Harada Chilwa
| Harada Chilwa | |
|---|---|
Laga soo qabtay hawada sare (midab been ah) | |
| Meesha | Degmada Zomba |
| Meesha dhacdo | 15°18′S 35°42′E / 15.300°S 35.700°E |
| Ka soo qulqula | Naisi, Thondwe, Phalombe, Songani, Domasi |
| Dhexmara | maleh |
| Wadanka biyo fadhiisiga | Malawi |
| Max. length | 60 km (37 mi) |
| Max. width | 40 km (25 mi) |
| Gasiirad | Chisi |
| La magacaabay | 14 November 1996 |
| Tixraac no. | 869[1] |
Harada Chilwa waa harada labaad ee ugu weyn Malawi marka laga reebo Harada Malawi. Waxay ku taal bariga Degmada Zomba, meel u dhow xadka ay la leedahay Mozambique. Qiyaastii 60 km oo dherer ah iyo 40 km oo ballac ah, harada waxaa ku hareeraysan dhulal qoyan oo ballaaran oo ah sawanka daadadka ee Zambezian. Waxaa jira jasiirad ku taal dhexda harada oo loo yaqaan Jasiiradda Chisi. Haradu ma laha meel ay u fanto (baxdo), heerka biyuhuna waxaa si weyn u saameeya roobabka xilliyeedka iyo uumi-baxa xagaaga. Sannadkii 1968, haradu waxay dabar-gashay intii lagu jiray cimilo qallalan oo aan caadi ahayn. Markii uu David Livingstone booqday harada sannadkii 1859,[2] wuxuu sheegay in xadka koonfureed uu gaaray ilaa Mulanje Massif, taas oo ka dhigi lahayd harada ugu yaraan 32 kilomitirs (20 mi) ka dherer badan inta ay tahay maanta.
Wakaaladda Horumarinta Caalamiga ah ee Denmark, iyadoo kaashanaysa Dawladda Malawi waxay ka shaqaynaysay sidii loo xaqiijin lahaa ilaalinta harada iyo dhulkeeda qoyan. Barnaamijka La-qabsiga Isbeddelka Cimilada ee Weelka Harada Chilwa (LCBCCAP) ayaa la horkeenay si loo dhowro aaggan xasaasiga ah, kaas oo aan ahayn oo kaliya dhul qoyan oo muhiim u ah xayawaanka deegaanka, laakiin sidoo kale ah il weyn oo loo tixgeliyo waxsoosaarka kalluunka ee gobolka.[3]
Duurjoogta
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Noocyada kalluunka ee ugu caansan Harada Chilwa waa Barbus paludinosus, Oreochromis shiranus chilwae, Clarias gariepinus, Brycinus imberi iyo Gnathonemus.[4] Haradu waxay masruuftaa tiro shimbiraha biyaha ah oo gaaraya ilaa 1.5 milyan oo ka kooban qiyaastii 160 nooc oo kala duwan. Qaar ka mid ah kuwan waxay sannad kasta ka soo guuraan Siberia iyagoo raacaya Dhabaha Duulimaadka ee Aasiya - Bariga Afrika. Iyadoo ay jiraan laba iyo toban nooc oo shimbirood, tiradaasi waxay ka badan tahay 1% wadarta guud ee tirada dadka ee dhabaha duulimaadkaas. Dadka ku xeeran waa kuwo cufan oo sii kordhaya, shimbiraha baddana waxaa loo ugaarsadaa cunto ahaan marka uu heerka biyuhu hooseeyo oo ay adagtahay kalluumeysigu. Dadaallo ayaa loo samaynayaa si loo xaqiijiyo in ugaarsiga loo fuliyo si waara.[5]
Dhaqaalaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Qiyaastii 335 tuulo oo ay ku nool yihiin in ka badan 60,000 oo danyar ah[6] ayaa ku lug leh kalluumeysiga harada, waxayna soo saaraan in ka badan 17,000 oo tan oo metric ah sannad kasta, taas oo ah 20% dhammaan kalluunka lagu qabto Malawi.[7]
Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Lake Chilwa". Ramsar Sites Information Service. Retrieved 25 April 2018.
- ↑ "Chilwa". Encyclopædia Britannica (11th) 6. (1911). Cambridge University Press.
- ↑ "Lake Chilwa Basin Climate Change Adaptation Programme". Archived from the original on 2016-03-05. Retrieved 2015-07-31.
- ↑ Njaya, Friday J. (2001). "Management options for Lake Chilwa, Malawi" (PDF). UNU Fisheries Training Programme. United Nations. Archived from the original (PDF) on 2017-11-17. Retrieved 2026-06-29.
- ↑ Boere, G. C.; Galbraith, Colin A.; Stroud, David A. (2006). Waterbirds around the world: a global overview of the conservation, management and research of the world's waterbird flyways. The Stationery Office. p. 255. ISBN 0-11-497333-4.
- ↑ Kalinga, Owen J. M. (2012-01-01). Historical Dictionary of Malawi (in Ingiriisi). Rowman & Littlefield. ISBN 9780810859616.
- ↑ "Livelihoods Drying Up on Malawi's Lake Chilwa | Inter Press Service". www.ipsnews.net. 17 August 2012. Retrieved 2015-09-14. [xiriiriye dhintay]