Anuket
| Anuket | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| | |||||
| Mifologiya | Qədim Misir dini | ||||
| Cinsi | Qadın | ||||
| Atası | Xnum | ||||
| Simvol | yay, ox, ceyran, dəvəquşu tükü | ||||
| Digər mədəniyyətlərdə | Hestiya, Vesta (mifologiya) | ||||
Anuket — Antik Misirdə Nil çayının şəlalələrinin ilahəsi, ümumilikdə isə Aşağı Nubiyada, xüsusilə də Birinci Nil şəlaləsinin yaxınlığında yerləşən Elefantina adasında sitayiş edilən ilahə.[1] O, Nil çayının personajlaşdırılmış dişi fiqurudur. Anuketə Antik Misirin Elefantin və ətraf ərazilərində ibadət olunmuşdur. Simvolu (müqəddəs heyvanı) qəzaldır və adətən başında dəvəquşu lələkli tacı ilə təsvir olunur.[2]
Etimologiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]Antik Misir dilində Anuket, Anaka və ya Anqet olaraq tanınırdı. Anuket sözünün qucaqlayan mənasında gəldiyi düşünülür.[3] Yunan dilində bu ad Anukis formasını almış, bəzən Anoukis və ya Anukis kimi də yazılmışdır.[4] Yunanların başqa xalqların tanrılarını öz tanrıları ilə eyniləşdirməsi ənənəsinə (interpretatio graeca) görə isə Anuket Hestia və ya Vesta ilə eyniləşdirilirdi.
Mifologiyada rolu
[redaktə | vikimətni redaktə et]Anuketin kimdən törənməsi bir az mübahisəlidir. Bir inanca görə, Anuket Ranın qızıdır. Ancaq daha dominant inanca görə, Anuket qoşbaşlı Xnum və Satisin qızıdır. Bu müqəddəs üçlü birbaşa Nil çayı ilə əlaqələndirilirdi.[5] O, həm də Satet ilə əlaqələndirilir. Məsələn, hər iki ilahə Bast, Hator və Sexmet ilə birlikdə "Ranın gözü" adlandırılırdı. Həmçinin hər ikisi müəyyən formada Urek ilə əlaqəli idi.
Anuket Nil çayının daşqınlarının ilahəsi və Misirin cənub sərhədinin qoruyucu ilahəsi idi. Onun qollarını yanlara açaraq təsvir edilməsi Nilin iki qolu ilə birlikdə yaratdığı formaya vizual istinad ola bilər. Bu xüsusiyyət onun "Qucaqlayan" adlandırılmasına da təsir etmişdir. Yeni krallıq dövründə onun cənub ilahəsi kimi xüsusiyyətləri daha da ön plana çıxmış və adlarından biri "nubiyalı" olmuşdur.
Anuket həm də sürətlə axan suların ilahəsi hesab olunurdu və bu xüsusiyyət onun papirus bitkisi ilə əlaqələndirilməsinə səbəb olmuşdur.
İbadət
[redaktə | vikimətni redaktə et]Anuket Nil çayının yuxarı axarında yerləşən Elefantina adasındakı böyük məbəddə sitayiş edilən üç tanrıdan biri idi. O, Xnum (Xenemu) və Satu ilə birlikdə çay ətrafındakı torpaqların bərəkətinə nəzarət edirdi. Anuket ilahə Satisin (Satunun) bacısı ola bilər[6], yaxud Xnumun ikinci arvadı hesab edilə bilər.
Anuketin əsas ibadət mərkəzi Asvan yaxınlığındakı Au adası idi (Xnum və Satetlə birlikdə sitayiş olunurdu). Həmçinin, Abu adasından təxminən 2 mil cənubda, Nil çayı boyunca yuxarıda yerləşən Stet adasında (indiki Sehel adası) onun şərəfinə yüksəldilmiş bir məbəd də mövcud olub.[7] Kitabələr göstərir ki, XIII sülalənin fironu III Sobekhotep burada onun şərəfinə ziyarətgah və ya qurbangah inşa etdirmişdir. Daha sonralar XVIII sülalə dövründə II Amenhotep ilahəyə ibadətgah həsr etmişdir.[8]
Yeni padşahlıq dövründə Anuketin Elefantinadakı kultuna Şemu mövsümünün ilk ayında ilahənin çay boyunca keçirilən mərasim yürüşü də daxil idi. Kitabələrdə bu dövrdə Xnum və Anuketin mərasim yürüşü bayramından bəhs edilir.
Hər il baş verən Nil daşqınları nəticəsində Yuxarı Misir və Nubiyadan əkin sahələrinin üzərinə yayılan münbit qara rəngli çöküntülər torpağın əsas münbitlik səbəbi idi. Anuketə isə bu bərəkətin himayədarı kimi sitayiş olunurdu. Anuketə əsasən Nubiyada sitayiş geniş yayılmışdı və o, Nubiyanın xanımı titulunu daşıyırdı.[9]
Nil çayının illik daşqını başladıqda mərasim olaraq Anuket festivalı da başlayırdı. İnsanlar həyat bəxş edən, gətirdiyi su və bərəkətə görə ilahəyə minnətdarlıq əlaməti olaraq çaya sikkələr, qızıl, zinət əşyaları və başqa qiymətli hədiyyələr atırdılar. Misirin bir sıra bölgələrində müqəddəs hesab edilən müəyyən balıq növlərinin yeyilməsinə qoyulan tabu bu dövrdə aradan qaldırılırdı. Bu isə Nil çayındakı balıq növlərindən birinin Anuketin totemi olduğunu və həmin balıqların onun əsas dini festivalının ayinləri çərçivəsində yeyildiyini ehtimal etməyə əsas verir. Çünki Nil daşqınlarının məhz onun gətirdiyinə inanılırdı.[10]
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Hart, George (2005), The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses, Revised Edition, p. 28
- ↑ Anuket. Arxiv surəti 20 iyul 2026 tarixindən Wayback Machine saytında İstifadə tarixi: 20 iyul 2026.
- ↑ Egyptian Goddess Anuket. Arxiv surəti 20 iyul 2026 tarixindən Wayback Machine saytında İstifadə tarixi: 20 iyul 2026.
- ↑ Richard H. Wilkinson. The complete gods and goddesses of ancient Egypt. New York: Thames & Hudson. 2003. səh. 138. ISBN 0-500-05120-8.
- ↑ Anuket. İstifadə tarixi: 20 iyul 2026.
- ↑ Geraldine Pinch, Egyptian Mythology: A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt, Oxford University Press, 2004, p 186.
- ↑ Anuket. Arxiv surəti 17 iyul 2026 tarixindən Wayback Machine saytında İstifadə tarixi: 20 iyul 2026.
- ↑ Kathryn A. Bard, ed., Encyclopedia of the archaeology of ancient Egypt, Psychology Press, 1999, p 178.
- ↑ Anuket. Arxiv surəti 20 iyul 2026 tarixindən Wayback Machine saytında İstifadə tarixi: 20 iyul 2026.
- ↑ "Preliminary Observations on the Dendera Zodiac (Egypt)". 9 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib.