następnie każde z nich „ze swojego punktu widzenia”^[16]. Gdy zmienia się zachowanie partnera, zmienia się też dialog^[17].
• Niezależne działanie (ang. independent activity). Aktor wykonuje naprawdę trudne zadanie, które musi być uzasadnione^[18]. W ćwiczeniu „Pukanie do drzwi” do pomieszczenia wchodzi partner sceniczny z własnym celem, a aktorzy porozumiewają się wyłącznie poprzez powtórzenia, nie rozmawiając o fabule^[19].
• Przygotowanie emocjonalne. Przygotowanie działa tylko w pierwszym momencie sceny^[20]; Meisner nazywał je „rodzajem marzenia na jawie”^[21].
• Improwizacja. Meisner opisywał ją jako proces działania w odpowiedzi na partnera, chwila po chwili^[22]. W tej części kursu Meisner mówi też o postaci: według niego wynika ona z tego, jak aktor coś odczuwa^[23].
• Praca z tekstem. Kwestii najpierw uczy się mechanicznie, bez intonacji i interpretacji^[24]. Według Meisnera tekst jest jak kanu, a emocja – jak rzeka, po której ono płynie^[25]. Dla konkretnego momentu roli aktor szuka osobistej okoliczności – jest to partykularyzacja (ang. particularization)^[26].

David Krasner zalicza Meisnera, obok Strasberga i Adler, do trzech nauczycieli, którzy wyznaczyli standard amerykańskiej „Metody”, wywodzącej się z systemu Stanisławskiego; cała trójka pracowała w Group Theatre w latach 30. XX wieku. Według Krasnera Strasberg akcentował to, co psychologiczne, Adler – to, co socjologiczne, a Meisner – to, co behawioralne^[1]. W kwestii pamięci afektywnej źródła się różnią: Longwell pisze, że „nie odgrywa ona żadnej roli” w systemie Meisnera^[9], Krasner zaś – że Meisner nie odrzucał całkowicie przywoływania emocji i substytucji (zastępowania wydarzeń sztuki własnymi), lecz wymagał, by substytucję aktor wykonywał jako pracę domową, a na scenie jedynie działał i reagował^[27]. Od Adler odróżnia go ćwiczenie powtórzeń: kieruje ono uwagę aktora nie na okoliczności założone, lecz na zachowanie partnera^[28]. Za szczególny wkład Meisnera w „Metodę” Krasner uważa nacisk na spontaniczne porozumienie między aktorami^[29].

Kurs w Neighborhood Playhouse trwał dwa lata^[30]. Według dziennika „The New York Times” uczniami Meisnera byli m.in. aktorzy Gregory Peck, Joanne Woodward, Diane Keaton, Jon Voight, Robert Duvall, Grace Kelly i Tony Randall, reżyserzy Sidney Lumet i Sydney Pollack oraz dramatopisarz David Mamet^[3]. W 1985 roku powstał o nim film dokumentalny Sanford Meisner: The Theater's Best Kept Secret^[3][2]; pokazano go w nowojorskim Public Theater, a następnie w telewizji w cyklu American Masters^[2]. Według Malague w XXI wieku technika Meisnera jest bardziej znana i rozpowszechniona niż za życia jej twórcy, a w amerykańskim kształceniu aktorów prawdopodobnie przyćmiewa metody Strasberga i Adler^[2].

David Shirley opisał, jak technika rozpowszechniła się w brytyjskich szkołach teatralnych i jakie napięcia powstają między nią a brytyjskimi tradycjami kształcenia aktorów^[31].

Rosemary Malague w książce An Actress Prepares (2012) o kobietach w „Metodzie” osobny rozdział poświęca Meisnerowi. Pisze, że choć Meisner przeciwstawiał się Strasbergowi, jego zajęcia powielają ten sam paternalistyczny model, a „prawdziwe” zachowanie, którego wymaga od studentów, odpowiada utrwalonym rolom płciowym. Za najmocniejszą stronę techniki Malague uznaje to, że ceni ona słuchanie^[32]. Andrew Davidson, wykładowca aktorstwa i muzyki, porównuje technikę Meisnera z rytmiką Émile’a Jaques-Dalcroze’a i dochodzi do wniosku, że obie metody rozwijają podobne umiejętności wrażliwego, interpretacyjnego i wspólnego słuchania^[33].

• Strasberg, Adler and Meisner: Method Acting. W: David Krasner: Twentieth Century Actor Training. Alison Hodge (red.). London – New York: Routledge, 2000, s. 129–150. ISBN 0-415-19452-0. (ang.).
• Rosemary Malague: An Actress Prepares: Women and „the Method”. London – New York: Routledge, 2012. ISBN 978-0-415-68157-5. (ang.).
• Sanford Meisner, Dennis Longwell: Sanford Meisner on Acting. wstęp Sydney Pollack. New York: Vintage Books, 1987. ISBN 978-0-394-75059-0. (ang.).
• David Shirley. 'The Reality of Doing': Meisner Technique and British Actor Training. „Theatre, Dance and Performance Training”. 1 (2), s. 199–213, 2010. DOI: 10.1080/19443927.2010.505005. (ang.). 
• Vera Soloviova, Stella Adler, Sanford Meisner, Paul Gray. The Reality of Doing. „The Tulane Drama Review”. 9 (1), s. 136–155, 1964. DOI: 10.2307/1124785. (ang.). 
• Andrew Davidson. The Listening Actor: Intersections between the Musicality of Meisner Technique and Ear Training in Dalcroze Eurhythmics. „Theatre, Dance and Performance Training”. 14 (1), s. 5–23, 2023. DOI: 10.1080/19443927.2022.2152483. (ang.). 
• Peter B. Flint. Sanford Meisner, a Mentor Who Guided Actors and Directors Toward Truth, Dies at 91. „The New York Times”, s. C25, 1997-02-04. (ang.). 

• William Esper, Damon DiMarco: The Actor's Art and Craft: William Esper Teaches the Meisner Technique. New York: Anchor Books, 2008. ISBN 978-0-307-27926-2. (ang.).
• Larry Silverberg: The Sanford Meisner Approach: An Actor's Workbook. Lyme, NH: Smith and Kraus, 1994. ISBN 978-1-880399-77-4. (ang.).
• Nick Moseley: Meisner in Practice. London: Nick Hern Books, 2012. ISBN 978-1-84842-087-8. (ang.).