Bước tới nội dung

Mayak

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Mayak
Loại hình
Doanh nghiệp nhà nước thống nhất liên bang
Ngành nghềNăng lượng hạt nhân
Thành lập1948
Trụ sở chínhNga Ozyorsk, Chelyabinsk Oblast, Russia
Sản phẩmTái xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, các sản phẩm đồng vị, dụng cụ và thiết bị
Chủ sở hữuAndrey Poroshin (từ năm 2022)[1]
Công ty mẹRosatom[2]
Websitepo-mayak.ru

Hiệp hội Sản xuất Mayak (tiếng Nga: Производственное объединение «Маяк», Proizvodstvennoye ob′yedineniye "Mayak", bắt nguồn từ từ Маяк nghĩa là "hải đăng") là một cơ sở hạt nhân nằm gần thành phố Ozyorsk thuộc tỉnh Chelyabinsk, Nga. Bơ sở này bao gồm các lò phản ứng sản xuất và một nhà máy tái chế nhiên liệu hạt nhân. Công suất tái chế của cơ sở này đạt mức 400 tấn kim loại nặng,[a] đứng thứ hai thế giới và chỉ sau cơ sở La Hague tại Pháp.[4] Hiện nay, cơ sở này được sử dụng để sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ mục đích quân sự và dân sự, đồng thời từng đóng vai trò trung tâm trong chương trình vũ khí hạt nhân của Liên Xô.

Lavrentiy Beria là người lãnh đạo dự án chế tạo bom nguyên tử của Liên Xô. Ông đã chỉ đạo việc xây dựng nhà máy sản xuất plutonium Mayak tại vùng Nam Ural trong giai đoạn 1945–1948. Công trình được thực hiện một cách khẩn trương và tuyệt mật như một phần trong dự án bom nguyên tử của Liên bang Xô viết. Nhà máy này có chức năng tương tự như cơ sở Hanford thuộc Dự án Manhattan. Hơn 40.000 tù nhân Gulag và tù binh chiến tranh đã tham gia xây dựng nhà máy cùng thành phố hạt nhân khép kín Ozyorsk—nơi vào thời điểm đó được gọi bằng mã bưu chính mật là "Chelyabinsk-40".[5] Lò phản ứng đầu tiên (A-1) bắt đầu hoạt động từ năm 1948 và cung cấp nhiên liệu cho vụ thử hạt nhân đầu tiên mang tên RDS-1 vào năm 1949. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, 10 lò phản ứng hạt nhân đã được xây dựng với tổng công suất nhiệt là 7.333 MWth. Trong số đó, bốn lò được dùng để sản xuất plutonium, tạo ra 31 tấn plutonium cấp độ vũ khí, chiếm một phần trong tổng sản lượng 145 tấn plutonium mà Liên Xô từng sản xuất. Sáu lò phản ứng còn lại chủ yếu sản xuất tritium phục vụ chế tạo vũ khí nhiệt hạch. Việc sản xuất plutonium cấp độ vũ khí đã chấm dứt vào năm 1990.

Tính đến năm 2025, Mayak vẫn đang hoạt động với hai lò phản ứng có công suất nhiệt 1.900 MW. Ngày nay, nhà máy chủ yếu sản xuất triti để bảo trì kho vũ khí trong nước và plutoni-238 – loại vật liệu được nhiều chương trình không gian sử dụng cho các máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ. Nhiều đồng vị phóng xạ khác cũng được thương mại hóa trên toàn thế giới, bao gồm 14
C
, 60
Co
, 137
Cs
, 147
Pm
, 193
Ir
, 237
Np
và 241
Am
.[6] Polonium-210 được sản xuất tại Mayak được cho là đã được sử dụng trong vụ đầu độc Alexander Litvinenko vào năm 2006. Cơ sở này cũng thực hiện tái xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng từ các lò phản ứng dân sự và quản lý lượng plutonium thu được từ các loại vũ khí hạt nhân đã bị loại biên.[7] Trong những năm gần đây, các đề xuất về việc nhà máy tái xử lý chất thải từ các lò phản ứng hạt nhân nước ngoài đã gây ra nhiều tranh cãi.[cần dẫn nguồn]

Địa điểm này từng xảy ra nhiều sự cố và tai nạn liên quan đến bức xạ cũng như tình trạng ô nhiễm phóng xạ. Trong giai đoạn 1949–1951, 76 triệu mét3 hóa chất độc hại và 3,2 triệu curie chất thải phóng xạ đã bị xả ra sông Techa.[8] Năm 1957, thảm họa Kyshtym đã xảy ra tại Mayak, giải phóng 20 triệu curie phóng xạ vào một đám mây bụi phóng xạ lan rộng khắp vùng phía đông dãy núi Ural.[9] Đây là tai nạn hạt nhân nghiêm trọng nhất trong lịch sử trước khi xảy ra thảm họa Chernobyl và hiện vẫn là tai nạn nghiêm trọng thứ ba từng được ghi nhận.[10] Mayak cũng bị nghi ngờ là nguồn gốc của sự gia tăng nồng độ phóng xạ trong không khí tại châu Âu vào mùa thu năm 2017, với mức khoảng 200 TBq (khoảng 5.400 curie).[11] Trong khoảng thời gian giữa hai sự cố đầu tiên, 38.000 người đã phải sơ tán và nhiều cộng đồng khác vẫn tiếp tục phơi nhiễm và gánh chịu những hậu quả lâu dài của tình trạng nhiễm độc phóng xạ.

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ↑ "Bổ nhiệm Tổng giám đốc PA Mayak tại Ozyorsk". Kommersant (bằng tiếng Nga). ngày 25 tháng 4 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2024.
  2. ↑ "All enterprises". Rosatom.ru. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2017.
  3. ↑ "Glossary:Tonnes of heavy metal (tHM)". ec.europa.eu. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2026.
  4. ↑ Frieß, Friederike; Kütt, Moritz; Podvig, Pavel; Mian, Zia (ngày 1 tháng 1 năm 2025). "Appendix 8A. Global stocks and production of fissile materials, 2024". ResearchGate. tr. 262–271. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2026.
  5. ↑ Brown, Kate (2013). Plutopia: Nuclear Families, Atomic Cities, and the Great Soviet and American Plutonium Disasters. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780199855766. OCLC 813540523.
  6. ↑ Standring, Will (ngày 1 tháng 7 năm 2006). "Review of the current status and operations at Mayak Production Association". Review of the current status and operations at Mayak Production Association (Technical Report). Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2025.
  7. ↑ Walker, Shaun (ngày 2 tháng 7 năm 2017). "Russia begins cleaning up the Soviets' top-secret nuclear waste dump". The Guardian. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2017.
  8. ↑ "Radioactive Contamination of the Techa River and its Effects". Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 3 năm 2005. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2020.
  9. ↑ Kostyuchenko & Krestinina 1994, tr. 119–125
  10. ↑ "Kyshtym Disaster". Nuclear-Heritage.net. ngày 6 tháng 1 năm 2014. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2014.
  11. ↑ Luxmoore, Matthew; Cowell, Alan (ngày 21 tháng 11 năm 2017). "Russia, in Reversal, Confirms Radiation Spike". The New York Times. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2017.
  1. ↑ "Tấn kim loại nặng" (kí hiệu là tHM) là đơn vị khối lượng dùng để đo lường uranium, plutonium, thorium và hỗn hợp các nguyên tố này.[3]