Wikibidhiya
Sawirka astaanta Wikipedia wuxuu muujinayaa kubbad ka samaysan qaybo halxiraale ah oo leh astaamo ka kala socda luqado kala duwan. | |
Nooca bogga | Ensiklabeediyo onlayn ah |
|---|---|
| Lagu heli karo | 348 luqadaha[a][b] |
| Ka horeeyay | Nupedia |
| Xarunta dhexe | San Francisco, California, US |
| Waddanka asal ahaan | Mareykanka |
| Aagga adeegga | Adduunka oo dhan (marka laga reebo Shiinaha, Myanmar, iyo Woqooyiga Kuuriya) |
| Milkiile | Wikimedia Foundation (tan iyo 2003) |
| Waxaa sameeyay |
|
| URL | wikipedia.org |
| Taageerada IPv6 | La taageeray |
| Ganacsi | Maya |
| Diiwaangelin | Ikhtiyaari[c] |
| Isticmaaleyaal | 137 milyan (laga bilaabo Nofeembar 12, 2026) |
| La bilaabay | Janaayo 15, 2001 |
| Xaaladda hadda | Firfircoon |
Ruqsadda nuxurka | Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0[d] |
| Lambarka OCLC | 52075003 |
Wikipedia[e] waa ensiklabeediyo onlayn ah oo bilaash ah, waxaana qora oo maamula bulsho ka kooban tafatirayaal mutadawiciin ah oo loo yaqaan Wikipedians, iyagoo adeegsanaya iskaashi furan iyo softiweerka wiki ee MediaWiki. Waxaa aasaasay Jimmy Wales iyo Larry Sanger sannadkii 2001, Wikipedia waxaa tan iyo 2003 martigelinaysay Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo Mareykan ah, taas oo inta badan lagu maalgeliyo deeqaha ay bixiyaan akhristayaashu.[1] Wikipedia waa shaqada tixraaca ee ugu weyn uguna akhriska badan taariikhda.[2][3]
Wikipedia oo markii hore lagu heli karay oo keliya luqadda Ingiriisiga, hadda waxay leedahay in ka badan 300 oo luqadood, waana mid ka mid ah mareegaha ugu booqashada badan adduunka as of 2026[update]. Wikipedia-da Soomaaliga, oo leh in ka badan 14168 kun oo maqaal, weli waa nooca ugu weyn. Noocyada kala duwan ee Wikipedia waxay si wadajir ah uga kooban yihiin in ka badan 68 milyan maqaal, waxayna soo jiitaan in ka badan 1.5 bilyan oo booqasho oo laga sameeyo qalabyo gaar ah iyo 13 milyan oo tafatir bishii (celcelis ahaan qiyaastii shan tafatir ilbiriqsikii) as of Abriil 2024[update][4] As of Diseembar 2025[update] in ka badan 25% taraafikada Wikipedia waxay ka timaadaa Mareykanka, halka Jabaan ay ka tahay ku dhowaad 7%, Boqortooyada Midowday, Jarmalka, iyo Ruushkana mid kastaaba uu ka yahay qiyaastii 5%.[5]
Wikipedia waxaa lagu ammaanay qaab-dhismeedkeeda gudaha iyo dhaqankeeda, maadaama ay suurtageliso dimuqraadiyeynta aqoonta iyo daboolidda ballaaran ee mowduucyo kala duwan. Ensiklabeediyada waxaa sidoo kale lagu dhaleeceeyay eexda nidaamsan, sida eexda jinsiga ee ka dhanka ah haweenka iyo eexda juqraafiyeed ee ka dhanka ah Koonfurta Caalamiga ah.[6][7] Kalsoonida Wikipedia waxaa inta badan la dhaleeceyn jiray sannadihii 2000-meeyadii, laakiin waxay heshay ammaan ka sii weyn laga soo bilaabo dhammaadkii 2010-meeyadii wixii ka dambeeyay.[2][8] Faafreebka Wikipedia ee ay sameeyaan dowladaha kala duwan wuxuu isugu jiray xannibaadda bogag gaar ah ilaa xannibaadda dhammaan mareegta, mararka qaarkoodna waxaa sabab u ahaa dhaleeceynta dowladda ama nuxur loo arkay mid meel ka dhac ah.[9][10] Maqaallada Wikipedia ee ku saabsan wararka degdegga ah waxaa dad badan u adeegsadaan il ay ka helaan macluumaadka cusub.[11][12]
Taariikhda

Nupedia
Encyclopedia-yada kala duwan ee la wada shaqeeyo ee internet-ka ayaa la isku dayay ka hor intaan la bilaabin Wikipedia, laakiin waxay lahaayeen guul kooban.[13] Wikipedia waxay billowday mashruuc kabid ah oo loogu talagalay Nupedia, oo ah mashruuc encyclopedia ah oo online ah oo af-Soomaali ah oo bilaash ah cida ay maqaalladooda qoreen khubaro oo lagu eegayay habraac rasmi ah.[14] Waxaa la aasaasay Maarso 9, 2000, iyada oo hoos imaanaysa mulkiyadda Bomis, oo ah shirkad bogga internet-ka ah. Xubniheeda ugu muhiimsan waxay ahaayeen madaxa shirkadda Bomis Jimmy Wales iyo Larry Sanger, oo ahaa tifaftiraha guud ee Nupedia iyo dabadeedna Wikipedia.[15][16] Nupedia markii hore waxaa lagu shatiyeeyay shatigeeda gaarka ah ee Nupedia Open Content License. Kahor intaan la aasaasin Wikipedia, Nupedia waxay u beddeshay GNU Free Documentation License iyada oo uu ku boorriyay Richard Stallman.[17] Wales waxaa inta badan loo aqoonsadaa inuu qeexay ujeeddada ah in la sameeyo encyclopedia si dadweynuhu ay wax uga beddeli karaan,[18] halka Sanger loo aqoonsaday istaraatiijiyadda ah in la isticmaalo wiki si loo gaaro ujeeddadaas.[19] Janaayo 10, 2001, Sanger wuxuu ku soo jeediyay liiska boostada ee Nupedia in la abuuro wiki oo ah mashruuc "quudin" ah oo loogu talagalay Nupedia.[20]
Daahfurka iyo Koritaanka
Wikipedia waxay la daahfuray Janaayo 15, 2001 (mararka qaarkood loo yaqaan "Maalinta Wikipedia"),[21] iyada oo ah daabacaad keliya oo af-Soomaali ah oo wadata magaca domain-ka www.wikipedia.com,[22] waxaana ku dhuawaaqay Sanger oo ku jira liiska boostada ee Nupedia.[18] Magaca, oo uu soo jeediyay Sanger si looga hortago wax kasta oo waxyeelo ah oo soo gaari kara magaca Nupedia,[23] wuxuu ka soo jeestay erey isku dar ah oo ah erayada wiki iyo encyclopedia.[24][25] Wales wuxuu sheegay in fikradda Wikipedia ay saameeyeen fikradaha nidaamka iskaba-imaadka ah ee la xiriira Friedrich Hayek iyo Dugsiga Dhaqaalaha ee Austriya ka dib markii uu la kulmay fikradahan dhaqaaley yahanka xorta ah Mark Thornton.[26][27] Gaar ahaan, Wales waxaa saameeyay qormadii Hayek ee The Use_of Knowledge in Society isagoo sheegay inay ahayd "udub dhexaad" u ah fikirkiisa ku saabsan "sida loo maareeyo mashruuca Wikipedia".[27] Siyaasaddeeda isku-dhafnaan ee ah "aragtida dhexdhexaadka ah" waxay soo baxday sanadkeedii ugu horreeyay.[28] Haddii kale, bilowgii waxaa jiray xeerar yar oo qaraabo ah, waxayna si madaxbannaan u maamulaysay Nupedia.[18] Bomis markii ugu horreysay waxay u toosnayd inay noqoto ganacsi faa'iido doon ah.[29]

Wikipedia waxay ka heshay wax ku darsadayaasha hore Nupedia, qoraallada Slashdot, iyo tilmaamaha mashiinka raadinta webka. Daabacaadaha luqadaha waxaa la abuuray iyadoo la bilaabayo Maarso 2001, iyadoo guud ahaan 161 ay isticmaalayeen dhammaadkii 2004.[30][31] Nupedia iyo Wikipedia waxay wada jireen ilaa inta server-kii hore la dejiyay si joogto ah 2003, qoraalkeedana lagu daray Wikipedia. Wikipedia Soomaaliga waxay dhaaftay calaamadda 2 milyan oo maqaal Sebtembar 9, 2007, taasoo ka dhigtay encyclopedia-yadii ugu waaweynaa ee abid la soo ururiyo, iyadoo dhaaftay Yongle Encyclopedia ee lagu sameeyay Shiinaha intii lagu jiray boqortooyadii Ming 1408, taas oo haysay rikoodhka ku dhowaad 600 oo sano.[32]
Cabsi laga qabay xayeysiisyada ganacsiga iyo la'aanta maamul darteed, isticmaaleyaasha Wikipedia-ga Isbaanishka ayaa ka soocmay Wikipedia si ay u abuuraan Enciclopedia Libre Febraayo 2002.[33] Wales wuxuu markaa ku dhawaaqay in Wikipedia aysan soo bandhigi doonin xayeysiis oo uu beddelay domain-ka Wikipedia ee ahaa wikipedia.com kuna beddelay wikipedia.org.[34][35]
Ka dib xilli hore oo koritaan degdeg ah,[36] heerka koritaanka ee Wikipedia Soomaaliga marka loo eego tirada maqaallada cusub iyo tifaftirayaasha waxay u muuqataa inay gaartay heer sare agagaarka horraantii 2007.[37] Daabacaaddu waxay gaartay 3 milyan oo maqaal Ogosto 2009. Qiyaastii 1,800 maqaal ayaa maalin walba lagu daray encyclopedia 2006; sanadka 2013 celceliskaas wuxuu ahaa qiyaastii 800.[38] Koox ka tirsan Xarunta Cilmi-baarista Palo Alto waxay sabab uga dhigtay hoos u dhacan koritaanka "kordhinta isku-duwidda iyo kharashyada guud, ka saaridda kuwa cusub, iyo iska caabinta tifaftirka cusub".[36] Qaar kalena waxay soo jeediyeen in koritaanku uu si dabiici ah u fogaaday sababtoo ha maqaallada loogu yeeri karo "midho hooseeya" - mowduucyada si cad u mudan maqaal - horeyba waa la abuuray oo si ballaaran loo dhisay.[39][40][41]
Nofeembar 2009, cilmi-baare ka tirsan Jaamacadda Rey Juan Carlos ee Madrid, Spain, ayaa ogaaday in Wikipedia Soomaaliga uu waayay 49,000 oo tifaftire ah seddexdii bilood ee ugu horreysay 2009; marka la barbardhigo, waxay lumisay kaliya 4,900 oo tifaftire ah muddadaas oo kale sanadka 2008.[42][43] The Wall Street Journal ayaa xusay tirada xeerarka lagu dabaqo tafatirka iyo khilaafaadka la xiriira waxyaabahaas ka mid ah sababaha isbeddelkan.[44] Wales ayaa muran geliyay eedeymahan 2009, isagoo diiday hoos u dhaca oo su'aal gelinaya habraaca daraasadda.[45] Laba sano ka dib, 2011, wuxuu qirtay hoos u dhac yar, isagoo xusay hoos u dhac ka yimid "in yar oo ka badan 36,000 oo qoraayaal ah" Juun 2010 ilaa 35,800 Juun 2011. Wareysi la mid ah, wuxuu sidoo kale sheegay in tirada tifaftirayaashu ay ahayd "mid deggan oo waara".[46] Maqaal 2013 ah oo ka baxay MIT Technology Review, "The Decline of Wikipedia", ayaa su'aal geliyay sheegashadan, iyada oo warbixineysa in tan iyo 2007 Wikipedia ay lumisay seddex meelood meel ka mid ah tifaftirayaasheeda mutadawiciinta ah, waxayna soo jeedisay in kuwa soo haray ay si isa soo taraysa diiradda u saareen faahfaahin yar yar.[47] Luulyo 2012, The Atlantic ayaa ku warrantay in tirada maamulayaashu ay sidoo kale ku jirtay hoos u dhac.[48] Nofeembar 2013, joornaalka New York ayaa sheegay, "Wikipedia, oo ah mareegaha lixaad ee ugu isticmaalka badan, ayaa wajahaya dhibaato gudaha ah."[49] Tirada tifaftirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga ayaa tan iyo markaas ahayd mid deggan muddo dheer oo hoos u dhac ah ka dib.[50][51]
Janaayo 20, 2014, Subodh Varma oo u warramayay The Economic Times ayaa tilmaamay in koritaanka Wikipedia uusan kaliya istaagin, balse "uu lumiyay ku dhowaad boqolkiiba toban aragtida boggaggiisa sanadkii la soo dhaafay. Waxaa jiray hoos u dhac ku dhowaad 2 bilyan inta u dhaxaysa Diseembar 2012 iyo Diseembar 2013. Noocyadeeda ugu caansan ayaa horseedaya hoos u dhaca: aragtida bogga ee Wikipedia Soomaaliga ayaa hoos u dhacay boqolkiiba laba iyo toban, kuwa nooca Jarmalka ayaa hoos u dhacay 17 boqolkiiba isla markaana nooca Jabaanku uu lumiyay 9 boqolkiiba."[52] Varma wuxuu ku daray, "In kasta oo maamulayaasha Wikipedia ay u maleynayaan in tani ay sabab u noqon karto khaladaadka xisaabinta, khubaro kale ayaa qaba in mashruuca Google ee Knowledge Graphs ee la bilaabay sanadkii la soo dhaafay uu liqayo isticmaaleyaasha Wikipedia."[52] Marka la la xiriiray arrintaan, Clay Shirky, oo ah borofisar ku xigeen ka ah Jaamacadda New York isla markaana ah xubin ka tirsan Xarunta Berkman Klein ee Jaamacadda Harvard ee Internet & Society ayaa sheegay inuu uga shakisan yahay in inta badan hoos u dhaca aragtida bogga uu sabab u ahaa Knowledge Graphs, isagoo yiri, "Haddii aad ka heli karto jawaabta su'aashaada bogga raadinta, uma baahnid inaad gujiso wax kale."[52] Dhamaadkii Diseembar 2016, Wikipedia waxaa loo calaamadiyay mareegaha shanaad ee ugu caansan caalamka.[53] Laga soo bilaabo Janaayo 2023, 55,791 maqaallo Wikipedia ah ayaa lagu xusay 92,300 jeer joornaalada cilmi-baarista,[54] kuwaas oo xisaabinta daruuraha ay ahayd bogga ugu badan ee la soo xigtay.[55]
Mashaariicda la walaasha ah
Wikipedia waxay dhashay dhowr mashruuc oo walaalo ah, kuwaas oo iyaguna ah wiki ay maamusho Wikimedia Foundation. Kuwan kale ee Wikimedia projects waxaa ka mid ah Wiktionary, mashruuc qaamuus ah oo la bilaabay Diseembar 2002,[56] Wikiquote, ururinta oraahyo la abuuray todobaad ka dib markii Wikimedia la bilaabay,[57] Wikibooks, ururinta buugaag waxbarasho oo bilaash ah oo si wada jir ah loo qoray iyo qoraallo la faallooday,[58] Wikimedia Commons, goob u go'an multimedia aqoonta xorta ah,[59] Wikinews, oo loogu talagalay saxafada wada-shaqeynta ah[60] (taas oo dambe la xiray 2026[61]), iyo Wikiversity, mashruuc loogu talagalay abuurista qalab waxbarasho oo bilaash ah iyo bixinta hawlaha waxbarashada internetka.[62] Mashruuc kale oo walaal la ah Wikipedia, Wikispecies, waa diiwaanka dhammaan noocyada, laakiin looma furna in dadweynuhu wax ka beddelaan.[63] Sannadkii 2012, Wikivoyage, hagaha socdaalka ee wax laga beddeli karo,[64] iyo Wikidata, saldhig aqooneed oo wax laga beddeli karo, ayaa la bilaabay.[65]
Guulaha iyo Taariikhda

Luqadaha waxaa loo qaybiyaa gobol ahaan:
- Northern Europe
- Southern Europe
- Eastern Europe
- Middle East
- East Asia
- Indian subcontinent
- Sub-Saharan Africa
- Central Asia
- Caribbean
Jannaayo 2007, Wikipedia waxay markii ugu horreeysay noqotay mid ka mid ah tobanka website ee ugu caansan ee Maraykanka, sida uu qabo Comscore Networks.[66] Iyadoo leh 42.9 milyan oo booqde oo gaar ah, waxaa loo calaamadiyay inuu yahay kan 9aad, isagoo ka sara maray The New York Times (No. 10) iyo Apple (No. 11).[66] Tani waxay ahayd koror weyn marka loo eego Jannaayo 2006, markii Wikipedia uu kaalinta 33aad galay, oo ay la socdeen ilaa 18.3 milyan oo booqde oo gaar ah.[67] Sannadkii 2014, wuxuu helayay 8 bilyan oo bog oo la eegay bishii kasta.[68] Febraayo 9, 2014, The New York Times ayaa werisay in Wikipedia uu lahaa 18 bilyan oo bog oo la eegay iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqde oo gaar ah bishii, "sida uu qabo shirkadda qiimaynta ee comScore".[69] As of 2023[update], wuxuu ku jiray kaalinta lixaad ee caan ah, sida uu qabo Similarweb.[70] Jeff Loveland iyo Joseph Reagle waxay ku doodayaan in, habka, Wikipedia uu raacayo dhaqan dheer oo ah ensiklabeediyeyaal taariikhiga ah oo ururiyay horumarinta gabal gabal iyada oo loo marayo "stigmergic accumulation".[71][72]
Jannaayo 18, 2012, Wikipedia Soomaaliga waxay ka qayb qaadatay ololeyaal isku dubaridan oo ka dhan ahaa laba sharci oo la soo jeediyay oo ku jiray United States Congress—the Stop Online Piracy Act (SOPA) iyo PROTECT IP Act (PIPA)—iyada oo bogaggeeda u xirtay madow muddo 24 saacadood ah.[73] In ka badan 162 milyan oo qof ayaa eegay bogga sharaxaadda shaqo-joojinta ee ku meel gaarka ahayd ee beddeshay waxa ku jira.[74][75]
Jannaayo 2013, 274301 Wikipedia, oo ah asteroid, ayaa loogu magac daray Wikipedia;[76] Oktoobar 2014, Wikipedia waxaa lagu sharfay Wikipedia Monument;[77] iyo, Luulyo 2015, 106 ka mid ah 7,473 buugaagta 700-bog ee Wikipedia waxay noqdeen kuwo la heli karo sida Print Wikipedia.[78] Abriil 2019, lunar lander Israa'iili ah, Beresheet, ayaa ku dhacay dusha sare ee Dayaxa isagoo wata nuqul ka mid ah ku dhowaad dhammaan Wikipedia Soomaaliga oo lagu xardhay saxanno nikel dhuuban ah; khubaro waxay sheegayaan in saxannada ay u badan tahay inay ka badbaadeen shilka.[79][80] Juun 2019, saynisyahannadu waxay weriyeen in dhammaan 16 GB ee qoraalka maqaalka ee Wikipedia Soomaaliga lagu codeeyay DNA macmal ah.[81]
Jannaayo 18, 2023, Wikipedia waxay daahfurtay naqshad shabakad cusub oo la yiraahdo "Vector 2022".[82][83] Waxay muujisay menu bar dib loo habeeyay, iyada oo u guurinaysa table of contents dhinaca bidix sida sidebar, iyo isbeddello badan oo ku saabsan meelaha ay ku yaalliin badhamada sida qalabka xulashada luqadda.[83][84] Cusboonaysiintu waxay markii hore heshay falcelin xun, gaar ahaan markii tifaftirayaasha Swahili Wikipedia ay si wadajir ah u codeeyeen inay celiyaan isbeddellada.[82][85]
Labada Sanger iyo Wales waxay bixiyeen wareysiyo dadweyne dhammaadkii 2025 ku saabsan fikradahooda ku saabsan xaaladda iyo xaaladda Wikipedia, taas oo horseeday 25 sano oo ay shaqaynaysay Janaayo 15, 2026; Wales wuxuu ka muuqday barnaamijka wararka telefishanka PBS ee GZERO World oo uu wareystay Ian Bremmer[86] iyo Sanger wuxuu ka muuqday Fox News Channel, oo uu wareystay Ashley Rindsberg.[87] Buugga Wales The Seven Rules of Trust waxaa daabacay Oktoobar 2025 by Penguin Random House. Waxaa daabacuhu ku tilmaamay "muraayad ballaaran oo ku saabsan dhibaatada caalamiga ah ee kalsoonida iyo aqoonta" iyadoo buuggu baarayo "xeerarka kalsoonida" ee sahlaya koritaanka iyo guusha Wikipedia.[88]
Saamaynta AI-da soo saarta ee aragtida Wikipedia
Tan iyo Jannaayo 2024, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay koror qiyaastii boqolkiiba 50 ah oo ku yimid isticmaalka bandwidth ee ka yimid soo dejinta nuxurka multimedia ee mashaariicdeeda. Sida uu qabo aasaaska, kororkan waxaa inta badan sabab u ah barnaamijyada otomaatiga ah, ama "scraper" bots, oo ururiya xaddi badan oo xog ah oo laga helay goobaha Wikimedia si loogu isticmaalo tababarka moodooyinka luqadda waaweyn iyo codsiyada la xiriira.[89]
Oktoobar 2025, Wikimedia Foundation waxay soo sheegtay hoos u dhac lagu qiyaasay 8 boqolkiiba oo ku yimid taraafikada marka la barbar hodigo isla bishii 2024 ee aragtida dadka. Waxay ku fikireen inay muujinayso isticmaalka sii kordhaya ee generative AI iyo baraha bulshada si loo helo macluumaad.[90][91]
Tafatireynta wada-jirka ah

Xiyaadaha
Caanbaxda sii kordheysa ee Wikipedia dartiis, inta badan daabacaadaha, haro-gelinta nooca Soomaaliga, waxay soo bandhigeen xiyaado dhanka tafatireynta ah oo loogu talagalay xaaladaha qaar. Tusaale ahaan, Wikipedia Soomaaliga iyo daabacaadaha luqadaha kale oo badan, oo keliya dadka adeegsada ee leh 10 tafatireyn oo akoonkoodu uu yahay afar maalmood oo ka badan ayaa abuuri kara maqaal cusub.[92] Wikipedia Soomaaliga dhexdeeda, iyo kuwa kale, maqaallada muranka badan ka dhasho, kuwo degan, ama kuwa u nugul burburinta waxaa loo xiyaday heerar kala duwan.[93] Maqaal si joogto ah loo burburiyo waxaa loo ka insecure-gareyn karaa "semi-protected" ama taas oo ka dhigan in oo keliya tafatirayaasha "autoconfirmed" ama ay beddeli karaan.[94] Maqaal si gaar ah muran badan uga jiro waxaa loo xixi karaa si oo keliya maamulayaasha ay isbeddel u sameeyaan.[95] Maqaal 2021 lagu daabacay Columbia Journalism Review ayaa ku dhiibatay nidaamka ilaalinta bogga ee Wikipedia inuu yahay "magaal ka mid ah kuwa ugu muhiimsan" ee gacanta ku jira si "loo maamulo suuqa fikradaha".[96] Wikipedia waxay u igmatay hawlo ka mid ah bots. Maamulista noocaas ah waxay leedahay fududayn dhanka fulinta iyo meel-gaarsiinta ah, inkastoo diidmada otomaatigga ah ee tafatireynta ay sababi karto hoos u dhac ku yimaada tafatirayaasha hoose ee Wikipedia.[97] Bots waa in ay meel-mariyaan bulshadu ka hor inta aan hawlahooda la fulin.[98]
Xaaladaha qaar, dhammaan tafatirayaasha waxaa loo oggol yahay inay soo gudbiyaan isbeddellada, laakiin dib-u-eegis ayaa looga baahan yahay tafatirayaasha qaar, iyadoo ku xiran shuruudo dhowr ah. Tusaale ahaan, German Wikipedia waxay haysataa "noocyo la dhowray" oo maqaallada ah kuwaas oo ka soo gudbay dib-u-eegis dhowr ah.[99] Ka dib tijaabooyin muddada dheer socday iyo wada-hadallo bulshada dhexdeeda ah, Wikipedia Soomaaliga waxay soo bandhigtay nidaamka "pending changes" bishii Diseembar 2012.[100] Nidaamkan hoos kiisa, tafatireynta dadka cusub iyo kuwa aan diiwaangashanayn ee maqaallada muranka badan ama kuwa u nugul burburinta waxaa dib-u-eegis ku samaynaya tafatirayaasha meel-maray ka hor inta aan la daabacin.[101] Si kastaba ha ahaatee, xiyaadaha dhanka tafatireynta waxay dhimayaan ka qayb-galka tafatiraha iyo sidoo kale dadaallada lagu kala duwanaynayo bulshada tafatireysa.[102]
Maqaallada ku saabsan khilaafka Israa'iil iyo Falastiin waxaa la dhigaa ilaalinta ilaa heerka extended-confirmed.[103] Tafatirayaasha sidoo kale waxay sameyn karaan hal celin oo keliya maalintii dhammaan deegaannada oo dhan waana laga joojin karaa tafatireynta maqaallada la xiriira. Xiyaadahani waxaa soo bandhigay 2008.[104] Jannaayo 2025, Arbitration Committee waxay soo bandhigtay "balanced editing restriction", taas oo ka dalbanaysa dadka xiyaadaha la saaray inay u ku bixiyaan oo keliya meel ka mid ah saddex meelood oo ka mid ah tafatireyntooda maqaallada la xiriira khilaafka Israa'iil iyo Falastiin xataa marka aan shuruucda anshaxa la jabin.[105][106]
Dib-u-eegista isbeddellada

Inkasta oo isbeddellada aan si nidaamsan dib-u-eegis loogu sameyn, sofweerka Wikipedia wuxuu bixiyaa qalab u oggolaanaya qof kasta inuu dib-u-eegis ku sameeyo isbeddellada ay sameeyeen kuwa kale. Taariikhda maqaal kasta waxay ku xiriirtaa nooc kasta oo hore.[h][107] Maqaallada intooda badan, qof kasta wuxuu eegi karaa isbeddelladii ugu dambeeyay wuxuuna ka celin karaa noocyadii dadka kale isagoo riixaya linkiyada ku jira bogga taariikhda ee maqaalka. Dadka diiwaangashan waxay haysan karaan "watchlist" oo ah maqaallada ay xiseeyaan si loogu soo diro ogeysiis ku saabsan isbeddellada. Waxaa jira kormeerro kala duwan oo ka jira Wikipedia, haro-gelinta "New pages patrol" oo ah kormeer lagu kormeero maqaallada cusub ee la abuuray si looga baxo dhibaatooyinka waaweyn.
Sannadkii 2003, arday PhD ku takhasusay dhaqaalaha oo la odhan jiray Andrea Ciffolilli ayaa ku dooday in kharashka yar ee ka qayb-galka wiki uu abuuray dhiirigelin kusaabsan horumarinta wada-jirka ah, iyo in sifooyinka sida oggolaanshaha fudud ee loo helo noocyadii hore ee bogga ay ka bixiyeen "dhismaha abuurista" halkii ka ahaayeen "burburinta abuurista".[108]
Burburinta
Isbeddel kasta oo si kas ah u dhibaateeya daacadnimada Wikipedia waxaa loo arkaa burburin. Noocyada ugu badan ee ugu cad ee burburinta waxaa ka mid ah ku daridda aflagaadada iyo qosolka daciifka ah, laakiin waxaa kale oo ku jiri kara xayeysiis iyo noocyada kale ee spam-ka.[109] Mararka qaarkood tafatirayaashu waxay galaan burburin iyagoo tirtiraya nuxurka ama tirtiraya bogga la bixiyay gabi ahaanba. Noocyada burburinta ee aadka u yar, sida ku daridda ula kac ah ee macluumaad been abuur ah oo la rumaysan karo, waxay noqon karaan kuwo adag in la ogaado. Burcaddu waxay soo gelin karaan qaabeyn aan quseyn, beddeli karaan semantikooyinka bogga sida cinwaanka bogga ama qaybinta, faragelin karaan koodka hoose ee maqaalka, ama isticmaali karaan sawirro si khalkhal leh.[110]

Burburinta cad waxaa badanaa sahlan in laga saaro maqaallada Wikipedia; waqtiga dhexe ee lagu ogaado oo lagu hagaajiyo waa dhowr daqiiqo.[111][112] Si kastaba ha ahaatee, burburinta qaar waxay qaadataa waqti dheer in la ogaado oo la hagaajiyo.[113]
Dhacdadii taariikh nololeedka Seigenthaler, tafatire aan la aqoon ayaa geliyay macluumaad beenta ah taariikh nololeedka siyaasiga Maraykanka John Seigenthaler May 2005, isagoo si been abuur ah ugu tilmaamay inuu yahay tuhmane dilkii John F. Kennedy.[113] Waxaa la ilaaliyay iyada oo aan la sixin muddo afar bilood ah.[113] Seigenthaler, agaasimaha tifaftirka aasaasaha ee USA Today iyo aasaasaha Xarunta Xorriyadda Hadalka ee Freedom Forum ee Vanderbilt University, ayaa wacay aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales wuxuuna waydiiyay inuu haysto waddo uu ku ogaan karo cidda ku tabarucday macluumaadka khaldan. Wales wuxuu sheegay in uusan haysan, inkastoo dembiilaha la helay dambe.[114][115] Dhacdada ka dib, Seigenthaler wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "qalab cilmi baaris oo cilladaysan oo aan mas'uul ahayn".[113] Dhacdadu waxay horseeday isbeddello siyaasadeed oo ka dhacay Wikipedia si loo adkeeyo xaqiijinta maqaallada taariikh nololeedka ee dadka nool.[116]
Khilaafaadka iyo dagaalka tafatireynta
Tafatirayaasha Wikipedia waxay inta badan isku khilaafaan nuxurka, kuwaas oo lagaga wada hadli karo bogagga Wadahadalka ee maqaalka. Khilaafaadku waxay keeni karaan isbeddelno iska soo horjeeda oo is xigxiga oo ku saabsan maqaal, oo loo yaqaan "edit warring".[117][118] Waxaa si ballaaran loo arkaa xaalad khayraadka cunta oo aan aqoon wax ku ool ah lagu darin,[119] waxaana loo dhaleeceeyay inay abuurayso dhaqan tafatireed oo tartame ah[120] iyo ku salaysan khilaaf oo la xiriira doorarka jinsiga ragga ee dhaqanka ah.[121][122] Cilmi-baaristu waxay diiradda saartay, tusaale ahaan, ixtiraam la'aanta khilaafaadka,[123][124] saamaynta xeryaha tafatirka ee tartamaya,[125][126] qaab-dhismeedka wadahadalka,[127] iyo isbeddelka khilaafaadka ee diiradda saaraya ilaha.[128][129]
Taha Yasseri oo ka tirsan University of Oxford ayaa baaray khilaafaadka tafatirka iyo xallintooda darteed daraasad la sameeyay 2013.[130][131] Yasseri wuxuu ku dooday in celinta fudud ama hawlaha "undo" aysan ahayn cabbirka ugu muhiimsan ee dhaqanka shaqada ee waxyeelada leh ee ka jira Wikipedia. Wuxuu halkaas ku tiirsanaaday "mutually reverting edit pairs", halkaas oo hal tafatire uu celiyo tafatirka tafatire kale oo markaas, isagoo is xigxiga, soo noqda si uu u celiyo tafatiraha ugu horreeya. Natiijooyinka waxaa loo tabeeyay noocyada luqadaha dhowr ah ee Wikipedia. Seddexda heer ee khilaafka ugu weyn Wikipedia Soomaaliga waxay ahaayeen maqaallada George W. Bush, anarchism, iyo Muhammad.[131] Marka la barbar dhigo, Jarmalka Wikipedia, saddexda heer ee khilaafka ugu weyn xilligii daraasadda waxay ahaayeen maqaallada daboolaya Croatia, Scientology, iyo aragtida shirqoolka 9/11.[131] Sannadkii 2020, cilmi-baarayaashu waxay aqoonsadeen cabbirro kale oo ah dhaqamada tafatiraha, marka laga reebo celinta labada dhinac, si loo aqoonsado khilaafaadka tafatirka ee ka jira Wikipedia.[129]
Tafatirayaashu sidoo kale waxay kala dooda tirtiridda maqaallada Wikipedia, iyadoo ay jiraan ku dhowaad 500,000 oo doodow oo sidan oo kale ah ilaa aasaaskii Wikipedia ilaa 2019. Marka maqaal loo sharraxo tirtirid, khilaafka waxaa badanaa lagu go'aamiyaa codaynta bilowga ah (ee lagu haynayo aŭ lagu tirtirayo) iyo iyadoo tixraac loo samaynayo siyaasadaha la xiriira mowduuca ee gaarka ah.[132]
Siyaasadaha iyo Nuxurka
| External videos | |
|---|---|
Wikipedia waxay ka kooban tahay 11 magac-meelood oo kala duwan,[cusbooneysiin ayaa loo baahan yahay] iyadoo maqaalladeedu ay ku sugan yihiin mainspace. Magac-meelaha kale waxay leeyihiin horgale ka hor cinwaankooda bogga waxayna gutaan ujeeddooyin kala duwan. Tusaale ahaan, magac-meesha mashruucu waxay isticmaashaa horgalaha Wikipedia waxaana loo isticmaalaa wadahadallada la xiriira is-maamulka. Akhrisayaasha badankood ma ogola magac-meelahan kale.[133]
Mabaadi'da aas-aasiga ah ee bulshada Wikipedia waxaa laga helaa "Shanta Tiir", halka mabaadi'da tafatirka ee faahfaahsan lagu muujiyay siyaasado iyo tilmaamo tiro badan oo loogu talagalay in si habboon loo qaabeeyo nuxurka.[134] Shanta tiir waxay kala yihiin:
- Wikipedia waa ensiklabeediyo
- Wikipedia waxaa laga qoraa aragti dhexdhexaad ah
- Wikipedia waa nuxur bilaash ah oo qof kasta uu isticmaali karo, wax ka beddeli karo, oo u qaybin karo
- Tafatirayaasha Wikipedia waa inay si wanaagsan oo xushmad leh ula dhaqmaan midba midka kale
- Wikipedia ma laha sharciyo adag
Sharciyada ay dhistay bulshada waxaa lagu kaydiyaa magac-meesha Wikipedia, tafatirayaasha Wikipedia-na waxay qoraan oo dib u eegaan siyaasadaha iyo tilmaamaha shabakadda iyadoo la waafajinayo isku-afgaradka bulshada.[135] Asal ahaan, sharciyada ku saabsan noocyada aan Soomaaliga ahayn ee Wikipedia waxay ku saleysan yihiin turjumaadda sharciyada Wikipedia Soomaaliga. Tan iyo markaas way kala tageen ilaa xad.[99]
Siyaasadaha nuxurka iyo tilmaamaha
Sida uu qabo sharciga bulshada Wikipedia Soomaaliga, gelitaan kasta oo Wikipedia ku jira waa inuu ku saabsan yahay mowduuc ah ensiklabeediyo oo aan ahayn gelitaan qaamuus ama qaab qaamuus ah.[136] Mowduucu sidoo kale waa inuu buuxiyo heerarka "caannimada" ee Wikipedia, taas oo badanaa la macne ah in mowduuucu si ballaaran looga hadlay ilo lagu kalsoon yahay oo madaxbannaan mowduuca maqaalka.[137] Wikipedia waxay rabtaa inay gudbiso kaliya aqoonta horay u jirtay oo la aqoonsaday sidaas darteed waa inaysan soo bandhigin cilmi-baaris asal ah.[138] Mowduucyada qaar, sida siyaasiyiinta iyo aqoonyahannada, waxay leeyihiin shuruudo caannimo oo gaar ah.[137] Ugu dambeyn, Wikipedia waa inaysan ka muuqan aragti dhexdhexaad ah. Tani waxaa lagu fuliyaa iyadoo la soo koobayo ilaha lagu kalsoon yahay, la adeegsanayo luqad aan eex lahayn, iyo hubinta in aragtiyo badan la soo bandhigo iyadoo lagu saleynayo muhiimadooda. Macluumaadka sidoo kale waa in la xaqiijin karaa.[139] Macluumaadka aan lahayn tixraacyo waxaa loo calaamadayn karaa ama laga saari karaa gebi ahaanba.[140] Tani mararka qaarkood waxay horseedi kartaa in meesha laga saaro macluumaad sax ah, inkasta oo ay sax tahay, haddana si habboon loo soo xigan.[141] Markii siyaasadaha Wikipedia ay is beddeleen waqti ka dib, oo ay noqdeen kuwo aad u adag, tiradoodu waa ay korodhay. Sannadkii 2008, waxaa jiray 44 bog oo siyaasadeed iyo 248 bog oo tilmaame ah; illaa 2013, culimadu waxay tiriyeen 383 bog oo siyaasadeed iyo 449 bog oo tilmaame ah.[97]
Maamulka
Anshax-xumadii hore ee Wikipedia waxay ku dartay dimuqraadiyad iyo cunsurro darajeyn ah waqti ka dib.[142][143] Maqaalka looma tixgeliyo inuu leebahay abuuraha ama tafatire kale, mana laha qofka maqaalku ku saabsan yahay.[144] Tafatirayaasha ku jira xaalad wanaagsan ee bulshada dhexdeeda waxay codsan karaan xuquuqaha isticmaale ee dheeraadka ah, iyaga oo siinaya awoodda farsamo ee ay ku fulinayaan falal gaar ah oo la cayimay. Xuquuqaha isticmaale ee qaar waxaa lagu bixiyaa si otomaatig ah, sida kooxaha autoconfirmed marka heerarka da'da akoonka iyo tafatirka la buuxiyo.[94]
Maamulayaasha
Tafatirayaasha khibradda leh waxay dooran karaan inay u tartamaan maamulnimo,[145] taas oo ay ku jirto awoodda ay u tirtirayaan bogagga ama ay uga hortagayaan in la beddelo haddii ay dhacaan burburin daran ama khilaafaad tafatireed.[146] Maamulayaasha looma arko inay ku raaxaystaan wax mudnaan ah oo gaar ah go'aan-qaadashada; halkaas waxaa ah, awooddoodu waxay inta badan ku kooban tahay samaynta isbeddellada saamaynta mashruuca oo dhan leh sidaas darteedna aan loo oggolayn tafatirayaasha caadiga ah, iyo in la fuliyo xiyaadaha loogu talagalay in looga hortago tafatirayaasha khalkhalinaya inay sameeyaan tafatir aan faa'iido lahayn.[146]
Ilaa 2012, tafatirayaal yar ayaa noqonayay maamulayaageeda marka la barbar dhigo sannadihii hore ee Wikipedia, qayb ahaan sababtoo ah habka baaritaanka maamulayaasha suurtagalka ah uu noqday mid adag.[48] Sannadkii 2022, waxaa jirtay codsi si gaar ah muran u dhaliyay oo ku saabsan maamulnimo kaas oo ku saabsanaa aragtiyaha ka dhanka ah Trump ee murashaxa; ugu dambeyntii, waxaa la siiyay maamulnimo.[147]
Xallinta khilaafaadka
Waqti ka dib, Wikipedia waxay horumarisay nidaam yar oo rasmi ah oo loogu talagalay xallinta khilaafaadka. Si loo go'aamiyo isku-afgaradka bulshada, tafatirayaashu waxay arrimaha ka alifi karaan fagaarayaasha bulshada ee habboon, iyagoo raadinaya fikirka u gaarka ah dhinac saddexaad codsiyada ku saabsan, ama waxay bilaabi karaan wadahadal bulsho oo guud oo loo yaqaan "request for comment",[117] halkaas oo bots-ku ay ku darayaan wadahadalka lisi dhexe ee wadahadallada, iyagoo ku weydiinaya tafatirayaasha inay ka qayb qaataan, ka dibna ka saaraya wadahadalka lisi-ga 30 maalmood ka dib.[148] Si kastaba ha ahaatee, tafatirayaashu waxay leeyihiin awoodda ay ku xiraaan (oo ay ka saaraan lisi-ga) wadahadalka xilli hore ama xilli dambe. Haddii natiijada wadahadalku aysan ahayn mid cad, qof xira—oo ah tafatire aan qayb ka ahayn oo badanaa ku jira xaalad wanaagsan—ayaa laga yaabaa inuu soo saaro go'aan ku baxa awoodda doodaha lagu soo bandhigay ka dibna tirada dadka doodaya ee dhinac kasta.[149] Wikipedians waxay ku adkeeyaan in nidaamku uusan ahayn codayn iyagoo tixraacaya bayaannada aragtida ee wadahadalladaas sida "!vote"s, halkaas oo calaamadda qaylada ay tahay calaamadda diidmada caqli-gal ka ah oo loo dhaho "not".[150]
Wikipedia waxay ku dhiirrigelisaa xallinta deegaanka ee khilaafaadka, kuwaas oo Jemielniak uu ku dooday inuu yahay mid si gaar ah u gaar ah daraasaadka ururrada, inkastoo ay jirtay xoogaa xiso dhowaan ah oo ku saabsan dhisidda isku afgaradka ee sahanka dhexdiisa.[151] Reagle iyo Sue Gardner waxay ku doodeen in hababka dhisidda isku-afgaradka ay u dhow yihiin kuwa ay isticmaalaan Quakers.[151](p62) Farqiga ka mid ah kulammada Quaker waa inaysan jirin facilitator inta lagu jiro isku-dhaafsiga aragtida, door uu ka qaato karraaniga kulammada Quaker.[151](p83)
Guddiga Garsoorka
Guddiga Garsoorku wuxuu guddoomiyaa nidaamka ugu dambeeya ee xallinta khilaafaadka. Inkastoo khilaafaadku badanaa ka dhashaan isku dhaafsiga laba aragti oo iska soo horjeeda oo ku saabsan sida maqaal loo akhrin lahaa, Guddiga Garsoorku wuxuu si cad u diidaa inuu si toos ah u go'aamiyo aragtida gaarka ah ee waa in la qaataa.[152]
Cilmi-baaris tiro ah waxay soo jeedinaysaa in guddiga Wikipedia Soomaaliga uu ka tagayo nuxurka khilaafaadka wuxuuna diiradda saaraa sida khilaafaadka loo maamulo,[153] isagoo isomeric ah oo aan u shaqaynayn si uu u xalliyo khilaafaadka oo uu nabad ugu dhex dhigo tafatirayaasha isku khilaafsan, laakiin si uu ka saaro tafatirayaasha dhibaatada ka dhex wada iyadoo loo oggolaynayo tafatirayaasha waxtarka leh inay dib u soo galaan si ay ka qayb qaataan.[152] Sidaas darteed, guddigu ma amro nuxurka maqaallada, inkastoo uu mararka qaarkood cambaareeyo isbeddellada nuxurka marka uu u arko in nuxurka cusubi uu jabinayo siyaasadaha Wikipedia (tusaale ahaan, haddii nuxurka cusub loo arko inuu yahay mid eex leh).[i] Xallinta inta badan la isticmaalo waxaa ka mid ah digniinaha iyo tijaabooyinka (lagu isticmaalo 63% xaaladaha) iyo ka banaynaya tafatirayaasha maqaallada (43%), mowduucyada (23%), ama Wikipedia (16%).[152] Banaynta dhameystiran ee Wikipedia waxay badanaa ku kooban tahay xaaladaha iska dhigista iyo dhaqanka ka dhan ah bulshada.[154] Marka dhaqanku uusan ahayn iska dhigis ama dhaqan ka dhan ah bulshada, laakiin uu yahay dagaal tafatireed iyo jebinta kale ee siyaasadaha tafatirka, xallintu waxay u badatay in lagu koobo digniino.[152]
Bulshada
Maqaal kasta iyo adeegsade kasta oo Wikipedia ku jira wuxuu leeyahay bog "wadahadal" oo la xiriira oo u dedicated ah. Kuwani waxay samaynayaan jidka koowaad ee isgaarsiinta ee tafatirayaasha si ay uga wadahadlaan, u isku dubaridaan, oo ay u doodaan.[155] Bulshada Wikipedia waxaa loo tilmaamay inay u dhow tahay koox caabudaad ah,[156] inkastoo aysan mar walba lahayn macno dhan kasta oo xun.[157] Doorbidida ay u leedahay isku-duubnida, xataa haddii ay u baahan tahay tanaasul oo ay ku jiraan in aan loo eegin shahaadooyinka, waxaa loo tilmaamay inay tahay "anti-elitism".[158]
Wikipedia ma u baahna in tafatirayaasheeda iyo kuwa ku tabarucaa ay bixiyaan aqoonsi.[159] Markii Wikipedia ay korotay, "Cidna baa qorta Wikipedia?" waxay noqotay mid ka mid ah su'aalaha inta badan halkaas lagu weydiiyo.[160] Jimmy Wales wuxuu mar ku dooday in oo kaliya "bulsho... koox u go'an oo dhowr boqol oo mutadawiciin ah" ay sameeyaan qaybta ugu weyn ee tabarucaadka Wikipedia iyo in mashruucu sidaas darteed uu yahay "sida urur kasta oo dhaqan ah".[161] Maadaama Wikipedia ay ku tiirsan tahay shaqada mutadawiciinta, tafatirayaashu waxay inta badan diiradda saaraan mowduucyada iyaga danaynaya.[162]
Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay 14,168 maqaallada, 47,759 tafatirayaasha diiwaangashan, iyo 94 tafatirayaasha firfircoon. Tafatire waxaa loo arkaa inuu firfircoon yahay haddii uu sameeyay hal ama ka badan oo tafatireyn ah 30-kii maalmood ee la soo dhaafay.[163] Tafatirayaasha amarka u weoleeya caadooyinka dhaqanka Wikipedia, sida saxiixida faallooyinka bogga wadahadalka, waxay si dadban u muujin karaan inay yihiin dad ka baxsan Wikipedia, iyagoo kordhinaya fursadaha ay dadka gudaha Wikipedia ku bartean karaan ama ku hoos u dhigi karaan tabarucaadkooda. Noqoshada mid ka mid ah dadka gudaha Wikipedia waxay leedahay kharashyo waaweyn: ka qaybqaataha waxaa laga filayaa inuu barto koodhadhka teknoolajiyada u gaarka ah Wikipedia, uu u hogaansamo nidaamka xallinta khilaafaadka oo mararka qaarkood adag, oo uu barto "dhaqan jahwareer leh oo hodan ku ah kaftanka gudaha iyo tixraacyada dadka gudaha".[164] Tafatirayaasha aan gelin akoonkooda waxay ka yihiin mid ka mid ah macnayaasha "muwaadiniinta heerka labaad" ee Wikipedia,[164] maadaama "ka qaybgalayaasha ay aqoonsadaan xubnaha bulshada wiki, kuwaas oo leh dan u gaar ah oo ku saabsan ilaalinta tayada waxsoosaarka shaqada, iyagoo ku salaynaya ka qaybqaatkooda joogtada ah",[165] laakiin taariikhaha tabarucaadka ee tafatirayaasha aan la aqoon ee aan diiwaangashanayn oo kaliya lagu aqoonsado ciwaannadooda IP-ga looma tiirin karo tafatire gaar ah si intaa ka badan leh. Tafatirayaasha cusubi waxay inta badan ku dhibtoodaan inay fahmaan adkaanta Wikipedia. Tafatirayaasha khibradda leh waxaa lagu dhiirrigeliyaa inaysan "qanin" dadka cusub si loo abuuro jawi soo dhoweyn leh.[166]
Cilmi-baaris
Daraasad 2007 ah oo ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan Dartmouth College ayaa ka heshay in "dadka aan la aqoon iyo kuwa dhif ah ee ku tabaruca Wikipedia... ay yihiin il aqooneed oo lagu kalsoonaan karo sida kuwa tabarucayaasha ah ee diiwaangashan shabakadda".[167] Jimmy Wales wuxuu yiri 2009 in "[I]t turns out over 50% of all the edits are done by just 0.7% of the users... 524 people... And in fact, the most active 2%, which is 1400 people, have done 73.4% of all the edits."[161] Si kastaba ha ahaatee, tifaftiraha Business Insider iyo suxufi Henry Blodget ayaa muujiyay 2009 in muunad aan la dooran oo maqaallada ah, nuxurka inta badan ee Wikipedia (oo lagu cabbiro tirada qoraalka ku tabarucay ee ka badbaaday tafatirkii ugu dambeeyay ee muunadda) waxaa abuuray "dadka ka baxsan", halka tafatireynta iyo qaabeynta inta badan ay sameeyeen "dadka gudaha".[161]
Sannadkii 2008, maqaal magasiinka Slate lagu daabacay ayaa weriyay in "hal boqolkiiba dadka isticmaala Wikipedia ay mas'uul ka yihiin qiyaastii helf ka mid ah tafatireynta shabakadda."[168] Habkan lagu tathireeyo tabarucaadka waxaa dambe ku murmay Aaron Swartz, oo xusay in dhowr maqaal oo uu muunad ka qaatay ay lahaayeen qaybo waaweyn oo nuxurkooda ah (oo lagu cabbiro tirada xarfaha) oo ay ku tabaruceen dadka leh tirada tafatirka ee hooseysa.[169] Daraasad 2008 ah ayaa ka heshay in Wikipedians ay ahaayeen kuwo yar oo heshiis ah, furan, oo damshiir leh marka loo eego kuwa kale,[170] inkastoo faallo dambe ay muujisay cillado waaweyn, oo ay ku jiraan in xogtu ay muujisay furfurnaan sare iyo in farqiga u dhexeeya kooxda kantaroolka iyo muunaduhu uu ahaa mid yar.[171] Sida ay sheegtay daraasad 2009 ah, waxaa jira "marag ka mid ah iska-caabinta sii kordheysa ee ka timaada bulshada Wikipedia ee ku saabsan nuxurka cusub".[172]
Kala duwanaanshaha
Dhowr daraasadood ayaa muujiyay in inta badan mutadawiciinta ku tabaruca Wikipedia ay yihiin rag. Natiijooyinka sahankii Wikimedia Foundation ee 2008 ayaa muujiyay in oo kaliya 13 boqolkiiba tafatirayaasha Wikipedia ay ahaayeen dumar.[173] Tani dhiaddeed, jaamacadaha inta badan Maraykanka waxay isku dayeen inay ku dhiirrigeliyaan dumarka inay noqdaan kuwo ku tabaruca Wikipedia.[174] Sidoo kale, inta badan jaamacadahan, oo ay ku jiraan Yale iyo Brown, waxay siiyeen dhibco kulliyadeed ardayda abuura ama tafatira maqaal la xiriira dumarka sayniska ama teknoolajiyada.[174] Andrew Lih, oo ah borofesoor iyo saynisyahan, wuxuu yiri sababta uu u moodayay in tirada ragga ku tabaruca ay aad uga badan tahay tirada dumarka waxay ahayd sababtoo ah u aqoonsiga mulkiile ahaan haweenay waxay u soo bandhigi kartaa qofka "dhaqan fool un oo cabsida leh".[175] Xogtu waxay muujisay in dadka Afrikaanka ah ay yihiin kuwo si yar loo ku muujiyay tafatirayaasha Wikipedia dhexdeeda.[176]
Noocyada Luuqadaha
Qaybinta 68,752,322 maqaallada ee noocyada luqadaha kala duwan (laga bilaabo Nofeembar 12, 2026)[177]
Waxaa hadda jira 348 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah (sidoo kale loogu yeero noocyada luqadaha, ama si fudud Wikipedias). Sida uu yahay Nofeembar 2026, lixda ugu waaweyn, iyadoo la kala horreeyo tirada maqaallada, waa [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], Cebuano, [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], iyo [[ Wikipedia|]] Wikipedias.[178] Wikipedia-ga saddexaad iyo kan labaad ee ugu waaweyn waxay ku leeyihiin boosaskooda bot-ka abuuraya maqaallada ee Lsjbot, kaas oo as of 2013[update] abuuray qiyaastii kala bar maqaallada ku jira Swedish Wikipedia, iyo inta badan maqaallada ku jira Cebuano iyo Waray Wikipedia. Labada dambe waa labada luqadood ee dalka Philippines.
Marka laga reebo lixda ugu sarreeya, laba iyo toban nooc oo kale oo Wikipedia ah ayaa leh in ka badan hal milyan oo maqaallo midkiiba ([[ Wikipedia|]], Waray-Waray, [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], iyo [[ Wikipedia|]]), todobo kale waxay leeyihiin in ka badan 500,000 oo maqaallo ([[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], [[ Wikipedia|]], iyo Romanian), 44 kale waxay leeyihiin in ka badan 100,000, iyo 82 kale waxay leeyihiin in ka badan 10,000.[179][178] Ka ugu weyn, Wikipedia Soomaaliga, waxay leedahay in ka badan 14168 kun oo maqaallo. As of Janaayo 2021[update] Wikipedia Soomaaliga waxay heshaa 48% taraafikada guud ee Wikipedia, iyadoo inta kalena ay u qaybsantaan luqadaha kale. Tobanka nooc ee ugu sarreeya waxay ka dhigan yihiin qiyaastii 85% taraafikada guud.[180]
- Noocyada ugu badan ee la daawado ee Wikipedia, 2008–2024
- Noocyada ugu badan ee la tafatiray ee Wikipedia, 2001–2024
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | ||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||
Maadaama Wikipedia ay ku saleysan tahay Shabakadda sidaas darteedna ay tahay mid caalami ah, dadka ku tabaruca nooca isla luqadda ah waxay isticmaali karaan lahjado kala duwan ama waxay ka iman karaan dalal kala duwan (sida kiiska nooca Soomaaliga).[182] Kala duwanaanshahani waxay keeni karaan xoogaa khilaafaad ah oo ku saabsan farqiga hingaadda ama dhibcaha aragtida.[183]
In kasta oo noocyada luqadaha kala duwan lala xiriiriyo siyaasadaha caalamiga ah sida "aragti dhexdhexaad ah", waxay ku kala duwan yihiin qaar ka mid ah dhibcaha siyaasadda iyo ku-dhaqanka, inta badan kuwa ugu caansan waa in sawirrada aan ahayn laga haysto rukhsad xor ah la isticmaali karo iyadoo la daliishanayo sheegashada fair use.[184][185] Nuxurka maqaallada ee ku saabsan mawduuca isla midka ah wuxuu si weyn ugu kala duwanaan karaa luqadaha u dhexeeya, iyadoo ku xiran ilaha ay isticmaalaan tafatirayaasha iyo arrimo kale.[186][187]
Jimmy Wales wuxuu ku tilmaamay Wikipedia "dadaal lagu abuurayo oo lagu qaybinayo ensiklabeediyo xor ah oo tayo sare leh oo suurtagal ah qof kasta oo meeraha jooga oo ku qoran luqadooda".[188] In kasta oo nooc kasta oo luqad ah uu u shaqeeyo si madaxbannaan, dadaallo qaar ayaa la sameeyaa si loo kormeero dhammaantood. Waxaa qayb ahaan isku dubarida Meta-Wiki, oo ah wiki-ga Wikimedia Foundation ee loogu talagalay ilaalinta dhammaan mashaariicdeeda (Wikipedia iyo kuwo kale).[189] Tusaale ahaan, Meta-Wiki waxay bixisaa tiroakoobyo muhiim ah oo ku saabsan dhammaan noocyada luqadaha ee Wikipedia,[190] waxayna ilaalisaa liiska maqaallada Wikipedia kasta ay tahay inay yeelato.[191] Liisku wuxuu khuseeyaa nuxurka aasaasiga ah iyadoo la eegayo mowduuca: taariikh nololeedka, taariikhda, juqraafiyada, bulshada, dhaqanka, sayniska, teknoolajiyada, iyo xisaabta.[191] Ma ahan mid naadir ah in maqaallada si adag ula xiriira luqad gaar ah aysan lahayn dhigooda nooc kale. Tusaale ahaan, maqaallada ku saabsan magaalooyinka yaryar ee Maraykanka waxaa laga yaabaa inay ku jiraan Soomaaliga oo keliya, xataa marka ay buuxiyaan shuruudaha caannimada ee mashaariicda kale ee luqadda Wikipedia.[192]

Maqaallada la turjumay waxay matalaan qayb yar oo ka mid ah maqaallada noocyada badankood, qayb ahaan sababtoo ah noocyadaas ma oggola turjumaad buuxda oo otomaatig ah oo maqaallada ah. Maqaallada laga heli karo in ka badan hal luqad waxay bixin karaan "interwiki links", kuwaas oo ku xiraya maqaallada dhigooda ah ee noocyada kale.[194][195]
Daraasad ay daabacday PLOS One 2005 waxay sidoo kale qiyaastay qaybta urursan ee tafatirka ee noocyada kala duwan ee Wikipedia ee ka yimid gobollada kala duwan ee adduunka, iyadoo lagu saleynayo wakhtiga maalinta. Waxay sheegtay in saamiga tafatirka ee ka yimid Waqooyiga Ameerika uu ahaa 51% Wikipedia Soomaaliga, iyo 25% Simple English Wikipedia.[193]
Tirada tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga
Maaj 1, 2014, The Economist, oo ku jirta maqaal cinwaankiisu ahaa "Mustaqbalka Wikipedia", ayaa soo xigatay falanqaynta isbeddelka ee ku saabsan xogta ay daabacday Wikimedia Foundation iyada oo sheegaysa in "tirada tafatirayaasha nooca luqadda Soomaaliga ay hoos u dhacday saddex meelood meel todobo sano gudahood."[196] Heerka ka bixitaanka ee tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga waxaa soo xigtay The Economist inuu si weyn ugu kala duwanaan karo tirakoobyada Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia). The Economist waxay sheegtay in tirada dadka ku tabaruca celcelis ahaan shan tafatireyn ama ka badan bishii ay ahayd mid joogto ah ilaa 2008 ee Wikipedia ee luqadaha kale, oo ahayd qiyaastii 42,000 tafatirayaal ah gudaha xuduudaha xilliyeed ee cidhiidhiga ah ee ku dhow 2,000 tafatirayaal sare ama hoos. Tirada tafatirayaasha firfircoon ee Wikipedia Soomaaliga, oo ay ku jirto barbardhig adag, waxaa lagu sheegay inay kor u kacday 2007 ilaa qiyaastii 50,000 oo ay hoos ugu dhacday 30,000 markii la bilaabay 2014.[196]
Barbardhig ahaan, falanqaynta isbeddelka ee Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) waxay muujineysaa guul ku wajahan haynta tafatirayaasha firfircoon iyadoo la adeegsanayo saldhig dib loo cusboonaysiin karo oo joogto ah, iyadoo tiradoodu ay tahay mid joogto ah oo ku dhow 24,000. Wax faallo ah lagama bixin taas oo ka mid ah heerarka siyaasadda tafatirka ee kala duwan ee ka yimid Wikipedia ee luqadaha kale (non-Somali Wikipedia) ay bixin lahayd beddel macquul ah oo loogu talagalay Wikipedia Soomaaliga si loo hagaajiyo heerarka ka bixitaanka tafatiraha ee Af-Soomaali Wikipedia.[196]
Soo Dhaweynta
Dhowr Wikipedians ayaa dhaleeceeyay xeer-nidaaminta weyn ee Wikipedia ee sii kordheysa, taas oo ka kooban in ka badan konton siyaasadood iyo ku dhowaad 150,000 oo eray as of 2014[update][197][151] Dhaleeceeyayaashu waxay sheegeen in Wikipedia ay muujineyso eex nidaamyeed. Sannadkii 2010, qoraa iyo suxufi Edwin Black ayaa ku tilmaamay Wikipedia mid ka kooban "run, bar-run, iyo xoogaa been ah".[198] Maqaallada ku jira The Chronicle of Higher Education iyo The Journal of Academic Librarianship ayaa dhaleeceeyay siyaasadda miisaanka aan habboonayn ee Wikipedia, iyaga oo ku soo gabagabeeyey in Wikipedia aan si cad loogu talagelin inay bixiso macluumaad sax ah oo ku saabsan mawduuc, balse ay diiradda saarto dhammaan aragtiyaha waaweyn ee ku saabsan mawduuca, siiso fiiro gaar ah kuwa yar, oo abuurta ka tagitaan taas oo horseedi karta aaminsanaan been ah oo ku saleysan macluumaad aan dhammaystirnayn.[199][200][201]
Suxufiyiinta Oliver Kamm iyo Edwin Black ayaa ku eedeeyay (2010 iyo 2011, siday u kala horreeyaan) in maqaallada ay ku badan yihiin codadka ugu sarreeya uguna adag, badanaaba koox wadata "ul ay ku shaqeystaan" oo ku saabsan mawduuca.[198][202] Maqaal 2008 lagu daabacay joornaalka Education Next ayaa ku soo gabagabeeyey in il ahaan ku saabsan mawduucyada muranka dhaliya, Wikipedia ay ku jirta gacanta lagu maamuli karo iyo spin.[203] Sannadkii 2020, Omer Benjakob iyo Stephen Harrison waxay xuseen in "Wararka warbaahinta ee Wikipedia ay si weyn isu beddeleen labaatankii sano ee la soo dhaafay: mar waxaa loo arkayay mid maskaxiyan ah, haddana waxaa lagu ammaanay 'godka ugu dambeeya ee xaqiiqada la wadaago' ee internetka."[204]
Shabakadaha wararka iyo dadka faallooyinka bixiya ee badan ayaa ku eedeeyay Wikipedia inay leedahay eex fikradeed. Febraayo 2021, Fox News waxay ku eedeysay Wikipedia inay nadiifinayso shuuciyadaha iyo hantiwadaagayaasha isla markaana ay leebahay eex "garabka bidix" ah oo aad u badan.[205] Larry Sanger, oo ka mid ahaa aasaasayaasha Wikipedia oo ka tagay Wikipedia 2002 si uu u aasaaso shabakado tartamaya, ayaa sheegay in Wikipedia ay noqotay "propaganda" loogu talagalay "dhismaha" garabka bidix ee u janjeera isla markaana uu ka digay in aan mar dambe lagu luuqayn kan goobta.[206][207] Sannadkii 2022, libertarian John Stossel ayaa ku dooday in Wikipedia, oo ah goob uu lacag ku taageeray mar, ay u muuqatay mid si tartiib tartiib ah u qaadatay leexasho weyn oo xagga eexda ah oo ku wajahan bidixda siyaasadeed, gaar ahaan mowduucyada siyaasadeed.[208] Daraasadaha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia (iyo gaar ahaan Wikipedia Soomaaliga) ay leedahay "eex dhaqameed reer galbeedka" ama "eex Eurocentric", iyada oo ku celinaysa, sida ay sheegto Anna Samoilenko, "eexda la mid ah ee laga helo 'munaaradda foolmaroodiga' ee taariikh nololeedka tacliinta." Carwil Bjork-James waxay soo jeedinaysaa in Wikipedia ay raaci karto qaabka kala duwanaanshaha ee aqoonta casriga ah iyadoo Dangzhi Zhao ku baaqayo in la "gumeysi-tirro" Wikipedia si loo yareeyo eexda ka timaada tafatirayaasha ragga cad ee fikradaha adag wata.[209]
Bishii Maajo 2026, boqolaal ka mid ah tatifirayaasha Wikipedia ayaa ku hanjabay inay shaqo-joojin sameynayaan ka dib markii WMF ay shaqada ka eriday Brooke Vibber, oo ah horumariye ku tabarucay sofweerka MediaWiki tan iyo 2003 isla markaana hore uga soo shaqeeyay sarkaal maamule tignoolajiyadeed oo u horreeyay WMF.[210] Intaa waxaa dheer, hal toddobaad ka dib markii la eriday Vibber, WMF waxay shaqada ka eriday lix shaqaale ah iyadoo xireysa kooxdeeda Community Tech, taasoo sii hurisay shaqo-joojinta iyo dadaalka ururinta shaqaalaha.[211] Maamulayaasha WMF waxay sheegeen in shaqaalaha Community Tech ay codsan karaan jagooyin kala duwan oo ka tirsan ururka, in habka rabitaanka dib loo habeyn doono, iyo in WMF ay aqoonsan doonto urur shaqaale oo hela taageerada inta badan ee shaqaalaha. Dhaleeceeyayaashu waxay xuseen in WMF ay si dadweyne ah u liis gareysay shaqooyin horumariye oo ka yar tirada shaqaalaha ay shaqada ka eriday.[210][212] Codsi muujinaya taageerada ururka Wiki Workers United (WWU) iyo diyaar u ahaanshaha in la galo shaqo-joojin waxaa saxiixay in ka badan 1050 xubnood oo bulshada ka tirsan laga bilaabo Juun 15, 2026.[213]
Saxnaanta Nuxurka
| External audio | |
|---|---|
Maqaallada loogu talagalay ensiklabeediyeyaasha dhaqameed sida Encyclopædia Britannica waxaa qora khubaro, taasoo siineysa ensiklabeediyeyaashaas sumcad ay ku leeyihiin saxnaanta.[214] Si kastaba ha ahaatee, dib-u-eegis ay sameeyeen asxaabtu 2005 oo ku saabsan afartan iyo laba shay oo saynis ah oo ku kala jira Wikipedia iyo Encyclopædia Britannica oo ay daabacday joornaalka sayniska Nature ayaa ka helay farqi yar oo ku saabsan saxnaanta, waxayna ku soo gabagabeeyeen in "sheyga sayniska ee celceliska ah ee Wikipedia uu ka kooban yahay ilaa afar cilmi-khaldan; Britannica, ku dhowaad saddex."[215]
Dadka kale waxay kor u qaadeen dhaleeceyn la mid ah.[216] Natiijooyinka ay soo saartay Nature waxaa ku murmay Encyclopædia Britannica,[217][218] iyo iyada oo laga jawaabayo, Nature waxay bixisay jawaab celin ku saabsan dhibcaha ay kor u qaadday Britannica.[219] Marka laga reebo khilaafka dhibic-ka-dhibic ee u dhexeeya labadan dhinac, dadka kale waxay baareen cabbirka muunadda iyo habka xulashada ee lagu adeegsaday dadaalka Nature, waxayna soo jeediyeen "naqshad daraasadeed oo cilladaysan" (ee xulashada gacanta ee Nature ee maqaallada, qayb ahaan ama guud ahaan, marka la barbar dhigo), maqnaanshaha falanqaynta tirakoobka (tusaale, ee xadka kalsoonida ee la weriyay), iyo la'aanta "awoodda tirakoobka" ee daraasadda (sida, sababtoo ah cabbirka muunadda yar, 42 ama 4 × 101 maqaallo la barbar dhigay, marka loo eego cabbirrada go'an ee >105 iyo >106 ee Britannica iyo Wikipedia Soomaaliga, siday u kala horreeyaan).[220]
Natiijo ahaan qaabdhismeedka furan, Wikipedia "ma ballanqaadeyso ansaxnimada" nuxurkeeda, maadaama aysan jirin cid si dhab ah mas'uul uga ah sheegasho kasta oo ka muuqata.[221] Walaacyo ayaa waxaa soo saaray PC World 2009 oo ku saabsan la'aanta mas'uuliyadda taas oo ka dhalata magac-la'aanta isticmaaleyaasha, gelinta macluumaad beenta ah,[222] burburinta, iyo dhibaatooyin la mid ah. Legal Research in a Nutshell (2011), waxay u adeegsataa Wikipedia "il guud" taas oo "noqon karta faa'iido dhab ah" marka "lagu soo degdegayo sharciga maamulaya xaalad" iyo, "inkasta oo aanay ahayn mid rasmi ah, waxay bixin kartaa xaqiiqada aasaasiga ah iyo sidoo kale hage u noqota ilo qoto dheer."[223]
Dhaqaaleyahan Tyler Cowen wuxuu qoray: "Haddii ay tahay inaan qiyaaso haddii Wikipedia ama maqaalka joornaalka ee dhaqaalaha la eegay uyahay mid run ah ka dib fikrad aan dheerayn, waxaan dooran lahaa Wikipedia." Wuxuu ku faallooday in ilaha dhaqameed ee qaar ee aan sheeko-khayaalka ahayn ay la dhibtoonayaan eex nidaamyeed, natiijooyinka cusubna, sida uu qabo, si xad dhaaf ah loogu soo warranaa maqaallada joornaalka, sidoo kalena macluumaadka khuseeya waa laga tagaa wararka. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu sidoo kale ka digayaa in khaladaadka inta badan laga helo goobaha internetka iyo in aqoonyahannada iyo khubaradu ay tahay inay feejignaadaan sidii ay u sixi lahaayeen.[224] Amy Bruckman waxay ku dooday in, sababtoo ah tirada dadka dib-u-eegista sameeya, "nuxurka bogga caanka ah ee Wikipedia waa dhab ahaantii nooca ugu kalsoonida badan ee macluumaad abid la abuuray."[225] Bishii Sebtembar 2022, suxufiga The Sydney Morning Herald Liam Mannix ayaa xusay in: "Ma jirto sabab loo filayo in Wikipedia ay noqoto mid sax ah... Oo weliba way tahay." Mannix wuxuu intaas ku daray isagoo ka wada hadlay dhowr daraasadood oo caddeeyey in Wikipedia ay guud ahaan tahay mid lagu kalsoonaan karo sida Encyclopædia Britannica, isagoo soo koobaya in "...in la jeediyo dhabarka ilaa ilkan cajiibka ah waa... mid yar oo daciif ah."[226]
Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in qaabka furan ee Wikipedia iyo la'aanta ilaha habboon ee macluumaadka inta badan ay ka dhigayaan mid aan lagu kalsoonaan karin.[227] Faallo-bixiyeyaasha qaar ayaa soo jeedinaya in Wikipedia ay noqon karto mid lagu kalsoonaan karo, laakiin in kalsoonida maqaal kasta aanay caddayn.[228] Tafatirayaasha shaqada tixraaca dhaqameed sida Encyclopædia Britannica ayaa su'aal geliyay farsamada mashruuca iyo heerkiisa maadaama uu yahay ensiklabeediyo.[229] Aasaasaha Wikipedia Jimmy Wales ayaa sheegay in Wikipedia ay si weyn uga fogaatay dhibaatada "wararka beenta ah" sababtoo ah bulshada Wikipedia waxay si joogto ah uga doodaysaa tayada ilaha maqaallada.[230]
| External videos | |
|---|---|
Qaab-dhismeedka furan ee Wikipedia wuxuu si dabiici ah uga dhigayaa bartilmaameed fudud trollelada internetka, spam-ka, iyo noocyada kala duwan ee u doodista lacagaha ee loo arko inay ka soo horjeedaan ilaalinta ensiklabeediyada khadka ah ee dhex-dhexaadka ah oo la xaqiijin karo.[107][232] Iyadoo laga jawaabayo tafatirka u doodista ee la bixiyo iyo arrimaha tafatirka ee aan la shaacin, Wikipedia waxaa lagu soo warramay maqaal ku jira The Wall Street Journal inay xoojisay xeerarkeedii iyo sharciyadeedii ka dhanka ahaa tafatirka aan la shaacin.[233] Maqaalku wuxuu sheegay: "Laga bilaabo Isniinta [laga bilaabo taariikhda maqaalka, Juun 16, 2014], isbeddellada shuruudaha isticmaalka Wikipedia waxay u baahan doonaan qof kasta oo lacag la siiyo si uu u tafatiro maqaallada inuu shaaciyo heshiiskaas. Katherine Maher, oo ah sarkaalka sare ee isgaarsiinta ee aan faa'iido doonka ahayn ee Wikimedia Foundation, ayaa tiri isbeddellada waxay wax ka qabanayaan dareenka ka dhex jira tafatirayaasha mutadawiciinta ah ee ah 'ma nihin adeeg xayeysiis ah; waxaan nahay ensiklabeediyo.'"[233][234][235][236][237] Arrimahan, iyo kuwo kale, waxaa lagu caayay ilaa tobankii sano ee ugu horreeyay ee Wikipedia, gaar ahaan waxaa sameeyay Stephen Colbert oo ka tirsanaa The Colbert Report.[238]
Qiimo-dhaca Tacliinta
Macallimiinta jaamacadaha qaar ayaa ka niyad jabiya ardayda inay ka soo xigtaan ensiklabeediyada kasta shaqada tacliinta, iyagoo doorbida ilaha koowaad;[239] qaar ayaa si gaar ah u mamnuuca xigashooyinka Wikipedia.[240][241] Wales wuxuu ku adkeeyaa in ensiklabeediyeyaasha nooc kasta ha ahaatee aanay inta badan ku habboonayn in loo isticmaalo ilo la soo xigan karo, mana aha in lagu tiirsanaado sidii kuwo rasmi ah.[242] Wales mar (2006 ama ka hor) wuxuu sheegay inuu helo ku dhowaad toban iimayl usbuuc kasta oo ka yimaada ardayda leh waxay ka heleen dhibco xun warqadaha sababtoo ah waxay ka soo xigteen Wikipedia; wuxuu u sheegay ardayda inay heleen wixii ay mudnaayeen. "Ilaah baan ku dhaartaye, waxaad ku jirtaa kulliyad; ha ka soo xigan ensiklabeediyada," ayuu yiri.[243]
Febraayo 2007, maqaal ku jira wargeyska The Harvard Crimson ayaa weriyay in qaar ka mid ah borofisoorada jaamacadda Harvard University ay ku darayeen maqaallada Wikipedia syllabiyadooda, inkasta oo aan la ogeyn in maqaallada ay isbedeli karaan.[244] Juun 2007, Michael Gorman, oo ahaa madaxii hore ee American Library Association, ayaa cambaareeyay Wikipedia, oo ay la socoto Google, isagoo sheegay in aqoonyahannada taageera isticmaalka Wikipedia ay yihiin "dhigaha maskaxda ee nafaqeeyaha oo ku talinaya cunto joogto ah oo ah Big Macs oo wata wax walba".[245]
Daraasad cilmi-baaris 2000 lagu daabacay Studies in Higher Education ayaa ku dooday in Wikipedia lagu dabaqi karo "fasalka la rogay" ee tacliinta sare, oo ah qaab waxbarasho oo ardaydu ay wax ku bartaan ka hor inta nahay iman fasalka oo ay ku dabaqaan hawlaha fasalka. Kooxda tijaabada ah waxaa la faray inay wax bartaan ka hor fasalka oo ay helaan jawaab celin degdeg ah ka hor inta aan la gelin (qaabka fasalka la rogay), halka kooxda kantaroolka la siiyay tilmaamo toos ah fasalka dhexdiisa (qaabka fasalka caadiga ah). Kooxaha waxaa la faray inay si wada jir ah u horumariyaan maqaallada Wikipedia, kuwaas oo lagu qiimayn doono tayada ka dib daraasadda. Natiijooyinka waxay muujiyeen in kooxda tijaabada ah ay soo saartay maqaallo Wikipedia ah oo badan oo ay heleen dhibco sarreeya oo tayo leh. Daraasadda ayaa ku soo gabagabeysay in waxbarashada Wikipedia ee fasallada la rogay ay ka waxtar badnayd marka loo eego fasallada caadiga ah, iyadoo muujineysa in Wikipedia loo isticmaali karo qalab waxbarasho oo ku jira tacliinta sare.[246]
Macluumaadka Caafimaadka
March 5, 2014, Julie Beck, oo u qoraysay majalladda The Atlantic maqaal cinwaankiisu ahaa "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia", ayaa sheegtay in "Konton boqolkiiba dhakhaatiirtu ay ka raadiyaan xaaladaha goobta (Wikipedia), qaar kalena ay iyagu wax ka beddelaan maqaallada si ay u hagaajiyaan tayada macluumaadka la heli karo."[247] Beck waxay sii wadday in ay faahfaahiso maqaalkan barnaamijyada cusub ee Amin Azzam ee University of San Francisco si ay u bixiyaan koorsooyinka dugsiga caafimaadka ardayda caafimaadka si ay u bartaan sida loo tafatiro oo loo hagaajiyo maqaallada Wikipedia ee ku saabsan arrimaha la xiriira caafimaadka, iyo sidoo kale barnaamijyada xakamaynta tayada gudaha ee ka dhex jira Wikipedia ee ay soo agaasimeen James Heilman si loo hagaajiyo koox ka kooban 200 oo maqaallo caafimaad ah oo muhiimad dhexe u leh caafimaadka ilaa heerka ugu sarreeya ee Wikipedia ee maqaallada iyadoo la adeegsanayo hannaanka qiimaynta asxaabta ee Maqaalka Muuqda iyo Maqaalka Wanaagsan.[247] May 7, 2014, maqaal daba-galka ah ee The Atlantic oo cinwaankiisu ahaa "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?", Julie Beck waxay soo xiganaysaa James Heilman oo ka tirsan WikiProject Medicine isagoo leh: "Kaliya sababtoo ah tixraac waa mid ay dib-u-eegis ku sameeyeen asxaabtu macnaheedu maaha inay tahay tixraac tayo sare leh."[248] Beck waxay ku dartay in: "Wikipedia ay leedahay hannaankeeda dib-u-eegista asxaabta ka hor intaan maqaallada loo kala saarin 'wanaagsan' ama 'muuqda'. Heilman, oo ka qaybqaatay hannaankaas hore, wuxuu leeyahay 'in ka yar hal boqolkiiba' maqaallada caafimaadka ee Wikipedia ayaa ka gudbay."[248]
Daboolida mowduucyada iyo eexda nidaamyeed
Wikipedia waxay doonaysaa inay abuurto soo koobid dhammaan aqoonta bini'aadamka oo ah qaab ensiklabeediyo online ah, iyadoo mowduuc kasta lagu daboolayo si ensiklabeediyo ah hal maqaal. Maadaama ay leedahay terabytes oo meel disk ah, waxay yeelan kartaa mowduucyo aad uga badan kuwa ay dabooli karto ensiklabeediyo kasta oo daabacan.[249] Xaddiga saxda ah iyo qaabka daboolida ee Wikipedia ayaa si joogto ah loogu eegaa tafatirayaasheeda, khilaafaadkuna ma ahan kuwo naadir ah (eeg deletionism and inclusionism).[250][251] Wikipedia waxay ka kooban tahay agab ay dadka qaar u arki karaan mid la diidi karo, xun, ama qaawan.[252] Siyaasadda "Wikipedia ma laha faafreeb" mararka qaardood waxay caddaysay inay tahay mid muran dhalisa: 2008, Wikipedia waxay diiday codsi online ah oo ka dhan ahaa ku daridda sawirrada Muxammed ee nooca Soomaaliga ee maqaalka Muhammad, iyadoo daliishanaysa siyaasaddan.[253] Joogitaanka waxyaabaha qaawan, oo ay la socdaan agabka xasaasiga ah ee dhanka siyaasadda iyo diinta ee Wikipedia ayaa horseeday in faafreeb lagu sameeyo maamulada qaranka ee Shiinaha[254] iyo Pakistan,[255] dalal kale dhexdood.[256][257][258]
Barnaamijkeeda "Wikipedia Loves Libraries", Wikipedia waxay la gashay iskaashi maktabado dadweyne oo waaweyn sida New York Public Library for the Performing Arts si loo ballaariyo daboolideeda mowduucyada iyo maqaallada aan la filanin.[259] Daraasad 2011 ay sameeyeen cilmi-baarayaal ka tirsan University of Minnesota waxay muujisay in tafatirayaasha labka iyo dheddigga ay diiradda saaraan mowduucyo daboolid oo kala duwan. Waxaa jiray urursanaan weyn oo dheddig ah qaybta "dadka iyo fanka", halka raggu ay diiradda saaraan "juqraafiyada iyo sayniska".[260] Faallo ku jirtay The Guardian 2014 ayaa sheegtay in dadaal badan la geliyay bixinta tixraacyada liiska jilaayaasha filimada qaawan ee dheddigga ah marka loo eego liiska qorayaasha dumarka ah.[261]
Eexaha Nidaamyeed
Siyaasadaha Wikipedia waxay xaddidi karaan "awoodeeda ay si dhab ah ugu matali karto aqoonta caalamiga ah". Tusaale ahaan, Wikipedia waxay u tixgelisaa ilaha la daabacay oo keliya inay yihiin kuwo lagu kalsoonaan karo. Aqoonta afka ah ee dhaqamada Asalka ah mar walba laguma muujiyo daabacaadda. Mowduucyada la takoorey sidoo kale waxay u badan yahay inay ka maqnaadaan daboolin muhiim ah oo ku jirta ilaha la kalsoonaan karo. Nuxurka Wikipedia Sidaas darteed wuxuu ku xaddidan yahay natiijada eexaha nidaamyeed ee waaweyn.[262]
Daraasaadka tacliimeed ee Wikipedia waxay muujiyeen in tafatiraha celceliska ah ee Wikipedia Soomaaliga uu yahay nin caddaan ah oo aqoon leh, u janjeera tignoolajiyada, da'diisu tahay 15–49, kana soo jeeda dal horumaray, oo inta badan Masiixi ah.[263] Aragtida u dhiganta (POV) waa mid si xad dhaaf ah loo matelay.[264][265] Eexdan nidaamyeed ee tirakoobka tafatiraha waxay keentaa eex dhaqameed, eex jinsi, iyo eex juqraafi.[266][267] Waxaa jira laba nooc oo waaweyn oo eex ah, kuwaas oo ah dhab ah (marka mowduuc laga tago) iyo cad (marka POV gaar ah si xad dhaaf ah loogu matalo maqaal ama tixraacyo dhexdiisa).[264]
Qiimaynta tacliimeed ee anshaxa u dhexeysa ee maqaallada Wikipedia waxay ogaatay in inkasta oo maqaallada ay inta badan yihiin kuwo sax ah oo ka madax bannaan macluumaad khaldan, haddana badanaa ma dhammaystirna mana soo bandhigaan dhammaan aragtiyaha oo wata aragti dhex-dhexaad ah.[266] Sannadkii 2011, Wales wuxuu sayay in sinnaan la'aanta dabooliddu ay tahay muraayad muujinaysa tirakoobka tafatirayaasha, isagoo tusaale u soo qaatay "taariikh nololeedyada dumarka caanka ah ee taariikhda ku jira iyo arrimaha ku xeeran daryeelka carruurta hore".[46] Maqaalkii Oktoobar 22, 2013 ee Tom Simonite ee ka tirsanaa Technology Review ee MIT oo cinwaankiisu ahaa "The Decline of Wikipedia" wuxuu ka hadlay saamaynta eexda nidaamyeed iyo soo dabcinta siyaasadda ee ku wajahan isbeddelka hoos u dhaca ee tirada tafatirayaasha.[47]
Cilmi-baaris ay sameeyeen Mark Graham oo ka tirsan Oxford Internet Institute 2009 waxay muujisay in qaybinta juqraafiyadeed ee mowduucyada maqaallada ay tahay mid aan sinnayn, iyadoo Afrika ay tahay tan ugu yar ee la matelay.[268] Inta u dhexeysa 30 nooc oo luqadood ah oo Wikipedia ah, maqaallada taariikhiga ah iyo qaybaha waa kuwo reer Yurub u jeeda oo diiradda saaraya dhacdooyinkii ugu dambeeyay.[269]
Nuxurka Muuqda ee Qaawan
Wikipedia waxaa loo dhaleeceeyay in loo oggolaado macluumaadka ku saabsan nuxurka garaafka ah.[270] Maqaallada muujinaya waxa ay dhaleeceeyayaashu ku tilmaameen nuxur aan la aqbali karin (sida saxaro, mayd, guska bini'aadamka, xubinta taranka dheddigga, iyo qaawan) waxay ka kooban yihiin sawirro garaaf ah iyo macluumaad faahfaahsan oo si sahlan uga heli kara qof kasta oo haysta internetka, oo ay ku jiraan carruurta.[271] Goobta also waxaa ku jira nuxur galmo sida sawirro iyo muuqaallo is-kicin iyo biyo-bax, sawirro u janjeera xayawaanka, iyo sawirro ka yimid filimada pornography-ga adag ee maqaalladeeda. Sidoo kale waxay leedahay sawirro carruur ah oo aan lahayn dhar oo aan ahayn kuwa galmada.[272]
Maqaalka Wikipedia ee ku saabsan Virgin Killer—album 1976 ah oo ka yimid kooxda rock-ga Jarmalka Scorpions—wuxuu leeyahay sawir ka mid ah daboolka asalka ah ee albumka, kaas oo muujinaya gabadh yar oo aan qaangaarin oo qaawan. Daboolkii la sii daayay ee asalka ahaa wuxuu keenay muran waxaana lagu beddelay dalal qaar. Diseembar 2008, helitaanka maqaalka Wikipedia Virgin Killer waxaa xiray afar maalmood inta badan bixiyeyaasha adeegga internetka ee Boqortooyada Midowday ka dib markii Internet Watch Foundation (IWF) ay go'aansatay in daboolka albumku uu ahaa sawir aan habboonayn oo sharci-darro ah kuna dartay URL-ka maqaalka "liiska madow" ee ay siiso bixiyeyaasha adeegga internetka ee Britain.[273]
Abriil 2010, Sanger wuxuu warqad u qoray Xafiiska Baaritaanka Federaalka (FBI), isagoo soo bandhigaya walaaciisa ah in laba qaybood oo sawirro ah oo ku jira Wikimedia Commons ay ka kooban yihiin sawirro qaawan oo carruur ah, isla markaana ay jebinayaan sharciga akhlaaq xumada federaalka Mareykanka.[274][275] Sanger dambe wuxuu caddeeyay in sawirrada, oo la xiriiray jeclaysiga carruurta iyo mid ku saabsan lolicon, aanay ahayn carruur dhab ah, laakiin wuxuu sheegay inay ahaayeen "matalaadaha aragtiyeed ee xun ee xadgudubka galmada ee carruurta", iyada oo hoos imaanaysa Sharciga Ilaalinta ee 2003 (PROTECT Act).[276] Sharcigani wuxuu mamnuucayaa pornografi-ga carruurta ee sawirrada ah iyo sawirrada kartoonada iyo sawirrada carruurta ee ah kuwo xun marka loo eego sharciga Mareykanka.[276] Sanger sidoo kale wuxuu muujiyay walaac ku saabsan helitaanka sawirrada Wikipedia ee dugsiyada dhexdiisa.[277]
Afhayeenka Wikimedia Foundation Jay Walsh ayaa si adag u diiday eedeynta Sanger,[278] isagoo leh Wikipedia ma lahayn "agab aan u aragno inuu yahay mid sharci-darro ah. Haddii aan haysan lahayn, waanu ka saari lahayn."[278] Ka dib cabashadii ka timid Sanger, Wales wuxuu tirtiray sawirrada galmada iyadoon la tashan bulshada. Ka dib markii tafatirayaasha mutadawiciinta ah ay ku doodeen in go'aanka la qaatay si degdeg ah, Wales wuxuu si ikhtiyaari ah uga tanaasulay qaar ka mid ah awoodaha uu haystay qayb ka mid ah xaaladdiisa aasaasaha. Wuxuu ku qoray fariin ku socota liiska iimaylka ee Wikimedia Foundation in falkan uu ahaa "iyadoo la eegayo danaha dhiirigelinta wadahadalkan inuu noqdo mid ku saabsan arrimaha dhabta ah ee falsafada/nuxurka, halkii ay ka noqon lahayd aniga iyo sida aan u dhaqmay si degdeg ah".[279] Dhaleeceeyayaasha, oo ay ku jiraan Wikipediocracy, ayaa ogaaday in badan oo ka mid ah sawirrada qaawan ee laga tirtiray Wikipedia ilaa 2010 ay dib u soo muuqdeen.[280]
Qarinshada Xogta Shakhsiga ah
Hal walaac oo sir ah ku saabsan kiiska Wikipedia wuxuu khuseeyaa xuquuqda qofka ee ah inuu ahaado muwaadin gaar ah halkii uu ka noqon lahaa qof dadweyne ah indhaha sharciga.[281][j] Waa dagaal u dhexeeya xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon meelaha internetka iyo xuquuqda lagu noqon karo mid aan la aqoon nolosha dhabta ah. Siyaasadda sirta ee Wikimedia Foundation waxay leedahay, "waxaan aaminsanahay inaadan bixin inta badan macluumaadka shakhsiga ah si aad uga qaybqaadato dhaqdhaqaaqa aqoonta xorta ah", waxayna sheegaysaa in "macluumaadka shakhsiga ah" la wadaagi karo "Sababo sharci darro ah", "Si Loogu Ilaaliyo Adiga, Naftaada & Dadka Kalena", ama "Si loo Fahmo & Tijaabiyo".[282]
Jannaayo 2006, maxkamad Jarmal ah waxay amar ku bixisay in German Wikipedia la xiro gudaha Jarmalka sababtoo ah waxay sheegtay magaca buuxa ee Boris Floricic, aka "Tron", oo ahaa haker dhintay. Febraayo 9, 2006, amarka ka dhanka ahaa Wikimedia Deutschland waa la rogey, iyadoo maxkamaddu ay diiday fikradda ah in xuquuqda sirta ee Tron ama tan waalidkiis la jebinayay.[283]
Wikipedia waxay leedahay "Volunteer Response Team" oo isticmaasha Znuny, oo ah softweer bilaash ah oo furan oo ka yimid OTRS[284] si loo maareeyo waydiimaha iyadoon la shaacin aqoonsiga dhinacyada lugta ku leh. Tan waxaa loo isticmaalaa, tusaale ahaan, xaqiijinta ogolaanshaha isticmaalka sawirrada shakhsi ahaaneed iyo warbaahinta kale ee mashruuca.[285]
Dhamaadkii Abriil 2023, Wikimedia Foundation waxay ku dhawaaqday in Wikipedia aysan u hoggaansami doonin wax xaqiijin ah oo da'da ah oo laga yaabo inay u baahato sharciga Online Safety Bill ee UK. Rebecca MacKinnon oo ka tirsan Wikimedia Foundation waxay sheegtay in hubinta noocaas ah ay ka hor imaanayso ballanqaadka shabakadda ee ururinta xogta ugu yar ee ku saabsan dadka ku tabaruca iyo akhristayaasheeda.[286]
Takoorka Jinsiga
Wikipedia waxaa lagu sifeeyay 2015 inay hoy u tahay dhaqanka garoonka dagaalka ee takooridda jinsiga iyo dhibaataynta.[287][288] Dulqaadka la dareemay ee luqadda cayda ah wuxuu ahaa sabab la soo bandhigay 2013 oo keentay farqiga jinsiga ee tafatirayaasha Wikipedia.[289] Munaasabadaha tafatirka ayaa la qabtay si loo dhiirrigeliyo tafatirayaasha dheddigga ah loona kordhiyo daboolidda mowduucyada dumarka.[290]
Bishii Maajo 2018, tafatiraha Wikipedia ayaa diiday maqaal la soo gudbiyay oo ku saabsan Donna Strickland sababtoo ah la'aanta daboolin warbaahinta dhexdeeda.[291][292] Shan bilood ka dib, Strickland waxay ku guuleysatay Abaaraha Nobel ee Fiisikisaka "hal-abuuro cusub oo ku saabsan aagga fiisikisaka leysarka", iyada oo noqotay haweeneydii saddexaad ee abid hesha abaalmarinta.[292][293] Kahor inta aysan ku guuleysan abaalmarinta, xuska kaliya ee Strickland ee Wikipedia wuxuu ku jiray maqaalka ku saabsan gacankaryaha iyo ku-guuleystaha lammaanaha ah ee abaalmarinta Gérard Mourou.[292] Ka-saariddeeda Wikipedia waxay horseeday eedeymo ku saabsan takooridda jinsiga, laakiin Corinne Purtill oo u qoraysa Quartz ayaa ku dooday in "ay sidoo kale cashar tilmaamaya halisaha eexda jinsiga ee warbaahinta, iyo cawaaqibta ballaaran ee matalaad la'aanta."[294] Purtill waxay arrinta dusha saaraysaa eexda jinsiga ee daboolida warbaahinta.[294]
Sahan dhammaystiran oo 2008 ah, oo la daabacay 2016, oo ay sameeyeen Julia B. Bear oo ka tirsan Kulliyadda Ganacsiga ee Stony Brook University iyo Benjamin Collier oo ka tirsan Carnegie Mellon University ayaa ogaaday kala duwanaansho weyn oo jinsiga ah oo ku saabsan kalsoonida khibradda, raaxo-darrada tafatirka, iyo jawaabta celceliska naqdiyaha. "Haweenku waxay soo sheegeen kalsooni yar oo ku saabsan khibradooda, waxay muujiyeen raaxo-darro weyn oo ku saabsan tafatirka (oo inta badan ku lug leh khilaaf), waxayna soo sheegeen jawaab celin taban oo dheeraad ah marka loo eego ragga."[295]
Nine Theses
"Nine Theses" waxay tilmaamaysaa soo jeedin dib-u-habeyn oo uu daabacay Larry Sanger Oktoob 2025. Sanger's Nine Theses ee ku saabsan Wikipedia waxay soo bandhigaysaa qiimeyn naqdi ah iyo ajandaha dib-u-habeynta ee Wikipedia. Soo jeedintu waa qayb ka mid ah dadaalkiisa ballaaran ee wax looga qabanayo waxa Sanger u arko inay yihiin arrimo nidaamyeed oo ka dhex jira Wikipedia, kuwaas oo ay ka mid yihiin eex fikradeed, daahfurnaan la'aan ku jirta hab-maamuuska tafatirayaasha, iyo habraac go'aan-qaadasho oo ku saleysan is-afgarad oo aan waxtar lahayn.[296][297]
Howlgalka
Wikimedia Foundation iyo Dhaqdhaqaaqyada Xiriirka La Leh

Wikipedia waxaa martigeliya oo maalgeliya Wikimedia Foundation, oo ah hay'ad aan faa'iido doon ahayn oo sidoo kale maamusha mashaariicda la xiriira Wikipedia sida Wiktionary iyo Wikibooks.[298] Hay'addu waxay ku tiirsan tahay tabarucaadka dadweynaha iyo deeqaha si ay u maalgeliso hawlgalkeeda.[299][300] Foomka 990 ee Adeegga Dakhliga Gudaha ee hay'adda ee 2020 wuxuu muujinayaa dakhli dhan $124.6 milyan iyo kharash dhan ku dhowaad $112.2 milyan, iyadoo hantidu ay tahay qiyaastii $191.2 milyan iyo deyn dhan ku dhowaad $11 milyan.[301]
Bishii Maajo 2014, Wikimedia Foundation waxay u magacowday Lila Tretikov agaasimaha fulinta ee labaad, iyada oo la wareegaysa Sue Gardner.[302] The Wall Street Journal ayaa werisay Maajo 1, 2014, in khibradda tignoolajiyada macluumaadka ee Tretikov, ee ka timid sanadadeeda Jaamacadda California ay siinaysaa Wikipedia Soomaaliga fursad ay ku horumariso jihooyin aad u urursan oo uu hagayo bayaankeeda mowqifka ah ee soo noqnoqday oo ah, "Macluumaadka, sida hawada, wuxuu doonayaa inuu noqdo mid xor ah."[303][304] Isla maqaalkii Wall Street Journal ayaa weriyay jihooyinka horumarinta ee ku saleysan waraysi la yeeshay afhayeenka Jay Walsh ee Wikimedia, kaasoo "sheegay in Tretikov ay wax ka qaban doonto arrintaas (tafatirka u doodista ee la bixiyo) mudnaan ahaan. 'Waxaan si dhab ah ugu riixeynaa dhanka daahfurnaan dheeraad ah... Waxaan xoojineynaa in tafatirka u doodista ee la bixiyo aan la soo dhoweyn.' Hindisayaasha lagu lug yeesho kala duwanaansho weyn oo tabarucaad ah, taageero mobayl oo wanaagsan oo Wikipedia Soomaaliga ah, qalab cusub oo juqraafi ah si loo helo nuxurka maxalliga ah si sahlan, iyo qalab badan oo loogu talagalay isticmaaleyaasha adduunka labaad iyo saddexaad sidoo kale waa mudnaanaha," ayuu yiri Walsh.[303]
Ka dib bixitaankii Tretikov ee Wikipedia Soomaaliga sababtoo ah arrimaha ku saabsan adeegsiga sifooyinka "ilaalinta sare" ee noocyada luqadaha qaar ee Wikipedia ay qaateen,[305] Katherine Maher waxay noqotay agaasimaha fulinta ee saddexaad ee Wikimedia Foundation bishii Juun 2016.[306] Maher waxay sheegtay in mid ka mid ah mudnaanteeda uu noqon doono arrinta dhibaataynta tafatiraha ee ku baahsan Wikipedia Soomaaliga sidii ay aqoonsatay guddiga Wikipedia bishii Diseembar. Waxay u sheegtay Bloomberg Businessweek oo ku saabsan arrinta dhibaataynta in: "Waxay ka dhisaysaa dareen bulshada dhexdeeda ah in tani ay tahay mudnaan... [iyo in saxitaanku u baahan yahay in] ay noqoto mid ka badan erayo."[175]
Maher waxay u adeegtay agaasime ful ita ilaa Abriil 2021.[307] Maryana Iskander waxaa loo magacaabay madaxa fulinta ee imanaya bishii Sebtembar 2021, waxayna la wareegtay doorkaas bishii Jannaayo 2022. Waxay sheegtay in mid ka mid ah diiraddeeda ay noqon doonto kordhinta kala duwanaanshaha bulshada Wikimedia.[308] Iskander waxay shaqaynaysay ilaa Jannaayo 2026, markaas oo Bernadette Meehan ay la wareegtay xilka Agaasimaha Fulinta.
Wikipedia Soomaaliga waxaa kaloo taageera ururo iyo kooxo badan oo xiriir la leh Wikimedia Foundation laakiin si madaxbannaan u shaqeeya, oo lagu magacaabo laamaha dhaqdhaqaaqa Wikimedia. Kuwaas waxaa ka mid ah laamaha Wikimedia (kuwaas oo ah ururo qaran ama hoose, sida Wikimedia Deutschland iyo Wikimedia France), ururada mawduuca (sida Amical Wikimedia ee bulshada luqadda Katalanka), iyo kooxaha isticmaaleyaasha. Laamahani waxay ka qaybqaataan dhiirrigelinta, horumarinta, iyo maalgelinta Wikipedia Soomaaliga.[309]
Hawlgallada Sofweerka iyo Taageerada
Hawlgalka Wikipedia Soomaaliga wuxuu ku xiran yahay MediaWiki, oo ah madal softweer wiki ah oo la sameeyay, bilaash ah iyo furan oo lagu qoray PHP isla markaana lagu dhisay nidaamka xog-ururinta MySQL.[310] Sofweerku wuxuu ku darayaa sifooyin barnaamijyeed sida luqadda makro, doorsoomayaal, nidaam tallaalid oo loogu talagalay shabakadaha, iyo leexinta URL.[311] MediaWiki waxaa lagu shatiyeeyey GNU General Public License (GPL) waxaana isticmaala dhammaan mashaariicda Wikimedia, iyo sidoo kale mashaariicda kale ee wiki ee badan.[310][312] Asal ahaan, Wikipedia Soomaaliga waxay ku shaqaynaysay UseModWiki oo ay ku qortay Perl Clifford Adams (Wejigii I), kaas oo bilowgii u baahnaa CamelCase xiriirinta maqaallada; qaabka labajibbaaran ee hadda la isticmaalo waxaa la daray dambe. Laga bilaabo Jannaayo 2002 (Wejigii II), Wikipedia Soomaaliga waxay bilowday inay ku shaqeyso mashiinka PHP wiki oo wata xog-ururin MySQL; softweerkan waxaa u sameeyay Wikipedia Soomaaliga Magnus Manske. Softweerka Wejigii II waxaa lagu celceliyay in wax laga beddelo si loo waafajiyo baahida si xad dhaaf ah u kordheysa. Luuliyo 2002 (Wejigii III), Wikipedia Soomaaliga waxay u wareegtay softweerka jiilka saddexaad, MediaWiki, oo asal ahaan uu qoray Lee Daniel Crocker.
Kordhintiyada MediaWiki ee dhowr ah ayaa la rakibay si loo kordhiyo shaqada softweerka MediaWiki.[313] Abriil 2005, kordhin Lucene ah[314][315] ayaa lagu daray raadinta ku dhex jirta MediaWiki waana Wikipedia Soomaaliga ay ka beddeshay MySQL oo u wareegtay Lucene raadinta. Lucene waxaa dambe lagu beddelay CirrusSearch oo ku salaysan Elasticsearch.[316] Luuliyo 2013, ka dib tijaabo beta oo ballaaran, kordhin WYSIWYG ah (Waxa aad aragto waa waxa aad hesho), VisualEditor, ayaa loo furay isticmaalka dadweynaha.[317][318][319] Waxaa lala kulmay diidmo iyo dhaleeceyn badan, waxaana lagu sifeeyay mid "gaabis ah oo cilladaysan".[320] Sifada waxaa markii dambe laga beddelay mid la diidi karo oo la geliyay mid la dooran karo.[321]
Tafatirka Otomaatiga ah
Barnaamijyada kombuyuutarka ee loo yaqaan bot-yada waxaa inta badan loo isticmaalaa in lagu qabto hawlo fudud oo soo noqnoqda, sida sixitaanka hingaadyada caadiga ah iyo arrimaha hab-qoraalka, ama in la bilaabo maqaallo sida gelitaanka juqraafiyada ee qaab caadi ah oo ka yimid xogta tirakoobka.[322][323][324] Hal qoraa oo muran dhaliyay, Sverker Johansson, wuxuu abuuray maqaallo wata bot-kiisa Lsjbot, kaas oo la weriyay inuu abuuray ilaa 10,000 oo maqaallo ah Swedish Wikipedia maalmo gaar ah.[325] Intaa waxaa dheer, waxaa jira bot-yo loogu talagalay inay si otomaatig ah ugu ogeysiiyaan tafatirayaasha marka ay sameeyaan khaladaadka tafatirka ee caadiga ah (sida oraahyada aan u dhigmin ama qaybaha aan u dhigmin).[326] Tafatirada si khaldan u aqoonsan bot-yada inay yihiin shaqada tafatiraha la mamnuucay waxaa soo celin kara tafatirayaasha kale. Bot-ka ka hortagga burburinta waxaa loo barnaamijyeeyay inuu ogaado oo uu si dhakhso leh u soo celiyo burburinta.[323] Bot-yada waxay awoodaan inay muujiyaan tafatirada xisaabaadka gaarka ah ama kala duwanaanshaha ciwaanka IP, sida ka dhacay xilligii la soo riday duulimaadka Malaysia Airlines 17 (MH17) Luuliyo 2014 marka la weriyay in tafatirada lagu sameeyay IP-yada uu maamulayo dowladda Ruushka.[327] Bot-yada Wikipedia waa in la oggolaadaa ka hor intaan la hawlgelin.[328] Sida uu qabo Andrew Lih, ballaarinta hadda ee Wikipedia Soomaaliga ee malaayiinka maqaallo ah waxay noqon lahayd mid adag in la sawiro iyada oo aan la isticmaalin bot-yadaas.[329]
Bishii March 2026, wakiil AI ah, Tom, ayaa ku tafatirey Wikipedia Soomaaliga hoostaga xisaabta TomWikiAssist. Xisaabta waxaa laga xiray inay tahay bot aan la oggolayn.[330]
Hawlgallada Qalabka iyo Taageerada

As of 2021[update], codsiyada bogga waxaa marka hore loo gudbiyaa lakabka hore ee server-yada kaydinta Varnish waxaana kaydinta dambe lagu sameeyaa Apache Traffic Server.[331] Codsiyada aan laga bixin karin kaydka Varnish waxaa loo diraa server-yada culeyska dheellitira ee wada softweerka Linux Virtual Server, kuwaas oo iyaguna u gudbiya mid ka mid ah server-yada shabakadda Apache si loogu sameeyo bogga xog-ururinta.[331] Server-yada shabakaddu waxay bixiyaan boggaga sida looga codsado, iyagoo u sameynaya boggaga dhammaan noocyada luqadaha Wikipedia. Si loo kordhiyo xawaaraha dheeraadka ah, boggaga la sameeyay waxaa lagu kaydiyaa kayd xusuus ah oo qaybsan illaa laga tirtirayo, taas oo u oggolaanaysa boggaga inay si buuxda u dhaafeen gelitaanka bogga ugu caansan.[332]
Wikipedia Soomaaliga hadda waxay ku shaqaysaa kooxo u go'an oo ka tirsan server-yada Linux ee wada nidaamka hawlgalka Debian.[333] Laga soo bilaabo Jannaayo 22, 2013, Wikipedia Soomaaliga waxay u guurtay xarunteeda xogta aasaasiga ah xarunta Equinix ee ku taal Ashburn, Virginia.[334][335] Xarun xogta codsiga labaad ayaa la abuuray 2014 magaalada Carrollton, Texas, si loo hagaajiyo kalsoonida Wikipedia Soomaaliga.[336][337] Labada xarun xogta waxay u shaqeeyaan sida tan aasaasiga ah, iyagoo kala beddelaya simistarrada, halka tan kalena ay u shaqeyneyso sida xarun xogta labaad.[338] Sannadkii 2017, Wikipedia Soomaaliga waxay ku rakibtay koox kayd ah xarunta Equinix ee ku taal Singapore, taasoo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Aasiya.[339] Sannadkii 2022, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay Marseille, Faransiiska.[340] Sannadkii 2024, xarun xogta kaydinta ah ayaa laga furay São Paulo, taas oo ahayd tii ugu horreysay ee nooceed ah ee Koonfurta Ameerika.[341] As of Nofeembar 2024[update], kooxaha kaydinta waxay ku yaalliin Amsterdam, San Francisco, Singapore, Marseille, iyo São Paulo.[342][343]
Cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta hawlgelinta
Ka dib kororka tirada deeqaha soo galaya 2013 ee ka batay toddobo tiro,[47] Aasaaska ayaa gaaray heer hanti ah oo u qalma tixgelintiisa hoos imaanaysa mabaadi'da dhaqaalaha ururinta warshadaha si loo muujiyo baahida loo qabo in deeqaha dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta Aasaaska.[344] Labada mashruuc ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarintaas waxay ahaayeen abuuritaanka Tafatiraha Muuqda (Visual Editor) iyo tabka "Mahad" ee taariikhda tafatirka, kuwaas oo la horumariyay si loo hagaajiyo dhibaatooyinka ka bixitaanka tafatirayaasha.[47][320] Qiyaasta dib-u-maalgelinta ee ururada warshadaha ee cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waxaa bartay Adam Jaffe, kaas oo diiwaangeliyay in inta u dhexeysa 4% ilaa 25% sanad walba lagu talinayo, iyadoo tignoolajiyada heerka sarreysa ay u baahan tahay heerka sare ee taageerada dib-u-maalgelinta gudaha.[345] Heerka deeqaha ee 2013 ee Wikimedia ee hadda la dokumentay oo ah 45 milyan oo doollar,[346] heerka miisaaniyadda ee la xisaabiyay ee uu Jaffe ku taliyay ee dib loogu maalgashado cilmi-baarista gudaha iyo horumarinta waa inta u dhexeysa 1.8 milyan iyo 11.3 milyan oo doollar sanad walba.[345] Sannadkii 2019, heerka deeqaha waxaa Wikimedia Foundation ku warrantay inuu ahaa $120 milyan sanad walba,[347] taasoo cusbooneysiinaysa qiyaasaha Jaffe ee heerka sare ee taageerada inta u dhexeysa $3.08 milyan iyo $19.2 milyan sanad walba.[345]
Daabacadaha Warka ee Gudaha
Mashaariicda badan ee Wikimedia waxay leeyihiin daabacado wararka gudaha ah. Wargeyska khadka ah ee Wikimedia The Signpost waxaa la aasaasay 2005 waxaa aasaasay Michael Snow, oo ahaa maamule Wikipedia ah oo ku biiray guddiga maamulka Wikimedia Foundation 2008.[348][349] Daabacaddani waxay ka hadashaa wararka iyo dhacdooyinka ka socda Wikipedia Soomaaliga, Wikimedia Foundation, iyo mashaariicda walaalaha ah ee Wikipedia.[350]
Maktabada Wikipedia

Tafatirayaasha Wikipedia Soomaaliga mararka qaarkood waxay la dhibtoonayaan inay helaan ilaha lacagta ku xiran ee looga baahan yahay in lagu hagaajiyo mawduuc.[351] Maktabada Wikipedia waa il khayraad oo loogu talagalay tafatirayaasha Wikipedia taas oo bixisa helitaanka bilaashka ah ee noocyo kala duwan oo ah daabacadaha digital-ka ah, si ay u tashadaan oo ay u xigtaan kuwan iyagoo tafatiraya ensiklabeediyada.[352][353] Waxaa la aasaasay 2010 markii Credo Reference ay ku deeqday 500 oo xisaabood oo bilaash ah, waxaa si dhow u raacay in ka badan 4,500 oo xisaabood oo ay ku deeqeen HighBeam Research (oo xirmay 2018), Questia Online Library (oo xirmay 2020), JSTOR, iyo Cochrane Library.[354] Sannadkii 2013, Wikimedia Foundation waxay bilowday in ay maalgeliso barnaamijka iyada oo loo marayo deeqaha.[354] Tan iyo markaas, in ka badan 60 daabacayaal ayaa la gashay iskaashi Maktabada Wikipedia si ay u bixiyaan helitaanka ilahooda: markii ICE Publishing ay ku biirtay 2020, afhayeen ayaa yiri "Adoo u oggolaanaya helitaanka bilaashka ah ee nuxurkayaga tafatirayaasha Wikipedia, waxaan rajeyneynaa inaan horumarino ilaha bulshada cilmi-baarista - abuurista iyo cusboonays entendimento maqaallada Wikipedia ee injineerniyada madaniga ah kuwaas oo ay akhriyaan kumanaan akhristayaal ah bil kasta."[355]
Helitaanka Nuxurka
Shatiga Nuxurka
Markii mashruucu bilaabmay 2001, dhammaan qoraallada Wikipedia waxaa daboolay GNU Free Documentation License (GFDL), oo ah shati kopileft ah oo u oggolaanaya qaybinta dib u dhaca, abuurista shaqooyinka ka dhashay, iyo isticmaalka ganacsiga ee nuxurka halka qorayaashu ay haystaan xuquuqda daabacaadda shaqadooda.[356] GFDL waxaa loo abuuray buug-gacmeedyada softweerka ee la socda barnaamijyada softweerka bilaashka ah ee lagu shatiyeeyey GPL. Tani waxay ka dhigtay mid aan u fiicnayn shaqada tixraaca guud: tusaale ahaan, GFDL waxay u baahan tahay in dib-u-daabacaadda agabka Wikipedia ay la timaado koobi buuxda oo ah qoraalka GFDL.[357] Diseembar 2002, shatiga Creative Commons waa la sii daayay; waxaa si gaar ah loogu talagalay shaqooyinka hal-abuurka ah guud ahaan, ee ma aha oo kaliya buug-gacmeedyada softweerka. Mashruuca Wikipedia wuxuu raadiyay inuu u beddelo Creative Commons.[358] Sababtoo ah GFDL iyo Creative Commons ma aysan aheyn kuwo is waafaqsan, Noofambar 2008, ka dib codsigii mashruuca, Free Software Foundation (FSF) waxay sii daysay nooc cusub oo GFDL ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu oggolaado Wikipedia inay dib u shatiyeyso nuxurkeeda una beddesho CC BY-SA August 1, 2009.[359] Abriil 2009, Wikipedia iyo mashaariicdeeda walaalaha ah waxay qabteen afti bulshada oo dhan ah, taas oo go'aamisay beddelidda June 2009.[360][361][362][363]
Maareynta faylasha warbaahinta (tusaale, faylasha sawirka) waa kuwo ku kala duwan noocyada luqadaha. Noocyada luqadaha qaar, sida Wikipedia Soomaaliga, waxay ku jiraan faylal sawireed aan xor ahayn oo hoos imaanaya mabda'a isticmaalka caddaaladda,[364] halka kuwa kalena ay doorteen anay sameyn, qayb ahaan sababtoo ah la'aanta mabaadi'da isticmaalka caddaaladda ee dalalkooda hooyo (tusaale sharciga xuquuqda daabacaadda ee Japan). Faylasha warbaahinta ee uu daboolayo shatiga nuxurka xorta ah (tusaale Creative Commons' CC BY-SA) waxaa lagu wadaagaa noocyada luqadaha iyada oo la marinayo keydka Wikimedia Commons, oo ah mashruuc ay maamusho Wikimedia Foundation.[365] Qaabilaadda Wikipedia ee sharciyada xuquuqda daabacaadda caalamiga ah ee ku saabsan sawirada waxay keentay in qaar ay ogaadaan in dabooliddeeda sawir-qaadista ee mowduucyada ay ka dambeyso tayada qoraalka ensiklabeediyada.[366] Wikimedia Foundation ma aha ruqsad bixiye nuxurka ku jira Wikipedia ama mashaariicdeeda la xiriira balse waa adeeg martigelin oo kaliya u ah dadka ku tabaruca iyo ruqsad bixiyaasha Wikipedia, kaas oo si guul leh looga difaacay 2004 maxkamad ku taal Faransiiska.[367][368]
Hababka Helitaanka
Maadaama nuxurka Wikipedia lagu qaybiyo shati xor ah, qof kasta wuxuu dib u isticmaali karaa ama dib ugu qaybin karaa lacag la'aan.[369] Nuxurka Wikipedia waxaa lagu daabacay siyaabo badan, labadaba khadka iyo offline-ka, ka baxsan mareegta Wikipedia.
Kumanaan ka mid ah goobaha muraayadda ayaa jira oo dib u daabaca nuxurka Wikipedia; laba caan ah oo sidoo kale ka kooban nuxurka ilaha tixraaca kale waa Reference.com iyo Answers.com.[370][371] Tusaale kale waa Wapedia, oo billowday inay muujiso nuxurka Wikipedia qaab mobayl-ku-habboon ka hor inta uusan Wikipedia laftiisu samayn.[372] Mashiinnada raadinta shabakadda qaar waxay isticmaalaan gaar ah nuxurka Wikipedia marka ay muujinayaan natiijooyinka raadinta: tusaalooyinka waxaa ka mid ah Microsoft Bing (iyada oo la mareyo tignoolajiyada laga helay Powerset)[373] iyo DuckDuckGo.
Ururinta maqaallada Wikipedia ayaa lagu daabacay saxannada indhaha. Nooc Soomaali ah oo la sii dayay 2006 wuxuu ka koobnaa ilaa 2,000 oo maqaallo.[374] Nooca luqadda Polish-ka ee 2006 wuxuu ka kooban yahay ku dhowaad 240,000 oo maqaallo,[375] nooca luqadda Jarmalka ee 2007/2008 wuxuu ka kooban yahay in ka badan 620,000 oo maqaallo,[376] iyo nooca luqadda Isbaanishka ee 2011 wuxuu ka kooban yahay 886,000 oo maqaallo.[377] Intaa waxaa dheer, "Wikipedia for Schools", taxanaha Wikipedia ee CD-yada / DVD-yada ay soo saareen Wikipedia iyo SOS Children, waa xulasho bilaash ah oo ka timid Wikipedia oo loogu talagalay waxbarashada carruurta da'doodu u dhaxeyso siddeed ilaa toddobo iyo toban.[378]
Waxaa jiray dadaallo lagu doonayo in lagu geliyo qayb yar oo ka mid ah maqaallada Wikipedia qaab buug daabacan.[379][380] Laga soo bilaabo 2009, tobanaan kun oo buugaag ah oo daabacan marka la dalbado oo soo saaray maqaallada Wikipedia ee Soomaaliga, Jarmalka, Ruushka, iyo Faransiiska waxaa soo saaray shirkadda Mareykanka ee Books LLC iyo saddex shirkadood oo hoos yimaada shirkadda Jarmalka ee VDM.[381]
Mareegta DBpedia, oo bilaabatay 2007, waxay ka soo saartaa xogta sanduuqyada macluumaadka iyo caddaymaha qaybaha ee Wikipedia Soomaaliga.[382] Wikimedia waxay abuurtay mashruuca Wikidata oo ujeeddo la mid ah u leh keydinta xaqiiqooyinka aasaasiga ah ee bog kasta oo Wikipedia ah iyo mashaariicda kale ee Wikimedia Foundation oo ka dhigaysa mid la heli karo qaab semantik ah oo la waydiin karo, oo ah RDF.[383] As of Febraayo 2023[update] waxay leedahay in ka badan 101 milyan oo shay.[384] WikiReader waa qalab akhriye u go'an oo ka kooban koobi offline ah oo Wikipedia ah, kaas oo ay daah furtay OpenMoko oo marka hore la sii daayay 2009.[385]
Helitaanka nuxurka buuxa ee Wikipedia ee dib loogu isticmaalo waxay soo bandhigaysaa caqabado, maadaama nuqul-ka-sameynta tooska ah iyada oo la marinayo gurguuraha shabakadda aan la dhiirrigelin.[386] Wikipedia waxay daabacdaa "dumps" oo ah nuxurkeeda, laakiin kuwan waa qoraal-oo keliya; as of 2023[update] ma jiro wax dump ah oo la heli karo oo ah sawirada Wikipedia.[387] Wikimedia Enterprise waa xal faa'iido doon ah oo tan ah.[388]
Luqadaha qaar ee Wikipedia sidoo kale waxay ilaaliyaan miiska tixraaca, halkaas oo mutadawiciintu ay uga jawaabaan su'aalaha ka yimaada bulshada weyn. Sida lagu sheegay daraasad ay sameysay Pnina Shachaf oo ku jirta Journal of Documentation, tayada miiska tixraaca Wikipedia waa mid la mid ah miiska tixraaca maktabadda caadiga ah, oo leh saxnaan ah boqolkiiba 55.[389]
Helitaanka Mobaylka


Dhexdhexaadka asalka ah ee Wikipedia wuxuu ahaa in isticmaaleyaashu akhriyaan oo ay ka tafatiraan nuxurka iyagoo isticmaalaya kasta oo caadi ah oo ah browser shabakad ah iyaga oo maraya xiriir internet oo go'an. In kasta oo nuxurka Wikipedia uu ahaa mid la heli karo iyada oo la marinayo mobaylka shabakadda tan iyo Luuliyo 2013, The New York Times Febraayo 9, 2014, waxay soo xigatay Erik Möller, ku-xigeenka agaasimaha Wikimedia Foundation, isagoo saynaya in kala guurka taraafikada internetka ee ka yimid kombuyuutarrada miiska una gudbaya qalabka mobaylka uu ahaa mid muhiim ah oo sababay welwel iyo walbahaar. Maqaalka ku jira The New York Times wuxuu weriyay tirakoobyada barbardhigga ee tafatirka mobaylka iyagoo sheegaya, "Kaliya 20 boqolkiiba akhriska Wikipedia Soomaaliga ayaa ku yimaada qalabka mobaylka, tiradaas oo aad uga hooseysa boqolkiiba taraafikada mobaylka ee goobaha warbaahinta kale, kuwaas oo badan ay gaaraan 50 boqolkiiba. Iyo beddelidda tafatirka mobaylka ayaa xitaa ka dambeysay." 2014 The New York Times wuxuu wariyay in Möller uu u xilsaaray "koox ka kooban 10 horumariye sofweer oo diiradda saaraya mobaylka", oo ka mid ah wadarta qiyaastii 200 oo shaqaale ah oo ka shaqeeya Wikimedia Foundation. Hal walaac oo muhiim ah oo ay sheegtay The New York Times ee ah "welwelka" ayaa ah in Wikipedia ay si wax ku ool ah wax uga qabato dhibaatooyinka ka bixitaanka tirada tafatirayaasha ee ay ensiklabeediyada online-ka ah soo jiidato si ay u tafatiraan ugana ilaaliyaan nuxurkeeda jawiga helitaanka mobaylka.[69] Ilaa 2023, shaqaalaha Wikimedia Foundation waxay kor u dhaafeen in ka badan 700 oo shaqaale ah.[1]
Helitaanka Wikipedia ee ka timid taleefannada gacanta waxay suurtagal ahayd ilaa 2004, iyada oo la marinayo Wireless Application Protocol (WAP), iyada oo la mareyo adeegga Wapedia.[372] Juun 2007, Wikipedia waxay daah furtay so.mobile.wikipedia.org, oo ah mareeg rasmi ah oo loogu talagalay qalabka bilaa-waayirka ah. 2009, adeeg cusub oo mobayl ah ayaa si rasmi ah loo sii daayay, kaas oo ku yaal so.m.wikipedia.org, kaas oo u adeega qalabka mobaylka ee horumarsan sida iPhone, qalabka ku saleysan Android, ama qalabka ku saleysan WebOS.[390] Habab kale oo dhowr ah oo helitaanka mobaylka ee Wikipedia ayaa soo baxay tan iyo markaas. Qalab badan iyo barnaamijyo ayaa wanaajiya ama kor u qaada bandhigidda nuxurka Wikipedia ee qalabka mobaylka, halka qaarna ay sidoo kale ku daraan sifooyin dheeraad ah sida isticmaalka Wikipedia xogta xogta sida xogta juqraafiyadeed.[391][392]
Barnaamijka Android ee Wikipedia waxaa la sii daayay Jannaayo 2012, wuxuuna gaaray in ka badan 500,000 oo rakibid ah iyo dib-u-eegis guud ahaan togan, isagoo ka dhaliyay in ka badan afar ka mid ah shan suurtagal ah codbixinta qiyaastii 200,000 oo isticmaalayaal ah oo ka soo degsanayay Google.[393][394] Nooca iOS waxaa la sii daayay Abriil 3, 2013, dib-u-eegis la mid ah.[395] Wikipedia Zero wuxuu ahaa hindise ka yimid Wikimedia Foundation si loo ballaariyo gaaritaanka ensiklabeediyada ee dalalka soo koraya iyadoo lala kaashanayo hawlwadeennada mobaylka si loo oggolaado helitaanka bilaashka ah.[396][397] Waxaa la joojiyay Febraayo 2018 sababtoo ah la'aanta ka qaybqaadashada hawlwadeennada mobaylka.[396]
Labada Andrew Lih iyo Andrew Brown labaduba waxay ku doodayaan in tafatirka Wikipedia ee taleefannada casriga ah ay tahay mid adag, taasina ay ka niyad jabinayso tabaruceyaasha cusub ee suurtagalka ah.[398][399] Lih wuxuu sheegay in tirada tafatirayaasha Wikipedia ay hoos u dhacaysay dhowr sano ka dib,[398] iyo Tom Simonite oo ka tirsanaa MIT Technology Review ayaa sheegaya in qaab-dhismeedka iyo xeerarka xafiiseed ay yihiin qodob tan keenay. Simonite wuxuu ku eedaynayaa qaar ka mid ah Wikipedians inay isticmaalayaan xeerarka iyo hageyaasha wareegsan si ay u maamulaan kuwa kale isla markaana tafatirayaashaasi ay leeyihiin dano gaar ah oo ay ku ilaalinayaan xaaladda jirta.[47] Lih wuxuu sheegayaa inuu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya dadka wax tabaruca ee jira ee ku saabsan sida tan loo xalliyo. Lih wuxuu ka cabsanayaa mustaqbalka fog ee Wikipedia halka Brown wuxuu ka cabsanayaa dhibaatooyinka Wikipedia inay sii jiri doonaan, ensiklabeediyada tartamaysana aysan beddeli doonin.[398][399]
Helitaanka Shiinaha
Helitaanka Wikipedia waxaa laga xiray gudaha Shiinaha qaaradda tan iyo Maajo 2015.[400][401][402] Tani waxaa la sameeyay ka dib markii Wikipedia ay bilowday inay isticmaasho sirta HTTPS, taas oo ka dhigtay faafreebka xulashada mid adag.[403]
Saamaynta dhaqanka
Il lagu kalsoonaan karo oo lagula dagaallamo wararka beenta ah
Intii u dhexeysay 2017 iyo 2018, ka dib markii ay bateen wararka beenta ah, Facebook iyo YouTube labaduba waxay ku dhawaaqeen inay adeegsan doonaan Wikipedia si ay uga caawiyaan isticmaalayaashooda inay qiimeeyaan wararka ay arkaan, kana soocaan wararka beenta ah.[404][405] Noam Cohen, oo wax ku qorayay wargeyska The Washington Post, ayaa yiri: "Ku tiirsanaanta YouTube ee Wikipedia si loo saxo xogta waxay ku dhisan tahay madal kale oo xaqiiqooyinkeeda lagu kalsoon yahay, taas oo ah shabakadda bulshada ee Facebook. Facebook ayaa sannadkii hore ku dhawaaqday in Wikipedia ay ka caawin doonto isticmaalayaasheeda inay xididdada u siibaan 'wararka beenta ah'."[405][406]
Akhristayaasha
Febraayo 2014, The New York Times waxay sheegtay in Wikipedia ay kaalinta shanaad kaga jirtay mareegaha adduunka oo dhan, iyadoo bishii ay lahayd "18 bilyan oo bog oo la daawaday iyo ku dhowaad 500 milyan oo booqdeyaal gaar ah... Wikipedia waxay ka dambaysay Yahoo, Facebook, Microsoft iyo Google, oo kaalinta koowaad kaga jiray 1.2 bilyan oo booqdeyaal gaar ah."[69] Si kastaba ha ahaatee, darajadeedu waxay hoos ugu dhacday kaalinta 13aad ee adduunka bishii Juun 2020, taas oo inta badan ay sabab u ahayd kororka caannimada mareegaha wax-ka-iibsiga internetka ee Shiinaha.[53] Mareegtu waxay dib u hanatay kaalinteedii hore bishii Abriil 2022.[53]
Marka laga yimaado kororka habka saadka ee tirada maqaalladeeda,[407] Wikipedia waxay tan iyo markii la aasaasay 2001 si joogto ah u ahayd mareeg tixraac guud oo caan ah.[408] Tirada akhristayaasha Wikipedia ee adduunka oo dhan waxay gaartay 365 milyan dhammaadkii 2009.[409] Mashruuca Pew ee Internet and American Life wuxuu ogaaday in saddex meelood meel dadka isticmaala internetka ee Maraykanku ay Wikipedia ka raadsadeen macluumaad.[410] Sannadkii 2011, Business Insider waxay Wikipedia ku qiimaysay $4 bilyan haddii ay xayeysiisyo soo bandhigi lahayd.[411]
Sida lagu sheegay "Sahankii Akhristayaasha Wikipedia ee 2011", celceliska da'da akhristayaasha Wikipedia waa 36 jir, iyadoo tirada ragga iyo dumarku ay ku dhowaad isle'eg tahay. Ku dhowaad kala bar akhristayaasha Wikipedia waxay mareegta booqdaan in ka badan shan jeer bishii, halka tiro la mid ah oo akhristayaal ahi ay si gaar ah Wikipedia uga raadiyaan natiijooyinka mashiinnada raadinta. Ku dhowaad 47 boqolkiiba akhristayaasha Wikipedia ma oga in Wikipedia ay tahay hay'ad aan faa'iido doon ahayn.[412] As of Febraayo 2023[update] Wikipedia waxay bishii soo jiidataa ku dhowaad 2 bilyan oo qalab oo gaar ah, halka Wikipedia-da Ingiriisigu ay hesho 10 bilyan oo daawasho bogag ah bishii.[4]
Faafitaanka COVID-19
Intii lagu jiray faafitaanka COVID-19, daboolista Wikipedia ee faafitaanka iyo dadaallada lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan waxay heleen dareen warbaahineed oo caalami ah, waxayna keeneen koror ku yimid akhriska Wikipedia guud ahaan.[413][414][415][416] Noam Cohen wuxuu ku qoray Wired in dadaalka Wikipedia ee lagula dagaallamayay macluumaadka khaldan ee ku saabsan faafitaanka uu kaga duwanaa habka ay mareegaha kale u wajahaan arrintan. Wuxuu ku dooday: "Haddii Twitter, Facebook iyo shabakadaha kale ee bulshada aysan baran sida wax ku ool ah ee loola tacaalo macluumaadka khaldan, Wikipedia waxay ahaan doontaa meesha ugu dambaysa ee ugu wanaagsan ee internetka."[414] Oktoobar 2020, Hay'adda Caafimaadka Adduunka waxay ku dhawaaqday inay si xor ah u shatiyeynayso sawirrada xogta iyo agabka kale ee mashaariicda Wikimedia.[417] as of Nofeembar 2021[update] waxaa jiray ku dhowaad 7,000 oo maqaal oo Wikipedia ah oo la xiriira COVID-19, kuwaas oo ku kala jiray 188 qaybood oo Wikipedia ah oo luqado kala duwan ku qoran.[418][419]
Muhiimadda dhaqanka
Nuxurka Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday daraasaadka tacliimeed, buugaagta, shirarka iyo kiisaska maxkamadaha.[420][421][422] Mareegta Baarlamaanka Kanada waxay maqaalka Wikipedia ee ku saabsan guurka dadka isku jinsiga ah ku xustaa qaybta "xiriirrada la xiriira" ee liiska "akhris dheeraad ah" ee sharciga Civil Marriage Act.[423] Sheegashooyinka ku jira ensiklabeediyada ayaa si isa soo taraysa loogu adeegsadaa ilo ay tixraacaan hay'adaha sida maxkamadaha federaalka Maraykanka iyo Hay'adda Hantida Maskaxeed ee Adduunka, inkasta oo inta badan loo adeegsado taageeridda macluumaad kale, halkii ay ka ahaan lahaayeen caddayn si toos ah go'aan uga gaari karta kiis.[424][425] Nuxurka Wikipedia ku jira ayaa sidoo kale loo adeegsaday ilo ay tixraaceen warbixinno ay diyaariyeen qaar ka mid ah hay'adaha sirdoonka Maraykanka.[426] Diseembar 2008, joornaalka sayniska ee RNA Biology wuxuu furay qayb cusub oo loogu talagalay sharraxaadda qoysaska molecules-ka RNA, wuxuuna qorayaasha wax ku biirinaya qaybtaas ku waajibiyey inay sidoo kale Wikipedia u gudbiyaan qoraal qabyo ah oo ku saabsan qoyska RNA.[427] Wikipedia waxaa sidoo kale loo adeegsaday il ay saxafiyiintu ka soo xigtaan,[428][429] badanaa iyaga oo aan xusin halka ay xogta ka soo xigteen. Saxafiyiin dhowr ah ayaa shaqada laga eryay ka dib markii lagu ogaaday inay qoraallo ka soo guuriyeen Wikipedia iyaga oo aan xusin isha.[430][431][432][433]
Sannadkii 2006, majalladda Time waxay aqoonsatay kaalinta Wikipedia, iyadoo ay weheliyaan YouTube, Reddit, MySpace iyo Facebook, ku lahayd koboca degdegga ah ee iskaashiga internetka iyo isdhexgalka malaayiin qof oo adduunka ku kala nool.[434] Sebtembar 16, 2007, The Washington Post waxay sheegtay in Wikipedia ay noqotay goob muhiim ah oo ololihii doorashadii madaxtinimada Maraykanka ee 2008 lagu loollamayay, iyadoo tiri: "Magaca musharrax kasta oo Google lagu qoro, natiijooyinka ugu horreeya waxaa ka mid ah bog Wikipedia ah, taas oo ka dhigaysa qoraallada bogaggaas kuwo muhiim u ah sida xayeysiis kasta oo musharraxa lagu soo bandhigo. Horeba, bogagga musharraxiinta madaxweynaha ayaa maalin kasta la tafatiraa, la kala qaybiyaa, lagana doodaa marar aan la tirin karin."[435] Maqaal ay Reuters daabacday Oktoobar 2007, oo cinwaankiisu ahaa "Bogga Wikipedia oo noqday astaanta cusub ee sumcadda", ayaa ka warramay arrin cusub oo ahayd in lahaanshaha bog Wikipedia ahi uu noqday calaamad muujinaysa sumcadda qofka.[436]
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee Wikipedia ay arrin siyaasadeed oo dowladeed ku lug yeelato wuxuu dhacay Sebtembar 28, 2007, markii siyaasiga Talyaaniga Franco Grillini uu wasiirka kheyraadka iyo dhaqanka u gudbiyay su'aal baarlamaaneed oo ku saabsan baahida loo qabo xorriyadda sawiridda iyo muujinta dhismayaasha iyo farshaxanka dadweynaha. Wuxuu sheegay in maqnaanshaha xorriyaddaasi ay ku qasabtay Wikipedia, oo ahayd "mareegta toddobaad ee ugu badan ee la booqdo", inay mamnuucdo dhammaan sawirrada dhismayaasha casriga ah ee Talyaaniga iyo farshaxanka, taas oo uu sheegay inay si xun u dhaawacayso dakhliga dalxiiska.[437]

Koox cilmi-baarayaal ah oo uu hoggaaminayay Peter Stone, kuwaas oo qayb ka ahaa mashruuca Stanford ee One Hundred Year Study on Artificial Intelligence, ayaa warbixintooda Wikipedia ku tilmaamay "tusaalaha ugu caansan ee iskaashiga dadweynaha... kaas oo ka baaxad iyo qoto dheer badan ilaha macluumaadka ee si dhaqameed loo ururiyo, sida ensiklabeediyada iyo qaamuusyada".[438][439]
Maqaal ra'yi ah oo uu Hossein Derakhshan u qoray Wired sannadkii 2017, wuxuu Wikipedia ku tilmaamay "mid ka mid ah tiirarkii ugu dambeeyay ee ka haray shabakadda furan iyo baahinta awoodda internetka". Wuxuu ka soo horjeediyay Wikipedia, oo ah il aqooneed qoraal ku dhisan, baraha bulshada iyo adeegyada isku-xirka bulshada, kuwaas oo uu sheegay inay tan iyo markaas internetka ku faafiyeen qiyamka telefishanka. Sida uu Derakhshan qabo, ujeeddada Wikipedia ee ah inay noqoto ensiklabeed waxay astaan u tahay dhaqanka Qarnigii Iftiiminta, kaas oo caqliga iyo fekerka macquulka ah ka hormariya shucuurta. Isbeddelkaas ayuu ku tilmaamay mid "halis ku jira", sababtoo ah "isbeddelka tartiib-tartiibka ah ee dhaqanka qoraalka una wareegaya dhaqanka sawirrada, kaas oo isaguna ka dhigan in macnaha iyo caqliga laga guurayo loona wareegayo shucuurta, bandhigga iyo madadaalada". Halkii ay ka ahaan lahayd "sapere aude" (lit. 'ku dhiirro inaad ogaato'), baraha bulshada waxay horseedeen dhaqan ah "ha isku mashquulin inaad wax ogaato". Derakhshan wuxuu sheegay in Wikipedia ay wajahayso "dhibaato aad uga walaac badan" tan maalgelinta, taas oo ah "joogsiga koboca tirada tabaruceyaasha mareegta". Sidaas darteed, caqabadda hortaalla Wikipedia iyo dadka isticmaala waa in la "badbaadiyo Wikipedia iyo ballanqaadkeeda ah inay si xor ah oo furan u ururiso dhammaan aqoonta aadanaha, iyadoo la adeegsanayo xeeladaha warbaahinta cusub iyo tii horeba; si loo ogaado sida aqoonta loo ururin karo loona ilaalin karo marka aysan jirin cid danaynaysa inay wax ogaato."[440]
Abaalmarinnada

Wikipedia waxay ku guuleysatay abaalmarinno badan, iyadoo labadeedii abaalmarinood ee ugu waaweynaa ay heshay bishii Maajo 2004.[441] Abaalmarintii koowaad waxay ahayd Golden Nica oo qaybta Bulshada Dijitaalka ah ah, taas oo lagu bixiyo tartanka sannadlaha ah ee Prix Ars Electronica. Abaalmarintan waxaa la socday deeq lacageed oo dhan €10,000 (£6,588; $12,700) iyo casuumaad ay Wikipedia kaga qaybgelaysay Bandhigga PAE Cyberarts ee Austria dhammaadka sannadkaas. Abaalmarintii labaad waxay ahayd Abaalmarinta Webby ee garsoorayaasha, qaybta "bulshada".[442]
Sebtembar 2008, Wikipedia waxay heshay Abaalmarinta Quadriga ee Hawlgalka Iftiiminta oo ay bixiso Werkstatt Deutschland. Abaalmarinta waxaa lala guddoonsiiyay Boris Tadić, Eckart Höfling iyo Peter Gabriel. David Weinberger ayaa abaalmarinta u gudbiyay Wales.[443]
Sannadkii 2015, Wikipedia waxaa la guddoonsiiyay Abaalmarinta Erasmus ee sannadlaha ah, taas oo lagu aqoonsado wax-ku-biirinta gaarka ah ee dhaqanka, bulshada ama cilmiga bulshada,[444] iyo sidoo kale Abaalmarinta Princess of Asturias ee Iskaashiga Caalamiga ah oo lagu bixiyo Isbaanishka.[445] Isagoo ka hadlayay Baarlamaanka Asturian ee magaalada Oviedo, halkaas oo lagu qabtay xafladda abaalmarintu, Jimmy Wales wuxuu ammaanay shaqada tifaftirayaasha Wikipedia-da Asturian-ka.[446]
Majaajillada
Majaajiliiste Stephen Colbert ayaa dhowr jeer ku jeesjeesay ama tixraacay Wikipedia intii lagu jiray barnaamijkiisa The Colbert Report. Wuxuu sidoo kale curiyay erayga wikiality, oo macnihiisu yahay "wadajir ayaynu u abuuri karnaa xaqiiqo aynu dhammaanteen ku heshiinno — xaqiiqada aynu hadda ku heshiinnay".[238] Tusaale kale waxaa laga helayaa maqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu yahay "Wikipedia Celebrates 750 Years of American Independence", kaas oo bogga hore ee The Onion lagu daabacay Luulyo 2006,[447] iyo maqaal kale oo The Onion ay 2010 daabacday, kaas oo cinwaankiisu ahaa "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today".[448]
Qayb ka mid ahayd majaajillada taxanaha telefishanka Maraykanka ee The Office, oo la baahiyay Abriil 2007, ayaa muujinaysay maamulaha xafiiska (Michael Scott) oo adeegsanaya maqaal Wikipedia oo mala-awaal ah si uu xog uga helo xeeladaha wadaxaajoodka, taas oo uu doonayay inuu ku helo mushahar ka hooseeya kan shaqaalaha.[449] Daawadayaasha barnaamijka ayaa isku dayay inay xuskaas ku daraan maqaalka dhabta ah ee Wikipedia ee ku saabsan wadaxaajoodka, laakiin isticmaalayaasha kale ayaa isku daygaas ku hor istaagay bogga doodda maqaalka.[450]
"My Number One Doctor", oo ahayd qayb ka mid ah taxanaha telefishanka Scrubs ee la baahiyay 2007, waxay kaftan ka samaysay fikradda ah in Wikipedia ay tahay il tixraac oo aan si fiican loo hubin. Muuqaalkaas, Perry Cox ayaa ka falcelinaya bukaan sheegaya in maqaal Wikipedia ahi tilmaamayo in cuntooyinka aan la karin ay dib u celin karaan saamaynta kansarka lafaha. Wuxuu bukaanka u sheegayaa in qofkii isla maqaalkaas qoray uu sidoo kale qoray liiska qaybaha taxanaha Battlestar Galactica.[451]
Sannadkii 2008, mareegta majaajillada ee CollegeHumor waxay soo saartay muuqaal majaajillo ah oo cinwaankiisu ahaa "Professor Wikipedia". Muuqaalkaas, borofisar mala-awaal ah oo lagu magacaabo Professor Wikipedia ayaa fasal wax ku baraya isagoo soo bandhigaya xaqiiqooyin aan la hubin karin, kuwaas oo qaarkood aad u yaab badan yihiin.[452][453] Sawirka majaajillada ah ee Dilbert ee May 8, 2009, waxaa ku jira qof taageeraya sheegasho aan macquul ahayn oo leh: "Toban daqiiqo i sii, dabadeed Wikipedia ka hubi."[454] Luulyo 2009, BBC Radio 4 waxay baahisay taxane majaajillo ah oo lagu magacaabo Bigipedia, kaas oo ku saabsanaa mareeg mala-awaal ah oo lagu jeesjeesayay Wikipedia.[455] Qaar ka mid ah muuqaallada majaajillada ah waxaa si toos ah u dhiirrigeliyay Wikipedia iyo maqaalladeeda.[456]
Agoosto 23, 2013, mareegta New Yorker waxay daabacday sawir majaajillo ah oo ay la socotay weedhan: "Nacalaa, Manning, ma ka fikirtay dagaalka magac-u-yaallada ah ee tani ka dhalin doonto boggaaga Wikipedia?"[457] Sawirkaasi wuxuu tixraacayay Chelsea Elizabeth Manning (oo dhalatay Bradley Edward Manning), oo ah dhaqdhaqaaqe, siyaasi iyo askari hore oo ka tirsanaa Ciidanka Maraykanka, taas oo xilligaas dhawaan shaacisay inay tahay haweeney jinsigeeda beddeshay.[458]
Juun 2024, majalladda Nature waxay daabacday bog dood oo Wikipedia ah oo mala-awaal ah, kaas oo ay Emma Burnett qortay, cinwaankiisuna ahaa "Fangas caag cuna ayaa sababay dhammaadka adduunka". Bogga dooddu wuxuu ku saabsanaa maqaal mala-awaal ah oo sharraxayay cawaaqibta lama filaanka ah ee ka dhalan karta sii-deynta fangas caag cuna si loogu nadiifiyo meelaha shidaalku ku daatay. Maqaalku wuxuu ka koobnaa arrimo caadi ahaan laga helo bogagga doodaha Wikipedia, sida doodaha ku saabsan beddelidda qiimaynta maqaalka.[459]
Daabacaadda
Saamaynta dhaqaale ee ugu muuqata ee Wikipedia waxay ahayd hoos u dhaca iyo dhammaadka ensiklabeediyadii ganacsiga, gaar ahaan kuwii daabacaadda ahaa sida Encyclopædia Britannica, kuwaas oo aan awoodin inay la tartamaan beddel bilaash ah.[460][461][462] Nicholas Carr wuxuu maqaal kiisii 2005 ee "The amorality of Web 2.0" ku dhaleeceeyay mareegaha leh nuxurka ay isticmaalayaashu abuuraan, sida Wikipedia, isagoo sheegay inay sababi karaan in soosaarayaasha nuxurka xirfadeed ee uu u arko inay ka tayo sarreeyaan ay shaqooyinkooda waayaan, sababtoo ah "bilaashku mar walba tayada ayuu ka adkaadaa". Carr wuxuu qoray: "Aragtiyaha xamaasadda leh ee Web 2.0 waxaa ku dhex jira awoodda uu hiwaayaduhu leeyahay. Anigu ma qiyaasi karo wax ka argagax badan."[463] Dad kale ayaa ka horyimid aragtida ah in Wikipedia ama mashaariic la mid ahi ay gebi ahaanba beddeli doonaan daabacaadaha dhaqanka. Chris Anderson, tifaftirihii hore ee guud ee Wired, wuxuu Nature ku qoray in habka Wikipedia ee ku dhisan "xigmadda dadweynaha" uusan beddeli karin joornaallada sayniska ee heerka sare leh, kuwaas oo adeegsada habraacyo adag oo dib-u-eegista khubarada kale ah.[464]
Saamaynta Wikipedia ku yeelatay ganacsiga daabacaadda taariikh-nololeedyada ayaa walaac ku abuurtay dadka qaarkood. Shirkadda Nielsen BookScan, oo la socota xogta iibka buugaagta, waxay sheegtay sannadkii 2013 in iibka taariikh-nololeedyadu uu si weyn hoos ugu dhacayey.[465] Kathryn Hughes, oo ah borofisar ku takhasustay qorista taariikhda nolosha ee University of East Anglia, isla markaana ah qoraa laba taariikh-nololeed, ayaa qortay: "Welwelku wuxuu yahay, haddii dhammaan macluumaadkaas laga heli karo Wikipedia, maxaa u haraya taariikh-nololeedka?"[465]
Adeegsiga cilmi-baarista
Wikipedia waxaa si weyn loogu adeegsaday urur qoraallo ah oo loogu talagalay cilmi-baarista luqadaha kombiyuutarka, soo-celinta macluumaadka iyo falanqaynta luqadda dabiiciga ah.[466][467] Gaar ahaan, Wikipedia waxaa badanaa loo adeegsadaa kayd aqooneed oo lagu xalliyo dhibaatada isku-xiridda hay'adaha iyo magacyada la aqoonsan karo, habkaas oo loo yaqaan "wikification",[468] iyo dhibaatada la xiriirta ee kala saaridda macnaha ereyada.[469] Hababka wikification-ka la midka ah ayaa sidoo kale loo adeegsan karaa in lagu helo xiriiriyeyaasha ka maqan Wikipedia.[470]
Sannadkii 2015, cilmi-baarayaal Faransiis ah oo kala ahaa José Lages oo ka tirsanaa University of Franche-Comté ee Besançon iyo Dima Shepelyansky oo ka tirsanaa Paul Sabatier University ee Toulouse ayaa daabacay qiimayn caalami ah oo jaamacadaha lagu kala sarreysiiyay, taas oo ku salaysnayd tixraacyada tacliimeed ee Wikipedia.[471][472][473] Waxay adeegsadeen PageRank, CheiRank iyo habab xisaabeed oo la mid ah, iyagoo sidoo kale tixgeliyay "tirada jeer ee jaamacad kasta lagu xuso 24-ka qaybood ee luqadeed ee Wikipedia (iyadoo loo kala hormarinayo sida ay u kala horreeyaan) iyo qarnigii la aasaasay jaamacaddu (iyadoo laga bilaabayo tii ugu horreysay)".[473][474] Daraasadda waxaa dib loo cusboonaysiiyay sannadkii 2019.[475]
Diseembar 2015, John Julius Norwich wuxuu warqad lagu daabacay wargeyska The Times ku sheegay in isaga oo taariikhyahan ah uu Wikipedia u adeegsado tixraac "ugu yaraan laba iyo toban jeer maalintii", isla markaana uusan "waligiis ku hungoobin". Wuxuu ku tilmaamay "buug tixraac oo waxtar leh sida kuwa kale ee jira", isagoo sheegay in ay ku jirto xog aad u ballaaran oo ku saabsan dad, meelo iyo waxyaabo kala duwan, taas oo ay adag tahay in la helo wax aanu ka heli karin, xitaa marka uu qorayay labadiisii buug ee ugu dambeeyay.[476]
Daraasad ay MIT samaysay sannadkii 2017 ayaa soo jeedisay in ereyada lagu isticmaalo maqaallada Wikipedia ay saamayn ku yeeshaan ereyada lagu adeegsado daabacaadaha sayniska.[477] Daraasadaha la xiriira Wikipedia waxay adeegsadeen barashada mashiinka iyo sirdoonka macmalka ah[439] si ay u taageeraan hawlo kala duwan. Meelaha ugu muhiimsan waxaa ka mid ah ogaanshaha otomaatiga ah ee waxyeellaynta maqaallada,[478][479] iyo qiimaynta tayada xogta ee Wikipedia.[480][481]
Mashaariicda La xiriira
Ensiklabeediyeyaasha multimedia isdhexgalka ah ee ku jira maqaallada ay qortay bulshadu waxay jireen waqti dheer ka hor intaan la aasaasin Wikipedia. Midka ugu horreeyay ee kuwan ka mid ah wuxuu ahaa BBC Domesday Project ee 1986, kaas oo ka koobnaa qoraal (oo lagu geliyay kombuyuutarrada BBC Micro) iyo sawirro ka yimid in ka badan hal milyan oo tabaruceyaal ah oo ku sugan UK, wuxuna daboolay juqraafiyada, fanka, iyo dhaqanka UK. Tani waxay ahayd ensiklabeediyada multimedia isdhexgalka ah ee ugu horreysay (waxay kaloo ahayd dukumeentigii ugu horreeyay ee multimedia ee weyn oo lagu xiray xiriirada gudaha), iyadoo maqaallada badankood ay ahaayeen kuwo la heli karo iyadoo la marinayo khariidad isdhexgalka ah ee UK. Interface-ka isticmaalaha iyo qayb ka mid ah nuxurka Domesday Project waxaa laga sameeyay mareeg ilaa 2008.[482]
Ensiklabeediyeyaasha la wadaago ee nuxurka xorta ah waxaa la abuuray waqti la mid ah Wikipedia (tusaale Everything2),[483] iyadoo qaar badan oo dambe lagu daray mashruuca (tusaale GNE).[484] Mid ka mid ah ensiklabeediyeyaasha online-ka ah ee ugu guulaha badan ee ku daray maqaallada bulshada wuxuu ahaa h2g2, kaas oo uu abuuray Douglas Adams 1999. Ensiklabeediyada h2g2 waa mid fudud oo fudud, oo diiradda saaraysa maqaallada ah kuwo xiiso leh oo wata macluumaad.[485]
Mareegaha aqoonta la wadaago ee xiga ayaa ka soo qaatay dhiirrigelin Wikipedia. Kuwa kale waxay isticmaalaan dib-u-eegis asxaabtu dhaqameed, sida Encyclopedia of Life iyo ensiklabeediyeyaasha wiki ee online-ka ah Scholarpedia iyo Citizendium.[486][487] Kan dambe waxaa bilaabay Sanger isku day lagu doonayo in lagu abuuro beddel lagu kalsoonaan karo oo Wikipedia ah.[488][489]
Qoraallada hoose
- ↑ Waxaa jira 348 nooc oo Wikipedia ah oo firfircoon, laakiin taasi macnaheedu ma aha inay jiraan 348 luqadood oo gaar ah. Tusaale ahaan, waxaa jira noocyo kala duwan oo Wikipedia ah oo ku qoran afka Belarusiyaanka (iyadoo la adeegsanayo hab-qoraallada Narkamaŭka iyo Taraškievica), iyo noocyo kala duwan oo ku qoran afka Noorwiijiga (iyadoo la adeegsanayo hab-qoraallada Nynorsk iyo Bokmål), iwm.
Intaa waxaa dheer, waxaa jira 16 nooc oo Wikipedia ah oo xiran, kuwaas oo ku qoran luqado aan lahayn dad ku hadla oo ku filan si mashruuca loo sii wado (tusaale ahaan, Marshallese iyo Akan). Afar nooc ayaa gebi ahaanba la tirtiray (tusaalooyinka waxaa ka mid ah Moldovian Wikipedia iyo Siberian Wikipedia) - ↑ Luqadaha qaar ee ku dhow inay dabar go'aan, sida luqadda Manchu, ma laha nooc Wikipedia ah oo loo sameeyay.
- ↑ Diiwaangelintu waxay lagama maarmaan u tahay hawlo kala duwan, sida tafatirka bogagga la ilaaliyo, abuurista bogag ku jira Wikipedia, iyo soo raridda faylasha.
- ↑ Qoraallada badankood sidoo kale waxaa lagu shatiyeeyaa GNU Free Documentation License; shatiyada warbaahintu way kala duwan yihiin.
- ↑ Waxaa loogu dhawaaqaa /ˌwɪkəˈpiːdiə/ ⓘ WIK-ə-PEE-dee-ə ama /ˌwɪki-/ ⓘ WIK-ee-PEE-dee-ə ee Af-Soomaali
- ↑ Waxaa laga heli karaa keyd ahaan Nostalgia Wikipedia
- ↑ Sida Abriil 2026, Wikipedia-ga Haitian Creole, oo leh 72K maqaallo, wuxuu ku jiraa kaalinta 91aad marka la kala horreeyo tirada maqaallada.
- ↑ Revisions with libelous content, criminal threats, or copyright infringements may be removed completely.
- ↑ Guddigu wuxuu si toos ah u go'aamin karaa in isbeddelka nuxurku yahay mid aan habboonayn, laakiin ma go'aamin karo si toos ah in nuxur gaar ah uu yahay mid aan habboonayn.
- ↑ See "Libel" by David McHam for the legal distinction.
Tixraacyada
- 1 2 Seitz-Gruwell, Lisa (October 23, 2023). "7 reasons you should donate to Wikipedia". Wikimedia Foundation. Archived from the original on October 8, 2024. Retrieved December 27, 2023.
- 1 2 "Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher". The Economist. January 9, 2021. Archived from the original on January 7, 2021. Retrieved February 25, 2021.
- ↑ Anderson, Chris (May 8, 2006). "Jimmy Wales – The 2006 Time 100". Time. Archived from the original on October 12, 2022. Retrieved November 11, 2017.
- 1 2 "Wikistats – Statistics For Wikimedia Projects". Wikimedia Foundation. Archived from the original on July 11, 2020. Retrieved August 8, 2023.
- ↑ "wikipedia.org". Similarweb. Archived from the original on June 5, 2020. Retrieved January 9, 2026.
- ↑ Noor, Poppy (July 29, 2018). "Wikipedia biases". The Guardian. Archived from the original on November 9, 2020. Retrieved May 31, 2024.
- ↑ Hern, Alex (September 15, 2015). "Wikipedia's view of the world is written by the west". The Guardian. Retrieved May 31, 2024.
- ↑ "Happy Birthday, Wikipedia". The Economist. January 9, 2021. Archived from the original on January 1, 2023. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ Treisman, Rachel (April 1, 2022). "Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war". NPR. Archived from the original on December 2, 2022. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ Cooke, Richard (February 17, 2020). "Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet". Wired. Archived from the original on December 17, 2022. Retrieved October 13, 2020.
- ↑ Kelly, Samantha Murphy (May 20, 2022). "Meet the Wikipedia editor who published the Buffalo shooting entry minutes after it started". CNN. Archived from the original on October 12, 2022. Retrieved May 24, 2022.
- ↑ McNamee, Kai (September 15, 2022). "Fastest 'was' in the West: Inside Wikipedia's race to cover the queen's death". NPR. Archived from the original on January 15, 2023. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ Garber, Megan (October 12, 2011). "The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed?". Nieman Lab. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved June 5, 2016.
- ↑ Kock, Ned; Jung, Yusun; Syn, Thant (2016). "Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges" (PDF). International Journal of e-Collaboration. 12 (2). IGI Global: 1–8. doi:10.4018/IJeC.2016040101. ISSN 1548-3681. Archived (PDF) from the original on September 27, 2016.
- ↑ Sidener, Jonathan (December 6, 2004). "Everyone's Encyclopedia". The San Diego Union-Tribune. Archived from the original on October 11, 2007. Retrieved October 15, 2006.
- ↑ Meyers, Peter (September 20, 2001). "Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You". The New York Times. Retrieved November 22, 2007.
'I can start an article that will consist of one paragraph, and then a real expert will come along and add three paragraphs and clean up my one paragraph,' said Larry Sanger of Las Vegas, who founded Wikipedia with Mr. Wales.
- ↑ Stallman, Richard M. (June 20, 2007). "The Free Encyclopedia Project". Free Software Foundation. Archived from the original on September 16, 2025. Retrieved January 4, 2008.
- 1 2 3 Sanger, Larry (April 18, 2005). "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir". Slashdot. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ "Tech Rewind: How Wikipedia, the free encyclopedia came to be". Mid-day (in Ingiriisi). 2015-01-15. Retrieved 2026-01-08.
- ↑ Sanger, Larry (January 10, 2001). "Let's Make a Wiki". Internet Archive. Archived from the original on April 14, 2003. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, p. 7.
- ↑ "Wikipedia: HomePage". Archived from the original on March 31, 2001. Retrieved March 31, 2001.
- ↑ Larry Sanger (11 January 2001). "Re: [Advisory-l] The wiki..." Nupedia mailing list. Archived from the original on 14 April 2003.
- ↑ Miliard, Mike (March 1, 2008). "Wikipediots: Who Are These Devoted, Even Obsessive Contributors to Wikipedia?". Salt Lake City Weekly. Archived from the original on April 2, 2009. Retrieved December 18, 2008.
- ↑ Sidener, Jonathan (October 9, 2006). "Wikipedia family feud rooted in San Diego". The San Diego Union-Tribune. Archived from the original on November 11, 2016. Retrieved May 5, 2009.
- ↑ "Wikipedia's Model Follows Hayek - WSJ". The Wall Street Journal (in Ingiriisiga Maraykanka). 2009-04-15. ISSN 0099-9660. Archived from the original on September 21, 2024. Retrieved 2026-04-21.
- 1 2 Mangu-Ward, Katherine (2007-05-30). "Wikipedia and Beyond". Reason.com (in Ingiriisiga Maraykanka). Archived from the original on July 25, 2021. Retrieved 2026-04-21.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, p. 29.
- ↑ Finkelstein, Seth (September 25, 2008). "Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says". The Guardian. London. Archived from the original on December 7, 2022. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Wales, Jimmy (March 16, 2001). "Alternative language wikipedias". Wikipedia-L (Mailing list). Archived from the original on June 20, 2014. Retrieved January 16, 2022.
- ↑ Wikipedia:Multilingual statistics/2004
- ↑ "Encyclopedias and Dictionaries". Encyclopædia Britannica (15th) 18. (2007). 257–286.
- ↑ "[long] Enciclopedia Libre: msg#00008". Osdir. Archived from the original on October 6, 2008. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Shirky, Clay (2008). Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations. The Penguin Press via Amazon Online Reader. p. 273. ISBN 978-1-59420-153-0. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Vibber, Brion (August 16, 2002). "Brion VIBBER at pobox.com". Wikimedia. Archived from the original on June 20, 2014. Retrieved December 8, 2020.
- 1 2 Suh, Bongwon; Convertino, Gregorio; Chi, Ed H.; Pirolli, Peter (October 25, 2009). "The singularity is not near: slowing growth of Wikipedia". Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration. WikiSym '09. ACM. pp. 1–10. doi:10.1145/1641309.1641322. ISBN 978-1-60558-730-1. Archived from the original on September 26, 2024. Retrieved October 1, 2024.
- ↑ Johnson, Bobbie (August 12, 2009). "Wikipedia approaches its limits". The Guardian. London. Archived from the original on December 26, 2018. Retrieved March 31, 2010.
- ↑ Editors of Wikipedia. "Wikipedia:Modelling Wikipedia extended growth". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. Archived from the original on August 26, 2011. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Morozov, Evgeny (November–December 2009). "Edit This Page; Is it the end of Wikipedia". Boston Review. Archived from the original on December 11, 2019.
- ↑ Cohen, Noam (March 28, 2009). "Wikipedia – Exploring Fact City". The New York Times. Archived from the original on April 30, 2011.
{{cite news}}: no-break space character in|title=at position 10 (help) - ↑ Gibbons, Austin; Vetrano, David; Biancani, Susan (2012). "Wikipedia: Nowhere to grow" (PDF). Stanford Network Analysis Project. Archived (PDF) from the original on July 18, 2014.

- ↑ Kleeman, Jenny (November 26, 2009). "Wikipedia falling victim to a war of words". The Guardian. London. Archived from the original on December 26, 2018. Retrieved December 13, 2016.
- ↑ Ortega Soto, José Felipe (2009). Wikipedia: A quantitative analysis (PhD thesis). Rey Juan Carlos University. hdl:10115/11239. Archived from the original on March 14, 2023. Retrieved March 14, 2023.
- ↑ Fowler, Geoffrey A.; Angwin, Julia (November 27, 2009). "Volunteers Log Off as Wikipedia Ages". The Wall Street Journal. Archived from the original on December 4, 2022. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Barnett, Emma (November 26, 2009). "Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors". The Daily Telegraph. London. Archived from the original on November 9, 2022. Retrieved March 31, 2010.
- 1 2 Rawlinson, Kevin (August 8, 2011). "Wikipedia seeks women to balance its 'geeky' editors". The Independent. Archived from the original on April 21, 2022. Retrieved April 5, 2012.
- 1 2 3 4 5 Simonite, Tom (October 22, 2013). "The Decline of Wikipedia". MIT Technology Review. Archived from the original on July 31, 2022. Retrieved November 30, 2013.
- 1 2 Meyer, Robinson (July 16, 2012). "3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins". The Atlantic. Archived from the original on December 9, 2022. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Ward, Katherine (November 25, 2013). New York Magazine. p. 18.
- ↑ F., G. (May 5, 2013). "Who really runs Wikipedia?". The Economist. ISSN 0013-0613. Archived from the original on November 26, 2021. Retrieved November 26, 2021.
- ↑ Mandiberg, Michael (February 23, 2020). "Mapping Wikipedia". The Atlantic. Archived from the original on November 15, 2021. Retrieved November 26, 2021.
- 1 2 3 Varma, Subodh (January 20, 2014). "Google eating into Wikipedia page views?". The Economic Times. Archived from the original on December 11, 2022. Retrieved February 10, 2014.
- 1 2 3 "Alexa Top 500 Global Sites". Alexa Internet. Archived from the original on February 3, 2021. Retrieved December 28, 2016.
- ↑ "Citations of Wikipedia as an Online Resource". exaly. Archived from the original on November 4, 2022. Retrieved November 4, 2022.
- ↑ "Citations of Cloud Computing". exaly. Archived from the original on November 4, 2022. Retrieved November 4, 2022.
- ↑ Moeller, Erik (December 12, 2002). "Wiktionary project launched". Wikipedia-l (Mailing list). Archived from the original on June 20, 2014. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Woods, Dan; Theony, Peter (2007). "3: The Thousand Problem-Solving Faces of Wikis". Wikis for dummies (1st ed.). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons. p. 58. ISBN 978-1-118-05066-8. OCLC 1300481129. OL 5741003W.
- ↑ Editors of Meta-Wiki. "Talk:Science Hypertextbook project". Wikimedia Meta-Wiki. Archived from the original on March 19, 2023. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Moeller, Erik (March 19, 2004). "Proposal: commons.wikimedia.org". Wikipedia-l (Mailing list). Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Eloquence. "User:Eloquence/History". Wikinews. Wikimedia Foundation. Archived from the original on October 15, 2012. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ online, heise (2026-04-08). "Wikimedia Foundation is shutting down news project Wikinews". heise online (in Ingiriisi). Archived from the original on July 6, 2026. Retrieved 2026-07-20.
- ↑ Editors of Wikiversity. "Wikiversity:History of Wikiversity". Wikiversity. Wikimedia Foundation. Archived from the original on July 24, 2015. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "NET News: Calling All Taxonomists". Science. 307 (5712): 1021. February 18, 2005. doi:10.1126/science.307.5712.1021a. S2CID 220095354.
- ↑ Luyt, Brendan (January 1, 2020). "A new kind of travel guide or more of the same? Wikivoyage and Cambodia". Online Information Review. 45 (2): 356–371. doi:10.1108/OIR-03-2020-0104.
- ↑ Roth, Matthew (March 30, 2012). "The Wikipedia data revolution". Diff. Wikimedia Foundation. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved February 4, 2023.
- 1 2 "New Year's Resolutions Reflected in January U.S. Web Traffic" (PDF). Comscore. February 15, 2007. p. 3. Archived from the original on August 19, 2021. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Perez, Juan Carlos (February 17, 2007). "Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites". PCWorld. Archived from the original on March 19, 2012. Retrieved March 26, 2021.
- ↑ "Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country". Wikimedia Foundation. Archived from the original on October 20, 2011. Retrieved March 8, 2015.
- 1 2 3 Cohen, Noam (February 9, 2014). "Wikipedia vs. the Small Screen". The New York Times. Archived from the original on November 9, 2022. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ Similarweb. "Top Websites Ranking – Most Visited Websites In The World". Similarweb. Archived from the original on February 10, 2022. Retrieved March 4, 2023.
- ↑ Loveland, Jeff; Reagle, Joseph (January 15, 2013). "Wikipedia and encyclopedic production". New Media & Society. 15 (8): 1294. doi:10.1177/1461444812470428. ISSN 1461-4448. S2CID 27886998.
- ↑ Rosen, Rebecca J. (January 30, 2013). "What If the Great Wikipedia 'Revolution' Was Actually a Reversion?". The Atlantic. Archived from the original on December 29, 2022. Retrieved February 9, 2013.
- ↑ Netburn, Deborah (January 19, 2012). "Wikipedia: SOPA protest led eight million to look up reps in Congress". Los Angeles Times. Archived from the original on November 14, 2022. Retrieved March 6, 2012.
- ↑ "Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves". BBC News. January 18, 2012. Archived from the original on December 27, 2022. Retrieved January 19, 2012.
- ↑ "SOPA/Blackoutpage". Wikimedia Foundation. Archived from the original on June 22, 2018. Retrieved January 19, 2012.
- ↑ Workman, Robert (January 5, 2013). "Asteroid Re-Named 'Wikipedia'". Space.com. Archived from the original on January 24, 2023. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Katz, Leslie (October 27, 2014). "A Wikipedia monument? It's true (we're pretty sure)". CNET. Archived from the original on January 24, 2023. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ Sawers, Paul (June 18, 2015). "You can soon buy a 7,471-volume printed version of Wikipedia for $500,000". VentureBeat. Archived from the original on October 17, 2022. Retrieved January 24, 2023.
- ↑ Oberhaus, Daniel (August 5, 2019). "A Crashed Israeli Lunar Lander Spilled Tardigrades On The Moon". Wired. Archived from the original on December 24, 2022. Retrieved August 6, 2019.
- ↑ Resnick, Brian (August 6, 2019). "Tardigrades, the toughest animals on Earth, have crash-landed on the moon – The tardigrade conquest of the solar system has begun". Vox. Archived from the original on November 29, 2019. Retrieved August 6, 2019.
- ↑ Shankland, Stephen (June 29, 2019). "Startup packs all 16 GB of Wikipedia onto DNA strands to demonstrate new storage tech – Biological molecules will last a lot longer than the latest computer storage technology, Catalog believes". CNET. Archived from the original on December 29, 2022. Retrieved August 15, 2023.
- 1 2 Pearl, Mike (January 18, 2023). "Yes, Wikipedia looks weird. Don't freak out". Mashable. Archived from the original on January 20, 2023. Retrieved January 23, 2023.
- 1 2 Tech Desk (January 18, 2023). "Wikipedia gets a facelift after 10 years: A look at new interface and features". The Indian Express. Archived from the original on January 19, 2023. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ "Wikipedia Gets a Fresh New Look: First Desktop Update in a Decade Puts Usability at the Forefront". Wikimedia Foundation. January 18, 2023. Archived from the original on January 19, 2023. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ Rauwerda, Annie (January 18, 2023). "Wikipedia's Redesign Is Barely Noticeable. That's the Point". Slate Magazine. Archived from the original on January 20, 2023. Retrieved January 23, 2023.
- ↑ GZERO World. Ian Bremmer. "Why we still trust Wikipedia, with cofounder Jimmy Wales". Dec. 13, 2025.
- ↑ "Wikipedia's co-founder on anonymous editors, why the site is biased against conservatives and how to fix it: Larry Sanger criticizes 'reliable sources' system and anonymous administrators." By Ashley Rindsberg and Nora Moriarty, Fox News, October 9, 2025.
- ↑ "The Seven Rules of Trust". Penguin Random House (in Ingiriisi). Retrieved 22 October 2025.
- ↑ Weaver, Tanya (2025-04-04). "AI scraper bots putting costly strain on Wikimedia infrastructure". eandt.theiet.org. Retrieved 2025-10-22.
- ↑ Ha, Anthony (2025-10-18). "Wikipedia says traffic is falling due to AI search summaries and social video". TechCrunch. Archived from the original on December 21, 2025. Retrieved 2025-10-22.
- ↑ Miller, Marshall (2025-10-17). "New User Trends on Wikipedia". Diff. Retrieved 2025-10-22.
- ↑ Wikipedia:Why create an account
- ↑ Hafner, Katie (June 17, 2006). "Growing Wikipedia Refines Its 'Anyone Can Edit' Policy". The New York Times. Archived from the original on December 12, 2022. Retrieved December 5, 2016.
- 1 2 McDowell & Vetter 2022, pp. 12–13.
- ↑ Wikipedia:Protection policy#Full protection
- ↑ Harrison, Stephen; Benjakob, Omer (January 14, 2021). "Wikipedia is twenty. It's time to start covering it better". Columbia Journalism Review. Archived from the original on January 17, 2023. Retrieved January 15, 2021.
- 1 2 Ren, Yuqing; Zhang, Haifeng; Kraut, Robert E. (February 29, 2024). "How Did They Build the Free Encyclopedia? A Literature Review of Collaboration and Coordination among Wikipedia Editors". ACM Transactions on Computer-Human Interaction. 31 (1): 1–48. doi:10.1145/3617369. ISSN 1073-0516. Archived from the original on September 12, 2024. Retrieved September 12, 2024.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, p. 36.
- 1 2 Birken, P. (December 14, 2008). "Bericht Gesichtete Versionen". Wikide-l (Mailing list) (in Jarmal). Wikimedia Foundation. Archived from the original on June 22, 2014. Retrieved February 15, 2009.
- ↑ Henderson, William (December 10, 2012). "Wikipedia Has Figured Out A New Way To Stop Vandals In Their Tracks". Business Insider. Archived from the original on November 13, 2022. Retrieved January 22, 2023.
- ↑ Frewin, Jonathan (June 15, 2010). "Wikipedia unlocks divisive pages for editing". BBC News. Archived from the original on November 27, 2022. Retrieved August 21, 2014.
- ↑ Ajmani, Leah; Vincent, Nicholas; Chancellor, Stevie (September 28, 2023). "Peer Produced Friction: How Page Protection on Wikipedia Affects Editor Engagement and Concentration". Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction. 7 (CSCW2): 1–33. doi:10.1145/3610198. ISSN 2573-0142. Archived from the original on September 15, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- ↑ Harrison, Stephen (October 26, 2023). "Wikipedia Is Covering the War in Israel and Gaza Better Than X". Slate. ISSN 1091-2339. Archived from the original on December 14, 2023. Retrieved December 20, 2023.
- ↑ Benjakob, Omer (October 4, 2020). "The Second Intifada Still Rages on Wikipedia". Haaretz. Archived from the original on February 21, 2024. Retrieved March 6, 2024.
- ↑ Harrison, Stephen (February 5, 2025). "Project 2025's Creators Want to Dox Wikipedia Editors. The Tool They're Using Is Horrifying". Slate. Archived from the original on July 19, 2025. Retrieved February 5, 2025.
- ↑ Elia-Shalev, Asaf (January 24, 2025). "Edit wars over Israel spur rare ban of 8 Wikipedia editors — from both sides". Jewish Telegraphic Agency. Archived from the original on June 10, 2025. Retrieved May 27, 2025.
- 1 2 Kleinz, Torsten (February 2005). "World of Knowledge" (PDF). Linux Magazine. Archived from the original (PDF) on September 25, 2007. Retrieved July 13, 2007.
The Wikipedia's open structure makes it a target for trolls and vandals who malevolently add incorrect information to articles, get other people tied up in endless discussions, and generally do everything to draw attention to themselves.
- ↑ Ciffolilli, Andrea (December 2003). "Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia". First Monday. 8 (12). doi:10.5210/fm.v8i12.1108.
- ↑ West, Andrew G.; Chang, Jian; Venkatasubramanian, Krishna; Sokolsky, Oleg; Lee, Insup (2011). "Link Spamming Wikipedia for Profit". Proceedings of the 8th Annual Collaboration, Electronic messaging, Anti-Abuse and Spam Conference on – CEAS '11. 8th Annual Collaboration, Electronic Messaging, Anti-Abuse, and Spam Conference. pp. 152–161. doi:10.1145/2030376.2030394. ISBN 978-1-4503-0788-8. Archived from the original on April 14, 2021. Retrieved March 26, 2021.
- ↑ Burburin. Wikipedia. Retrieved November 6, 2012.
- ↑ Viégas, Fernanda B.; Wattenberg, Martin; Dave, Kushal (2004). "The palm zire 71 camera interface". CHI '04 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems (PDF). pp. 575–582. doi:10.1145/985921.985953. ISBN 978-1-58113-702-6. S2CID 10351688. Archived from the original (PDF) on January 25, 2006. Retrieved January 24, 2007.
- ↑ Priedhorsky, Reid; Chen, Jilin; Shyong (Tony) K. Lam; Panciera, Katherine; Terveen, Loren; Riedl, John (November 4, 2007). "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia" (PDF). Association for Computing Machinery Group '07 Conference Proceedings; GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota. Archived from the original (PDF) on October 25, 2007. Retrieved October 13, 2007.
- 1 2 3 4 Seigenthaler, John (November 29, 2005). "A False Wikipedia 'biography'". USA Today. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Friedman, Thomas L. (2007). The World is Flat. Farrar, Straus & Giroux. p. 124. ISBN 978-0-374-29278-2.
- ↑ Buchanan, Brian (November 17, 2006). "Founder shares cautionary tale of libel in cyberspace". First Amendment Center. Archived from the original on December 21, 2012. Retrieved November 17, 2012.
- ↑ Helm, Burt (December 13, 2005). "Wikipedia: "A Work in Progress"". BusinessWeek. Archived from the original on July 8, 2012. Retrieved July 26, 2012.
- 1 2 Wikipedia:Dispute resolution
- ↑ Coldewey, Devin (June 21, 2012). "Wikipedia is editorial warzone, says study". Technology. NBC News. Archived from the original on August 26, 2014. Retrieved March 26, 2021.
- ↑ Kalyanasundaram, Arun; Wei, Wei; Carley, Kathleen M.; Herbsleb, James D. (December 2015). "An agent-based model of edit wars in Wikipedia: How and when is consensus reached". 2015 Winter Simulation Conference (WSC). Huntington Beach, CA: IEEE. pp. 276–287. doi:10.1109/WSC.2015.7408171. ISBN 978-1-4673-9743-8. S2CID 9353425.
- ↑ Suh, Bongwon; Convertino, Gregorio; Chi, Ed H.; Pirolli, Peter (2009). "The singularity is not near". Proceedings of the 5th International Symposium on Wikis and Open Collaboration. Orlando, FL: ACM Press. pp. 1–10. doi:10.1145/1641309.1641322. ISBN 978-1-60558-730-1.
- ↑ Torres, Nicole (June 2, 2016). "Why Do So Few Women Edit Wikipedia?". Harvard Business Review. ISSN 0017-8012. Archived from the original on June 17, 2020. Retrieved August 20, 2019.
- ↑ Bear, Julia B.; Collier, Benjamin (March 2016). "Where are the Women in Wikipedia? Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia". Sex Roles. 74 (5–6): 254–265. doi:10.1007/s11199-015-0573-y. S2CID 146452625.
- ↑ Khazraie, Marzieh; Talebzadeh, Hossein (February 7, 2020). ""Wikipedia does NOT tolerate your babbling!": Impoliteness-induced conflict (resolution) in a polylogal collaborative online community of practice". Journal of Pragmatics. 163: 46–65. doi:10.1016/j.pragma.2020.03.009. Archived from the original on September 14, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- ↑ Smirnov, Ivan; Oprea, Camelia; Strohmaier, Markus (December 1, 2023). Ognyanova, Katherine (ed.). "Toxic comments are associated with reduced activity of volunteer editors on Wikipedia". PNAS Nexus. 2 (12) pgad385. doi:10.1093/pnasnexus/pgad385. ISSN 2752-6542. PMC 10697426. PMID 38059265. Archived from the original on October 7, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- ↑ Lerner, Jürgen; Lomi, Alessandro (December 21, 2020). "The free encyclopedia that anyone can dispute: An analysis of the micro-structural dynamics of positive and negative relations in the production of contentious Wikipedia articles". Social Networks. 60: 11–25. doi:10.1016/j.socnet.2018.12.003. Archived from the original on November 26, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- ↑ Morris-O'Connor, Danielle A.; Strotmann, Andreas; Zhao, Dangzhi (April 4, 2023). "The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps". Journal of Documentation. 79 (3): 784–810. doi:10.1108/JD-04-2022-0090. ISSN 0022-0418. Archived from the original on October 20, 2023. Retrieved November 14, 2023.
- ↑ Ziembowicz, Karolina; Roszczyńska-Kurasińska, Magdalena; Rychwalska, Agnieszka; Nowak, Andrzej (October 3, 2022). "Predicting conflict-prone disputes using the structure of turn-taking: the case of Wikipedia". Information, Communication & Society. 25 (13): 1987–2005. doi:10.1080/1369118X.2021.1924224. ISSN 1369-118X. Archived from the original on October 7, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- ↑ Chhabra, Anamika; Kaur, Rishemjit; Iyengar, S. R.S. (August 25, 2020). "Dynamics of Edit War Sequences in Wikipedia". Proceedings of the 16th International Symposium on Open Collaboration. ACM. pp. 1–10. doi:10.1145/3412569.3412585. ISBN 978-1-4503-8779-8. Archived from the original on September 15, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- 1 2 Ruprechter, Thorsten; Santos, Tiago; Helic, Denis (September 9, 2020). "Relating Wikipedia article quality to edit behavior and link structure". Applied Network Science. 5 (1) 61. doi:10.1007/s41109-020-00305-y. ISSN 2364-8228.
- ↑ "Edit Wars Reveal The 10 Most Controversial Topics on Wikipedia". MIT Technology Review. Cambridge, MA: Massachusetts Institute of Technology. July 17, 2013. Archived from the original on June 16, 2021. Retrieved June 25, 2021.
- 1 2 3 Yasseri, Taha; Spoerri, Anselm; Graham, Mark; Kertész, János (2014). Fichman, P.; Hara, N. (eds.). The Most Controversial Topics in Wikipedia: A Multilingual and Geographical Analysis. Scarecrow Press. arXiv:1305.5566. doi:10.2139/SSRN.2269392. S2CID 12133330. SSRN 2269392.
- ↑ Mayfield, Elijah; Black, Alan W. (November 7, 2019). "Analyzing Wikipedia Deletion Debates with a Group Decision-Making Forecast Model". Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction. 3 (CSCW): 1–26. doi:10.1145/3359308. ISSN 2573-0142. Archived from the original on September 15, 2024. Retrieved September 15, 2024.
- ↑ McDowell, Zackary I.; Vetter, Matthew A. (2022). Wikipedia and Education. p. 3.
- ↑ Wikipedia:Five pillars
- ↑ Hendry, Andrew (February 6, 2008). "Who's behind Wikipedia?". PC World. p. 2. Archived from the original on February 9, 2008. Retrieved February 7, 2008.
- ↑ Wikipedia:Citing sources: "Wikipedia's verifiability policy requires inline citations for any material challenged or likely to be challenged, and for all quotations, anywhere in article space."
- 1 2 McDowell & Vetter 2022, pp. 53–54.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, p. 32.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, pp. 5–7.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, p. 33.
- ↑ Cohen, Noam (August 9, 2011). "For inclusive mission, Wikipedia is told that written word goes only so far". International Herald Tribune. p. 18.
- ↑ Sanger, Larry (April 18, 2005). "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir". Slashdot. Archived from the original on May 25, 2009. Retrieved January 24, 2023.
- ↑ Kostakis, Vasilis (March 2010). "Identifying and understanding the problems of Wikipedia's peer governance: The case of inclusionists versus deletionists". First Monday. 15 (3). Archived from the original on March 10, 2021. Retrieved March 26, 2021.
- ↑ Wikipedia:Ownership of content: "No one "owns" content (including articles or any page at Wikipedia)."
- ↑ Mehegan, David (February 13, 2006). "Many contributors, common cause". The Boston Globe. Retrieved March 25, 2007.
- 1 2 Wikipedia:Administrators
- ↑ Harrison, Stephen (June 16, 2022). "Inside Wikipedia's Historic, Fiercely Contested "Election"". Slate. Archived from the original on August 24, 2022. Retrieved July 22, 2022.
- ↑ Wikipedia:Requests for comment
- ↑ Bandler, Aaron (June 21, 2024), "Wikipedia Editors Label ADL Only Reliable for Antisemitism When 'Israel and Zionism Are Not Concerned'", Jewish Journal, archived from the original on June 22, 2024, retrieved May 3, 2025
- ↑ Harrison, Stephen (July 1, 2021), "Wikipedia's War on the Daily Mail", Slate, ISSN 1091-2339, archived from the original on July 1, 2021, retrieved May 13, 2025
- 1 2 3 4 Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia
- 1 2 3 4 Hoffman, David A.; Mehra, Salil K. (March 5, 2009). "Wikitruth Through Wikiorder". Emory Law Journal. 59 (1). SSRN 1354424. Archived from the original on June 13, 2021. Retrieved November 15, 2024.
- ↑ Hoffman, David A.; Mehra, Salil K. (2009). "Wikitruth through Wikiorder". Emory Law Journal. 59 (1): 181. SSRN 1354424.
- ↑ Wikipedia:Banning policy
- ↑ Viégas, Fernanda B.; Wattenberg, Martin M.; Kriss, Jesse; van Ham, Frank (January 3, 2007). "Talk Before You Type: Coordination in Wikipedia" (PDF). Visual Communication Lab, IBM Research. Archived from the original (PDF) on February 5, 2007. Retrieved June 27, 2008.
- ↑ Arthur, Charles (December 15, 2005). "Log on and join in, but beware the web cults". The Guardian. London. Archived from the original on September 20, 2014. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Lu Stout, Kristie (August 4, 2003). "Wikipedia: The know-it-all Web site". CNN. Archived from the original on December 18, 2008. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Sanger, Larry (December 31, 2004). "Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism". Kuro5hin, Op–Ed. Archived from the original on November 1, 2021. Retrieved March 26, 2021.
There is a certain mindset associated with unmoderated Usenet groups [...] that infects the collectively-managed Wikipedia project: if you react strongly to trolling, that reflects poorly on you, not (necessarily) on the troll. If you [...] demand that something be done about constant disruption by trollish behavior, the other listmembers will cry "censorship", attack you, and even come to the defense of the troll. [...] The root problem: anti-elitism, or lack of respect for expertise. There is a deeper problem [...] which explains both of the above-elaborated problems. Namely, as a community, Wikipedia lacks the habit or tradition of respect for expertise. As a community, far from being elitist, it is anti-elitist (which, in this context, means that expertise is not accorded any special respect, and snubs and disrespect of expertise are tolerated). This is one of my failures: a policy that I attempted to institute in Wikipedia's first year, but for which I did not muster adequate support, was the policy of respecting and deferring politely to experts. (Those who were there will, I hope, remember that I tried very hard.)
- ↑ Goodwin, Jean (2009). "The Authority of Wikipedia" (PDF). Archived from the original (PDF) on November 22, 2009. Retrieved January 31, 2011.
Wikipedia's commitment to anonymity/pseudonymity thus imposes a sort of epistemic agnosticism on its readers
- ↑ Kittur, Aniket (2007). "Power of the Few vs. Wisdom of the Crowd: Wikipedia and the Rise of the Bourgeoisie". CHI '07: Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems. Viktoria Institute.
- 1 2 3 Blodget, Henry (January 3, 2009). "Who The Hell Writes Wikipedia, Anyway?". Business Insider. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved January 26, 2023.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, pp. 61–62.
- ↑ Wikipedia:Wikipedians
- 1 2 Goldman, Eric (2010). "Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences". Journal on Telecommunications and High Technology Law. 8. Archived from the original on January 26, 2023. Retrieved January 26, 2023 – via Santa Clara Law Digital Commons.
- ↑ Noveck, Beth Simone (March 2007). "Wikipedia and the Future of Legal Education". Journal of Legal Education. 57 (1). Association of American Law Schools: 3–9. JSTOR 42894005.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, pp. 10–11.
- ↑ "Wikipedia "Good Samaritans" Are on the Money". Scientific American. October 19, 2007. Archived from the original on April 28, 2024. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Wilson, Chris (February 22, 2008). "The Wisdom of the Chaperones". Slate. Archived from the original on September 5, 2011. Retrieved August 13, 2014.
- ↑ Swartz, Aaron (September 4, 2006). "Raw Thought: Who Writes Wikipedia?". Archived from the original on August 3, 2014. Retrieved February 23, 2008.
- ↑ Amichai-Hamburger, Yair; Lamdan, Naama; Madiel, Rinat; Hayat, Tsahi (2008). "Personality Characteristics of Wikipedia Members". CyberPsychology & Behavior. 11 (6). Mary Ann Liebert, Inc.: 679–681. doi:10.1089/cpb.2007.0225. PMID 18954273.
- ↑ McGreal, Scott A. (March 11, 2013). "The Misunderstood Personality Profile of Wikipedia Members". Psychology Today. Archived from the original on July 16, 2023. Retrieved June 5, 2016.
- ↑ Giles, Jim (August 4, 2009). "After the boom, is Wikipedia heading for bust?". New Scientist. Archived from the original on April 21, 2015. Retrieved September 18, 2017.
- ↑ Cohen, Noam (January 31, 2011). "Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List". The New York Times. Archived from the original on October 6, 2013. Retrieved October 28, 2013.
- 1 2 "OCAD to 'Storm Wikipedia' this fall". CBC News. August 27, 2013. Archived from the original on August 26, 2014. Retrieved August 21, 2014.
- 1 2 Kessenides, Dimitra; Chafkin, Max (December 22, 2016). "Is Wikipedia Woke?". Bloomberg Businessweek. Archived from the original on April 15, 2022. Retrieved September 21, 2022.
- ↑ Walker, Andy (June 21, 2018). "The startling numbers behind Africa's Wikipedia knowledge gaps". memeburn. Archived from the original on March 19, 2023. Retrieved January 26, 2023.
- ↑ List of Wikipedias – Meta
- 1 2 Wikipedia:List of Wikipedias
- ↑ Special:Statistics
- ↑ Wikipedia page views by language over time
- ↑ "Liiska Wikipediyada". Wikimedia Meta-Wiki. Retrieved 12 Nofeembar 2026.
- ↑ Choice of national variety in the Somali-language Wikipedia
- ↑ Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias
- ↑ Non-free content
- ↑ The Visual Side of Wikipedia
- ↑ Wikipedia: Editing the narrative
- ↑ Israeli 'rule,' not 'occupation': In a sign of the times, Hebrew Wikipedia renames a key article
- ↑ Wikipedia is an encyclopedia
- ↑ Meta-Wiki
- ↑ Meta-Wiki Statistics
- 1 2 List of articles every Wikipedia should have
- ↑ Wikipedia:Notability
- 1 2 Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis
- ↑ Manypedia: Comparing language points of view of Wikipedia communities
- ↑ Manual:Interwiki
- 1 2 3 The future of Wikipedia: WikiPeaks?
- ↑ The Unbearable Bureaucracy of Wikipedia
- 1 2 Wikipedia – The Dumbing Down of World Knowledge
- ↑ The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia
- ↑ "You Just Type in What You Are Looking For": Undergraduates' Use of Library Resources vs. Wikipedia
- ↑ Wikipedia experience sparks national debate
- ↑ Wisdom? More like dumbness of the crowds
- ↑ Wikipedia or Wickedpedia?
- ↑ From Anarchy to Wikiality, Glaring Bias to Good Cop: Press Coverage of Wikipedia's First Two Decades
- ↑ Inside Wikipedia's leftist bias: socialism pages whitewashed, communist atrocities buried
- ↑ Wikipedia's Co-Founder Is Wikipedia's Most Outspoken Critic
- ↑ Wikipedia co-founder says site is now 'propaganda' for left-leaning 'establishment'
- ↑ Wikipedia Bias
- ↑ The colonization of Wikipedia: evidence from characteristic editing behaviors of warring camps
- 1 2 Unionization at Wikimedia: Community protest after layoffs
- ↑ Nach Entlassung von Entwicklern: Wikipedia-Autoren drohen mit Streik
- ↑ Hundreds of prolific Wikipedia editors are threatening to go on strike
- ↑ Wikipedia Editors Could Strike Following Layoffs
- ↑ Wikipedia, Britannica: A Toss-Up
- ↑ Giles, Jim (December 2005). "Internet encyclopedias go head to head". Nature. 438 (7070): 900–901. Bibcode:2005Natur.438..900G. doi:10.1038/438900a. PMID 16355180. (Is qoritaan ayaa loo baahan yahay.)
Note: The study was cited in several news articles; e.g.:
- "Wikipedia survives research test". BBC News. December 15, 2005.
- ↑ Wikipedia science 31% more cronky than Britannica's Excellent for Klingon science, though
- ↑ Encyclopædia Britannica (March 2006). Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal Nature (PDF) (Report). Archived (PDF) from the original on July 9, 2016.
- ↑ Encyclopaedia Britannica and Nature: a response
- ↑ Nature's responses to Encyclopaedia Britannica
- ↑ Dynamics of Conflicts in Wikipedia
- ↑ Wikipedia:General disclaimer
- ↑ The 15 Biggest Wikipedia Blunders
- ↑ Legal Research in a Nutshell
- ↑ Cooked Books
- ↑ Wikipedia: The Most Reliable Source on the Internet?
- ↑ Evidence suggests Wikipedia is accurate and reliable. When are we going to start taking it seriously?
- ↑ Know It All
- ↑ Boyd, Danah (January 4, 2005). "Academia and Wikipedia". Many 2 Many: A Group Weblog on Social Software. Corante. Archived from the original on March 16, 2006. Retrieved December 18, 2008.
[The author, Danah Boyd, describes herself as] an expert on social media[,] [...] a doctoral student in the School of Information at the University of California, Berkeley [,] and a fellow at the Harvard University Berkman Center for Internet & Society [at Harvard Law School.]
- ↑ McHenry, Robert (November 15, 2004). "The Faith-Based Encyclopedia". Tech Central Station. Archived from the original on January 7, 2006.
- ↑ Wikipedia Founder Says Internet Users Are Adrift In The 'Fake News' Era
- ↑ Inside Wikipedia – Attack of the PR Industry
- ↑ Toward a New Compendium of Knowledge (longer version)
- 1 2 Wikipedia Strengthens Rules Against Undisclosed Editing
- ↑ Ahrens, Frank (July 9, 2006). "Death by Wikipedia: The Kenneth Lay Chronicles". The Washington Post. Retrieved November 1, 2006.
- ↑ Politicians notice Wikipedia
- ↑ Microsoft offers cash for Wikipedia edit
- ↑ Hafner, Katie (August 19, 2007). "Lifting Corporate Fingerprints From the Editing of Wikipedia". The New York Times. p. 1. Retrieved December 26, 2008.
- 1 2 Colbert, Stephen (July 30, 2006). "Wikiality". Archived from the original on September 11, 2015. Retrieved October 8, 2015.
- ↑ "Wide World of Wikipedia". The Emory Wheel. April 21, 2006. Archived from the original on November 7, 2007. Retrieved October 17, 2007.
- ↑ Why You Can't Cite Wikipedia in My Class
- ↑ A Stand Against Wikipedia
- ↑ Helm, Burt (December 14, 2005). "Wikipedia: 'A Work in Progress'". Bloomberg BusinessWeek. Archived from the original on April 21, 2012. Retrieved January 29, 2007.
- ↑ Wikipedia sucks students in with reliable information
- ↑ Professors Split on Wiki Debate
- ↑ Chloe Stothart. "Web threatens learning ethos" Archived Diseembar 21, 2012, at the Wayback Machine The Times Higher Education Supplement, 2007, 1799 (June 22), p. 2.
- ↑ Flipped learning with Wikipedia in higher education
- 1 2 Beck, Julie (March 5, 2014). "Doctors' #1 Source for Healthcare Information: Wikipedia". The Atlantic. ISSN 2151-9463. Archived from the original on October 24, 2022. Retrieved January 29, 2023.
- 1 2 Beck, Julie (May 7, 2014). "Can Wikipedia Ever Be a Definitive Medical Text?". The Atlantic. ISSN 2151-9463. Archived from the original on December 8, 2022. Retrieved June 14, 2024.
- ↑ Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a paper encyclopedia
- ↑ "The battle for Wikipedia's soul". The Economist. March 6, 2008. ISSN 0013-0613. Archived from the original on December 14, 2022. Retrieved March 7, 2008.
- ↑ Douglas, Ian (November 10, 2007). "Wikipedia: an online encyclopedia torn apart". The Daily Telegraph. London. Archived from the original on January 10, 2022. Retrieved November 23, 2010.
- ↑ Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not censored
- ↑ Cohen, Noam (February 5, 2008). "Wikipedia Islam Entry Is Criticized". The New York Times. ISSN 0362-4331. Archived from the original on November 26, 2022. Retrieved January 30, 2023.
- ↑ Taylor, Sophie (April 5, 2008). "China allows access to English Wikipedia". Reuters. Archived from the original on December 29, 2020. Retrieved July 29, 2008.
- ↑ Bruilliard, Karin (May 21, 2010). "Pakistan blocks YouTube a day after shutdown of Facebook over Muhammad issue". The Washington Post. Archived from the original on April 27, 2020. Retrieved October 24, 2011.
- ↑ Moon, Mariella (March 12, 2022). "Prominent editor of Russian Wikipedia pages detained in Belarus". Yahoo!. Archived from the original on March 13, 2022. Retrieved January 30, 2023.
- ↑ Mokhtar, Hassna'a (July 19, 2006). "What Is Wrong With Wikipedia?". Arab News. Archived from the original on August 7, 2011.
- ↑ Arthur, Charles (December 8, 2008). "Wikipedia row escalates as internet watchdog considers censoring Amazon US over Scorpions image". The Guardian. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved January 30, 2023.
- ↑ Petrusich, Amanda (October 20, 2011). "Wikipedia's Deep Dive Into a Library Collection". The New York Times. Archived from the original on November 11, 2020. Retrieved October 28, 2011.
- ↑ Lam, Shyong (Tony) K.; Uduwage, Anuradha; Dong, Zhenhua; Sen, Shilad; Musicant, David R.; Terveen, Loren; Riedl, John (October 3–5, 2011). WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance (PDF). WikiSym'2011. Mountain View, California: ACM. Archived (PDF) from the original on March 9, 2021. Retrieved March 26, 2021.
- ↑ "The Guardian view on Wikipedia: evolving truth". The Guardian. August 7, 2018. Archived from the original on November 12, 2016. Retrieved January 31, 2023.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, pp. 37, 38, 47.
- ↑ Livingstone, Randall M. (November 23, 2010). "Let's Leave the Bias to the Mainstream Media: A Wikipedia Community Fighting for Information Neutrality". M/C Journal. 13 (6). doi:10.5204/mcj.315. ISSN 1441-2616. Archived from the original on November 21, 2022. Retrieved November 23, 2022.
- 1 2 Hube, Christoph (April 3, 2017). "Bias in Wikipedia". Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion – WWW '17 Companion. Republic and Canton of Geneva, CHE: International World Wide Web Conferences Steering Committee. pp. 717–721. doi:10.1145/3041021.3053375. ISBN 978-1-4503-4914-7. S2CID 10472970.
- ↑ Bjork-James, Carwil (July 3, 2021). "New maps for an inclusive Wikipedia: decolonial scholarship and strategies to counter systemic bias". New Review of Hypermedia and Multimedia. 27 (3): 207–228. Bibcode:2021NRvHM..27..207B. doi:10.1080/13614568.2020.1865463. S2CID 234286415.
- 1 2 Ackerly, Brooke A.; Michelitch, Kristin (2022). "Wikipedia and Political Science: Addressing Systematic Biases with Student Initiatives". PS: Political Science & Politics. 55 (2): 429–433. doi:10.1017/S1049096521001463. S2CID 247795102.
- ↑ Beytía, Pablo (April 20, 2020). "The Positioning Matters". Companion Proceedings of the Web Conference 2020. WWW '20. New York: Association for Computing Machinery. pp. 806–810. doi:10.1145/3366424.3383569. ISBN 978-1-4503-7024-0. S2CID 218523099. Archived from the original on April 28, 2024. Retrieved May 8, 2023.
- ↑ Graham, Mark (November 12, 2009). "Mapping the Geographies of Wikipedia Content". Zerogeography. Archived from the original on October 2, 2016.
- ↑ Strohmaier, Markus (March 6, 2017). "KAT50 Society, Culture". Multilingual historical narratives on Wikipedia. GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences. doi:10.7802/1411. Archived from the original on January 31, 2023. Retrieved January 31, 2023.
Wikipedia narratives about national histories (i) are skewed towards more recent events (recency bias) and (ii) are distributed unevenly across the continents with significant focus on the history of European countries (Eurocentric bias).
- ↑ Maxton, Richard (September 9, 2008). "Wikipedia attacked over porn pages". Macquarie Network. Archived from the original on September 17, 2008.
- ↑ Wikipedia:Sexual content/FAQ
- ↑ Wikipedia:Sexual content
- ↑ Metz, Cade (December 7, 2008). "Brit ISPs censor Wikipedia over 'child porn' album cover". The Register. Archived from the original on May 13, 2020. Retrieved May 10, 2009.
- ↑ "Wikipedia rejects child porn accusation". The Sydney Morning Herald. April 29, 2010. Archived from the original on September 2, 2017. Retrieved May 14, 2017.
- ↑ Farrell, Nick (April 29, 2010). "Wikipedia denies child abuse allegations: Co-founder grassed the outfit to the FBI". The Inquirer. Archived from the original on May 1, 2010. Retrieved October 9, 2010.
- 1 2 Metz, Cade (April 9, 2010). "Wikifounder reports Wikiparent to FBI over 'child porn'". The Register. Retrieved April 19, 2010.
- ↑ "Wikipedia blasts co-founder's accusations of child porn on website". The Economic Times. India. April 29, 2010. Archived from the original on May 13, 2010. Retrieved April 29, 2010.
- 1 2 Agence France-Presse (April 29, 2010). "Wikipedia rejects child porn accusation". The Sydney Morning Herald.
- ↑ "Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights". BBC News. May 10, 2010. Archived from the original on May 13, 2010. Retrieved May 19, 2010.
- ↑ Gray, Lila (September 17, 2013). "Wikipedia Gives Porn aBreak". XBIZ.com. Archived from the original on October 21, 2013. Retrieved November 10, 2013.
- ↑ McStay, Andrew (2014). Privacy and Philosophy: New Media and Affective Protocol. Digital Formation. Vol. 86. Peter Lang. doi:10.3726/978-1-4539-1336-9. ISBN 978-1-4541-9163-6.
- ↑ "Privacy policy". Wikimedia Foundation. Archived from the original on January 31, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Kleinz, Torsten (September 2, 2006). "Gericht weist einstweilige Verfügung gegen Wikimedia Deutschland ab [Update]" [Court rejects preliminary injunction against Wikimedia Germany [Update]]. Heise Online (in Jarmal). Heinz Heise. Archived from the original on September 13, 2012.
- ↑ "Volunteer Response Team". Wikimedia Meta-Wiki. Archived from the original on February 2, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ "OTRS – A flexible Help Desk and IT-Service Management Software". Open Technology Real Services. OTRS.com. Archived from the original on October 30, 2013. Retrieved June 9, 2012.
- ↑ "Wikipedia will not perform Online Safety Bill age checks". BBC. April 28, 2023. Archived from the original on May 1, 2023. Retrieved May 1, 2023.
- ↑ Paling, Emma (October 21, 2015). "Wikipedia's Hostility to Women". The Atlantic. Archived from the original on December 31, 2022. Retrieved October 24, 2015.
- ↑ Auerbach, David (December 11, 2014). "Encyclopedia Frown". Slate. Archived from the original on October 23, 2015. Retrieved October 24, 2015.
- ↑ Murphy, Dan (August 1, 2013). "In UK, rising chorus of outrage over online misogyny". The Christian Science Monitor. Archived from the original on December 1, 2021. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Kueppers, Courtney (March 23, 2020). "High Museum to host virtual Wikipedia edit-a-thon to boost entries about women". The Atlanta Journal-Constitution. Archived from the original on October 27, 2021. Retrieved October 24, 2020.
- ↑ "Draft:Donna Strickland". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- 1 2 3 Schlanger, Zoë; Purtill, Corinne (October 2, 2018). "Wikipedia rejected an entry on a Nobel Prize winner because she wasn't famous enough". Quartz. Archived from the original on October 25, 2018. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ "The Nobel Prize in Physics 2018". The Nobel Prize. October 2, 2018. Archived from the original on October 2, 2018. Retrieved February 1, 2023.
- 1 2 Purtill, Corinne (October 3, 2018). "Sexism at Wikipedia feeds off the sexism in the media". Quartz. Archived from the original on February 1, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Bear, Julia B.; Collier, Benjamin (January 4, 2016). "Where are the Women in Wikipedia ? – Understanding the Different Psychological Experiences of Men and Women in Wikipedia". Sex Roles. 74 (5–6). Springer Science: 254–265. doi:10.1007/s11199-015-0573-y. S2CID 146452625. Archived from the original on October 27, 2021. Retrieved June 27, 2021.
- ↑ "Wikipedia Co-Founder Unveils Plan To Fix Website's Biased 'Engine of Defamation'". The New York Sun (in Ingiriisi). 2025-10-04. Retrieved 2026-01-08.
- ↑ "Nine Theses on Wikipedia". LarrySanger.org (in Ingiriisiga Maraykanka). 2025-12-11. Retrieved 2026-01-08.
- ↑ "Wikimedia Projects". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. May 30, 2018. Archived from the original on October 11, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ McGregor, Jena (March 17, 2020). "Wikimedia's approach to coronavirus: Staffers can work 20 hours a week, get paid for full time". The Washington Post. Archived from the original on April 21, 2021. Retrieved February 25, 2021.
- ↑ "Wikimedia Foundation, Inc. – Consolidated Financial Statements – June 30, 2022 and 2021" (PDF). Wikimedia Foundation. October 12, 2022. Archived (PDF) from the original on February 10, 2023. Retrieved June 5, 2016.
- ↑ "Wikimedia Foundation 2020 Form 990" (PDF). Wikimedia Foundation. May 17, 2022. Archived (PDF) from the original on May 24, 2022. Retrieved October 14, 2014.
- ↑ "Press releases/WMF announces new ED Lila Tretikov". Wikimedia Foundation. May 1, 2014. Archived from the original on May 3, 2014. Retrieved June 14, 2014.
- 1 2 Elder, Jeff (May 1, 2014). "Wikipedia's New Chief: From Soviet Union to World's Sixth-Largest Site". The Wall Street Journal. Archived from the original on February 1, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Cohen, Noam (May 1, 2014). "Media: Open-Source Software Specialist Selected as Executive Director of Wikipedia". The New York Times. Archived from the original on December 29, 2022. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Neotarf (August 13, 2014). "Media Viewer controversy spreads to German Wikipedia". The Signpost. Archived from the original on January 25, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Lorente, Patricio (March 16, 2016). "Wikimedia Foundation Board of Trustees welcomes Katherine Maher as interim Executive Director". Diff. Wikimedia Foundation. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved February 1, 2023.
- ↑ Salmon, Felix (February 4, 2021). "Exclusive: End of the Maher era at Wikipedia". Axios. Archived from the original on February 4, 2021. Retrieved April 16, 2021.
- ↑ Lima, Cristiano (September 14, 2021). "Wikimedia taps leader of South African nonprofit as its next CEO". The Washington Post. ISSN 0190-8286. Archived from the original on September 14, 2021. Retrieved September 14, 2021.
- ↑ "Wikimedia chapters". Wikimedia Meta-Wiki. Archived from the original on November 12, 2005. Retrieved February 1, 2023.
- 1 2 Bergsma, Mark. "Wikimedia Architecture" (PDF). Wikimedia Foundation. Archived from the original (PDF) on March 3, 2009. Retrieved June 27, 2008.
- ↑ "MediaWiki Features". WikiMatrix. Archived from the original on February 2, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ "Project:Copyrights". MediaWiki. Wikimedia Foundation. Archived from the original on October 22, 2021. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Special:Version
- ↑ Snow, Michael (April 18, 2005). "Internal search function returns to service". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. Archived from the original on July 31, 2012. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Vibber, Brion. "[Wikitech-l] Lucene search". Wikimedia Foundation. Archived from the original on March 30, 2013. Retrieved February 26, 2009.
- ↑ "Extension:CirrusSearch". MediaWiki. Archived from the original on April 13, 2021. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Protalinski, Emil (July 2, 2013). "Wikimedia rolls out WYSIWYG visual editor for logged-in users accessing Wikipedia articles in English". TNW. Archived from the original on July 5, 2013. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Curtis, Sophie (July 23, 2013). "Wikipedia introduces new features to entice editors". The Daily Telegraph. Archived from the original on January 10, 2022. Retrieved August 18, 2013.
- ↑ L. M. (December 13, 2011). "Changes at Wikipedia: Seeing things". The Economist. Archived from the original on June 9, 2013. Retrieved July 28, 2013.
- 1 2 Orlowski, Andrew (August 1, 2013). "Wikipedians say no to Jimmy's 'buggy' WYSIWYG editor". The Register. Archived from the original on August 4, 2013. Retrieved August 18, 2013.
- ↑ Forrester, James (April 25, 2013). "The alpha version of the VisualEditor is now in 15 languages". Diff. Wikimedia Foundation. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Wikipedia:Bots
- 1 2 Nasaw, Daniel (July 24, 2012). "Meet the 'bots' that edit Wikipedia". BBC News. Archived from the original on July 28, 2012. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Halliday, Josh; Arthur, Charles (July 26, 2012). "Boot up: The Wikipedia vandalism police, Apple analysts, and more". The Guardian. Archived from the original on February 20, 2022. Retrieved September 5, 2012.
- ↑ Jervell, Ellen Emmerentze (July 13, 2014). "For This Author, 10,000 Wikipedia Articles Is a Good Day's Work". The Wall Street Journal. Archived from the original on January 27, 2023. Retrieved August 18, 2014.
- ↑ Aude (March 23, 2009). "Abuse Filter is enabled". The Signpost. Wikipedia, The Free Encyclopedia. Archived from the original on March 22, 2022. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ "MH17 Wikipedia entry edited from Russian government IP address". Al Jazeera. July 21, 2014. Archived from the original on November 16, 2016. Retrieved July 22, 2014.
- ↑ Wikipedia:Bot policy
- ↑ Lih, Andrew (2009). The Wikipedia Revolution. Hachette Books. pp. 99–106. ISBN 978-1-4013-0371-6. OCLC 232977686.
- ↑ Maiberg, Emmanuel (March 30, 2026). "An AI Agent Was Banned From Creating Wikipedia Articles, Then Wrote Angry Blogs About Being Banned". 404 Media. Retrieved April 12, 2026.
- 1 2 "Varnish". Wikitech. Wikimedia Foundation. Archived from the original on January 20, 2021. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Friedman, Vitaly (January 12, 2021). "Front-End Performance Checklist 2021 (PDF, Apple Pages, MS Word)". Smashing Magazine. Archived from the original on April 1, 2022. Retrieved April 26, 2022.
- ↑ "Debian". Wikitech. Wikimedia Foundation. Archived from the original on April 18, 2021. Retrieved April 9, 2021.
- ↑ Palmier, Guillaume (January 19, 2013). "Wikimedia sites to move to primary data center in Ashburn, Virginia". Diff. Wikimedia Foundation. Archived from the original on July 15, 2018. Retrieved June 5, 2016.
- ↑ Verge, Jason (January 14, 2013). "It's Official: Ashburn is Wikipedia's New Home". Data Center Knowledge. Archived from the original on July 15, 2018. Retrieved June 5, 2016.
- ↑ "Data centers - Wikitech". wikitech.wikimedia.org. Archived from the original on January 29, 2023. Retrieved October 4, 2025.
- ↑ Bergsma, Mark (May 5, 2014). "Wikimedia Foundation selects CyrusOne in Dallas as new data center". Diff. Archived from the original on July 15, 2018. Retrieved October 4, 2025.
- ↑ "Switch Datacenter - Wikitech". wikitech.wikimedia.org. Retrieved October 4, 2025.
- ↑ "⚓ T156028 Name Asia Cache DC site". Wikimedia Phabricator. Archived from the original on May 12, 2019. Retrieved May 12, 2019.
- ↑ "⚓ T282787 Configure dns and puppet repositories for new drmrs datacenter". Wikimedia Phabricator. Archived from the original on February 10, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ "The journey to open our first data center in South America". Diff. Wikimedia Foundation. July 26, 2024. Archived from the original on September 21, 2024. Retrieved November 29, 2024.
- ↑ "Wikimedia servers". Wikimedia Meta-Wiki. April 22, 2013. Archived from the original on November 20, 2021. Retrieved January 24, 2023.
- ↑ "Data centers". Wikitech. Wikimedia Foundation. Archived from the original on January 29, 2023. Retrieved February 2, 2023.
{{cite web}}:|archive-date=/|archive-url=timestamp mismatch; Febraayo 29, 2023 suggested (help) - ↑ Scherer, Frederic M. (2009) [1970]. Industrial Market Structure and Economic Performance. Academy for Entrepreneurial Leadership Historical Research Reference in Entrepreneurship, University of Illinois at Urbana–Champaign. SSRN 1496716. Archived from the original on April 28, 2024. Retrieved February 2, 2023.
- 1 2 3 Trajtenberg, Manuel; Jaffe, Adam B. (2002). Patents, Citations, and Innovations: A Window on the Knowledge Economy. MIT Press. pp. 89–153. doi:10.7551/mitpress/5263.001.0001. ISBN 978-0-262-27623-8. Archived from the original on February 2, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Peters, David; Walsh, Jay (2013). "Wikimedia Foundation 2012–13 Annual Report" (PDF). Wikimedia Foundation. Archived (PDF) from the original on February 10, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ "2019 to 2020 Annual Report – Statement of Activities – Audited (July 1, 2019 – June 30, 2020)". Wikimedia Foundation. 2020. Archived from the original on February 2, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ McCarthy, Caroline (July 18, 2008). "Wikimedia Foundation edits its board of trustees". CNET. Archived from the original on March 1, 2016. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Cohen, Noam (March 5, 2007). "A Contributor to Wikipedia Has His Fictional Side". The New York Times. Archived from the original on November 13, 2022. Retrieved October 18, 2008.
- ↑ "Wikipedia:Wikipedia Signpost/About". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. Archived from the original on June 10, 2021. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ McDowell & Vetter 2022, p. 64.
- ↑ Orlowitz, Jake (January 2018). "The Wikipedia Library: the biggest encyclopedia needs a digital library and we are building it". JLIS.it. 9 (3). doi:10.4403/jlis.it-12505. Archived from the original on April 28, 2024. Retrieved February 2, 2023 – via ResearchGate.
- ↑ The British Newspaper Archive (July 18, 2014). "Working with Wikipedia to bring history facts to light". British Newspaper Archive. Archived from the original on November 13, 2022. Retrieved February 2, 2023.
- 1 2 "Librarypedia: The Future of Libraries and Wikipedia". Library Journal. January 25, 2014. Retrieved 2026-10-20.
- ↑ Hall, Sam (June 24, 2020). "ICE Publishing partners with The Wikipedia Library". ICE Virtual Library. Archived from the original on November 13, 2022. Retrieved October 26, 2021.
- ↑ Wikipedia:Copyrights
- ↑ "Frequently Asked Questions about the GNU Licenses". GNU Operating System. Free Software Foundation. Archived from the original on March 18, 2022. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Vermeir, Walter (December 1, 2007). "Resolution:License update". Wikimedia Foundation. Archived from the original on September 3, 2011. Retrieved December 4, 2007.
- ↑ Wikipedia:Licensing update
- ↑ Wikimedia
- ↑ "Licensing update/Questions and Answers". Wikimedia Meta-Wiki. Archived from the original on July 16, 2020. Retrieved February 15, 2009.
- ↑ "Licensing_update/Timeline". Wikimedia Meta-Wiki. Archived from the original on August 17, 2022. Retrieved April 5, 2009.
- ↑ Walsh, Jay (May 21, 2009). "Wikimedia community approves license migration". Diff. Wikimedia Foundation. Archived from the original on January 13, 2021. Retrieved May 21, 2009.
- ↑ "Wikipedia:Non-free content". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. Archived from the original on January 27, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ "Commons:Fair use". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Commons. Archived from the original on January 31, 2023. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ Cohen, Noam (July 19, 2009). "Wikipedia May Be a Font of Facts, but It's a Desert for Photos". The New York Times. Archived from the original on November 26, 2022. Retrieved March 9, 2013.
- ↑ "Wikipedia cleared in French defamation case". Reuters. November 2, 2007. Archived from the original on March 8, 2021. Retrieved November 2, 2007.
- ↑ Anderson, Nate (May 2, 2008). "Dumb idea: suing Wikipedia for calling you "dumb"". Ars Technica. Archived from the original on August 6, 2011. Retrieved May 4, 2008.
- ↑ Wikipedia:Mirrors and forks
- ↑ "Reference.com Expands Content by Adding Wikipedia Encyclopedia to Search Capabilities". Lexico Publishing Group, LLC. Archived from the original on February 25, 2009.
- ↑ "Definition of Answers.com". PCMag. Archived from the original on February 3, 2023. Retrieved February 3, 2023.
- 1 2 Seifi, Joe (August 27, 2007). "Wapedia review". appSafari. Archived from the original on April 23, 2022. Retrieved February 2, 2023.
- ↑ "Researching With Bing Reference". Bing Community. Archived from the original on October 23, 2010. Retrieved September 9, 2014.
- ↑ "Wikipedia 0.5 available on a CD-ROM". Wikipedia On DVD. Archived from the original on June 2, 2013.
- ↑ "Polish Wikipedia on DVD". Wikimedia Meta-Wiki. Archived from the original on December 29, 2022. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Wikipedia:DVD
- ↑ "¿Qué es la CDPedia?". Py Ar (in Isbaanish). Archived from the original on July 2, 2011.
- ↑ "2008–09 Wikipedia for Schools goes online". WikiNews. Wikimedia Foundation. October 22, 2008. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ "Wikipedia turned into book". The Daily Telegraph. London. June 16, 2009. Archived from the original on August 1, 2009. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ "Wikipedia Selection for Schools". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation. Archived from the original on August 4, 2012. Retrieved July 14, 2012.
- ↑ Thiel, Thomas (September 27, 2010). "Wikipedia und Amazon: Der Marketplace soll es richten". Frankfurter Allgemeine Zeitung (in Jarmal). Archived from the original on November 26, 2010. Retrieved December 6, 2010.
- ↑ Bizer, Christian; Lehmann, Jens; Kobilarov, Georgi; Auer, Sören; Becker, Christian; Cyganiak, Richard; Hellmann, Sebastian (September 2009). "DBpedia – A crystallization point for the Web of Data". Journal of Web Semantics. 7 (3): 154–165. doi:10.1016/j.websem.2009.07.002. S2CID 16081721.
- ↑ "Wikidata:Introduction". Wikidata. Wikimedia Foundation. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ "Wikidata:Statistics". Wikidata. Wikimedia Foundation. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Moeller, Erik (October 13, 2009). "OpenMoko Launches WikiReader". Diff. Wikimedia Foundation. Retrieved January 19, 2023.
- ↑ Qawaacidda Wikipedia on data download
- ↑ "Data dumps/What's available for download". Wikimedia Meta-Wiki. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Cohen, Noam (March 16, 2021). "Wikipedia Is Finally Asking Big Tech to Pay Up". Wired. ISSN 1059-1028. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Shachaf, Pnina (October 16, 2009). "The paradox of expertise: is the Wikipedia Reference Desk as good as your library?" (PDF). Journal of Documentation. 65 (6): 977–996. doi:10.1108/00220410910998951.
- ↑ "Wikimedia Mobile is Officially Launched". Wikimedia Technical Blog. Wikimedia Foundation. June 30, 2009. Archived from the original on January 11, 2010. Retrieved July 22, 2009.
- ↑ "Local Points Of Interest In Wikipedia". AndroGeoid. May 15, 2011. Archived from the original on June 1, 2011. Retrieved May 15, 2011.
- ↑ Hollington, Jesse David (November 30, 2008). "iPhone Gems: Wikipedia Apps". iLounge. Archived from the original on January 12, 2009. Retrieved July 22, 2008.
- ↑ Finc, Tomasz (January 26, 2012). "Announcing the Official Wikipedia Android App". Diff. Wikimedia Foundation. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ "Wikipedia". Google Play. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ "Wikipedia Mobile on the App Store on iTunes". App Store (iOS/iPadOS). Apple Inc. August 4, 2014. Retrieved August 21, 2014.
- 1 2 "Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships". Diff. Wikimedia Foundation. February 16, 2018. Retrieved May 12, 2019.
- ↑ Ellis, Justin (January 17, 2013). "Wikipedia plans to expand mobile access around the globe with new funding". Nieman Lab. Archived from the original on November 30, 2022. Retrieved April 22, 2013.
- 1 2 3 Lih, Andrew (June 20, 2015). "Can Wikipedia Survive?". The New York Times. Archived from the original on February 17, 2022. Retrieved February 3, 2023.
- 1 2 Brown, Andrew (June 25, 2015). "Wikipedia editors are a dying breed. The reason? Mobile". The Guardian. Archived from the original on October 22, 2022. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Skipper, Ben (December 7, 2015). "China's government has blocked Wikipedia in its entirety again". International Business Times UK. Archived from the original on May 3, 2018. Retrieved May 2, 2018.
- ↑ Fox-Brewster, Thomas (May 22, 2015). "Wikipedia Disturbed Over Fresh China Censorship". Forbes. Archived from the original on May 3, 2018. Retrieved May 2, 2018.
- ↑ Henochowicz, Anne (May 20, 2015). "Chinese Wikipedia Blocked by Great Firewall". China Digital Times. Archived from the original on May 4, 2017. Retrieved May 4, 2017.
- ↑ Perez, Sarah (June 12, 2015). "The Wikimedia Foundation Turns On HTTPS By Default Across All Sites, Including Wikipedia". TechCrunch. Archived from the original on August 24, 2020. Retrieved June 3, 2020.
- ↑ Hughes, Taylor; Smith, Jeff; Leavitt, Alex (April 3, 2018). "Helping People Better Assess the Stories They See in News Feed with the Context Button". Meta. Archived from the original on January 11, 2023. Retrieved January 23, 2023.
- 1 2 Cohen, Noam (April 7, 2018). "Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia, the 'good cop' of the Internet". The Washington Post. Archived from the original on June 14, 2018.
- ↑ Constine, Josh (April 3, 2018). "Facebook fights fake news with author info, rolls out publisher context". TechCrunch. Retrieved July 15, 2021.
- ↑ Wikipedia: Modelling Wikipedia's growth
- ↑ "694 Million People Currently Use the Internet Worldwide According To comScore Networks". comScore. May 4, 2006. Archived from the original on July 30, 2008. Retrieved December 16, 2007.
Wikipedia has emerged as a site that continues to increase in popularity, both globally and in the US
- ↑ West, Stuart (2010). "Wikipedia's Evolving Impact: slideshow presentation at TED2010" (PDF). Wikimedia Foundation. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Rainie, Lee; Tancer, Bill (December 15, 2007). "Wikipedia users" (PDF). Pew Internet & American Life Project. Pew Research Center. Archived from the original (PDF) on March 6, 2008. Retrieved December 15, 2007.
36% of online American adults consult Wikipedia. It is particularly popular with the well-educated and current college-age students.
- ↑ SAI (October 7, 2011). "The World's Most Valuable Startups". Business Insider. Retrieved June 14, 2014.
- ↑ "Research: Wikipedia Readership Survey 2011/Results – Meta". Wikimedia Meta-Wiki. February 6, 2012. Archived from the original on December 9, 2013. Retrieved April 16, 2014.
- ↑ Sachdev, Shaan (February 26, 2021). "Wikipedia's Sprawling, Awe-Inspiring Coverage of the Pandemic". The New Republic. ISSN 0028-6583. Archived from the original on February 28, 2021. Retrieved February 3, 2023.
- 1 2 Cohen, Noam (March 15, 2020). "How Wikipedia Prevents the Spread of Coronavirus Misinformation". Wired. ISSN 1059-1028. Archived from the original on May 1, 2020. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Benjakob, Omer (September 2, 2020). "On Wikipedia, a fight is raging over coronavirus disinformation-GB". Wired UK. ISSN 1357-0978. Archived from the original on April 16, 2020. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Dodds, Laurence (April 3, 2020). "Why Wikipedia is winning against the coronavirus 'infodemic'-GB". The Daily Telegraph. ISSN 0307-1235. Archived from the original on April 11, 2020. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ McNeil, Donald G. Jr. (October 22, 2020). "Wikipedia and W.H.O. Join to Combat Covid-19 Misinformation". The New York Times. ISSN 0362-4331. Archived from the original on December 27, 2020. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Kenton, Amanda; Humborg, Christian (November 29, 2021). "Digital regulation must empower people to make the internet better". TechCrunch. Archived from the original on May 30, 2022. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Wales, Jimmy (August 26, 2021). "Learning to trust the internet again". Al Jazeera English. Archived from the original on August 27, 2021. Retrieved February 3, 2023.
{{cite web}}: Text "Al Jazeera" ignored (help) - ↑ Wikipedia:Wikipedia in the media
- ↑ "Bourgeois et al. v. Peters et al" (PDF). Archived from the original (PDF) on February 3, 2007. Retrieved February 6, 2007.
- ↑ Sharma, Raghav (February 19, 2009). "Wikipedian Justice". Social Science Research Network. doi:10.2139/ssrn.1346311. S2CID 233749371. SSRN 1346311.
- ↑ "An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes". LEGISinfo. Parliament of Canada. Retrieved February 3, 2023.
- ↑ Arias, Martha L. (January 29, 2007). "Wikipedia: The Free Online Encyclopedia and its Use as Court Source". Internet Business Law Services. Archived from the original on May 20, 2012. Retrieved December 26, 2008. (The name "World Intellectual Property Office" should however read "World Intellectual Property Organization" in this source.)
- ↑ Cohen, Noam (January 29, 2007). "Courts Turn to Wikipedia, but Selectively". The New York Times. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Aftergood, Steven (March 21, 2007). "The Wikipedia Factor in US Intelligence". Federation of American Scientists Project on Government Secrecy. Archived from the original on January 18, 2013. Retrieved April 14, 2007.
- ↑ Butler, Declan (December 16, 2008). "Publish in Wikipedia or perish". Nature News. doi:10.1038/news.2008.1312.
- ↑ Shaw, Donna (February–March 2008). "Wikipedia in the Newsroom". American Journalism Review. Archived from the original on August 5, 2012. Retrieved February 11, 2008.
- ↑ Lexington (September 24, 2011). "Classlessness in America: The uses and abuses of an enduring myth". The Economist. Retrieved September 27, 2011.
Socialist Labour Party of America [...] though it can trace its history as far back as 1876, when it was known as the Workingmen's Party, no less an authority than Wikipedia pronounces it "moribund".
- ↑ "Shizuoka newspaper plagiarized Wikipedia article". Japan News Review. July 5, 2007. Archived from the original on March 12, 2014.
- ↑ Richter, Bob (January 9, 2007). "Express-News staffer resigns after plagiarism in column is discovered". San Antonio Express-News. Archived from the original on January 23, 2007.
- ↑ Bridgewater, Frank. "Inquiry prompts reporter's dismissal". Honolulu Star-Bulletin. Archived from the original on January 28, 2023. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Coscarelli, Joe (July 29, 2014). "Plagiarizing Wikipedia Is Still Plagiarism, at BuzzFeed or the New York Times". Intelligencer. New York. Archived from the original on August 18, 2022. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Grossman, Lev (December 13, 2006). "Time's Person of the Year: You". Time. Archived from the original on March 4, 2017. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Vargas, Jose Antonio (September 17, 2007). "On Wikipedia, Debating 2008 Hopefuls' Every Facet". The Washington Post. Archived from the original on January 27, 2023. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ Ablan, Jennifer (October 22, 2007). "Wikipedia page the latest status symbol". Reuters. Retrieved October 24, 2007.
- ↑ Grillini, Franco (March 30, 2009). "Comunicato Stampa. On. Franco Grillini. Wikipedia. Interrogazione a Rutelli. Con "diritto di panorama" promuovere arte e architettura contemporanea italiana. Rivedere con urgenza legge copyright" [Press release. Honorable Franco Grillini. Wikipedia. Interview with Rutelli about the "right to view" promoting contemporary art and architecture of Italy. Review with urgency copyright law] (in Talyaani). Archived from the original on March 30, 2009. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ "Artificial Intelligence and Life in 2030". One Hundred Year Study on Artificial Intelligence (AI100). Stanford University. September 2016. Archived from the original on December 8, 2022. Retrieved September 3, 2016.
- 1 2 Gertner, Jon (July 18, 2023). "Wikipedia's Moment of Truth – Can the online encyclopedia help teach A.I. chatbots to get their facts right — without destroying itself in the process? + comment". The New York Times. Archived from the original on July 19, 2023. Retrieved July 19, 2023.
- ↑ Derakhshan, Hossein (October 19, 2017). "How Social Media Endangers Knowledge". Business. Wired. Condé Nast. eISSN 1078-3148. ISSN 1059-1028. Archived from the original on October 22, 2018. Retrieved October 22, 2018.
- ↑ "Trophy shelf". Wikimedia Meta-Wiki. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "Webby Awards 2004". The International Academy of Digital Arts and Sciences. 2004. Archived from the original on July 22, 2011.
- ↑ "Die Quadriga – Award 2008". Archived from the original on September 15, 2008. Retrieved December 26, 2008.
- ↑ "Erasmus Prize – Praemium Erasmianum". Praemium Erasmianum Foundation. Archived from the original on January 15, 2015. Retrieved January 15, 2015.
- ↑ "Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2015" [Princess of Asturias Award of International Cooperation 2015]. Fundación Princesa de Asturias (in Isbaanish). Retrieved June 17, 2015.
- ↑ "Los fundadores de Wikipedia destacan la versión en asturiano" [The founders of Wikipedia highlight the Asturian version]. La Nueva España (in Isbaanish). October 22, 2015. Retrieved October 20, 2015.
- ↑ "Wikipedia Celebrates 750 Years Of American Independence". The Onion. July 26, 2006. Archived from the original on March 25, 2010. Retrieved October 15, 2006.
- ↑ "'L.A. Law' Wikipedia Page Viewed 874 Times Today". The Onion. November 24, 2010. Archived from the original on April 5, 2015. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "The Negotiation". The Office. Season 3. Episode 19. April 5, 2007. NBC.
- ↑ Jesdanun, Anick (April 12, 2007). "'Office' fans, inspired by Michael Scott, flock to edit Wikipedia". USA Today. Archived from the original on January 28, 2023. Retrieved December 12, 2014.
- ↑ Bakken, Janae (December 6, 2007). "My Number One Doctor". Scrubs. Season 7. Episode 145. NBC.
- ↑ Frucci, Adam (September 16, 2008). "If Wikipedia Was a Professor, College Would Be Awesome [Citation Needed]". Gizmodo. Retrieved May 28, 2026.
- ↑ Professor Wikipedia. Dropout. September 24, 2008. Retrieved May 28, 2026 – via YouTube.
- ↑ Adams, Scott (w, a). Topper. May 8, 2009, United Media.
- ↑ Wolf, Ian (June 4, 2010). "Bigipedia given second series". British Comedy Guide. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "Interview With Nick Doody and Matt Kirshen". British Comedy Guide. Archived from the original on July 31, 2009. Retrieved July 31, 2009.
- ↑ Flake, Emily (August 23, 2013). "Manning/Wikipedia cartoon". Conde Nast Collection. Archived from the original on October 12, 2014. Retrieved August 26, 2013.
- ↑ "'I am Chelsea': Read Manning's full statement". Today. August 22, 2013. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Burnett, Emma (June 12, 2024). "Plastic-eating fungus caused doomsday[2] [3]". Nature. doi:10.1038/d41586-024-01723-z. ISSN 0028-0836. PMID 38867010. Retrieved May 28, 2026.
- ↑ Bosman, Julie (March 13, 2012). "After 244 Years, Encyclopaedia Britannica Stops the Presses". The New York Times. Archived from the original on January 3, 2023. Retrieved January 26, 2015.
- ↑ "Encyclopedia Britannica Dies At The Hands Of Wikipedia [Infographic]". GizmoCrazed. March 20, 2012. Archived from the original on June 29, 2014. Retrieved June 14, 2014.
- ↑ Caldwell, Christopher (June 14, 2013). "A chapter in the Enlightenment closes". Financial Times. Archived from the original on December 25, 2022. Retrieved June 15, 2013.
Bertelsmann did not resort to euphemism this week when it announced the end of the Brockhaus encyclopedia brand. Brockhaus had been publishing reference books for two centuries when the media group bought it in 2008. [...] The internet has finished off Brockhaus altogether. [...] What Germans like is Wikipedia.
- ↑ Carr, Nicholas (October 3, 2005). "The amorality of Web 2.0". Rough Type. Archived from the original on August 4, 2022. Retrieved July 15, 2006.
- ↑ "Technical solutions: Wisdom of the crowds". Nature. Retrieved October 10, 2006.
- 1 2 Flood, Alison (February 7, 2013). "Alison Flood: Should traditional biography be buried alongside Shakespeare's breakfast?". The Guardian. Retrieved June 14, 2014.
- ↑ Mayo, Matthew (November 23, 2017). "Building a Wikipedia Text Corpus for Natural Language Processing". KDnuggets. Archived from the original on May 28, 2023. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Lindemann, Luke (February 19, 2021). "Wikipedia Corpus". lukelindemann.com. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Rada, Mihalcea; Csomai, Andras (November 2007). "Wikify!: linking documents to encyclopedic knowledge" (PDF). CIKM '07: Proceedings of the sixteenth ACM conference on Conference on information and knowledge management. ACM Conference on Information and Knowledge Management. Lisbon; New York City: Association for Computing Machinery. pp. 233–242. doi:10.1145/1321440.1321475. ISBN 978-1-59593-803-9. Archived (PDF) from the original on February 18, 2016.
- ↑ Milne, David; Witten, Ian H. (October 2008). "Learning to Link with Wikipedia" (PDF). CIKM '08: Proceedings of the seventeenth ACM conference on Conference on information and knowledge management. ACM Conference on Information and Knowledge Management. Napa Valley, CA; New York: Association for Computing Machinery. pp. 509–518. doi:10.1145/1458082.1458150. ISBN 978-1-59593-991-3. Archived from the original (PDF) on 2021-09-19. Retrieved 2024-09-22.
- ↑ Adafre, Sisay Fissaha; de Rijke, Maarten (August 2005). "Discovering missing links in Wikipedia" (PDF). LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery. ACM LinkKDD. Chicago; New York City: Association for Computing Machinery. pp. 90–97. doi:10.1145/1134271.1134284. ISBN 978-1-59593-135-1. Archived (PDF) from the original on July 17, 2012.
- ↑ "Wikipedia-Mining Algorithm Reveals World's Most Influential Universities: An algorithm's list of the most influential universities contains some surprising entries". MIT Technology Review. December 7, 2015. Archived from the original on February 1, 2016. Retrieved December 27, 2015.
- ↑ Marmow Shaw, Jessica (December 10, 2015). "Harvard is only the 3rd most influential university in the world, according to this list". MarketWatch. Retrieved December 27, 2015.
- 1 2 Bothwell, Ellie (December 15, 2015). "Wikipedia Ranking of World Universities: the top 100. List ranks institutions by search engine results and Wikipedia appearances". Times Higher Education. Retrieved December 27, 2015.
- ↑ Lages, J.; Patt, A.; Shepelyansky, D. (2016). "Wikipedia ranking of world universities". European Physical Journal B. 89 (69): 69. arXiv:1511.09021. Bibcode:2016EPJB...89...69L. doi:10.1140/epjb/e2016-60922-0. S2CID 1965378.
{{cite journal}}: Text "Eur. Phys. J. B" ignored (help) - ↑ Coquidé, C.; Lages, J.; Shepelyansky, D.L. (2019). "World influence and interactions of universities from Wikipedia networks". European Physical Journal B. 92 (3): 3. arXiv:1809.00332. Bibcode:2019EPJB...92....3C. doi:10.1140/epjb/e2018-90532-7. S2CID 52154548.
{{cite journal}}: Text "Eur. Phys. J. B" ignored (help) - ↑ "All hail Wikipedia". The Times. December 13, 2015. Retrieved October 1, 2024.
- ↑ Thompson, Neil; Hanley, Douglas (February 13, 2018). "Science Is Shaped by Wikipedia: Evidence From a Randomized Control Trial". MIT Sloan Research Paper No. 5238-17. Rochester, NY. doi:10.2139/ssrn.3039505. S2CID 30918097. SSRN 3039505 – via SSRN.
- ↑ Sarabadani, Amir; Halfaker, Aaron; Taraborelli, Dario (April 2017). "Building automated vandalism detection tools for Wikidata". WWW '17 Companion: Proceedings of the 26th International Conference on World Wide Web Companion. 26th International Conference on World Wide Web Companion. Perth; New York: Association for Computing Machinery. pp. 1647–1654. arXiv:1703.03861. doi:10.1145/3041021.3053366. ISBN 978-1-4503-4914-7.
- ↑ Potthast, Martin; Stein, Benno; Gerling, Robert (2008). "Automatic Vandalism Detection in Wikipedia". In Macdonald, Craig; Ounis, Iadh; Plachouras, Vassilis; Ruthven, Ian; White, Ryen W. (eds.). Advances in Information Retrieval. 30th ECIR. Lecture Notes in Computer Science. Vol. 4956. Glasgow: Springer. pp. 663–668. doi:10.1007/978-3-540-78646-7_75. ISBN 978-3-540-78645-0.
- ↑ Asthana, Sumit; Halfaker, Aaron (November 2018). Lampe, Cliff (ed.). "With Few Eyes, All Hoaxes are Deep". Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction. 2 (CSCW). New York City: Association for Computing Machinery. 21. doi:10.1145/3274290. ISSN 2573-0142.
- ↑ Petroni, Fabio; Broscheit, Samuel; Piktus, Aleksandra; Lewis, Patrick; Izacard, Gautier; Hosseini, Lucas; Dwivedi-Yu, Jane; Lomeli, Maria; Schick, Timo; Bevilacqua, Michele; Mazaré, Pierre-Emmanuel; Joulin, Armand; Grave, Edouard; Riedel, Sebastian (2023). "Improving Wikipedia verifiability with AI". Nature Machine Intelligence. 5 (10): 1142–1148. arXiv:2207.06220. doi:10.1038/s42256-023-00726-1.
- ↑ Heart Internet. "Website discussing the emulator of the Domesday Project User Interface". Archived from the original on May 17, 2014. Retrieved September 9, 2014.
- ↑ Frauenfelder, Mark (November 21, 2000). "The next generation of online encyclopedias". CNN. Archived from the original on August 14, 2004. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "The Free Encyclopedia Project". GNU Operating System. Archived from the original on September 16, 2025. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ Rubin, Harriet (May 31, 1998). "The Hitchhikers Guide to the New Economy". Fast Company. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "Encyclopedia of Life". National Museum of Natural History. Smithsonian. Retrieved February 4, 2023.
- ↑ "Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia". Society of Applied Neuroscience. Archived from the original on February 22, 2012.
- ↑ Orlowski, Andrew (September 18, 2006). "Wikipedia founder forks Wikipedia, More experts, less fiddling?". The Register. Retrieved June 27, 2007.
Larry Sanger describes the Citizendium project as a "progressive or gradual fork", with the major difference that experts have the final say over edits.
- ↑ Lyman, Jay (September 20, 2006). "Wikipedia Co-Founder Planning New Expert-Authored Site". LinuxInsider. Archived from the original on September 28, 2007. Retrieved June 27, 2007.
Ilaha
- McDowell, Zachary; Vetter, Matthew (2022). Wikipedia and the Representation of Reality. New York: Routledge. pp. 1–107. ISBN 978-0-367-55571-9.
Akhris Dheeraad ah
- Balke, Jeff (March 2008). "For Music Fans: Wikipedia; MySpace". Houston Chronicle. Broken Record (blog). Archived from the original on December 29, 2008. Retrieved December 17, 2008.
- Borland, John (August 14, 2007). "See Who's Editing Wikipedia – Diebold, the CIA, a Campaign". Wired. Archived from the original on November 16, 2015. Retrieved October 23, 2018.
- Dee, Jonathan (July 1, 2007). "All the News That's Fit to Print Out". The New York Times Magazine. Retrieved February 22, 2008.
- Giles, Jim (September 20, 2007). "Wikipedia 2.0 – Now with Added Trust". New Scientist. Retrieved January 14, 2008.
- Miliard, Mike (December 2, 2007). "Wikipedia Rules". The Phoenix. Retrieved February 22, 2008.
- Poe, Marshall (September 1, 2006). "The Hive". The Atlantic Monthly. Retrieved March 22, 2008.
- Rosenwald, Michael S. (October 23, 2009). "Gatekeeper of D.C.'s Entry: Road to City's Wikipedia Page Goes Through a DuPont Circle Bedroom". The Washington Post. Retrieved October 22, 2009.
- Runciman, David (May 28, 2009). "Like Boiling a Frog". London Review of Books. Archived from the original on May 27, 2009. Retrieved June 3, 2009.
- Stix, Gary, "Wiki-Curious: Are you a 'Busybody,' a 'Hunter" or a 'Dancer'?", Scientific American, vol. 332, no. 2 (February 2025), p. 18. "'Curiosity actually works by connecting pieces of information, not just acquiring them.'"
- Taylor, Chris (May 29, 2005). "It's a Wiki, Wiki World". Time. Archived from the original on June 2, 2005. Retrieved February 22, 2008.
- "Technological Quarterly: Brain Scan: The Free-knowledge Fundamentalist". The Economist. June 5, 2008. Retrieved June 5, 2008.
Jimmy Wales changed the world with Wikipedia, the hugely popular online encyclopedia that anyone can edit. What will he do next?
- "Wikipedia Probe into Paid-For 'Sockpuppet' Entries", BBC News, October 21, 2013.
- "The Decline of Wikipedia" Archived Jannaayo 4, 2014 // Wayback Machine Archived Oktoobar 23, 2013, at the Library of Congress Web Archives, MIT Technology Review, October 22, 2013
- "Edits to Wikipedia pages on Bell, Garner, Diallo traced to 1 Police Plaza" Archived Maarso 13, 2015 // Wayback Machine Archived Maarso 13, 2015, at the Wayback Machine (March 2015), Capital
- Angola's Wikipedia Pirates Are Exposing Problems (March 2016), Motherboard
- "Dark Side of Wikipedia". Full Measure. Archived from the original on August 4, 2016. Retrieved April 17, 2016. Full Measure with Sharyl Attkisson, April 17, 2016. (Includes video.)
- Wales, Jimmy (December 9, 2016). "How Wikipedia Works". Cato Institute.
Jimmy Wales, founder of Wikipedia, discusses the site, how it's treated by governments, and how it's fueled by its users.
- The Great Book of Knowledge, Part 1: A Wiki is a Kind of Bus, Ideas, with Paul Kennedy, CBC Radio One, originally broadcast January 15, 2014. The webpage includes a link to the archived audio program (also found here). The radio documentary discusses Wikipedia's history, development, and its place within the broader scope of the trend to democratized knowledge. It also includes interviews with several key Wikipedia staff and contributors, including Kat Walsh and Sue Gardner (audio, 53:58, Flash required).
- "So Is Wikipedia Cracking Up?" The Independent, February 3, 2009.
- Wikipedia's Year-End List Shows What the Internet Needed to Know in 2019. Alyse Stanley, December 27, 2019, Gizmodo.
Daraasaadka Tacliimeed
- Leitch, Thomas (2014). Wikipedia U: Knowledge, authority, and a liberal education in the digital age. JHU Press. ISBN 978-1-4214-1535-2.
- Jensen, Richard (October 2012). "Military History on the Electronic Frontier: Wikipedia Fights the War of 1812" (PDF). The Journal of Military History. 76 (4): 523–556. Archived from the original on October 21, 2012.
- Yasseri, Taha; Sumi, Robert; Kertész, János (2012). Szolnoki, Attila (ed.). "Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis". PLOS ONE. 7 (1) e30091. arXiv:1109.1746. Bibcode:2012PLoSO...730091Y. doi:10.1371/journal.pone.0030091. PMC 3260192. PMID 22272279.
- Goldman, Eric (2010). "Wikipedia's Labor Squeeze and Its Consequences". Journal of Telecommunications and High Technology Law. 8. SSRN 1458162. (A blog post by the author.)
- Nielsen, Finn (August 2007). "Scientific Citations in Wikipedia". First Monday. 12 (8). arXiv:0805.1154. doi:10.5210/fm.v12i8.1997. S2CID 58893.
- Pfeil, Ulrike; Zaphiris, Panayiotis; Chee Siang Ang (2006). "Cultural Differences in Collaborative Authoring of Wikipedia". Journal of Computer-Mediated Communication. 12 (1): 88. doi:10.1111/j.1083-6101.2006.00316.x.
- Priedhorsky; Reid; Chen, Jilin; Shyong (Tony) K. Lam; Panciera, Katherine; Terveen, Loren; Riedl, John (2007). "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia". Proceedings of the 2007 international ACM conference on Conference on supporting group work – Group '07. pp. 259–268. doi:10.1145/1316624.1316663. ISBN 978-1-59593-845-9. S2CID 15350808.
- Reagle, Joseph (2007). Do as I Do: Authorial Leadership in Wikipedia (PDF). WikiSym '07: Proceedings of the 2007 International Symposium on Wikis. Montreal: ACM. hdl:2047/d20002876. Retrieved December 26, 2008.
- Rijshouwer, Emiel (2019). Organizing Democracy. Power Concentration and Self-Organization in the Evolution of Wikipedia (PhD, Erasmus University Rotterdam). Rijksuniversiteit Groningen. hdl:1765/113937. ISBN 978-94-028-1371-5. OCLC 1081174169. (Open access)
- Rosenzweig, Roy. Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past. (Originally published in The Journal of American History 93.1 (June 2006): 117–146.)
- Wilkinson, Dennis M.; Huberman, Bernardo A. (April 2007). "Assessing the Value of Cooperation in Wikipedia". First Monday. 12 (4). arXiv:cs/0702140. Bibcode:2007cs........2140W. doi:10.5210/fm.v12i4.1763. hdl:2027.42/136037. S2CID 10484077.
- Halfaker, Aaron; R. Stuart Geiger; Morgan, Jonathan T.; Riedl, John (2012). "The Rise and Decline of an Open Collaboration Community". American Behavioral Scientist. 57 (5): 664. doi:10.1177/0002764212469365. S2CID 144208941.
- Maggio, Lauren A.; Willinsky, John M.; Steinberg, Ryan M.; Mietchen, Daniel; Wass, Joseph L.; Dong, Ting (2017). "Wikipedia as a Gateway to Biomedical Research: The Relative Distribution and Use of Citations in the English Wikipedia". PLOS One. 12 (12) e0190046. PLOS. Bibcode:2017PLoSO..1290046M. doi:10.1371/journal.pone.0190046. PMC 5739466. PMID 29267345.
Buugaag
- Keen, Andrew (2007). The Cult of the Amateur. Doubleday/Currency. ISBN 978-0-385-52080-5. (Substantial criticisms of Wikipedia and other web 2.0 projects.)
- Listen to: Keen, Andrew (June 16, 2007). "Does the Internet Undermine Culture?". National Public Radio, US. The NPR interview with A. Keen, Weekend Edition Saturday, June 16, 2007.
- Ayers, Phoebe; Matthews, Charles; Yates, Ben (2008). How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It. San Francisco: No Starch Press. ISBN 978-1-59327-176-3.
- Broughton, John (2008). Wikipedia – The Missing Manual. O'Reilly Media. ISBN 978-0-596-51516-4. (See book review by Baker, as listed hereafter.)
- Broughton, John (2008). Wikipedia Reader's Guide. Sebastopol: Pogue Press. ISBN 978-0-596-52174-5.
- Rafaeli, Sheizaf; Ariel, Yaron (2008). "Online motivational factors: Incentives for participation and contribution in Wikipedia". In Barak, A. (ed.). Psychological Aspects of Cyberspace: Theory, Research, Applications. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 243–267. ISBN 978-0-521-69464-3.
- Dalby, Andrew (2009). The World and Wikipedia: How We are Editing Reality. Siduri. ISBN 978-0-9562052-0-9.
- Lih, Andrew (2009). The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia. New York: Hyperion. ISBN 978-1-4013-0371-6.
- O'Sullivan, Dan (2009). Wikipedia: A New Community of Practice?. Ashgate Publishing. ISBN 978-0-7546-7433-7.
- Rahmstorf, Olaf (2023). Wikipedia – die rationale Seite der Digitalisierung? (in Jarmal). transcript Verlag. ISBN 978-3-8394-5862-4.
- Reagle, Joseph Michael Jr. (2010). Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia. Cambridge, MA: the MIT Press. ISBN 978-0-262-01447-2. Retrieved October 25, 2015.
- Jemielniak, Dariusz (2014). Common Knowledge? An Ethnography of Wikipedia. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-8944-8.
- Reagle, Joseph; Koerner, Jackie, eds. (2020). Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution. MIT Press. doi:10.7551/mitpress/12366.001.0001. ISBN 978-0-262-53817-6. Retrieved October 13, 2020.
- Bruckman, Amy S. (2022). Should You Believe Wikipedia?: Online Communities and the Construction of Knowledge. Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108780704. ISBN 978-1-108-78070-4.
Maqaallada dib-u-eegista buugaagta
- Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia". The New York Review of Books, March 20, 2008. Retrieved December 17, 2008. (Book rev. of The Missing Manual, by John Broughton, as listed previously.)
- Crovitz, L. Gordon. "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The Online Encyclopedia Is Fast Becoming the Best." (Originally published in Wall Street Journal online – April 6, 2009.)
- Postrel, Virginia, "Who Killed Wikipedia?: A Hardened Corps of Volunteer Editors Is the Only Force Protecting Wikipedia. They Might Also Be Killing It", Pacific Standard, November/December 2014 issue.
Xiriirinta Dibadda
- Mareegta rasmiga ah
– boggag badan (waxaa ku jira xiriirada dhammaan noocyada luqadaha) - Wikibidhiya on Twitter
- Wikibidhiya on Instagram
- Wikipedia topic page at The New York Times
- Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia
- Ro, Christine (February 19, 2025). "Why these scientists devote time to editing and updating Wikipedia". Nature. doi:10.1038/d41586-025-00244-7. PMID 39972088.
- Pages with Image Carousel disabled
- Bogagga isticmaalaya kordhinta Phonos
- Pages including recorded pronunciations
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow 2026
- Dhamaan Maqaallo ka kooban macluumaad sugan
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Abriil 2024
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Diseembar 2025
- CS1 Ingiriisiga Maraykanka-language sources (en-us)
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Maarso 2024
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow 2023
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- CS1 Jarmal-language sources (de)
- Wikipedia articles in need of updating from August 2026
- All Wikipedia articles in need of updating
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow 2013
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Janaayo 2021
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow 2014
- CS1: unfit URL
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Agoosto 2022
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow 2021
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Nofeembar 2024
- CS1 errors: archive-url
- CS1 Isbaanish-language sources (es)
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Febraayo 2023
- Maqaallo ka kooban macluumaad sugan Kaso biloow Nofeembar 2021
- CS1 errors: unrecognized parameter
- CS1 Talyaani-language sources (it)
- Pages containing links to subscription-only content
- Webarchive template wayback links
- Webarchive template other archives