Firdevs

Din ve folklorda firdevs (Arapça: فردوس) veya perdis (Farsça: پردیس), sonsuz mutluluk, haz ve saadet yeri olarak tanımlanır.^[1] Firdevs tasavvurları çoğunlukla pastoral imgelerle yüklüdür ve kozmogonik, eskatolojik ya da her ikisiyle birden ilişkili olabilir. Bu tasavvurlar sıklıkla insan uygarlığının sıkıntılarıyla karşıtlık içinde sunulur: Firdevste yalnızca barış, refah ve mutluluk vardır. Firdevs; hoşnutluk, lüks ve doyumla özdeşleşen, sonsuz saadet ve haz barındıran bir yerdir. Genellikle bu dünyaya veya cehennem gibi yeraltı dünyalarına karşıt olarak, daha yüksek bir yer ya da en kutsal mekân şeklinde betimlenir.

"Firdevs" sözcüğünün böyle bir yeri tanımlamak için kullanılması, Vulgata'nın Yaratılış Kitabı 2:8'in çevirisinde Latince paradisus sözcüğünü kullanmasına dayanır: "Ve Rab Tanrı bir zevk bahçesi dikmişti" (Latince: "plantaverat autem Dominus Deus paradisum voluptatis").^[2] Bu sözcük ise Septuaginta'da kullanılan Yunanca Grekçe: παράδεισος (paradeisos) sözcüğünden alınmıştır.^[3] Yunanca sözcük "bahçe" veya "meyve bahçesi" anlamına gelir.^[4] Hieronymus, çevirisini özgün İbranice metinden yapmış olmasına rağmen Yunanca çevirideki paradeisos terimini benimsemiş ve özgün İbranice ayetteki sözcük oyununu açıkça ortaya koymak amacıyla voluptatis ("haz") nitelemesini eklemiştir.^[5][6] Bahçe, adı Eden (İbranice: עֵדֶן) olan bir yerde bulunur. Bu ad, "haz" anlamına gelen bir kökten türemiştir; aynı kökten gelen İbranice: עָדִין (adin) sözcüğü de "zevk düşkünü" anlamında kullanılır.^[7]

"Paradise" sözcüğü İngilizceye Fransızca paradis sözcüğünden geçmiştir. Fransızca sözcük, Latince paradisus sözcüğünden; bu sözcük de Yunanca parádeisos (παράδεισος) sözcüğünden türemiştir. Yunanca sözcüğün kökeni ise Eski İran dillerindeki bir biçime, oradan da "duvarla çevrili alan" anlamındaki Ön İran dili parādaiĵah- biçimine uzanır. Bu biçim, Eski Farsça 𐎱𐎼𐎭𐎹𐎭𐎠𐎶 p-r-d-y-d-a-m /paridaidam/ ve Avestaca 𐬞𐬀𐬌𐬭𐬌⸱𐬛𐬀𐬉𐬰𐬀 pairi-daêza- biçimleriyle ilişkilidir.^[10][11] Eski İran dillerindeki bu sözcüğün gerçek anlamı "duvarla çevrili alan"dır.^[12] Sözcük, "çevresinde" anlamındaki pairi- (aynı anlamdaki Yunanca περί sözcüğüyle akraba) ve "yapmak, biçimlendirmek (duvar örmek), inşa etmek" anlamındaki -diz öğelerinden oluşur (Yunanca "duvar" anlamındaki τεῖχος sözcüğüyle akrabadır).^[13][14] Sözcüğün nihai kökeni, "batırmak ve dikmek (duvar)" anlamındaki Proto-Hint-Avrupa dili kökü dheigʷ ile "çevresinde" anlamındaki *per köküne dayanır.^[11][12][15]

MS 6. veya 5. yüzyılda Eski İran dillerine ait sözcük, "mülk, arazi" anlamındaki Asurca pardesu biçiminde benimsenmiştir. Daha sonra Birinci Pers İmparatorluğu'nun geniş, duvarlarla çevrili bahçelerini ifade etmek için kullanılmaya başlanmış ve MÖ 4. yüzyılın başlarında Atinalı Ksenofon'un Anabasis eserinde "hayvanlar için park" anlamındaki Yunanca παράδεισος (parádeisos) biçimine geçmiştir. Sözcük ayrıca Aramiceye pardaysa ("kraliyet parkı") ve İbraniceye פַּרְדֵּס (pardes, "meyve bahçesi") biçiminde geçmiştir. İbranice sözcük Tanah'ta üç kez görülür: Ezgiler Ezgisi'nde (Song of Songs 4:13), Vaiz'de (Ecclesiastes 2:5) ve Nehemya Kitabı'nda (Nehemiah 2:8). MÖ 3. ila 1. yüzyıllar arasında oluşturulan Septuaginta'da Yunanca παράδεισος (parádeisos), hem İbranice פרדס (pardes) hem de İbranice גן (gan, "bahçe") sözcüklerinin çevirisi olarak kullanılmıştır (örneğin Genesis 2:8 ve Ezekiel 28:13). "Firdevs" sözcüğünün Cennet Bahçesi'ni ifade etmek üzere kullanılmasının kökeni bu kullanıma dayanır. Aynı kullanım Arapçada ve Kur'an'da da görülür; Arapça فردوس (firdaws) sözcüğü de aynı kökten gelir.^[10]