Wikang Aleut
| Aleut | |
|---|---|
| Unangam Tunuu Унáӈам тунуý or унаӈан умсуу | |
| Katutubo sa | Alaska (Aleutian at mga isla ng Pribilof), Kamchatka Krai (Commander Islands) |
| Etnisidad | 2,300 mga Aleut (2010) |
Katutubo | 160 (2007)[1] |
| Pamilya | Eskimo–Aleut
|
| Pagsulat | Latin (Alaska) Siriliko (Alaska, Russia) |
| Mga kodigong pangwika | |
| ISO 639-2 | ale |
| ISO 639-3 | ale |
| Glottolog | aleu1260 |
| ELP | Aleut |
Ang wikang Aleut, kilala rin bilang also known as Unangan, Unangas or Unangax̂, ay isang pamilyang wikang Eskimo–Aleut.
Tinataya ng iba't ibang sanggunian na wala pang 100 hanggang 150 ang natitirang aktibong nagsasalita ng Aleut.[2][3][4] Dahil dito, ang Silangan at Atkan Aleut ay inuri bilang "kritikal na nanganganib at naglaho"[5] at mayroong Expanded Graded Intergenerational Disruption Scale (EGIDS) na klasipikasyon na 7.[6] Ang gawain ng muling pagpapasigla ng Aleut ay higit na ipinaubaya sa lokal na pamahalaan at mga organisasyon ng komunidad. Ang karamihan sa mga paaralan sa mga rehiyon na makasaysayang nagsasalita ng Aleut ay walang anumang kurso sa wika/kultura sa kanilang kurikulum, at ang mga hindi gumagawa nito ay hindi nakapaglalabas ng matatas o kahit mahuhusay na mga tagapagsalita.[7]
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Dahil sa kolonisasyon ng mga Rusong kolonisador at mangangalakal ng noong ika-18 at ika-19 na siglo, ang Aleut ay may malaking bahagi ng mga salitang pautang sa Ruso. Gayunpaman, hindi ito nakakaapekto sa pangunahing bokabularyo at sa gayon ay hindi nagmumungkahi ng hindi nararapat na impluwensiya sa wika.[8]
Noong Marso 2021, ang huling katutubong nagsasalita ng diyalektong Bering, si Vera Timoshenko, ay namatay sa edad na 93 sa Nikolskoye, Pulo ng Bering, Kamchatka.[9]
Alpabeto
[baguhin | baguhin ang wikitext]| Malalaking letra | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | Aa | B* | Ch | D | E* | F* | G | X | Ĝ | X̂ | H | I | Ii | K | L | Hl | M | Hm | N | Hn | Ng | Hng | O* | P* | Q | R* | S | T | U | Uu | V* | W | Y | Z† |
| maliliit na letra | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| a | aa | b* | ch | d | e* | f* | g | x | ĝ | x̂ | h | i | ii | k | l | hl | m | hm | n | hn | ng | hng | o* | p* | q | r* | s | t | u | uu | v* | w | y | z† |
| IPA | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| a | aː | b | t͡ʃ | ð | e | f | ɣ | x | ʁ | χ | h | i | iː | k | l | ɬ | m | m̥ | n | n̥ | ŋ | ŋ̥ | o | p | q | ɹ , ɾ | s | t | u | uː | v | w | j | z |
| * denotes letters typically used in loanwords
† nakikita lamang sa Atkan na Aleut | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ang lathalaing ito na tungkol sa Wika at Rusya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
- ↑ Aleut sa Ethnologue (ika-18 ed., 2015)
- ↑ "Unangam Tunuu (The Aleut Language) Preservation". Aleutian Pribilof Islands Association. Inarkibo mula sa orihinal noong 24 February 2013. Nakuha noong 16 March 2013.
- ↑ "Aleut". Alaska Native Language Center. Inarkibo mula sa orihinal noong 23 January 2018. Nakuha noong 16 March 2013.
- ↑ "Alaska Native Languages: Population and Speaker Statistics". Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks. Inarkibo mula sa orihinal noong 30 July 2018. Nakuha noong 23 January 2018.
- ↑ "UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger". UNESCO. Nakuha noong 23 January 2018.
- ↑ "Aleut". Ethnologue. Nakuha noong 23 January 2018.
- ↑ "Sealaska Heritage Institute: Alaska Native Language Programs, January 2012". The Alaska State Legislature. Nakuha noong 23 January 2018.
- ↑ Berge, Anna (2014). Observations on the distribution patterns of Eskimo cognates and non-cognates in the basic Aleut (Unangam Tunuu) lexicon [poster].
- ↑ "Last Native Speaker Of Rare Dialect Dies In Russia". RadioFreeEurope/RadioLiberty (sa wikang Ingles). 8 March 2021. Inarkibo mula sa orihinal noong 8 March 2021. Nakuha noong 9 March 2021.