Otorite

Otorite (veya Yetke), herhangi bir konuda bir şeyin yeterliliğine herkesi inandırarak bir kişinin kendine sağladığı itaat ve güven; hâkimiyet ve emretme kudreti; yaptırım koyma ve kullanma gücüdür.^[1] Max Weber toplumların itaat mekanizmalarını açıklarken otorite tiplerini 3'e ayırır:

• Geleneksel Otorite: Gücünü geçmişten aktarılan geleneklerden ve kutsal sayılan alışkanlıklardan yani töreden alır. (Örn: Krallıklar, aşiret liderleri.)^[2] Toplumsal düzenin ağır değiştiği çağlarda ve kurumlarda görülür. Bu tür ortamlarda iktidarın kaynağı; gelenekler ya da yerleşik inançlardır.^[3][4]

• Karizmatik Otorite: Gücünü tamamen liderin şahsına duyulan duygusal bağlılıktan ve onun olağanüstü niteliklerine olan inançtan alır. (Örn: Peygamberler, savaş kahramanları, devrimci liderler.)^[5] İktidarın kaynağı, bizzat kişinin doğuştan sahip olduğuna inanılan özelliklerdir.^[6] Büyük bir kahraman ya da çok zor koşullar içinde toplumu çıkış yoluna sokabilmiş olan bir önderin iktidarının kökeninde karizmatik otorite bulunur. Çoğu zaman araştırmaya gerek duyulmadan onun olağanüstü niteliklere sahip olduğuna inanılır.^[7] Ya da gerçekten var olan yetenekleri yüceltilir ve minnet duyulur.

• Yasal-Rasyonel Otorite: Gücünü yazılı kurallardan, yasalardan ve bürokratik işleyişten alır. (Örn: Modern devlet başkanları, genel müdürler.)^[8] iktidarın kaynağını akıl ve kurallar oluşturur. Kişiler belirlenmiş kurallara göre iktidara gelir, belirli sınırlar içinde yetkilerini kullanır ve yine kurallara göre iktidardan uzaklaşırlar.^[9][10]

Bu üç otorite kaynağına, genelde meşru sayılmayan; şiddeti bir yöntem olarak kullanan baskıcı otorite de eklenebilir. Köklü siyasal rejim değişikliklerinin bazılarının başlangıç dönemlerinde veya mevcut iktidarı deviren ihtilal, askeri darbe gibi olaylar sonrasında ortaya çıkan siyasal erklerin dayanağını bu tür bir otorite anlayışı oluşturabilir. Zamanla diğer otorite türleri devreye girer.^[11][12]

• Otorite Üzerine
• Otoriteryanizm
• Totalitarizm