Donald Trump

1968-yildan boshlab Trump otasining „Trump Management“ koʻchmas mulk kompaniyasida ishlagan^[18]. Nyu-Yorkning chekka tumanlarida irqiy jihatdan ajratilgan oʻrta sinfga tegishli ijara uylariga egalik qilgan^[19]. 1971-yilda otasi uni kompaniya prezidenti etib tayinladi va u The Trump Organization shirkatidan brend sifatida foydalana boshladi. Roy Cohn Trumpning 19701980-yillarda 13 yil davomida tuzatuvchisi, advokati va murabbiyi boʻlgan. 1973-yilda Cohn Trumpga AQSH hukumatiga 100 million dollar (2024-yilgi hisobda 708 million dollarga teng) evaziga Trumpning mulklarida irqiy kamsitish amaliyoti borligi haqidagi ayblovlarga qarshi chiqishga yordam berdi. Trumpning qarshi daʼvolari rad etildi va hukumatning ishi Trumplar segregatsiyadan chiqishga rozilik toʻgʻrisidagi farmonni imzolashi bilan hal qilindi^[20]. Oʻttiz yoshga toʻlmasdan turib, oqibati va bahosi qanday boʻlishidan qatʼi nazar, sudlashuvga moyilligini koʻrsatdi; hatto yutqazganida ham, ishni gʻalaba deb taʼrifladi. Cohn Trump loyihalariga yordam berib, noqonuniy amaliyotlarini nazorat qiladigan vakil edi^[21][22][23]. 1991-yildan 2009-yilgacha oʻzining oltita biznesi: Manhattandagi Plaza mehmonxonasi, Nyu-Jersi shtatining Atlantik-Siti shahridagi kazinolar va Trump Hotels & Casino Resorts kompaniyasini bankrotlikdan himoya qilish uchun bankrotlik kodeksining 11-bobiga^[ru] koʻra, yordam soʻrab ariza topshirdi^[24][25].

1992-yilda Maryanne, Elizabeth, Robert Trumplar, ularning amakivachchasi John W. Walter, har biri 20 foizlik ulush bilan All County Building Supply & Maintenance Corp. shirkatini tashkil etishdi^[26]. Kompaniya ofislarga ega emas edi va Trumpning ijara boʻlinmalari uchun taʼminotchilarga pul toʻlash uchun soxta kompaniya boʻlgan. Keyin esa bu xizmatlar va taʼminotlarni Trump Management kompaniyasiga 20-50 foiz va undan yuqori ustamalar bilan toʻlagan. Mulk egalari ustamalardan tushgan daromadni baham koʻrishdi. Koʻtarilgan xarajatlar uning ijara haqini oshirish uchun ishlatilgan^[27][28].

Trump Organization Donald Trump nomini oziq-ovqat, kiyim-kechak, oʻquv kurslari va uy jihozlari kabi isteʼmol tovarlari va xizmatlari uchun litsenziyalagan^[52]. 50 dan ortiq litsenziyalash yoki boshqaruv bitimlari Trump nomi bilan bogʻliq boʻlib, uning kompaniyalari uchun kamida 59 million dollar daromad keltirgan^[53]. 2018-yilga kelib, faqat ikkita isteʼmol tovarlari kompaniyasi uning nomini litsenziyalashda davom etdi. 2000-yillarda Trump oʻz nomini butun dunyo boʻylab turar-joy binolarini qurish uchun litsenziyalagan, ulardan 40 tasi hech qachon qurilmagan^[52].

1970-yilda Trump otasining boyligidan 70,000 dollar sarmoyani Brodveyda suratga olinayotgan komediya prodyuseri sifatida kiritib, pullarini yoʻqotdgan^[54]. 1983-yilda New York Mets va Cleveland Indians beysbol jamoalari uchun past narxda takliflar bergan. AQSh Futbol Ligasi tarkibidagi New Jersey Generals jamoasini sotib olgan^[55]. 1985-yilgi mavsumdan soʻng jamoa faoliyatini toʻxtatdi^[56]. 1989 va 1990-yillarda u oʻz nomi bilan Tour de Trump velosiped poygasini tashkillashtirdi. Bu Yevropa poygalari, masalan, Tour de France yoki Giro d'Italia kabi nufuzli mmusobaqalarning Amerika ekvivalentini yaratishga urinish edi^[57].

1986-yildan 1988-yilgacha turli kompaniyalardan katta aksiyalar sotib olib, oʻz ulushlarini foyda uchun sotgan^[58]. The New York Times dastlab uning bunday aksiyalar savdosidan millionlab dollar daromad qilganini, ammo „investorlar uning sotib olish haqidagi gaplarini jiddiy qabul qilmay qoʻyganidan soʻng, bu daromadlarning hammasini yoʻqotganini“ aniqladi^[59].

1988-yilda Trump Eastern Air Lines Shuttle shirkatini sotib olib, 22 bankdan iborat sindikatdan 380 million dollar (2025-yilgi hisobda 1,03 milliard dollarga teng) kredit oldi. U aviakompaniyani Trump Shuttle deb nomladi^[60]. 1991-yilda kredit qarzlarini toʻlamadi va mulkka egalik huquqi banklarga oʻtdi^[61]. 1996-yilda Miss Universe tanlovlarini, jumladan Miss USA va Miss Teen USA tanlovlarini sotib oldi^[62]. CBS bilan jadval boʻyicha kelishmovchiliklar sababli, u 2002-yilda ikkala tanlovni NBCga olib chiqqan^[63]. 2007-yilda Miss Universe prodyuseri sifatidagi faoliyati uchun Gollivud Shon-sharaf xiyobonidagi yulduzga ismi yozilgan^[64]. NBC va Univision 2015-yil iyun oyida uning Meksikalik muhojirlar haqidagi izohlariga javoban tanlovlarni toʻxtatgan^[65].

Donald Trump jamgʻarmasi 1988-yilda tashkil etilgan xususiy jamgʻarma edi^[67]. 1987-yildan 2006-yilgacha Trump oʻz jamgʻarmasiga 5,4 million dollar xayriya qildi. Bu mablagʻ 2006-yil oxiriga kelib toʻxtatildi. 2007–2008-yillarda jami 65 000 dollar xayriya qilganidan soʻng, u xayriya tashkilotiga shaxsiy mablagʻlarni xayriya qilishni toʻxtatdi. Bu mablagʻ boshqa donorlardan millionlab mablagʻ oldi, jumladan, Vince McMahondan 5 million dollar va hokazo. Jamgʻarma sogʻliqni saqlash va sport bilan bogʻliq xayriya tashkilotlariga, konservativ guruhlarga va Trumpning mulklarida tadbirlar oʻtkazgan xayriya tashkilotlariga xayriya qilgan^[68][69][70]. 2016-yilda The Washington Post gazetasi xayriya tashkiloti bir qator ehtimoliy huquqiy va axloqiy qoidabuzarliklarni, jumladan, lavozimni suiisteʼmol qilish va soliq toʻlashdan boʻyin tovlash holatlarini sodir etganini xabar qildi^[71]. Shuningdek, 2016-yilda Nyu-York bosh prokurori jamgʻarma zarur yillik tashqi auditlardan oʻtmasdan xayriya soʻrab, shtat qonunlarini buzganini daʼvo qildi va unga Nyu-Yorkdagi mablagʻ yigʻish faoliyatini darhol toʻxtatishni buyurdi^[72]. 2016-yil dekabr oyida Trump jamgʻarmaning tugatilishini eʼlon qildi, ammo „jamgʻarma yozuvlari va aktivlarini boshqarish bilan bogʻliq xavotirlar tufayli“ bunga yoʻl qoʻyilmadi^[73].

2018-yil iyun oyida Nyu-York shtati prokuraturasi jamgʻarma, Trump va uning voyaga yetgan farzandlariga qarshi fuqarolik daʼvosini qoʻzgʻatdi. 2,8 million dollar miqdorida zarar va qoʻshimcha jarimalarni belgilandi^[74]. 2018-yil dekabr oyida jamgʻarma faoliyatini toʻxtatdi va oʻz aktivlarini boshqa xayriya tashkilotlariga oʻtkazdi. 2019-yil noyabr oyida Nyu-York shtati sudyasi Trumpga jamgʻarma mablagʻlaridan notoʻgʻri foydalangani, qisman uning prezidentlik kampaniyasini moliyalashtirish uchun bir guruh xayriya tashkilotlariga 2 million dollar toʻlashni buyurdi^[75].

USA Today tomonidan 2018-yilda oʻtkazilgan shtat va federal sud hujjatlarini koʻrib chiqishga koʻra, Trump va uning bizneslari 4000 dan ortiq sud jarayonlarida, garovlarda va boshqa arizalarda ishtirok etgan boʻlib, ular koʻpincha xodimlar, pudratchilar, koʻchmas mulk brokerlari va oʻz advokatlari tomonidan toʻlovlarni amalga oshirmaganlik uchun qoʻzgʻatilgan^[76]. Trump shaxsiy bankrotlik uchun ariza bermagan boʻlsa-da, uning Atlantik-Siti hamda Nyu-Yorkdagi mehmonxona va kazino bizneslari 1991 va 2009 yillar oraligʻida olti marta 11-bob boʻyicha bankrotlikdan himoya qilish uchun ariza bergan^[77][78]. Banklar qarzlarni qayta tuzib, uning mulkdagi ulushini kamaytirgan bir paytda ular faoliyatini davom ettirdilar. 1980-yillarda 70 dan ortiq bank Trumpga 4 milliard dollar qarz bergan edi^[79]. 1990-yillarning boshlarida korporativ bankrotliklaridan soʻng, Deutsche Bankdan tashqari koʻpgina yirik banklar unga qarz berishdan bosh tortdilar^[80]. 6-yanvar kuni Kapitoliyga qilingan hujumdan soʻng, Deutsche Bank ham kelajakda u yoki uning filiali bilan biznes qilmaslikka qaror qildi^[81].

Trump birinchi prezidentligi davrida biznesidan foyda olishda davom etdi va maʼmuriyatining siyosati qanday taʼsir qilganidan xabardor edi^[145][146]. U „yangi xorijiy bitimlar“dan qochishni daʼvo qildi, ammo Trgmp tashkiloti Shotlandiya, Dubay va Dominikan Respublikasida oʻz faoliyatini kengaytirishda davom etdi^[145][146]. Lobbichilar, xorijiy hukumat amaldorlari, Trumpning donorlari va ittifoqchilari uning dam olish maskanlari va mehmonxonalari uchun yuz millionlab dollar olib kelishdi^[147].

Trump Amerika tarixidagi eng uzoq davom etgan iqtisodiy oʻsish davrida lavozimga kirishdi, bu oʻsish 2009-yilda boshlanib, COVID-19 keltirib chiqargan retsessiya boshlangan 2020-yil fevralgacha davom etdi^[148][149]. 2017-yil dekabr oyida u 2017-yilgi Soliqlarni qisqartirish va ish oʻrinlarini yaratish toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi, bu qonun biznes va jismoniy shaxslar uchun soliq stavkalarini pasaytirdi va shaxslarning arzon tibbiy yordam olish huquqi bilan bogʻliq jarimalarni bekor qildi^[150][151]. Trump davrida federal byudjet taqchilligi qariyb 50 foizga oshdi va 2019-yilda qariyb 1 trillion dollarga yetdi^[152]. Uning vakolat muddati tugashiga kelib, AQSh milliy qarzi 39 foizga oʻsib, 27,75 trillion dollarga yetdi va milliy qarzning AQSh YaIMga nisbati Ikkinchi Jahon urushidan beri eng yuqori koʻrsatkichga yetdi^[153].

Trump iqlim oʻzgarishi boʻyicha ilmiy konsensusni rad etdi^[154]. U qayta tiklanadigan energiya tadqiqotlari uchun byudjetni 40 foizga qisqartirdi va Obama davridagi iqlim oʻzgarishini cheklashga qaratilgan siyosatni bekor qildi^[155]. U Parij kelishuvidan chiqib ketdi. Qoʻshma Shtatlar ratifikatsiya qilmagan yagona mamlakatga aylandi^[156]. Trump qazilma yoqilgʻilarni ishlab chiqarish va eksport qilishni koʻpaytirishga harakat qildi^[157][158]. Trump davrida tabiiy gaz ishlab chiqarish oshdi, ammo koʻmir ishlab chiqarish pasayishda davom etdi^[159][160]. U 100 dan ortiq federal atrof-muhit qoidalarini, jumladan, issiqxona gazlari chiqindilarini, havo va suv ifloslanishini va zaharli moddalardan foydalanishni cheklovchi qoidalarni bekor qildi. U federal infratuzilma loyihalari uchun hayvonlarni himoya qilish va atrof-muhit standartlarini zaiflashtirdi va masalan, Arktika yovvoyi tabiat qoʻriqxonasida burgʻulashga ruxsat berish orqali burgʻulash va resurslarni qazib olish uchun ruxsat berilgan maydonlarni kengaytirdi^[161].

Trump sogʻliqni saqlash, mehnat, atrof-muhit, va boshqa sohalardagi federal qoidalarni, jumladan, ogʻir ruhiy kasallik tashxisi qoʻyilgan shaxslarga oʻqotar qurol sotishni cheklovchi qonun loyihasini bekor qildi^{[162][163][164][163][165]}. Vakolatdagi dastlabki olti haftasida u toʻqsonta federal qoidalarni kechiktirdi, toʻxtatib qoʻydi yoki bekor qildi^[166][167]. Trump Arzon tibbiy yordam toʻgʻrisidagi qonunni bekor qilishga va uni almashtirishga vaʼda berdi^[168]. U qonunni ijro etishni ijro etuvchi buyruqlar orqali qisqartirdi^[169][170]. U „Obamacare muvaffaqiyatsiz boʻlishiga yoʻl qoʻyish“ istagini bildirdi; uning maʼmuriyati roʻyxatga olish davrini ikki baravar qisqartirdi va roʻyxatga olish ishlari uchun mablagʻlarni keskin kamaytirdi^[171][172].

Opioid epidemiyasiga javoban, Trump 2018-yilda giyohvandlikni davolash uchun mablagʻlarni koʻpaytirish toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi, ammo aniq strategiya yoʻqligi uchun keng miqyosda tanqid qilindi^[173][174]. Uning maʼmuriyati Obama maʼmuriyati tomonidan joriy etilgan LGBT tarafdorlari uchun ish joyida kamsitmaslik himoyasining asosiy tarkibiy qismlarini bekor qildi^[175]. Uning 2020-yil avgust oyida transgender bemorlar uchun kamsitmaslik himoyasini bekor qilishga urinishi Oliy sud qaroridan soʻng federal sud tomonidan toʻxtatildi, bu qaror xodimlar uchun fuqarolik huquqlarini gender identifikatsiyasi va jinsiy orientatsiyaga qadar kengaytirdi^[176]. Uning maʼmuriyati marixuanaga qarshi pozitsiyani egalladi va Obama davridagi marixuanani qonuniylashtirgan shtatlarga himoya taqdim etgan siyosatni oʻzgartirdi^[177]. Trump oʻlim jazosining uzoq vaqtdan beri tarafdori boʻlib kelgan, va uning maʼmuriyati federal hukumat tomonidan 13 mahbusning qatl etilishini nazorat qildi, bu avvalgi 56 yildagidan koʻproq, 17 yillik moratoriyga chek qoʻydi^{[178][179][180]}.

Trump oʻzining birinchi muddati davomida 237 ta afv berdi^[181]. Ulardan faqat 25 tasi Adliya vazirligining Afv etish idorasi tomonidan tekshirilgan; qolganlari u, oilasi va ittifoqchilari bilan shaxsiy yoki siyosiy aloqalari boʻlgan shaxslarga berilgan yoki mashhurlar tomonidan tavsiya etilgan^[182][183]. U lavozimidagi soʻnggi toʻliq kunida 73 kishini afv etdi va 70 ta jazoni yengillashtirdi^[184]. Harbiy rahbarlar zoʻravonlik jinoyatlarida ayblangan yoki ayblangan uch nafar harbiy xizmatchining afv etilishiga qarshi chiqishdi^[185].

Prezident sifatida Trump noqonuniy immigratsiyani Qoʻshma Shtatlarga „bosqinchilik“ deb atadi va immigratsiya nazoratini keskin kuchaytirdi^{[186][187][188]}. U boshpana izlovchilarga qarshi qattiq siyosat yuritdi va noqonuniy oʻtishlarning oldini olish uchun AQSh-Meksika chegarasiga qariyb 6000 askar joylashtirdi^[188]. U qabul qilingan qochqinlar sonini rekord darajada past darajaga tushirdi, lavozimga kirishgunga qadar yillik 110 000 kishidan 2020-yilda 18 000 kishigacha^{[189][190][191]}. Trump shuningdek, davlat imtiyozlariga muhtoj immigrantlarga doimiy yashash huquqini berishga cheklovlarni kuchaytirdi. Uning asosiy saylovoldi vaʼdalaridan biri AQSh-Meksika chegarasi boʻylab devor qurish edi^[192]. Uning birinchi muddati davomida Qoʻshma Shtatlar toʻsiqsiz hududlarda 73 mil (117 km) va eski toʻsiqlarni almashtirish uchun 365 mil (587 km) devor qurdi^[193]. 2018-yilda Trumpning chegara devori uchun mablagʻ ajratilmagan har qanday xarajatlar toʻgʻrisidagi qonun loyihasini imzolashdan bosh tortishi 2025-yildagi hukumatning tarqalishi bilan ortda qoldi^[194][195].

Hukumatning tarqalishi, Trump devor qurish uchun hech qanday mablagʻ sarflamasdan hukumatni moliyalashtirishga rozi boʻlganidan keyin tugadi^[196]. Hukumatning yana bir yopilishining oldini olish uchun Kongress fevral oyida chegara devori qurish uchun 1,4 milliard dollarlik moliyalashtirish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini qabul qildi^[197]. Keyinchalik Trump janubiy chegarada favqulodda holat eʼlon qildi va 6,1 milliard dollarni Kongressdagi kelishmovchiliklarga qaramay chegara devori qurilishiga yoʻnaltirdi^[197]. 2017-yil yanvar oyida Trump oltita musulmon mamlakat fuqarolarining toʻrt oyga va Suriya fuqarolarining nomaʼlum muddatga kirishini taqiqlovchi farmonni imzoladi^[198]. Bu buyruq koʻplab norozilik namoyishlari va sud jarayonlariga sabab boʻldi^[199][200]. Qayta koʻrib chiqilgan buyruq sudlar tomonidan ham bekor qilinndi, ammo iyun oyida Oliy sud taqiq Qoʻshma Shtatlarda shaxs yoki tashkilot bilan haqiqiy munosabatlarga ega ekanligi haqida ishonchli daʼvo"ga ega boʻlmaganlarga nisbatan qoʻllanilishi mumkinligi haqida qaror chiqardi^{[199][200][201]}. Sentabr oyida Trump taqiqni prezident farmoni bilan almashtirdi va Shimoliy Koreya, Chad va baʼzi Venesuela rasmiylariga sayohat taqiqini kengaytirdi, ammo Iroq va Sudan bundan mustasno edi^[202]. Oliy sud ushbu hujjatning 2017-yil dekabr oyida kuchga kirishiga ruxsat berdi va oxir-oqibat taqiqni 2019-yilda oʻz kuchida qoldirdi^[203][204].

2017-yildan 2018-yilgacha Trump maʼmuriyati oilalarni ajratish siyosatini amalga oshirdi. Natijada 4400 dan ortiq bola, baʼzilari toʻrt oylik boʻlganlar, AQSh-Meksika chegarasida migrant ota-onalaridan ajralgan^{[205][206][207]}. Bu misli koʻrilmagan siyosat butun mamlakat boʻylab jamoatchilikning gʻazabini qoʻzgʻatdi^[208]. Trump dastlab demokratlarni ayblagan va siyosatni ijro etuvchi buyruq bilan toʻxtata olmasligini taʼkidlagan boʻlsa-da, 2018-yil iyun oyida u jamoatchilik bosimiga boʻysundi va hujjatsiz immigrant oilalarni bolaga xavf tugʻdirishi haqida „xavotir“ boʻlmasa, hibsda birga saqlashni buyurdi^[209]. Keyinchalik federal sudya oilalarni birlashtirishni va cheklangan holatlar bundan mustasno, keyingi ajralishlarni toʻxtatishni buyurdi. 2024-yil aprel oyiga kelib, 1360 bola oilalari bilan qayta birlashgani tasdiqlanmagan edi^{[210][211][212][213][214][215]}.

Trump oʻzini „millatchi“ va tashqi siyosatini „Amerika manfaatini birinchi oʻrinda“ deb taʼriflagan^[216][217]. U populist, neo-millatchi va avtoritar hukumatlarni qoʻllab-quvvatlagan^[218]. Uning prezidentlik davrida tashqi aloqalar oldindan aytib boʻlmaydiganlik, noaniqlik va nomuvofiqlik bilan ajralib turardi^[219]. Trump davrida Qoʻshma Shtatlar va uning Yevropa ittifoqchilari oʻrtasidagi munosabatlar keskinlashdi^[220][221]. U NATO ittifoqchilarini tanqid qildi va Qoʻshma Shtatlarning NATOdan chiqishini shaxsiy ravishda taklif qildi^[222]. Trump Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxuning koʻplab siyosatlarini qoʻllab-quvvatladi^[223]. 2020-yilda Trump Isroil, Birlashgan Arab Amirliklari va Bahrayn oʻrtasida tashqi aloqalarni normallashtirish uchun Avraam kelishuvlarini imzolashga mezbonlik qildi.

Trump 2018-yilda Xitoy bilan savdo urushini boshlab, Xitoyni uzoq vaqtdan beri adolatsiz savdo amaliyotlari, intellektual mulk huquqbuzarliklariga chek qoʻyishga majburlash uchun moʻljallangan tariflar va boshqa savdo toʻsiqlarini joriy qildi^[224]. Trump Rossiyaning 2014-yilda Qrimni anneksiya qilishidan keyin joriy etilgan eng qattiq AQSh sanksiyalarini yumshatdi^[225][226]. Trump Rossiya prezidenti Vladimir Putinni maqtagan va baʼzi tanqidchilarga koʻra, kamdan-kam hollarda tanqid qilgan, garchi u Rossiya hukumatining baʼzi harakatlariga qarshi boʻlsa ham^{[227][228][229]}. U Rossiyaning uning qoidalariga rioya qilmaganligini aytib, Qoʻshma Shtatlarni Oʻrta masofali yadroviy kuchlar shartnomasidan chiqardi, va Rossiyaning G7 ga qaytishini qoʻllab-quvvatladi^[230]. Trump Shimoliy Koreya yetakchisi bilan uchrashgan birinchi amaldagi AQSh prezidenti boʻldi va 2018-yil iyunidan 2019-yil iyunigacha Kim Chen In bilan Shimoliy Koreyaning yadrosizlanishini muhokama qilish uchun uch marta uchrashdi. Muzokaralar 2019-yil oktyabr oyida barbod boʻldi va hech qanday kelishuvga erishilmadi^[231][232].

Trump prezidentlik lavozimidagi birinchi yilining oxiriga kelib, uning asl xodimlarining 34 foizi isteʼfoga chiqqan, ishdan boʻshatilgan yoki boshqa lavozimlarga oʻtkazilgan^[233]. 2018-yil iyul oyiga kelib, uning yuqori lavozimdagi yordamchilarining 61 foizi oʻz lavozimlarini tark etgan, va oldingi yilda 141 xodim ketgan edi^[234]. Ikkala raqam ham soʻnggi prezidentlar uchun rekord oʻrnatdi^[235][236]. Trumpning turli yaqin shaxsiy yordamchilari uning qoʻlida ishlashni toʻxtatgan yoki ketishga majbur boʻlgan^[237]. Trump oʻzining bir nechta sobiq yuqori lavozimli amaldorlarini ochiqchasiga tanqid qilgan^[238].

Trump Oq uyning toʻrtta xodimi boʻlgan, ulardan bir nechtasini ishdan boʻshatgan yoki lavozimidan chetlatgan^[239]. 2017-yil may oyida Federal Qidiruv Byurosi (FQB) direktori Jeyms Komini ishdan boʻshatdi^[240][241]. Trumpning dastlabki 15 ta Vazirlar Mahkamasi aʼzosidan uchtasi prezidentligining birinchi yilida isteʼfoga chiqdi yoki isteʼfoga chiqishga majbur boʻldi^[242][237]. Trump koʻplab lavozimlar keraksiz ekanligini daʼvo qilib, kichik ijro etuvchi hokimiyat amaldorlarini tayinlashda sustlik koʻrsatdi. 2017-yil oktyabr oyida Vazirlar Mahkamasidagi yuzlab lavozimlar toʻldirilmagan holda qoldi. 2019-yil 8-yanvarga kelib, 706 ta asosiy lavozimdan 433 tasi toʻldirilgan edi va uning 264 tasiga nomzodi yoʻq edi^[243][244].

Trump 234 nafar federal sudyani tayinladi, jumladan, apellyatsiya sudlariga 54 ta va Oliy sudga uchta: Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh va Amy Coney Barrett, [274][275], sudni siyosiy jihatdan oʻngga oʻzgartirdi^[245][246]. 2016-yilgi saylovoldi kampaniyasi davomida u Roe v. Wade ishini „avtomatik ravishda“ bekor qilishini vaʼda qildi, agar u saylansa va abortga qarshi ikki yoki uchta sudyani tayinlash imkoniyati berilsa. Keyinchalik u 2022-yilda Dobbs v. Jackson ayollar salomatligini saqlash ishini bekor qilgani uchun minnatdorchilik bildirdi; uning Oliy sudga nomzod boʻlgan uchalasi ham koʻpchilik ovoz bilan ovoz berdi^{[247][248][249]}. Trump koʻpincha shaxsiy nuqtai nazardan rozi boʻlmagan sudlar va sudyalarni tanqid qildi va sud hokimiyatining konstitutsiyaviy vakolatlarini shubha ostiga qoʻydi. Uning sudlarga qilgan hujumlari kuzatuvchilar, jumladan, amaldagi federal sudyalar tomonidan uning bayonotlarining sud hokimiyatining mustaqilligi va unga boʻlgan ishonchga taʼsiridan xavotirda boʻlganlar tomonidan qoralandi^{[250][251][252][253]}.

Sogʻliqni saqlash idoralarining ogohlantirishlari va maʼmuriyati ichidagi sogʻliqni saqlash amaldorlarining choralar koʻrish chaqiriqlarini bir necha hafta davomida eʼtiborsiz qoldirgandan soʻng, Trump yanvar oyi oxirida Oq uyning koronavirus boʻyicha ishchi guruhini tuzdi^[254][255]. Mart oyida u AQSh tarixidagi eng katta ikki partiyaviy 2,2 trillion dollarlik iqtisodiy ragʻbatlantirish paketi boʻlgan CARES qonunini imzoladi^[256][257]. Sust javobidan eʼtiborni chalgʻitishga qaratilgan bir necha haftalik hujumlardan soʻng, Trump aprel oyida Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotiga mablagʻ ajratishni toʻxtatdi. U uyda qolish buyrugʻi berilgan shtatlarda ijtimoiy masofalanish siyosatiga qarshi oʻng qanot noroziliklarini qoʻllab-quvvatladi, federal sogʻliqni saqlash idoralariga bir necha bor bosim oʻtkazdi. Masalan, isbotlanmagan davolash usullarini tasdiqlash kabi^[258][259]. Oktyabr oyida Trump COVID-19 ning ogʻir holati bilan uch kun kasalxonaga yotqizildi, uning tibbiy jamoasi esa uning ahvolining ogʻirligini kamaytirdi^{[260][261][262]}.

Trump lavozimga kirishganidan beri Adliya vazirligi va Kongress tomonidan tobora koʻproq nazorat ostiga olindi, uning saylovoldi kampaniyasi, oʻtish davri va inauguratsiyasi, prezidentlik davrida amalga oshirilgan harakatlari, shaxsiy biznesi, shaxsiy soliqlari va xayriya jamgʻarmasi boʻyicha tergovlar olib borildi. Oʻnta federal jinoiy tergov, sakkizta shtat va mahalliy tergov va oʻn ikkita Kongress tergovi oʻtkazildi^[263][264].

2016-yil iyul oyida FQB Rossiya va Trumpning 2016-yilgi prezidentlik kampaniyasi oʻrtasidagi ehtimoliy aloqalarni oʻrganish boʻyicha „Crossfire Hurricane“ tergovini boshladi^[265]. Trump 2017-yil may oyida Komini ishdan boʻshatgandan soʻng, FQB Trumpning Rossiya bilan shaxsiy va biznes aloqalarini oʻrganish boʻyicha ikkinchi tergovni boshladi^[266]. 2017-yil yanvar oyida uchta AQSh razvedka agentligi birgalikda Rossiya 2016-yilgi prezidentlik saylovlariga Trump foydasiga aralashganini „yuqori ishonch“ bilan eʼlon qilishdi^[267][268]. „Crossfire Hurricane“ tergovi keyinchalik maxsus maslahatchi Robert Myullerga oʻtkazildi; Trumpning Rossiya bilan aloqalarini oʻrganish boʻyicha tergov Bosh prokuror oʻrinbosari Rod Rozenshteyn tomonidan Myuller tergovni davom ettirishi haqida FQBga xabar berganidan keyin toʻxtatildi^[269]. Rozenshteynning iltimosiga binoan, Myuller tergovi „Rossiyaning 2016 yilgi saylovlarga aralashuvi bilan bogʻliq“ jinoyat ishlarini koʻrib chiqdi. Myullerning 2019 yil mart oyida eʼlon qilingan yakuniy hisobotida Rossiya 2016-yilgi saylovlarga Trump nomidan aralashgani va Trump va uning saylovoldi shtabi bu saʼy-harakatlarni olqishlagani hamda ragʻbatlantirgani, ammo dalillar Trump saylovoldi shtabi aʼzolari Rossiya bilan til biriktirganini yoki muvofiqlashtirganini „tasdiqlamagan“ Myuller buning haqiqat emasligini yozganiga qaramay, Trump hisobot uni oqlaganini yolgʻon daʼvo qildi. Hisobotda shuningdek, Trump tomonidan adolatga toʻsqinlik qilish ehtimoli batafsil bayon etilgan, ammo „aniq xulosalarga kelmagan“ va ayblovlarni qoʻzgʻatish qarorini Kongressga qoldirgan^{[270][271][272][273][274]}.

Trump Vakillar palatasida ikki marta impichment qilindi, Senat uni ikkala safar ham oqladi. Birinchi impichment 2019-yil iyul oyida Trump 2020-yilgi prezidentlik saylovlarida ustunlikka erishish maqsadida Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyga Jo va Hunter Bidenni tergov qilish uchun bosim oʻtkazgani haqidagi xabar beruvchining shikoyatidan kelib chiqqan^[275]. 2019-yil dekabr oyida Vakillar palatasi Trampni vakolatlarini suiisteʼmol qilish va Kongressga toʻsqinlik qilishda ayblab impichment qilish uchun ovoz berdi^[276] va Senat uni 2020-yil fevral oyida oqladi^[277].

Ikkinchi impichment 6-yanvar kuni Kapitoliyga qilingan hujumdan soʻng amalga oshirildi, buning uchun Vakillar palatasi Trampni 2021-yil 13-yanvarda qoʻzgʻolon qoʻzgʻashda aybladi^[278]. Trump 20-yanvarda lavozimidan ketdi va 13-fevralda oqlandi. Yetti respublikachi senator ayblovni qoʻllab-quvvatlash uchun ovoz berdi^[279].

Trump 2017-yilda prezidentlik lavozimida gʻalaba qozonganidan bir necha soat oʻtgach, qayta saylanish uchun ariza berdi^[280][281]. U lavozimga kirishganidan bir oy oʻtmay, oʻzining birinchi saylovoldi mitingini oʻtkazdi va 2020-yil avgust oyida rasman Respublikachilar partiyasidan nomzod boʻldi^[282]. Trumpning saylovoldi tashviqoti jinoyatchilikka qaratilgan boʻlib, agar demokrat nomzod Jo Bayden gʻalaba qozonsa, shaharlar qonunsizlikka tushib qolishini taʼkidladi. 2020-yil boshidan boshlab Trump saylovlarga shubha tugʻdirdi, hech qanday dalilsiz u soxtalashtirilishini va pochta orqali ovoz berishning keng qoʻllanilishi saylovchilarning keng koʻlamli firibgarligiga olib kelishini daʼvo qildi. U yutqazsa natijalarni qabul qilishini yoki hokimiyatni tinch yoʻl bilan topshirishga sodiq qolishini bir necha bor aytishdan bosh tortdi^{[283][284][285][286][287]}.

Bayden 2020-yil noyabr oyidagi saylovlarda 81,3 million ovoz (51,3 foiz) bilan gʻalaba qozondi. Trumpning 74,2 million ovozni (46,8 foiz) oldi. Saylov hay’ati Baydenning 14-dekabrdagi gʻalabasini rasman tasdiqladi^{[288][289][290]}. Trump saylov kuni ertalab natijalar maʼlum boʻlishidan oldin gʻalabasini eʼlon qildi. Bir necha kundan soʻng, Bayden gʻolib deb eʼlon qilinganida, Trump asossiz ravishda saylovda qonun buzilganligini daʼvo qildi^[291][292]. Natijalarni bekor qilishga qaratilgan saʼy-harakatlar doirasida Trump va uning ittifoqchilari natijalarga qarshi koʻplab sud daʼvolarini qoʻzgʻatdilar, ular shtat va federal sudlarda kamida 86 sudya tomonidan faktik yoki huquqiy asosga ega emasligi sababli rad etildi^[293][294]. Trumpning ayblovlari shtat saylov rasmiylari tomonidan ham rad etildi. Oliy sud Bayden gʻalaba qozongan toʻrtta shtatdagi saylov natijalarini bekor qilishni talab qiluvchi ishni koʻrib chiqishdan bosh tortdi^[295]. Trump natijalarni bekor qilishda bir necha bor yordam soʻragan, mahalliy va shtat darajasidagi respublikachi amaldorlarga, respublikachi qonun chiqaruvchilarga, Adliya vazirligiga, vitse-prezident Pensga shaxsan bosim oʻtkazib, prezident saylovchilarini almashtirish kabi choralarni koʻrishga chaqirgan. Jorjiya rasmiylariga ovozlarni „qayta sanash“ni eʼlon qilishlarini talab qilgan^[296][297].

2021-yil 6-yanvarda Kongress prezidentlik saylovlari natijalarini tasdiqlayotgan paytda, Trump miting oʻtkazdi. Unda u saylovlarni bekor qilishga chaqirdi va tarafdorlarini kurashishga, Kapitoliyga yurish orqali hokimiyatni qaytarib olishga chaqirdi^[298]. Uning tarafdorlari binoga bostirib kirishgan va Kongressni evakuatsiya qilinishga sabab boʻlgan^[299][300]. 140 dan ortiq politsiya xodimi jarohat oldi va hujum paytida yoki undan keyin besh kishi halok boʻldi^[301][302]. Bu voqea Trumpning oʻzini oʻzi toʻntarish urinishi sifatida taʼriflangan^[303][304]. Keyinchalik Kongress qayta yigʻildi va 7-yanvar kuni erta tongda Baydenning gʻalabasini tasdiqladi. Trump 20-yanvarda Baydenning inauguratsiyasida qatnashmadi^[305].

2022-yilda Nyu-York Trampga qarshi fuqarolik daʼvosini qoʻzgʻatdi va uni kreditorlar va banklar ustidan ustunlikka erishish uchun Trump tashkilotining qiymatini oshirib yuborganlikda aybladi^[316][317]. U aybdor deb topildi va qariyb 355 million dollar va foizlarni toʻlashga majbur boʻldi^[318]. 2025-yil avgust oyida apellyatsiya sudi uning javobgarligini va pul boʻlmagan jarimalarni qoʻllab-quvvatladi, ammo pul jarimasini haddan tashqari deb topdi^[319]. Trumpning 2020-yilgi saylov natijalarini bekor qilishga urinishi va 6-yanvardagi hujumga aloqadorligi tufayli, 2022-yil dekabr oyida Qoʻshma Shtatlar Vakillar palatasining hujum boʻyicha qoʻmitasi uni rasmiy sud jarayoniga toʻsqinlik qilish, qoʻzgʻolonni qoʻzgʻatish yoki targʻib qilish va Qoʻshma Shtatlarni aldash uchun fitna uyushtirish kabi jinoiy ayblovlar bilan ayblashni tavsiya qildi. 2023-yil avgust oyida Jorjiya shtatining Fulton okrugidagi katta hakamlar hay’ati uni shtatning 2020-yilgi saylovlariga putur yetkazishga urinishlari uchun reketchilik kabi 13 ta ayblov boʻyicha aybladi^[320][321]. Yangi prokuror tergovni davom ettirishdan bosh tortganidan soʻng, ish 2025-yil noyabr oyida tugatildi^[322].

2022-yil yanvar oyida Milliy arxivlar va yozuvlar boshqarmasi Trump Oq uydan chiqib ketganidan keyin oʻzi bilan Mar-a-Lagoga olib borgan 15 ta hujjat qutisini musodara qilindi, ularning baʼzilari maxfiylashtirilgan edi^[323]. Keyingi Adliya vazirligi tergovi davomida amaldorlar uning advokatlaridan yana maxfiy hujjatlarni musodara qilishdi^[324]. 2022-yil 8-avgustda FQB agentlari Mar-a-Lagoda noqonuniy saqlangan hujjatlar, jumladan, Josuslik toʻgʻrisidagi qonunni buzgan hujjatlar uchun reyd oʻtkazdilar va 11 ta maxfiy hujjatlar toʻplamini musodara qildilar, ularning baʼzilari „oʻta maxfiy“ deb belgilangan edi^[325][326]. Maxsus maslahatchi Jek Smit tomonidan tuzilgan federal katta sud hay’ati 2023-yil iyun oyida Trampni Josuslik toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq „milliy mudofaaga oid maʼlumotlarni qasddan saqlash“ boʻyicha 31 ta ayblov boʻyicha, boshqa ayblovlar qatorida aybladi^[327][328]. Trump aybini tan olmadi. 2024-yil iyul oyida sudya Eylin Kennon Smitning maxsus maslahatchi etib tayinlanishi konstitutsiyaga zid deb topib, ishni bekor qildi. U qayta saylanganidan soʻng, Adliya vazirligining amaldagi prezidentlarni taʼqib qilishni taqiqlovchi siyosati tufayli 2020-yilgi saylovlarga toʻsqinlik qilish ishi va maxfiy hujjatlar ishi qayta topshirishga ruxsat berilmasdan bekor qilindi (bu yuridik atama ayblovlar Trumpning ikkinchi muddati tugaganidan keyin qayta topshirilishi mumkinligini anglatadi)^{[323][329][330][331]}.

2024-yil may oyida Trump biznes yozuvlarini soxtalashtirishda 34 ta ayblov boʻyicha aybdor deb topildi^[332]. Ish uning 2016-yilgi saylovlar paytida 2006-2007 yillarda Daniels bilan boʻlgan ishqiy munosabatini yashirish uchun Maykl Koendan kattalar kino aktrisasi Stormi Danielsga sukut saqlash uchun toʻlangan pullarni biznes xarajatlari sifatida hisoblaganiga oid dalillardan kelib chiqdi. 2025-yil 10-yanvarda sudya Xuan Merchan jazo choralari prezidentlik daxlsizligiga xalaqit berishini aytib, Trampni jazosiz hukm qildi^{[332][333][334]}.

2022-yil noyabr oyida Trump 2024-yilgi prezidentlik saylovlarida nomzodini qoʻyishini eʼlon qildi va mablagʻ yigʻish hisobini ochdi^[335][336]. 2023-yil mart oyida uning saylovoldi shtabi oʻz xayriyalarining oʻn foizini siyosiy harakatlar qoʻmitasiga xayriya qilishni boshladi. 2024-yil mart oyiga kelib, uning saylovoldi shtabi uning yuridik xarajatlari uchun 100 million dollar toʻlagan edi^[337][338].

Trumpning „47-kun tartibi“ deb nomlangan siyosiy platformasi noaniq edi va respublikachilarning dastlabki saylovlariga qaratilgan edi. U baʼzan ijro etuvchi hokimiyatda hokimiyatni mustahkamlash rejasi boʻlgan „2025-yil loyihasi“ haqida bilishini inkor etardi, garchi birinchi maʼmuriyati bilan kadrlar bilan bogʻliq muammolar bir-biriga mos kelsa ham^[339]. Saylovoldi kampaniyasi davomida u tobora tajovuzkor va avtoritar bayonotlar berdi^[340]. U siyosiy raqiblariga qarshi FQB va Adliya vazirligidan foydalanishini, demokrat siyosatchilarni va uning nomzodini qoʻllab-quvvatlamaganlarni nishonga olish uchun harbiylardan foydalanishini aytdi^[341][342]. U prezidentlik davridagiga qaraganda koʻproq qoʻpol va insoniy boʻlmagan immigrantlarga qarshi ritorikadan foydalangan. Uning siyosiy raqiblarini „dushmanlar“, parazitlar va fashistlar deb atagan ritorikasi baʼzi tarixchilar va olimlar tomonidan avtoritar, fashistik va Amerika tarixidagi siyosiy nomzod tomonidan aytilgan hech narsaga oʻxshamaydi deb taʼriflangan^[343][344]. Uning yoshi va sogʻligʻi bilan bogʻliq xavotirlar ham kampaniya davomida paydo boʻldi, bir nechta tibbiyot mutaxassislari bemaʼni gaplar, mavzudan tashqari bayonotlar va oʻzini tuta olmaydigan xatti-harakatlarning koʻpayganini taʼkidladilar^[345][346].

Trump „soxtalashtirilgan saylovlar“ va „saylov aralashuvi“ haqida 2016 va 2020-yillardagi kampaniyalarga qaraganda 2024 yilgi kampaniya davomida tez-tez tilga olgan^[347][348]. 2024-yil 13-iyulda Trump Pensilvaniya shtatining Butler shaharchasida boʻlib oʻtgan saylovoldi mitingida suiqasd urinishida qulogʻidan otib oʻldirilgan^[349][350]. 15-iyulda Respublikachilar milliy konvensiyasi uni prezidentlikka nomzod qilib koʻrsatdi^[351]. Sentyabr oyida u Florida shtatidagi yana bir suiqasd urinishida nishonga olingan, ammo jarohatlanmagan^[352]. Trump 2024-yil noyabr oyidagi saylovda gʻalaba qozondi va amaldagi vitse-prezident Kamala Harrisning 226 ovoziga qarshi 312 saylovchi ovozini oldi^[353]. Shuningdek, u xalq ovozini qoʻlga kiritdi va Xarrisning 48,3% ovoziga qarshi 49,8% ovoz oldi^[354]. Uning 2024 yildagi gʻalabasi asosan 2021–2023-yillarda inflyatsiyaning keskin oshishi bilan bogʻliq^[355][356].

Trumpning ikkinchi muddatining 100 kunlik muddatidan bir oydan koʻproq vaqt oldin, u AQShning boshqa prezidentlarining dastlabki 100 kunidan koʻra koʻproq ijro buyruqlarini chiqargan edi^[366]. 2026-yil yanvar oyining oʻrtalariga kelib, uning buyruqlari va harakatlari butun mamlakat boʻylab 550 dan ortiq sud jarayonlarida eʼtiroz bildirilgan. Ulardan 195 ta ishda daʼvogarlar, 109 ta ishda hukumat gʻalaba qozongan, 16 ta ishda ikkiga boʻlingan qarorlar qabul qilingan, 228 ta ish koʻrib chiqilayotgan va 25 ta ish yopilgan^[367]. Respublikachilar va demokratlar tomonidan tayinlangan sudyalar Trump maʼmuriyati siyosatida koʻplab konstitutsiyaviy va qonuniy kamchiliklarni topdilar^[368].

Huquqiy muvaffaqiyatsizliklardan soʻng, Trump sud tizimiga nisbatan tanqidlarini kuchaytirdi va unga qarshi qaror chiqargan federal sudyalarni impichment qilishga chaqirdi^[369]. 2025-yil iyul oyining oʻrtalariga kelib, Washington Post tahlili shuni koʻrsatdiki, u unga qarshi barcha ishlarning taxminan uchdan bir qismida sudyalar va sudlarga qarshi chiqqan, bu harakatlar huquqshunoslar tomonidan har qanday prezident maʼmuriyati uchun misli koʻrilmagan deb taʼriflangan^[370]. Uning maʼmuriyati bir nechta harakatlarni oqlashda federal qonunni eʼtiborsiz qoldirish konstitutsiyaviy huquqini taʼkidladi. U TikTok servisiga federal taqiqni amalga oshirishdan bosh tortdi. Huquqshunoslar Trump „xususiy partiyalarni jazosiz noqonuniy xatti-harakatlarni sodir etish uchun immunitetlash uchun konstitutsiyaviy vakolatga ega ekanligini daʼvo qilmoqda“ deb aytishdi^{[371][372][373]}.

Trumpning ikkinchi prezidentligi misli koʻrilmagan manfaatlar toʻqnashuvi, oʻzini boyitish va tarixchilar, huquqshunoslar va federal sudyalar tomonidan Amerika tarixida tengsiz boʻlgan ichki savdo va korrupsiya ayblovlariga duch keldi^[374][375]. Trumpning ikkinchi prezidentligi birinchisiga qaraganda manfaatlar toʻqnashuviga qarshi kamroq himoya choralariga ega boʻlganligi, oʻnlab yillar davomida axloqiy meʼyorlarni buzganligi, jiddiy korrupsiya xavotirlarini keltirib chiqargani taʼriflangan^[376][377]. U Trump Media & Technology Group kompaniyasida ochiq savdoni saqlab qoldi va uni moliyaviy xizmatlarga diversifikatsiya qildi^[378]. U shtatga qarashli subyektlarni oʻz ichiga olgan yangi xorijdagi koʻchmas mulk bitimlarini tuzdi. Trump brendi ostidagi tovarlarni sotish boʻyicha bir nechta brending va litsenziyalash bitimlariga ega boʻldi. U mehmonxonalari va golf maydonlarida oʻtkazilgan tadbirlardan foyda koʻrdi va avvalgi prezidentlar kabi oʻz aktivlarini boshqalarga topshirmadi. U federal hukumat oldida keng koʻlamli biznes bitimlariga ega kompaniyalarda minglab bitimlar boʻyicha yuz millionlab dollarlik misli koʻrilmagan miqdordagi aksiya savdolarini amalga oshirdi^[379].

Trump ikkita kriptovalyuta tokenlarini: $Trump va $Melania tokenini ishga tushirdi, targʻib qildi va shaxsan ulardan foyda koʻrdi. U shuningdek, oilasining xususiy korxona va hukumat siyosatini misli koʻrilmagan darajada aralashtirib yuborgan World Liberty Financial kriptovalyuta kompaniyasidan ham foyda koʻrdi^[380][381]. 2026-yil iyun oyiga kelib, Reuters tahlili Trump va uning oilasi uning kriptovalyuta loyihalaridan 2,3 milliard dollar ishlab topganini, investorlar esa shuncha mablagʻni yoʻqotganini taxmin qildi^[382].

Trump federal hukumat boʻylab yollashni muzlatib qoʻydi va federal xodimlarning masofadan turib ishlashini 30 kun ichida toʻxtatishni buyurdi^[383][384]. U koʻplab martaba davlat xizmati lavozimlarini qayta koʻrib chiqishni buyurdi, ularni ish himoyasisiz ixtiyoriy lavozimlarga qayta tasniflash niyatida^{[384][385][386]}. U federal xodimlarni ommaviy ravishda ishdan boʻshatishni boshladi, bu huquqshunoslar tomonidan federal qonunni buzish deb taʼriflangan^[387]. 2025-yil fevral oyining oxiriga kelib, maʼmuriyat 30 000 dan ortiq odamni ishdan boʻshatdi^[388]. U Lyndon B. Johnsonning 1965-yildagi 11246-sonli Ijroiya buyrugʻini bekor qildi, bu buyruq federal pudratchilarga irqiy kamsitishga chek qoʻyish uchun ijobiy choralar koʻrishni buyurgan edi^[389][390]. Trump va Elon Musk Hukumat samaradorligi departamenti bilan USAID Taʼlim departamenti kabi bir qancha federal agentliklarni tarqatib yuborib, bir necha ming xodimni ishdan boʻshatib, maʼmuriy funksiyalarni qonuniy jihatdan minimal darajaga tushirishdi^{[391][392][393]}.

Ikkinchi prezidentligi davrida Trump maʼmuriyati hukumatdan foydalanib, siyosiy raqiblar va fuqarolik jamiyatini nishonga olish uchun bir qator choralar koʻrdi. U tahdid qildi, ijro etuvchi harakatlarga imzo chekdi va Demokratik partiya bilan hamkorlik qilgan siyosiy raqiblari, tanqidchilari va tashkilotlariga qarshi tergov oʻtkazishni buyurdi^[394]. Federal hukumat boʻylab agentliklarni siyosiy dushmanlarini nishonga olish uchun shaylantirdi^[395][396]. Raqiblariga qarshi ayblovlar qoʻyish bosimi ostida prokurorlar jinoiy ishlarni ilgari surdilar. Ishlar katta hay’atlar tomonidan rad etildi, bu esa adliya tizimi obroʻsining pasayishiga olib keldi^[397]. Trumpning fuqarolik jamiyatiga qarshi harakatlari yuzlab huquqshunos mutaxassislar va siyosatshunoslar tomonidan avtoritar deb taʼriflandi^{[398][399][400]}.

Trumpning avf va amnistiyalari siyosiy ittifoqchilar va sadoqatli shaxslarni qoʻllab-quvvatladi, iqtisodiy jinoyatlarda ayblangan „qudratli, mashhur, nufuzli va badavlat“larni nomutanosib ravishda avf qildi. Trump 6-yanvardagi tartibsizliklarning barcha ishtirokchilarini, jumladan, politsiyaga zoʻravonlik bilan hujum qilganlarni ham avf qildi^[401][402]. Trump biznes ishida avf etgan va toʻlanmagan jarimalarni bekor qilgan birinchi Amerika prezidentidir. 2026-yil iyul oyiga kelib u toʻqqizta avf chiqardi va 200 million dollarlik jarimalarni bekor qildi, ularning baʼzilari jinoyatlar qurbonlari uchun moʻljallangan edi. 2026-yil iyun oyida Reuters agentligi oʻtkazgan tergov shuni koʻrsatdiki, avfnomalarining 96 foizi Adliya vazirligining bunday soʻrovlar boʻyicha uzoq vaqtdan beri amal qilib kelayotgan koʻrsatmalariga javob bermaydi, yaʼni partiyaviy va shaxsiy mezonlarga asoslangan. Lobbichilar The Wall Street Journal va boshqa yangiliklar nashrlariga muvaffaqiyatli arizalar uchun toʻlovlar odatda 1 million dollardan 6 million dollargacha boʻlishini aytishdi^{[403][404][405][406]}.

Tramp keng koʻlamli tartibga solish saʼy-harakatlari doirasida agentliklarga keraksiz qoidalarni amalga oshirishni toʻxtatishni buyurdi. Qonun mutaxassislari buni noqonuniy va federal qonunlarga zid deb atashdi^[407][408]. U oʻz nomini yoki tasvirini hukumat dasturlari, binolar va qogʻoz pullarga qoʻydi va buni amalga oshirgan birinchi amaldagi prezident boʻldi^[409][410]. U xususiy biznes ustidan hukumat nazoratini kuchaytirishga intildi va anʼanaviy konservativ erkin bozor ortodoksiyasidan voz kechdi^{[411][412][413]}. Bir nechta Amerika korporatsiyalarida toʻgʻridan-toʻgʻri hukumat ulushlarini sotib olish orqali davlat kapitalizmiga kirishdi^[414]. Iqtisodchilar uning iqtisodiy siyosati va tariflardan foydalanishini Qoʻshma Shtatlarda davom etayotgan uy-joy arzonligi inqirozi sharoitida inflyatsiyaga hissa qoʻshayotganini taʼkidlashdi, bu esa Tramp buni „firibgarlik“ deb atadi^[415][416]. Tramp huquqni muhofaza qilish organlarini qoʻllab-quvvatlash uchun AQShning bir nechta shaharlariga harbiylarni joylashtirdi^[417]. Trump milliy favqulodda holat eʼlon qilinishidan yuzlab harakatlarni oqlash va Kongress maʼqullashi yoki tartibga solish nazoratini chetlab oʻtish uchun foydalangan^[418]. Masalan, u milliy energetika favqulodda holatini eʼlon qildi, bu unga atrof-muhitni muhofaza qilish qoidalarini toʻxtatib qoʻyish, qazilma yoqilgʻi qoidalarini yumshatish va qayta tiklanadigan energiya loyihalarini cheklash imkonini berdi^[419][420]. Trump birinchi prezidentligi davrida Qoʻshma Shtatlarni iqlim oʻzgarishi boʻyicha Parij kelishuvidan chiqardi, Bayden 2021-yilda kelishuvga qayta qoʻshildi va Tramp ikkinchi prezidentligi davrida yana kelishuvdan chiqdi^[421].

Quyida Donald Trumpning AQSh Prezidenti sifatida xorijiy davlatlarga qilgan rasmiy tashriflari keltirilgan.

Davlat	Shahar	Sana	Sabab
Saudiya Arabistoni	Ar-Riyod	20-22.05.2017	Riyod sammiti[422][423][424][425]
Isroil	Quddus	22-23.05.2017	Prezident Reuven Rivlin va premyer Benjamin Netanyahu bilan uchrashuv[426][427]
Falastin Milliy Maʼmuriyati	Baytullahm	23.05.2017	Prezident Mahmud Abbos bilan uchrashuv[428]
Italiya	Rim	23-24.05.2017	Prezident Sergio Mattarella va premyer Paolo Gentiloni bilan uchrashuv[429]
Vatican City	Vatikan	24.05.2017	Francis bilqn uchrashuv[422][430]
Belgiya	Bryussel	24-25.052017	NATO sammiti[431][432][433]
Italiya	Taormina	25-27.05.2017	Katta yettilik sammiti
Poland	Varshava	5-6.07.2017	Uch dengiz sammiti[434][435][436][437][437]
Germaniya	Gamburg	6-8.07.2017	Katta yigirmatalik sammiti[438][439][440][441]
Fransiya	Parij	13-14.05.2017	Bastiliya kunida qatnashish va Emmanuel Macron bilan uchrashuv[442][443]
Yaponiya	Tokyo	5-7.11.2017	premyer Shinzō Abe va imperator Akihito bilan uchrashuv.
Janubiy Koreya	Seul	7-8.11.2017	president Moon Jae-in bilan uchrashuv[444]
Xitoy	Pekin	8-10.11.2017	Prezident Xi Jinping va premyer Li Keqiang bilan uchrashuv[445].
Vietnam	Xanoy	10-12.11.2017	OTIHT sammiti[446][447]
Filippin	Manila, Pasay	12-14.11.2017	ASEAN sammiti[448]
Shveysariya	Davos	25-26.01.2018	Butunjahon iqtisodiy anjumani[449].
Peru	Lima	13-14.04.2018	Lotin Amerikasi sammiti.

Donaldning ikki ukasi (Robert va David) va ikki singlisi (Meri va Elizabet) bor. Singlisi Mary — huquqshunos. 1977-yili Trump 28 yashar Ivana Zelnichkovaga uylangan. Ularning uchta farzandi bor: Donald Tramp-kichik, Ivana va Erik. 1992-yili er-xotin ajrashib ketishgan. 1993-yili Trump 29 yashar Marla Maplesga uylangan. Bu nikohdan Tiffany ismli qizi bor. 1999-yilda er-xotin ajrashishgan. Donald xotinlari haqida shunday degan:

«Meni oʻylashimcha, Ivana va Marla meni birday sevgan, men esa, oʻz ishimni sevaman»

2004-yildan beri Donald sloveniyalik Melaniya Tramp bilan nikohda. Ularning Barron ismli oʻgʻli bor^[450]. 2013-yilga kelib, Donald yettita nabirali boʻlgan: ulardan beshtasi kichik Donaldning bolalari (Kai Madison,^[451] Donald Jon,^[452] Tristan Milos,^[453] Spenser Frederik va Chloe Sophia); ikkitasi Ivankaning (Arabella Rose va Josef Frederik^[454][455]) bolalaridir. Donald nasroniylik dinining protestantlik oqimiga eʼtiqod qiladi. Bu haqida uning oʻzi shunday degan: „Fikrimcha din bu chiroyli narsa. Mening dinim — nasroniylik esa chiroyli din“^[456][457].

Donald golf oʻyiniga nihoyatda qiziqadi^[458]. AQShda va dunyoning boshqa mamlakatlarida uning shaxsiy golf klublari bor^[459].

1. ↑ Presidential elections in the U.S. are decided by the Electoral College. Each state names a number of electors equal to its representation in Congress and (in most states) all electors vote for the winner of their state's popular vote.