OPEC

Konferenca e OPEC-ut është organi më i lartë i organizatës dhe përbëhet nga delegacione që zakonisht drejtohen nga ministrat e naftës të vendeve anëtare. Drejtuesi ekzekutiv i organizatës është sekretari i përgjithshëm i OPEC-ut. Konferenca zakonisht mblidhet në selinë e saj në Vjenë të paktën dy herë në vit, si dhe në sesione të jashtëzakonshme shtesë kur është e nevojshme. Në përgjithësi, ajo vepron sipas parimeve të unanimitetit dhe «një anëtar, një votë», ndërsa secili vend paguan të njëjtën kuotë anëtarësimi në buxhetin vjetor.^[16] Megjithatë, duke qenë se Arabia Saudite është eksportuesi më i madh dhe më fitimprurës i naftës në botë dhe ka kapacitetin të veprojë si prodhues balancues [en] tradicional për të ekuilibruar tregun global, ajo shërben si udhëheqësja «de facto» e OPEC-ut.^[17]

Në periudha të ndryshme, anëtarët e OPEC-ut kanë shfaqur sjellje të dukshme antikonkurruese të kartelit, përmes marrëveshjeve të organizatës për prodhimin e naftës dhe nivelet e çmimeve.^[18] Ekonomistët shpesh e përmendin OPEC-un si shembull tipik të një karteli që bashkëpunon për të pakësuar konkurrencën në treg, si në këtë përkufizim nga Glossary of Industrial Organisation Economics and Competition Law i Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik:^[19]

Marrëveshjet ndërkombëtare për mallra, që mbulojnë produkte si kafeja, sheqeri, kallaji dhe, së fundmi, nafta (OPEC: Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës), janë shembuj të karteleve ndërkombëtare, të cilat kanë përfshirë publikisht marrëveshje ndërmjet qeverive të ndryshme kombëtare.

Edhe pse OPEC-u përmendet herë pas here si shembull tipik i një karteli, disa burime autoritative dhe akademike japin një këndvështrim më të gjerë për rolin e organizatës. Për shembull, fjalori i Administratës së Informacionit të Energjisë të SHBA-së^[20] e përkufizon OPEC-un si:^[1]

Një organizatë ndërqeveritare, objektivi i deklaruar i së cilës është «të koordinojë dhe unifikojë politikat e naftës të vendeve anëtare».

Oxford Dictionary of Energy Science (2017)^[21] e përkufizon OPEC-un si:^[2]

Një organizatë e themeluar më 1960 për të koordinuar politikat e naftës ndërmjet vendeve anëtare, fillimisht me synimin për të siguruar furnizim të rregullt për vendet konsumatore me një çmim që sillte kthim të drejtë mbi kapitalin e investuar.

Anëtarët e OPEC-ut parapëlqejnë fort ta përshkruajnë organizatën si një forcë të moderuar për stabilizimin e tregut, në vend që ta paraqesin si një kartel të fuqishëm antikonkurrues. Në mbrojtje të saj, organizata u themelua si kundërpeshë ndaj kartelit të mëparshëm të kompanive shumëkombëshe të naftës, Shtatë Motrave, ndërsa furnizuesit e energjisë që nuk janë pjesë e OPEC-ut kanë ruajtur një pjesë të mjaftueshme të tregut për të mundësuar një shkallë të konsiderueshme konkurrence në mbarë botën.^[22] Për shkak të «dilemës së të burgosurit» ekonomike, e cila nxit secilin vend anëtar individualisht ta ulë çmimin dhe të tejkalojë kuotën e vet të prodhimit,^[23] mashtrimi i përhapur brenda OPEC-ut shpesh ia dobëson aftësinë për të ndikuar te çmimet globale të naftës përmes veprimit kolektiv.^[24][25] Shkencëtari politik Jeff Colgan e ka kundërshtuar idenë se OPEC-u është kartel, duke iu referuar mashtrimit endemik brenda organizatës: «Një kartel duhet të caktojë objektiva të rrepta dhe t’i përmbushë; OPEC-u cakton objektiva të lehta dhe nuk arrin të përmbushë as ato.»^[11]

OPEC-u nuk është përfshirë në asnjë mosmarrëveshje lidhur me rregullat e konkurrencës të Organizatës Botërore të Tregtisë, megjithëse objektivat, veprimet dhe parimet e dy organizatave ndryshojnë ndjeshëm.^[26] Një vendim kyç i një Gjykate të Qarkut të SHBA-së përcaktoi se konsultimet e OPEC-ut mbrohen si akte «qeveritare» të shteteve dhe, për rrjedhojë, janë jashtë juridiksionit të ligjit amerikan të konkurrencës, i cili rregullon aktet «tregtare», sipas Aktit për Imunitetet Sovrane të Huaja.^[27] Pavarësisht qëndrimit të gjerë kundër OPEC-ut, propozimet legjislative për të kufizuar imunitetin sovran të organizatës, si Akti NOPEC, deri më tani kanë dështuar.^[28]

OPEC-u shpesh has vështirësi për të rënë dakord mbi vendimet politike, sepse vendet anëtare ndryshojnë shumë për nga kapacitetet e eksportit të naftës, kostot e prodhimit, rezervat, veçoritë gjeologjike, popullsia, zhvillimi ekonomik, gjendja buxhetore dhe rrethanat politike.^[29][30] Gjatë cikleve të tregut, vetë rezervat e naftës mund të bëhen burim konfliktesh të rënda, paqëndrueshmërie dhe çekuilibrash, në atë që ekonomistët e quajnë «mallkimi i burimeve natyrore».^[31][32] Një ndërlikim tjetër është se konfliktet në Lindjen e Mesme të lidhura me fenë janë një dukuri e përsëritur në peizazhin gjeopolitik të kësaj treve të pasur me naftë.^[33][34]

Ndër konfliktet me rëndësi ndërkombëtare në historinë e OPEC-ut kanë qenë Lufta Gjashtë Ditore (1967), Lufta e Jom Kipurit (1973), rrethimi me pengje i ndërmarrë nga militantë palestinezë (1975), Revolucioni Iranian (1979), Lufta Iran-Irak (1980–1988), pushtimi i Kuvajtit nga Iraku (1990–1991), Sulmet e 11 shtatorit (2001), pushtimi amerikan i Irakut (2003–2011), konflikti në deltën e Nigerit (2004–sot), Pranvera Arabe (2010–2012), kriza libiane (2011–sot) dhe embargoja ndërkombëtare kundër Iranit (2012–2016). Ndonëse ngjarje të tilla mund të ndërpresin përkohësisht furnizimin me naftë dhe të rrisin çmimet, mosmarrëveshjet dhe paqëndrueshmëria e shpeshtë priren të kufizojnë kohezionin dhe efektivitetin afatgjatë të OPEC-ut.^[35]

Në vitin 1949, Venezuela nisi lëvizjen drejt krijimit të asaj që do të bëhej OPEC-u, duke ftuar Iranin, Irakun, Kuvajtin dhe Arabinë Saudite të shkëmbenin pikëpamje dhe të shqyrtonin mundësitë për komunikim më të rregullt e më të afërt mes vendeve eksportuese të naftës, ndërsa bota po rimëkëmbhej nga Lufta e Dytë Botërore.^[36] Në atë kohë, disa prej fushave më të mëdha të naftës në botë po hynin në fazën e prodhimit në Lindjen e Mesme. Shtetet e Bashkuara kishin krijuar Komisionin Ndërshtetëror të Kompaktit të Naftës për t'iu bashkuar Komisionit të Hekurudhave të Teksasit në kufizimin e mbiprodhimit.^[37]

SHBA-ja ishte njëkohësisht prodhuesja dhe konsumuesja më e madhe e naftës në botë; tregu botëror dominohej nga një grup kompanish shumëkombëshe të njohura si «Shtatë Motrat», pesë prej të cilave e kishin selinë në SHBA pas shpërbërjes së monopolit origjinal të John D. Rockefellerit, Standard Oil-it. Vendet eksportuese të naftës u nxitën përfundimisht të krijonin OPEC-un si kundërpeshë ndaj këtij përqendrimi të pushtetit politik dhe ekonomik.^[37]

Në shkurt 1959, teksa po bëheshin të disponueshme furnizime të reja, kompanitë shumëkombëshe të naftës (MOC) ulën në mënyrë të njëanshme me 10 për qind çmimet e publikuara të naftës bruto venezueliane dhe të Lindjes së Mesme. Disa javë më vonë, në Kajro të Egjiptit u mblodh Kongresi i parë i Naftës i Lidhjes Arabe, ku gazetaria me ndikim Wanda Jablonski i prezantoi Abdullah Tarikin nga Arabia Saudite vëzhguesin venezuelian Juan Pablo Pérez Alfonzo, të cilët përfaqësonin dy vendet me prodhimin më të madh të naftës jashtë Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik në atë kohë.^[37][38]

Të dy ministrat e naftës u zemëruan nga uljet e çmimeve dhe ata udhëhoqën delegatët e tjerë në krijimin e Paktit të Maadit, ose Marrëveshjes së Zotërinjve, e cila kërkonte krijimin e një «Komisioni Konsultativ të Naftës» të vendeve eksportuese, ku MOC-të duhej të paraqisnin planet për ndryshimin e çmimeve. Jablonski raportoi një armiqësi të theksuar ndaj Perëndimit dhe një indinjatë në rritje kundër «pronarëve që mungonin» të MOC-ve, të cilat në atë kohë kontrollonin të gjitha operacionet e naftës në vendet eksportuese dhe ushtronin ndikim të jashtëzakonshëm politik. Në gusht 1960, duke shpërfillur paralajmërimet dhe me SHBA-në që favorizonte naftën kanadeze dhe meksikane për arsye strategjike, MOC-të njoftuan sërish në mënyrë të njëanshme ulje të ndjeshme të çmimeve të publikuara të naftës bruto të Lindjes së Mesme.^{[36][37][38][39]}

Muajin pasues, gjatë periudhës 10–14 shtator 1960, me nismën e Tarikit, Pérez Alfonzos dhe kryeministrit irakian Abd al-Karim Qasim, vendi i të cilit nuk kishte marrë pjesë në kongresin e vitit 1959, u mbajt Konferenca e Bagdadit.^[40] Përfaqësues qeveritarë nga Irani, Iraku, Kuvajti, Arabia Saudite dhe Venezuela u takuan në Bagdad për të diskutuar mënyrat e rritjes së çmimit të naftës bruto të prodhuar nga vendet e tyre dhe mënyrat për t'iu përgjigjur veprimeve të njëanshme të kompanive shumëkombëshe të naftës (MOC). Pavarësisht kundërshtimit të fortë të SHBA-së: «Së bashku me prodhuesit arabë dhe joarabë, Arabia Saudite themeloi Organizatën e Vendeve Eksportuese të Naftës (OPEC) për të siguruar çmimin më të mirë që mund të arrihej nga korporatat e mëdha të naftës».^[41]

Anëtarët e Lindjes së Mesme fillimisht kërkuan që selia e OPEC-ut të ishte në Bagdad ose Bejrut. Venezuela argumentoi se duhej një vendndodhje neutrale, prandaj organizata zgjodhi Gjenevën, në Zvicër. Më 1 shtator 1965, OPEC-u u zhvendos në Vjenë, në Austri, pasi Zvicra refuzoi t'ia zgjaste privilegjet diplomatike.^[42] Në atë kohë, Zvicra po përpiqej të zvogëlonte numrin e banorëve të huaj dhe OPEC-u ishte organizmi i parë ndërqeveritar që u largua nga vendi për shkak të kufizimeve ndaj të huajve.^[43] Austria dëshironte të tërhiqte organizata ndërkombëtare dhe i ofroi OPEC-ut kushte tërheqëse.^[44]

Gjatë viteve të para të OPEC-ut, vendet prodhuese të naftës kishin marrëveshje fitimi 50/50 me kompanitë e naftës.^[45] OPEC-u negocionte me kompanitë dominuese të naftës, të njohura si Shtatë Motrat, por përballej me probleme koordinimi mes anëtarëve të tij.^[45] Nëse një anëtar i OPEC-ut kërkonte shumë nga kompanitë e naftës, ato mund ta ngadalësonin prodhimin në atë vend dhe ta rrisnin diku tjetër.^[45]

Marrëveshjet 50/50 mbetën në fuqi deri në vitin 1970, kur Libia negocioi me kompaninë Occidental Petroleum [en] një marrëveshje 58/42, gjë që bëri që anëtarë të tjerë të OPEC-ut të kërkonin marrëveshje më të favorshme me kompanitë e naftës.^[45] Në vitin 1971, kompanitë kryesore të naftës dhe anëtarët e OPEC-ut që vepronin në rajonin e Detit Mesdhe nënshkruan një marrëveshje të quajtur Marrëveshja e Tripolit. E nënshkruar më 2 prill 1971, marrëveshja rriti çmimet e naftës dhe pjesën e fitimit që u takonin vendeve prodhuese.^[46]

Nga viti 1961 deri më 1975, pesë vendeve themeluese iu bashkuan Katari (1961), Indonezia (1962–2008, u ribashkua më 2014–2016), Libia (1962), Emiratet e Bashkuara Arabe (fillimisht vetëm Emirati i Abu Dhabit, 1967), Algjeria (1969), Nigeria (1971), Ekuadori (1973–1992, 2007–2020) dhe Gaboni (1975–1994, u ribashkua më 2016).^[47] Në fillim të viteve 1970, vendet anëtare të OPEC-ut përbënin më shumë se gjysmën e prodhimit botëror të naftës.^[48]

Në vitin 2006, duke treguar se OPEC-u nuk ishte kundër zgjerimit të mëtejshëm, sekretari i përgjithshëm në detyrë i organizatës, Mohammed Barkindo, u bëri thirrje fqinjëve të tij afrikanë, Angolës dhe Sudanit, që të anëtarësoheshin.^[49] Angola u anëtarësua në vitin 2007, e ndjekur nga Guinea Ekuatoriale në vitin 2017.^[50] Që nga vitet 1980, përfaqësues nga Kanadaja, Egjipti, Meksika, Norvegjia, Omani, Rusia dhe vende të tjera eksportuese të naftës kanë marrë pjesë në shumë takime të OPEC-ut si vëzhgues, në kuadër të një mekanizmi joformal për koordinimin e politikave.^[51]

Tregu i naftës ishte i shtrënguar në fillim të viteve 1970, gjë që uli rreziqet për anëtarët e OPEC-ut në shtetëzimin e prodhimit të naftës. Një nga frikërat kryesore të anëtarëve të OPEC-ut ishte se shtetëzimi do të shkaktonte një rënie të fortë të çmimit të naftës. Kjo nxiti një valë shtetëzimesh në vende si Libia, Algjeria, Iraku, Nigeria, Arabia Saudite dhe Venezuela. Me kontroll më të madh mbi vendimet për prodhimin e naftës dhe në kushtet e çmimeve të larta të naftës, anëtarët e OPEC-ut i rritën çmimet në mënyrë të njëanshme më 1973, duke shkaktuar krizën e naftës të vitit 1973.^[52]

Në tetor 1973, Organizata e Vendeve Arabe Eksportuese të Naftës (OAPEC, e përbërë nga shumica arabe e OPEC-ut, si edhe Egjipti dhe Siria) shpalli shkurtime të konsiderueshme të prodhimit dhe një embargo nafte [en] kundër Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të tjera të industrializuara që mbështetën Izraelin në Luftën e Jom Kipurit.^[53][54] Një embargo e mëparshme [en] ishte kryesisht joefektive si kundërpërgjigje ndaj Luftës Gjashtë Ditore të vitit 1967.^[55] Më 1973, kjo shkaktoi një rritje të fortë të çmimeve të naftës dhe të të ardhurave të OPEC-ut, nga 3 dollarë amerikanë për fuçi në 12 dollarë për fuçi, si dhe një periudhë emergjente të racionimit të energjisë, të përforcuar nga reagimet e panikut, prirja rënëse e prodhimit të naftës në SHBA, zhvlerësimet e monedhave^[54] dhe një konflikt i gjatë mes minatorëve të qymyrit në Mbretërinë e Bashkuar.

Për njëfarë kohe, Mbretëria e Bashkuar vendosi një javë pune emergjente treditore.^[56] Shtatë vende evropiane ndaluan drejtimin e automjeteve të dielave, përveç rasteve kur ishte e nevojshme.^[57] Pompat e benzinës në SHBA kufizuan sasinë e karburantit që mund të merrej, u mbyllën të dielave dhe kufizuan ditët kur mund të blihej benzinë sipas numrave të targave.^[58][59]

Edhe pas përfundimit të embargos në mars 1974, pas një veprimtarie të dendur diplomatike, çmimet vazhduan të rriteshin. Bota përjetoi një recesion ekonomik global [en], me rritje të njëkohshme të papunësisë dhe inflacionit (stagflacion [en]), rënie të theksuara të çmimeve të aksioneve dhe obligacioneve, ndryshime të mëdha në bilancet tregtare dhe në riciklimin e petrodollarëve [en], si dhe përfundimin e menjëhershëm të bumit ekonomik të pas Luftës së Dytë Botërore.^[60][61]

Embargoja e naftës e viteve 1973–1974 pati pasoja afatgjata në Shtetet e Bashkuara dhe në vende të tjera të industrializuara. Në përgjigje të saj, këto vende krijuan Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë, si edhe rezerva kombëtare strategjike të naftës [en] për raste emergjente, të projektuara për t’u bërë ballë ndërprerjeve të furnizimit që mund të zgjasnin disa muaj. Përpjekjet për ruajtjen e energjisë përfshinë kufizime më të ulëta shpejtësie në autostrada; makina dhe pajisje më të vogla e më efiçiente në përdorimin e energjisë; zbatimin gjatë gjithë vitit të llogaritjes verore të kohës; pakësimin e përdorimit të ngrohjes dhe ajrit të kondicionuar; përmirësimin e izolimit të ndërtesave; mbështetjen më të madhe për transportin publik; si dhe vëmendjen e shtuar ndaj qymyrit, gazit natyror, karburantit etanol [en], energjisë bërthamore dhe burimeve të tjera të energjisë alternative.^[54][62][63]

Këto përpjekje afatgjata u bënë mjaft efektive saqë konsumi i naftës në SHBA u rrit vetëm me 11 për qind gjatë viteve 1980–2014, ndërsa PBB-ja reale u rrit me 150 për qind. Në vitet 1970, vendet e OPEC-ut treguan bindshëm se nafta e tyre mund të përdorej si armë politike dhe ekonomike kundër vendeve të tjera, të paktën në periudhën afatshkurtër.^{[54][62][63][64][65]}

Embargoja bëri gjithashtu që një pjesë e Lëvizjes së të Paangazhuarve ta shihte fuqinë si burim shprese për vendet e tyre në zhvillim. Presidenti algjerian Houari Boumédiène [en] shprehu këtë shpresë në një fjalim gjatë Sesionit të Gjashtë të Posaçëm të OKB-së, në prill 1974:

Veprimi i OPEC-ut është me të vërtetë ilustrimi i parë dhe, njëkohësisht, ilustrimi më konkret e më mbresëlënës i rëndësisë së çmimeve të lëndëve të para për vendet tona, i nevojës jetike që vendet prodhuese të përdorin levat e kontrollit të çmimeve dhe, së fundi, i mundësive të mëdha që ofron bashkimi i vendeve prodhuese të lëndëve të para. Vendet në zhvillim duhet ta shohin këtë veprim si shembull dhe burim shprese.^[66]

Veprimtaritë e OPEC-ut në fushën e ndihmës ndërkombëtare datojnë shumë përpara rritjes së çmimeve të naftës në vitet 1973–1974. Për shembull, Fondi i Kuvajtit për Zhvillim Ekonomik Arab është në veprim që prej vitit 1961.^[67]

Në vitet pas vitit 1973, si shembull i të ashtuquajturës «diplomacia e librezës së çeqeve», disa vende arabe u renditën ndër ofruesit më të mëdhenj të ndihmës së huaj në botë,^[68][69] ndërsa OPEC-u e shtoi në objektivat e veta shitjen e naftës për të nxitur zhvillimin socio-ekonomik të vendeve më të varfra. Fondi Special i OPEC-ut u ideua në Algjeri, në mars 1975, dhe u themelua në janar 1976.^[70]

«Një Deklaratë Solemne “riafirmoi solidaritetin e natyrshëm që bashkon vendet e OPEC-ut me vendet e tjera në zhvillim në përpjekjen e tyre për të kapërcyer nënzhvillimin” dhe bëri thirrje për masa që të forcohej bashkëpunimi ndërmjet këtyre vendeve... Burimet e Fondit Special të OPEC-ut plotësojnë ato që shtetet e OPEC-ut i kanë vënë tashmë në dispozicion përmes një sërë kanalesh dypalëshe dhe shumëpalëshe.»^[70] Në maj 1980, Fondi u bë një agjenci zyrtare ndërkombëtare zhvillimi dhe u riemërtua Fondi i OPEC-ut për Zhvillim Ndërkombëtar,^[71] me statusin e vëzhguesit të përhershëm pranë Kombeve të Bashkuara.^[72] Në vitin 2020, institucioni nuk e përdori më shkurtimin OFID.

Më 21 dhjetor 1975, ministrat e naftës të Arabisë Saudite, Ahmed Zeki Jamani, të Iranit, Jamshid Amuzegar, dhe ministrat e tjerë të OPEC-ut u morën peng gjatë konferencës së tyre gjashtëmujore në Vjenë, Austri. Sulmi, ku u vranë tre persona që nuk ishin ministra, u organizua nga një ekip prej gjashtë vetash i drejtuar nga terroristi venezuelian «Ilich Ramírez Sánchez», ku bënin pjesë edhe Gabriele Kröcher-Tiedemann dhe Hans-Joachim Klein. Grupi, që e quajti veten «Krahu i Revolucionit Arab», shpalli se synonte çlirimin e Palestinës. Carlos planifikoi ta merrte konferencën me forcë dhe t’i mbante peng për shpërblim të njëmbëdhjetë ministrat e naftës të pranishëm, me përjashtim të Jamanit dhe Amuzegarit, të cilët do të ekzekutoheshin.^[73]

Carlos organizoi udhëtimin me autobus dhe avion për ekipin e tij dhe 42 nga 63 pengjet fillestare, me ndalesa në Algjer dhe Tripoli, në Libi, duke planifikuar të fluturonte më pas drejt Bagdadit, ku do të vriteshin Jamani dhe Amuzegari. Të 30 pengjet joarabe u liruan në Algjer, përveç Amuzegarit. Pengje të tjerë u liruan në një ndalesë tjetër në Tripoli, përpara kthimit në Algjer. Kur kishin mbetur vetëm 10 pengje, Carlos zhvilloi një bisedë telefonike me presidentin algjerian Houari Boumédiène, i cili e njoftoi se vrasja e ministrave të naftës do të shkaktonte një sulm ndaj avionit. Boumédiène duhet t’i ketë ofruar gjithashtu Carlosit azil në atë kohë, e ndoshta edhe kompensim financiar për moskryerjen e misionit. Carlos shprehu keqardhjen që nuk arriti të vriste Jamanin dhe Amuzegarin, pastaj ai dhe shokët e tij u larguan nga avioni. Të gjithë pengjet dhe terroristët dolën të padëmtuar nga kjo situatë, dy ditë pas fillimit të saj.^[73]

Diku pas sulmit, bashkëpunëtorët e Carlosit zbuluan se operacioni ishte drejtuar nga Wadie Haddad, një nga themeluesit e Frontit Popullor për Çlirimin e Palestinës. Ata pohuan gjithashtu se ideja dhe financimi kishin ardhur nga një president arab, për të cilin mendohej gjerësisht se ishte Muamer el Gadafi i Libisë, vetë anëtare e OPEC-ut. Militantët shokë të tij, Bassam Abu Sharif dhe Klein, pohuan se Carlos kishte marrë dhe mbajtur një shpërblim prej 20 deri në 50 milionë dollarësh amerikanë nga «një president arab». Carlos pretendoi se Arabia Saudite kishte paguar shpërblimin në emër të Iranit, por se paratë ishin «devijuar gjatë rrugës dhe humbur nga Revolucioni».^[73][74] Ai u kap përfundimisht në vitin 1994 dhe po vuan dënime të përjetshme për të paktën 16 vrasje të tjera.^[75]

Në përgjigje të një vale shtetëzimesh të industrisë së naftës dhe çmimeve të larta të viteve 1970, vendet e industrializuara ndërmorën hapa për të ulur varësinë e tyre nga nafta e OPEC-ut, sidomos pasi çmimet arritën kulme të reja, pranë 40 dollarëve amerikanë për fuçi, në vitet 1979–1980^[78][79], kur Revolucioni Iranian dhe Lufta Iran-Irak tronditën stabilitetin rajonal dhe furnizimet me naftë. Shërbimet elektrike në mbarë botën kaluan nga nafta te qymyri, gazi natyror ose energjia bërthamore;^[80] qeveritë kombëtare nisën programe kërkimore me vlerë miliarda dollarë për të zhvilluar alternativa ndaj naftës;^[81][82] dhe kërkimet tregtare çuan në zhvillimin e fushave të mëdha të naftës jashtë OPEC-ut në Siberi, Alaskë, Detin e Veriut dhe Gjirin e Meksikës.^[83]

Deri në vitin 1986, kërkesa botërore ditore për naftë ra me 5 milionë fuçi, ndërsa prodhimi jashtë OPEC-ut u rrit edhe më shumë;^[84] pjesa e OPEC-ut në treg ra nga rreth 50 për qind më 1979 në më pak se 30 për qind më 1985.^[48] Duke ilustruar luhatshmërinë e cikleve tipike shumëvjeçare të tregjeve të burimeve natyrore, kjo solli një rënie gjashtëvjeçare të çmimit të naftës, e cila kulmoi me një rënie prej më shumë se gjysmës vetëm gjatë vitit 1986.^[85] Siç e përmblodhi shkurtimisht një analist i naftës: «Kur çmimi i diçkaje kaq thelbësore si nafta rritet ndjeshëm, njerëzimi bën dy gjëra: kërkon më shumë dhe gjen mënyra për të përdorur më pak.»^[48]

Për të luftuar rënien e të ardhurave nga shitjet e naftës, më 1982 Arabia Saudite i kërkoi OPEC-ut të vendoste kuota kombëtare prodhimi të audituara, me synimin për të kufizuar prodhimin dhe për të rritur çmimet. Kur vendet e tjera të OPEC-ut nuk i respektuan kuotat, Arabia Saudite fillimisht uli prodhimin e saj nga 10 milionë fuçi në ditë në vitet 1979–1981 në vetëm një të tretën e atij niveli më 1985. Kur edhe kjo doli e paefektshme, Arabia Saudite ndryshoi drejtim dhe vërshoi tregun me naftë të lirë, duke bërë që çmimet të binin nën 10 dollarë amerikanë për fuçi dhe prodhuesit me kosto më të larta të mos nxirrnin fitim.^{[84][86]: 127–128, 136–137}

Këto masa strategjike të Arabisë Saudite për rregullimin e çmimeve të naftës patën pasoja të mëdha ekonomike. Si prodhuesi balancues i asaj periudhe, mbretëria u përball me një trysni të ndjeshme ekonomike. Të ardhurat e saj ranë ndjeshëm, nga 119 miliardë dollarë më 1981 në 26 miliardë dollarë deri më 1985, duke sjellë deficite buxhetore të mëdha dhe dyfishimin e borxhit, i cili arriti në 100% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.^{[87]: 136–137}

Përballë vështirësive ekonomike në rritje, të cilat përfundimisht kontribuuan në shpërbërjen e bllokut sovjetik më 1989,^[88][89] eksportuesit e naftës që kishin përfituar pa kontribuar, pasi më parë nuk i kishin respektuar marrëveshjet e OPEC-ut, më në fund nisën të kufizonin prodhimin për të mbështetur çmimet. Këtë e bënë përmes kuotave kombëtare të negociuara me kujdes, të cilat që nga viti 1986 synonin të balanconin kriteret që lidheshin me naftën dhe ato ekonomike.^[84][90] (Brenda territoreve të tyre sovrane, qeveritë kombëtare të vendeve anëtare të OPEC-ut mund të vendosin kufizime prodhimi si për kompanitë shtetërore, ashtu edhe për ato private të naftës.)^[91] Në përgjithësi, kur ulen objektivat e prodhimit të OPEC-ut, çmimet e naftës rriten.^[92]

Para pushtimit të Kuvajtit në gusht 1990, presidenti irakian Sadam Huseini po i bënte presion OPEC-ut t’i jepte fund mbiprodhimit dhe të rriste çmimet e naftës, me qëllim që të ndihmonte financiarisht anëtarët e OPEC-ut dhe të përshpejtonte rindërtimin pas Luftës Iran-Irak të viteve 1980–1988.^[95] Megjithatë, këto dy luftëra të Irakut kundër anëtarëve të tjerë themelues të OPEC-ut shënuan një pikë të ulët të kohezionit të organizatës, ndërsa çmimet e naftës ranë shpejt pas ndërprerjeve afatshkurtra të furnizimit. Sulmet e Al-Kaedës ndaj SHBA-së më 11 shtator 2001 dhe pushtimi i Irakut nga SHBA-ja në mars 2003 patën ndikime edhe më të vogla afatshkurtra në çmimet e naftës, pasi Arabia Saudite dhe eksportues të tjerë bashkëpunuan përsëri për të mbajtur furnizimin botëror të mjaftueshëm.^[96]

Gjatë viteve 1990, OPEC-u humbi dy anëtarët e tij më të rinj, të cilët ishin bashkuar në mesin e viteve 1970. Ekuadori u tërhoq në dhjetor 1992, sepse nuk donte të paguante tarifën vjetore të anëtarësimit prej 2 milionë dollarësh amerikanë dhe mendonte se duhej të prodhonte më shumë naftë sesa i lejonte kuota e OPEC-ut,^[97] por u ribashkua në tetor 2007. Shqetësime të ngjashme e shtynë Gabonin të pezullonte anëtarësimin në janar 1995;^[98] ai u ribashkua në korrik 2016.^[47] Iraku ka qenë anëtar i OPEC-ut që nga themelimi i organizatës, por prodhimi irakian nuk ishte pjesë e marrëveshjeve për kuotat e OPEC-ut nga viti 1998 deri më 2016, për shkak të vështirësive të mëdha politike të vendit.^[99][100]

Ulja e kërkesës, e shkaktuar nga Kriza financiare aziatike [en] e viteve 1997–1998, bëri që çmimi i naftës të binte sërish në nivelet e vitit 1986. Pasi çmimi i naftës ra në rreth 10 dollarë amerikanë për fuçi, diplomacia e përbashkët arriti një ulje graduale të prodhimit të naftës nga OPEC-u, Meksika dhe Norvegjia.^[101] Pas një rënieje tjetër të çmimeve në nëntor 2001, OPEC-u, Norvegjia, Meksika, Rusia, Omani dhe Angola ranë dakord të ulnin prodhimin duke filluar nga 1 janari 2002, për gjashtë muaj. OPEC-u kontribuoi me 1,5 milionë fuçi në ditë (mbpd) në uljet e njoftuara, që arrinin gjithsej rreth 2 milionë fuçi në ditë.^[86]

Në qershor 2003, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) dhe OPEC-u mbajtën seminarin e tyre të parë të përbashkët mbi çështjet energjetike. Që atëherë, ata kanë vazhduar të takohen rregullisht, «për të kuptuar më mirë së bashku prirjet, analizat dhe këndvështrimet, si dhe për të përmirësuar transparencën dhe parashikueshmërinë e tregut».^[102]

Kryengritjet e përhapura dhe sabotimet ndodhën gjatë kulmit të pushtimit amerikan të Irakut (2003–2008), ndërsa kërkesa për naftë po rritej me shpejtësi në Kinë dhe investitorët e etur për tregjet e mallrave, dhuna kundër industrisë nigeriane të naftës përsëritej në Deltën e Nigerit, dhe kapaciteti rezervë si mbrojtje kundër mungesave të mundshme po zvogëlohej. Ky kombinim faktorësh shkaktoi një rritje të mprehtë të çmimeve të naftës, në nivele shumë më të larta se ato që OPEC-u kishte synuar më parë.^{[103][104][105]} Paqëndrueshmëria e çmimeve arriti kulmin në vitin 2008, kur nafta bruto WTI u rrit në një rekord prej 147 dollarësh amerikanë për fuçi në korrik dhe më pas ra në 32 dollarë për fuçi në dhjetor, gjatë recesionit më të keq global që nga Lufta e Dytë Botërore.^[106]

Të ardhurat vjetore të OPEC-ut nga eksportet e naftës vendosën gjithashtu rekord të ri në vitin 2008, me një vlerësim prej rreth 1 trilion dollarësh amerikanë, dhe arritën nivele të ngjashme vjetore në periudhën 2011–2014 (së bashku me aktivitetin e gjerë të riciklimit të petrodollarëve), përpara se të binin sërish.^[77] Në kohën e luftës civile libiane të vitit 2011 dhe Pranverës Arabe, OPEC-u nisi të lëshonte deklarata të qarta kundër «spekulimit të tepruar» në tregjet e kontratave të së ardhmes të naftës, duke fajësuar spekulatorët financiarë për rritjen e paqëndrueshmërisë përtej asaj që justifikonin bazat e tregut.^[107]

Në maj të vitit 2008, Indonezia njoftoi se do të largohej nga OPEC-u kur anëtarësimi i saj të përfundonte në fund të atij viti, pasi ishte bërë importuese neto e naftës dhe nuk ishte në gjendje të përmbushte kuotën e prodhimit.^[108] Një deklaratë e publikuar nga OPEC-u më 10 shtator 2008 konfirmoi largimin e Indonezisë, duke vënë në dukje se OPEC-u «pranoi me keqardhje dëshirën e Indonezisë për ta pezulluar anëtarësimin e saj të plotë në organizatë dhe shprehu shpresën se vendi do të mund të rikthehej në organizatë në një të ardhme jo shumë të largët».^[109]

Nevojat e ndryshme ekonomike të shteteve anëtare të OPEC-ut shpesh ndikojnë në debatet e brendshme për kuotat e prodhimit të OPEC-ut. Anëtarët më të varfër kanë bërë thirrje që anëtarët e tjerë të shkurtojnë prodhimin, për të rritur çmimin e naftës dhe, rrjedhimisht, të ardhurat e tyre.^[110] Këto propozime bien ndesh me strategjinë afatgjatë të shpallur të Arabisë Saudite: të jetë partnere e fuqive ekonomike botërore, për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me naftë që do të mbështeste zgjerimin ekonomik.^[111]

Një pjesë e arsyes për këtë politikë është shqetësimi i Arabisë Saudite se nafta tepër e shtrenjtë ose furnizimi jo i besueshëm do t'i shtynte vendet industriale të kursenin energjinë dhe të zhvillonin lëndë djegëse alternative. Kjo do të kufizonte kërkesën botërore për naftë dhe, përfundimisht, do të linte fuçi të papërdorura në tokë.^[112] Për këtë çështje, ministri saudit i Naftës, Yamani, tha me famë në vitin 1973: «Epoka e Gurit nuk përfundoi ngaqë na mbaruan gurët».^[113]

Për të sqaruar qasjen e sotme të Arabisë Saudite, më 2024 ministri saudit i Energjisë, princi Abdulaziz bin Salman, shprehu një qëndrim që pasqyron mënyrën se si mbretëria është përshtatur me nevojat ekonomike në ndryshim, brenda OPEC-ut dhe bashkësisë më të gjerë ndërkombëtare. Duke theksuar nevojën për një tranzicion energjetik global të ekuilibruar dhe të drejtë, ai nënvizoi rëndësinë e diversifikimit të burimeve të energjisë dhe përmendi investime të konsiderueshme në gaz natyror, petrokimikate dhe energji të ripërtëritshme. Këto përpjekje mbështesin zhvillimin ekonomik në tregjet në zhvillim dhe përputhen me objektivat globale për klimën.^[114][115]

Ai foli për shqetësimet në ndryshim lidhur me sigurinë energjetike, duke thënë: «Në vitet '70, '80 dhe '90, siguria energjetike varej më shumë nga nafta. Tani, shihni çfarë ndodhi vitin e kaluar... Ishte gazi. Problemi i ardhshëm i sigurisë energjetike nuk do të jetë nafta. Do të jenë burimet e ripërtëritshme. Dhe materialet e minierat».^[115]

Më 10 shtator 2008, kur çmimi i naftës ishte ende afër 100 dollarëve amerikanë për fuçi, lindi një mosmarrëveshje për prodhimin: sipas raportimeve, sauditët u larguan nga një takim negociues, ku anëtarët rivalë votuan për uljen e prodhimit të OPEC-ut. Ndonëse delegatët sauditë i miratuan zyrtarisht kuotat e reja, ata thanë në mënyrë anonime se nuk do t'i respektonin. The New York Times citoi një prej këtyre delegatëve të thoshte: «Arabia Saudite do t'i përgjigjet kërkesës së tregut. Do të shohim çfarë kërkon tregu dhe nuk do ta lëmë asnjë klient pa naftë. Politika nuk ka ndryshuar».^[30] Gjatë muajve vijues, çmimet e naftës ranë me shpejtësi deri në nivelin e 30 dollarëve dhe nuk u kthyen në 100 dollarë deri në Luftën Civile Libiane më 2011.^[116]

Gjatë viteve 2014–2015, anëtarët e OPEC-ut e tejkaluan vazhdimisht kufirin e prodhimit, ndërsa Kina përjetoi ngadalësim të rritjes ekonomike. Në të njëjtën kohë, prodhimi i naftës në SHBA u dyfishua pothuajse krahasuar me nivelet e vitit 2008 dhe iu afrua vëllimeve të prodhuesve kryesorë botërorë balancues, Arabia Saudite dhe Rusia, falë përmirësimit të ndjeshëm afatgjatë dhe përhapjes së teknologjisë së naftës nga shistet [en], si dhe të frakturimit hidraulik [en], si përgjigje ndaj viteve me çmime rekord të naftës. Këto zhvillime sollën rënie të kërkesës së SHBA-së për importe nafte, duke e afruar vendin me pavarësinë energjetike, vëllim rekord të rezervave botërore të naftës dhe rënie të fortë të çmimeve, e cila vazhdoi deri në fillim të vitit 2016.^{[116][117][118]}

Pavarësisht tepricës globale të ofertës, më 27 nëntor 2014 në Vjenë, ministri saudit i naftës Ali Al-Naimi [en] bllokoi thirrjet e anëtarëve më të varfër të OPEC-ut për ulje të prodhimit, që do të mbështeste çmimet. Al-Naimi argumentoi se tregu i naftës duhej të ribalancohej vetë, përmes konkurrencës dhe çmimeve më të ulëta, duke rindërtuar strategjikisht pjesën afatgjatë të OPEC-ut në treg, përmes dhënies fund të përfitueshmërisë së prodhimit të naftës nga shistet në SHBA, i cili kushtonte më shumë.^[119] Siç shpjegoi ai në një intervistë:^[29]

A është e arsyeshme që një prodhues me efikasitet të lartë ta ulë prodhimin, ndërsa një prodhues joefikas të vazhdojë të prodhojë? Kjo është logjikë e shtrembër. Nëse e ul prodhimin, çfarë ndodh me pjesën time të tregut?

Kur OPEC-u u mblodh në Vjenë më 4 dhjetor 2015, organizata e kishte tejkaluar kufirin e prodhimit për 18 muaj radhazi; prodhimi i naftës në SHBA ishte ulur vetëm pak nga kulmi; tregjet botërore dukej se kishin të paktën 2 milionë fuçi naftë në ditë më shumë se kërkesa, megjithëse Libia e shkatërruar nga lufta prodhonte 1 milion fuçi në ditë nën kapacitetin e saj; prodhuesit e naftës po bënin rregullime të mëdha për t'i përballuar çmimet deri në 40 dollarë; Indonezia po i ribashkohej organizatës së eksportuesve; ndërsa prodhimi i Irakut ishte rritur ndjeshëm pas vitesh trazirash.^[17][118]

Prodhimi i Iranit pritej të rimëkëmbëj pas heqjes së sanksioneve ndërkombëtare; qindra udhëheqës botërorë në Marrëveshja e Parisit për klimën [en] po zotoheshin të kufizonin emetimet e karbonit nga lëndët djegëse fosile; ndërsa teknologjitë e energjisë diellore po bëheshin gjithnjë e më konkurruese dhe të përhapura. Përballë gjithë këtyre presioneve të tregut, OPEC-u vendosi ta pezullonte kufirin e tij joefektiv të prodhimit deri në konferencën ministrore të qershorit 2016.^{[17][118][120]}

Më 20 janar 2016, Shporta Referuese e OPEC-ut kishte rënë në 22,48 dollarë për fuçi — më pak se një e katërta e nivelit të saj më të lartë të qershorit 2014 (110,48 dollarë), më pak se një e gjashta e rekordit të korrikut 2008 (140,73 dollarë), dhe sërish nën nivelin fillestar të prillit 2003 (23,27 dollarë) të rritjes së saj historike.^[116]

Gjatë vitit 2016, teprica e naftës u zvogëlua pjesërisht, pasi prodhimi në SHBA, Kanada, Libi, Nigeri dhe Kinë u ndërpre në masë të konsiderueshme, ndërsa çmimi i shportës u rrit gradualisht sërish në intervalin e 40 dollarëve. OPEC-u rifitoi një pjesë modeste të tregut, pa anulimin e shumë projekteve konkurruese të shpimit, ruajti gjendjen ekzistuese në konferencën e qershorit dhe mbështeti «çmime në nivele të përshtatshme si për prodhuesit, ashtu edhe për konsumatorët», ndonëse shumë prodhues vazhdonin të përballeshin me vështirësi të rënda ekonomike.^{[121][122][123]}

Ndërsa anëtarët e OPEC-ut u lodhën nga një garë shumëvjeçare e furnizimit me rendimente në rënie dhe rezerva financiare në tkurrje, organizata më në fund provoi shkurtimin e parë të prodhimit që nga viti 2008. Pavarësisht pengesave të shumta politike, vendimi i shtatorit 2016 për të ulur prodhimin me rreth një milion fuçi në ditë u zyrtarizua me një marrëveshje të re kuotash në konferencën e OPEC-ut të nëntorit 2016. Marrëveshja, e cila i përjashtoi anëtarët e goditur nga trazirat, Libinë dhe Nigerinë, mbulonte gjysmën e parë të vitit 2017. Ajo u shoqërua me shkurtime të premtuara nga Rusia dhe dhjetë vende të tjera joanëtare, të cilat kompensoheshin nga rritjet e pritshme në sektorin amerikan të naftës argjilore, në Libi e Nigeri, në kapacitetin rezervë dhe nga rritja e vrullshme e prodhimit të OPEC-ut në fund të vitit 2016, përpara se shkurtimet të hynin në fuqi.^{[124][125][50]}

Indonezia njoftoi një tjetër «pezullim të përkohshëm» të anëtarësimit në OPEC, në vend që të pranonte shkurtimin pesë për qind të prodhimit të kërkuar nga organizata. Çmimet luhateshin rreth 50 dollarëve amerikanë për fuçi dhe, në maj 2017, OPEC-u vendosi t’i zgjaste kuotat e reja deri në mars 2018, ndërsa bota priste të shihte nëse dhe si do të shterej deri atëherë teprica e rezervave të naftës.^{[124][125][50]} Analisti i kahershëm i naftës Daniel Yergin «e përshkroi marrëdhënien midis OPEC-ut dhe naftës argjilore si “bashkëjetesë të ndërsjellë”, ku të dyja palët po mësojnë të jetojnë me çmime më të ulëta nga sa do të dëshironin».^[126] Këto marrëveshje për shkurtimin e prodhimit me vende jashtë OPEC-ut njihen përgjithësisht si «OPEC+».^[127][128]

Në dhjetor 2017, Rusia dhe OPEC-u ranë dakord ta zgjasnin shkurtimin e prodhimit prej 1,8 milionë fuçish në ditë deri në fund të vitit 2018.^[129][130]

Katari njoftoi se do të largohej nga OPEC-u më 1 janar 2019.^[131] Sipas The New York Times, ky ishte një reagim strategjik ndaj krizës diplomatike të Katarit [en], ku përfshiheshin edhe Arabia Saudite, EBA-ja, Bahreini dhe Egjipti.^[132]

Më 29 qershor 2019, Rusia ra sërish dakord me Arabinë Saudite që t’i zgjaste me gjashtë deri në nëntë muaj shkurtimet fillestare të prodhimit të vitit 2018.^[133]

Në tetor 2019, Ekuadori njoftoi se do të largohej nga OPEC-u më 1 janar 2020, për shkak të problemeve financiare me të cilat përballej vendi.^[134]

Në dhjetor 2019, OPEC-u dhe Rusia ranë dakord për një nga shkurtimet më të thella të prodhimit deri atëherë, me synimin për të parandaluar furnizimin e tepërt; marrëveshja do të zgjaste tre muajt e parë të vitit 2020.^[135]

Në fillim të marsit 2020, zyrtarët e OPEC-ut i paraqitën Rusisë një ultimatum që të shkurtonte prodhimin me 1,5% të furnizimit botëror. Rusia, e cila parashikonte shkurtime të mëtejshme të prodhimit ndërsa rritej prodhimi amerikan i naftës argjilore [en], e refuzoi kërkesën, duke i dhënë fund partneritetit trevjeçar mes OPEC-ut dhe prodhuesve të mëdhenj jashtë OPEC-ut.^[136] Një faktor tjetër ishte dobësimi i kërkesës globale [en] si pasojë e pandemisë COVID-19.^[137] Kjo bëri gjithashtu që «OPEC plus» të mos e zgjaste marrëveshjen për shkurtimin e prodhimit me 2,1 milionë fuçi në ditë, e cila do të skadonte në fund të marsit. Arabia Saudite, e cila kishte përballuar një pjesë joproporcionale të shkurtimeve për ta bindur Rusinë të qëndronte në marrëveshje, i njoftoi blerësit më 7 mars se në prill do ta rriste prodhimin dhe do ta shiste naftën me çmim të zbritur. Kjo shkaktoi rënien e çmimit të naftës bruto Brent me mbi 30%, përpara një rimëkëmbjeje të lehtë, si dhe trazira të përhapura në tregjet financiare [en].^[136]

Disa komentues e përshkruan këtë si një luftë çmimesh mes Arabisë Saudite dhe Rusisë [en], ose si një lojë të «pulës», ku secila palë synonte ta bënte tjetrën të tërhiqej e para.^{[138][139][140]} Në mars 2020, Arabia Saudite kishte rezerva valutore prej 500 miliardë dollarësh, ndërsa Rusia kishte rezerva prej 580 miliardë dollarësh. raporti i borxhit ndaj PBB-së [en] për sauditët ishte 25%, ndërsa për rusët ishte 15%.^[138] Një komentues tjetër vuri në dukje se sauditët mund të prodhonin naftë me një kosto deri në 3 dollarë për fuçi, ndërsa Rusisë i duheshin 30 dollarë për fuçi për të mbuluar kostot e prodhimit.^[141] «Për Rusinë, kjo luftë çmimesh ka të bëjë me shumë më tepër sesa thjesht rimarrja e pjesës së tregut të naftës», pohon një analist. «Ka të bëjë me goditjen e ekonomisë perëndimore, veçanërisht asaj amerikane».^[140]

Për t’i bërë ballë luftës së çmimeve mes eksportuesve të naftës, e cila mund ta bënte jofitimprurës prodhimin e naftës argjilore, SHBA-ja mund ta mbronte pjesën e saj të tregut të naftës bruto duke miratuar projektligjin NOPEC.^[142] Ndërkohë, Arabia Saudite, e përfaqësuar nga ministri i Energjisë, princi Abdulaziz bin Salman, mban një qëndrim pajtues ndaj industrisë amerikane të naftës argjilore. Ai sqaroi se dëmtimi i këtij sektori nuk kishte qenë kurrë synimi i tyre, duke thënë: «E bëra të qartë se kjo nuk ishte në radarin tonë dhe as synimi ynë për t’i shkaktuar ndonjë dëm industrisë së tyre… ajo do të ngrihet sërish nga hiri, do të lulëzojë dhe do të begatohet». Ai shtoi se Arabia Saudite mezi pret kohën kur prodhuesit amerikanë të lulëzojnë sërish në një treg me kërkesë më të lartë për naftë».^[143]

Në prill 2020, OPEC-u dhe një grup prodhuesish të tjerë të naftës, përfshirë Rusinë, ranë dakord t’i zgjatnin shkurtimet e prodhimit deri në fund të korrikut. Karteli dhe aleatët e tij ranë dakord ta shkurtonin prodhimin e naftës në maj dhe qershor me 9,7 milionë fuçi në ditë, rreth 10% të prodhimit global, në përpjekje për të mbështetur çmimet, të cilat më herët kishin Lufta e çmimeve të naftës Rusi–Arabia Saudite 2020 [en; lt;rënë në nivele rekord të ulëta].^[144]

Në korrik 2021, Emiratet e Bashkuara Arabe, anëtare të OPEC+, kundërshtuan propozimin e Arabisë Saudite për zgjatjen me tetë muaj të kufizimeve të prodhimit të naftës, të vendosura për shkak të COVID-19 dhe uljes së konsumit të naftës.^[145][146] Një vit më parë, OPEC+ uli prodhimin me një sasi të barasvlershme me rreth 10% të kërkesës së atëhershme. Emiratet kërkuan që sasia maksimale e naftës që grupi do t’i njihte vendit si prodhim të lejuar të rritej në 3,8 milionë fuçi në ditë, nga 3,2 milionë më parë. Një marrëveshje kompromisi u mundësoi Emirateve ta rrisnin prodhimin maksimal të naftës në 3,65 milionë fuçi në ditë.^[147]

Sipas kushteve të marrëveshjes, Rusia do ta rriste gjithashtu prodhimin nga 11 milionë fuçi në 11,5 milionë deri në maj 2022. Duke filluar nga gushti, të gjithë anëtarët do ta rritnin prodhimin me 400.000 fuçi në ditë çdo muaj, për të kompensuar gradualisht shkurtimet e mëparshme të bëra për shkak të pandemisë COVID-19.^[148]

Ky kompromis, i arritur kur Arabia Saudite u takua me Emiratet e Bashkuara Arabe në gjysmë të rrugës, dëshmoi unitetin e OPEC+. Ministri i Energjisë i Emirateve, Suhail Al-Mazrouei [en], falënderoi Arabinë Saudite dhe Rusinë për lehtësimin e dialogut që çoi në marrëveshje. Ai tha: «Emiratet e Bashkuara Arabe janë të përkushtuara ndaj këtij grupi dhe do të bashkëpunojnë gjithmonë me të». Nga pala saudite, ministri i Energjisë, princi Abdulaziz bin Salman, vuri theksin te ndërtimi i konsensusit dhe tha se marrëveshja i forcon lidhjet e OPEC+ dhe siguron vazhdimësinë e tij.^[149]

Çmimet rekord të larta të energjisë u nxitën nga një rritje globale e kërkesës, teksa bota po dilte nga recesioni ekonomik i shkaktuar nga COVID-19, veçanërisht për shkak të kërkesës së fortë për energji në Azi.^{[150][151][152]} Në gusht 2021, këshilltari për sigurinë kombëtare i presidentit amerikan Joe Biden, Jake Sullivan [en], publikoi një deklaratë ku i bënte thirrje OPEC+-it të rriste prodhimin e naftës, për të «kompensuar shkurtimet e mëparshme të prodhimit të vendosura nga OPEC+ gjatë pandemisë, të cilat vazhduan deri në vitin 2022».^[153] Më 28 shtator 2021, Sullivan u takua në Arabinë Saudite me princin e kurorës, Muhamed bin Selmanin, për të diskutuar çmimet e larta të naftës.^[154] Në tetor 2021, çmimi i naftës ishte rreth 80 dollarë amerikanë,^{[155][156][157]} niveli më i lartë që nga viti 2014.^[158] Presidenti Joe Biden dhe sekretarja amerikane e Energjisë, Jennifer Granholm [en], fajësuan OPEC+-in për rritjen e çmimeve të naftës dhe gazit.^{[159][160][161]}

Pushtimi i Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022 ndryshoi tregtinë globale të naftës. Udhëheqësit e BE-së u përpoqën të ndalonin shumicën e importeve të naftës bruto ruse, por importet drejt Evropës veriperëndimore kishin rënë edhe para se të hynte në fuqi masa zyrtare. Tani shitet më shumë naftë ruse jashtë Evropës, veçanërisht në Indi dhe Kinë.^[162]

Në tetor 2022, ministrat kryesorë të OPEC+ ranë dakord për shkurtime të prodhimit të naftës prej 2 milionë fuçish në ditë, shkurtimi i parë i prodhimit që nga viti 2020.^[163] Kjo solli një interes të përtërirë për miratimin e NOPEC-ut.^[164]

Në tetor 2022, OPEC+, nën udhëheqjen e Arabia Saudite, njoftoi një shkurtim të madh të objektivit të prodhimit të naftës, për të ndihmuar Rusinë.^[166][167] Si përgjigje, presidenti amerikan Joe Biden premtoi «pasoja» dhe tha se qeveria e SHBA-së do ta «rivlerësonte» marrëdhënien e gjatë mes SHBA-së dhe Arabisë Saudite.^[168] Robert Menendez, kryetari demokrat i Komitetit të Senatit të SHBA-së për Marrëdhëniet me Jashtë, bëri thirrje për ngrirjen e bashkëpunimit me Arabinë Saudite dhe të shitjeve të armëve ndaj saj, duke e akuzuar mbretërinë se po ndihmonte Rusinë të financonte luftën e saj kundër Ukrainës.^[169]

Ministria e Jashtme e Arabisë Saudite deklaroi se vendimi i OPEC+ ishte «thjesht ekonomik» dhe ishte marrë njëzëri nga të gjithë anëtarët e grupit, duke kundërshtuar presionin për të ndryshuar qëndrimin e saj lidhur me Luftën Ruso-Ukrainase në OKB.^[170][171] Si përgjigje, Shtëpia e Bardhë e akuzoi Arabinë Saudite se kishte ushtruar trysni ndaj vendeve të tjera të OPEC-ut që të pajtoheshin me shkurtimin e prodhimit; disa prej tyre, sipas saj, ishin ndier të detyruara. Ajo tha se Shtetet e Bashkuara i kishin paraqitur qeverisë saudite një analizë që tregonte se nuk kishte arsye tregu për këtë shkurtim. Zëdhënësi i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Shteteve të Bashkuara, John Kirby, tha se qeveria saudite e dinte që vendimi do të «rriste të ardhurat ruse dhe do të zbehte efektivitetin e sanksioneve» kundër Moskës, duke hedhur poshtë pretendimin saudit se masa ishte «thjesht ekonomike».^[172][173]

Sipas një artikulli të The Intercept, burime dhe ekspertë thanë se Arabia Saudite kishte kërkuar shkurtime edhe më të thella se Rusia; sipas tyre, princi i kurorës saudite Muhamed bin Selmanin donte të ndikonte që zgjedhjet në Shtetet e Bashkuara të vitit 2022 të favorizonin Partinë Republikane dhe që zgjedhjet presidenciale amerikane të vitit 2024 të favorizonin Donald Trumpin.^[174] Ndërkaq, zyrtarët sauditë këmbëngulin se vendimi për të ulur prodhimin e naftës u nxit nga shqetësimet për ekonominë globale, jo nga motive politike. Sipas tyre, shkurtimet ishin përgjigje ndaj gjendjes së ekonomisë globale dhe rezervave të ulëta, të cilat mund të shkaktonin rritje të çmimeve të naftës.^[175] Arabia Saudite i justifikon veprimet e saj duke vënë theksin te partneriteti strategjik me SHBA-në dhe te përqendrimi në paqe, siguri dhe begati.^[176]

Në vitin 2023, IEA parashikoi se kërkesa për lëndë djegëse fosile si nafta, gazi natyror dhe qymyri do të arrinte nivelin më të lartë historik deri në vitin 2030.^[177] OPEC-u e kundërshtoi parashikimin e IEA-së, duke thënë se «ajo që i bën parashikime të tilla kaq të rrezikshme është se ato shoqërohen shpesh me thirrje për të ndaluar investimet në projekte të reja të naftës dhe gazit».^[178]

Në nëntor 2024, S&P Global pretendoi se Emiratet e Bashkuara Arabe i kishin shpërfillur shkurtimet e prodhimit të naftës nga OPEC-u dhe kishin prodhuar rreth 700.000 fuçi mbi kuotën e miratuar, pra 2,91 milionë fuçi në ditë. Analistët pohuan se «tejkalimi i kuotës» nga Emiratet do t’i zhvlerësonte përpjekjet e Arabisë Saudite dhe Rusisë për të rritur çmimet e naftës duke shkurtuar prodhimin. Rusia kërkonte të financonte luftën e saj kundër Ukrainës, ndërsa Arabia Saudite kishte planet e veta për diversifikimin e ekonomisë.^[179]

Në vitin 2025, OPEC+ nisi procesin e kthimit pas të shkurtimeve vullnetare të prodhimit. Deri në shtator 2025, grupi i kishte ulur tashmë prodhimet me rreth 2,5 milionë fuçi në ditë—baras me afërsisht 2,4% të kërkesës globale.^[180] OPEC+ njoftoi se do të vazhdonte t’i kthente pas shkurtimet dhe se në tetor do ta rriste prodhimin me 137.000 fuçi në ditë.^[181]

Kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulmet ndaj Iranit në mars 2026, OPEC-u ra dakord ta rriste prodhimin me rreth 200.000 fuçi, për të ndihmuar në zbutjen e ndërprerjeve të mundshme të furnizimit nga sulmet;^[182] Arabia Saudite e kishte rritur prodhimin që në muajin pararendës.^[183] Ndërsa lufta e Iranit vazhdonte dhe Irani ndërmerrte hapa për të bllokuar Ngushticën e Hormuzit, duke penguar cisternat e naftës të largoheshin nga Gjiri Persik, disa vende të OPEC-ut, si Kuvajti, u detyruan ta ulnin prodhimin.^[184] Konflikti në vazhdim dhe sulmet e Iranit ndaj vendeve fqinje ndikuan gjithashtu në prodhim deri nga mesi i prillit, kur prodhimi kombëtar në secilin vend kishte rënë nga 23% deri në 61%.^[185]

Emiratet e Bashkuara Arabe, në atë kohë prodhuesi i tretë më i madh i OPEC-ut, njoftuan se do të tërhiqeshin nga OPEC-u dhe OPEC+ duke filluar nga 1 maji 2026.^[186] Emiratet thanë se jashtë kufizimeve të OPEC-ut do të mund ta rrisnin prodhimin e naftës, një mundësi e diskutuar edhe në vitet e mëparshme. Një analiste e Institutit të Shteteve Arabe të Gjirit e përshkroi këtë si «deklaratë pavarësie» nga institucionet që nuk përputhen me interesat e Emirateve, si dhe si kundërshtim ndaj ndikimit saudit. The New York Times e lidhi këtë me mospërputhjen në rritje mes politikës së jashtme të Emirateve dhe asaj të vendeve fqinje.^[187]

Në qershor 2026, dolën raportime se Iraku po shqyrtonte mundësinë e tërheqjes nga OPEC-u nëse grupi nuk binte dakord për kuota më të larta të prodhimit të naftës.^[188][189]

Në maj 2026, OPEC-u ka 11 vende anëtare: katër në Lindjen e Mesme (Azia Jugperëndimore), gjashtë në Afrikë dhe një në Amerikën e Jugut.^[190] Sipas Administratës së Informacionit të Energjisë të SHBA-së (EIA), prodhimi i përbashkët i naftës nga OPEC-u (përfshirë kondensatin e gazit natyror) përbënte 44% të prodhimit të përgjithshëm botëror në vitin 2016,^[191] ndërsa OPEC-u zotëronte 81,5% të rezervave botërore të naftës «të provuara». Raportet e mëvonshme, të vitit 2022, tregojnë se vendet anëtare të OPEC-ut ishin përgjegjëse për rreth 38% të prodhimit të përgjithshëm botëror të naftës bruto.^[6] Vlerësohet se këto vende zotërojnë 79,5% të rezervave të provuara të naftës në botë, ku Lindja e Mesme përbën 67,2% të rezervave të OPEC-ut.^[8][9]

Pranimi i një vendi të ri anëtar kërkon miratimin e tri të katërtave të anëtarëve ekzistues të OPEC-ut, përfshirë të pesë vendet themeluese.^[16] Në tetor 2015, Sudani paraqiti zyrtarisht kërkesën për anëtarësim,^[192] por ende nuk është anëtar.

Vendi	Rajoni	Kohëzgjatja e anëtarësimit[47][50]	Popullsia (2022)[193][194]	Sipërfaqja (km2)[195][196]	Prodhimi i naftës (fuçi/ditë, 2023) [A][198]	Rezervat e vërtetuara (bbl, 2022)[A][9][196]
Algeria	Afrika Veriore	Që nga 1969	44.903.220	2.381.740	1.183.096	12.200.000.000
Republic of the Congo	Afrika Qendrore	Që nga 2018[199]	5.970.000	342.000	261.986	1.810.000.000
Equatorial Guinea	Afrika Qendrore	Që nga 2017	1.674.910	28.050	88.126	1.100.000.000
Gabon	Afrika Qendrore	1975–1995, Që nga 2016	2.388.990	267.667	204.273	2.000.000.000
Iran	Lindja e Mesme	Që nga 1960[B]	88.550.570	1.648.195	3.623.455	208.600.000.000
Iraq	Lindja e Mesme	Që nga 1960[B]	44.496.120	437.072	4.341.410	145.020.000.000
Kuwait	Lindja e Mesme	Që nga 1960[B]	4.268.870	17.820	2.709.958	101.500.000.000
Libya	Afrika Veriore	Që nga 1962	6.812.340	1.759.540	1.225.430	48.360.000.000
Nigeria	Afrika Perëndimore	Që nga 1971	218.541.210	923.768	1.441.674	36.970.000.000
Saudi Arabia	Lindja e Mesme	Që nga 1960[B]	36.408.820	2.149.690	9.733.479	267.190.000.000
Venezuela	Amerika e Jugut	Që nga 1960[B]	28.301.700	916.445	750.506	303.220.000.000
Totali i OPEC-ut			491.757.880	10.955.392	28.956.906	1.240.970.000.000
Totali botëror			7.951.150.000	510.072.000	81.803.545	1.564.441.000.000
Përqindja e OPEC-ut			6,18%	2,14%	35,39%	79%

Një numër vendesh që nuk janë anëtare të OPEC-ut marrin pjesë gjithashtu në nismat e organizatës, siç janë shkurtimet vullnetare të furnizimit, për të afruar më tej objektivat e politikave mes anëtarëve të OPEC-ut dhe vendeve joanëtare.^[14] Ky grupim joformal vendesh, i njohur si OPEC+, përfshin Azerbajxhani, Bahreini, Brunei, Brazili, Kazakistani, Malajzia, Meksika, Omani, Rusia, Sudani i Jugut dhe Sudani.^[200][201]

Bashkëpunimi mes vendeve anëtare të OPEC+ çoi në krijimin e Deklaratës së Bashkëpunimit (DoC) në vitin 2017, e cila është zgjatur disa herë për shkak të suksesit të saj të jashtëzakonshëm. DoC shërben si një kuadër për bashkëpunim dhe koordinim mes OPEC-ut dhe vendeve joanëtare. Anëtarët e OPEC+ angazhohen në përpjekje të mëtejshme bashkëpunimi përmes Kartës së Bashkëpunimit (CoC), e cila ofron një platformë për bashkëpunim afatgjatë. CoC lehtëson dialogun dhe shkëmbimin e pikëpamjeve për kushtet e tregut global të naftës dhe energjisë, me synimin e përgjithshëm për të siguruar furnizim të qëndrueshëm me energji dhe për të nxitur stabilitet afatgjatë, në dobi të prodhuesve, konsumatorëve, investitorëve dhe ekonomisë botërore.^[202]

Që nga vitet 1980, përfaqësues nga Kanadaja, Egjipti, Meksika, Norvegjia, Omani, Rusia dhe vende të tjera eksportuese të naftës kanë marrë pjesë në shumë mbledhje të OPEC-ut si vëzhgues. Kjo marrëveshje shërben si mekanizëm joformal për koordinimin e politikave.^[203]

Shteti	Rajoni	Vitet e anëtarësimit[47]	Popullsia (2022)[193][194]	Sipërfaqja (km2)[195]	Prodhimi i naftës (fuçi/ditë, 2023)[198]	Rezervat e provuara (2022)[196]: 22
Angola	Afrika Jugore	2007–2023[204]	35.588.987	1.246.700	1.144.402	2.550.000.000
Ekuadori	Amerika e Jugut	1973–1992, 2007–2020[205]	18.001.000	283.560	475.274	8.273.000.000
Indonezia	Azia Juglindore	1962–2008, janar–nëntor 2016	275.501.000	1.904.569	608.299	2.250.000.000
Katari	Lindja e Mesme	1961–2019[206]	2.695.122	11.437	1.322.000	25.244.000.000
Emiratet e Bashkuara Arabe	Lindja e Mesme	1967–2026[C]	9.441.130	83.600	3.393.506	113.000.000.000

Për vendet që eksportojnë naftë në vëllim relativisht të vogël, fuqia e tyre e kufizuar negociuese si anëtare të OPEC-ut nuk i justifikon domosdoshmërisht barrët e vendosura nga kuotat e prodhimit të OPEC-ut dhe kostot e anëtarësimit. Ekuadori u tërhoq nga OPEC-u në dhjetor 1992, sepse nuk ishte i gatshëm të paguante tarifën vjetore të anëtarësimit prej 2 milionë dollarësh amerikanë dhe mendonte se i duhej të prodhonte më shumë naftë se sa lejohej nga kuota e atëhershme e OPEC-ut.^[97] Më pas Ekuadori u rikthye në tetor 2007, para se të largohej sërish në janar 2020.^[208] Ministria e Energjisë dhe Burimeve Natyrore të Pariparueshme e Ekuadorit lëshoi një deklaratë zyrtare më 2 janar 2020, e cila konfirmoi se Ekuadori kishte dalë nga OPEC-u.^[205] Shqetësime të ngjashme e shtynë Gaboni të pezullonte anëtarësimin në janar 1995;^[98] ai u rikthye në korrik 2016.

Në maj 2008, Indonezia njoftoi se do të largohej nga OPEC-u kur të skadonte anëtarësimi i saj në fund të atij viti, pasi ishte bërë importuese neto e naftës dhe nuk ishte në gjendje të përmbushte kuotën e saj të prodhimit.^[108] Ajo u rikthye në organizatë në janar 2016,^[47] por në fund të vitit njoftoi një tjetër «pezullim të përkohshëm» të anëtarësimit, kur OPEC-u kërkoi një ulje të prodhimit me 5%.^[124]

Katari u largua nga OPEC-u më 1 janar 2019, pasi ishte anëtarësuar në organizatë në vitin 1961, për t'u përqendruar në prodhimin e gazit natyror, nga i cili është eksportuesi më i madh në botë në formën e gazit natyror të lëngëzuar [en] (LNG).^[206][209]

Në një takim të OPEC-ut në nëntor 2023, Nigeria dhe Angola, prodhueset më të mëdha të naftës në Afrikën Nënsahariane, shprehën pakënaqësinë e tyre për kuotat e OPEC-ut, të cilat, sipas tyre, ua bllokonin përpjekjet për të rritur prodhimin e naftës dhe për të forcuar rezervat e tyre valutore. Në dhjetor 2023, Angola njoftoi se po largohej nga OPEC-u sepse nuk pajtohej me skemën e kuotave të prodhimit të organizatës.^[210]

Më 28 prill 2026, Emiratet e Bashkuara Arabe njoftuan se planifikojnë të largohen nga OPEC-u dhe OPEC+ më 1 maj.^[211] Atlantic Council [en] vuri në dukje se lufta me Iranin ka «ndryshuar çdo gjë» për Emiratet, të cilat janë shënjestruar nga Irani (anëtar i OPEC-ut) më shumë se çdo vend tjetër, duke bërë që politikëbërësit të mos jenë «më të interesuar të jenë pjesë e kësaj organizate».^[212] U vlerësua si një goditje për OPEC-un; shefi i kërkimeve të energjisë në MST Financial tha se mund të nënkuptojë «fillimin e fundit të OPEC-ut». Drejtori ekzekutiv i Crystol Energy dhe sekretari i përgjithshëm i Klubit Arab të Energjisë e përshkroi vendimin e Emirateve si «një vendim që ishte duke u përgatitur prej kohësh» dhe se ato «shpesh ndiheshin të kufizuara nga kuotat e grupit, veçanërisht mes respektimit të pabarabartë nga disa anëtarë».^[213]

Në prill 2001, OPEC-u bashkëpunoi me pesë organizata të tjera ndërkombëtare (APEC, Eurostat, IEA, OLADE [es], UNSD [en]) për të përmirësuar disponueshmërinë dhe besueshmërinë e të dhënave për naftën. Ato nisën Ushtrimin e Përbashkët për të Dhënat e Naftës, të cilit iu bashkua IEF [en] në vitin 2005 dhe që u riemërua Nisma e Përbashkët e të Dhënave të Organizatave [en] (JODI), duke mbuluar më shumë se 90% të tregut botëror të naftës. GECF [en] u bë partneri i tetë në vitin 2014, duke i mundësuar JODI-t të mbulojë edhe gati 90% të tregut botëror të gazit natyror.^[214]

Që nga viti 2007, OPEC-u publikon çdo vit World Oil Outlook (WOO), ku paraqet një analizë gjithëpërfshirëse të industrisë botërore të naftës, përfshirë parashikime afatmesme dhe afatgjata për ofertën dhe kërkesën.^[215] OPEC-u publikon gjithashtu Annual Statistical Bulletin (ASB),^[99] si dhe përditësime më të shpeshta në Monthly Oil Market Report (MOMR)^[216] dhe OPEC Bulletin.^[217]

Një «standard i naftës së papërpunuar» është një produkt nafte i standardizuar që shërben si çmim reference i përshtatshëm për blerësit dhe shitësit e naftës së papërpunuar, përfshirë kontratat e standardizuara në tregjet e kontratave të së ardhmes [en] që nga viti 1983. Standardet përdoren sepse çmimet e naftës ndryshojnë (zakonisht me disa dollarë për fuçi) në varësi të llojit, cilësisë, datës dhe vendit të dorëzimit, si dhe kërkesave të tjera ligjore.^[218][219]

Shporta referuese e naftërave të papërpunuara e OPEC-ut [en] ka qenë një standard i rëndësishëm për çmimet e naftës që nga viti 2000. Ajo llogaritet si një mesatare e ponderuar [en] e çmimeve të përzierjeve të naftës nga vendet anëtare të OPEC-ut: Saharan Blend [en] (Algjeria), Girassol (Angola), Djeno (Republika e Kongos),^[220] Rabi Light (Gaboni), Iran Heavy (Republika Islamike e Iranit), Basra Light (Iraku), Kuwait Export (Kuvajti), Es Sider (Libia), Bonny Light [en] (Nigeria), Arab Light (Arabia Saudite), Murban (Emiratet e Bashkuara Arabe) dhe Merey (Venezuela).

Nafta e papërpunuar Brent e Detit të Veriut [en] është standardi kryesor për naftërat e papërpunuara të pellgut të Atlantikut dhe përdoret për përcaktimin e çmimit të rreth dy të tretave të naftës së papërpunuar të tregtuar në botë. Standarde të tjera të njohura janë West Texas Intermediate [en] (WTI), nafta e papërpunuar e Dubait [en], nafta e papërpunuar e Omanit [en] dhe nafta Urals [en].^[221]

Administrata e Administrata e Informacionit të Energjisë [en], krahu statistikor i Departamentit Amerikan të Energjisë, e përkufizon kapacitetin rezervë për menaxhimin e tregut të naftës bruto si «vëllimi i prodhimit që mund të vihet në dispozicion brenda 30 ditësh dhe të mbahet për të paktën 90 ditë ... Kapaciteti rezervë i OPEC-ut jep një tregues të aftësisë së tregut botëror të naftës për t’iu përgjigjur krizave të mundshme që pakësojnë furnizimin me naftë».^[92]

Në nëntor 2014, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) vlerësoi se kapaciteti rezervë «efektiv» i OPEC-ut, i përshtatur për ndërprerjet e vazhdueshme në vende si Libia dhe Nigeria, ishte 3.5 million barrels per day (560,000 m³/d), dhe se kjo shifër do të arrinte kulmin në vitin 2017, në 4.6 million barrels per day (730,000 m³/d).^[222]

Deri në nëntor 2015, IEA-ja e ndryshoi vlerësimin e saj dhe tha se «rezerva e prodhimit e OPEC-ut ishte pakësuar, ndërsa Arabia Saudite – që zotëron pjesën më të madhe të kapacitetit të tepërt – dhe fqinjët e saj të Gjirit [Persik] po prodhojnë me ritme pranë niveleve rekord».^[223]