Enciso
| Enciso | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Errioxako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Alkatea | Rafael Lafuente Fernandez | ||||||||||
| Izen ofiziala | Enciso | ||||||||||
| Posta kodea | 26586 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 26058 | ||||||||||
| Herriburua | Enciso | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°08′56″N 2°16′09″W / 42.148888888889°N 2.2691666666667°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 69,69 km² | ||||||||||
| Altitudea | 813 m | ||||||||||
| Mugakideak | Munilla, Arnedillo, Préjano, Muro de Aguas, San Pedro Manrique eta Yanguas | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 167 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 2 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | LO | ||||||||||
Enciso Errioxako udalerria da, 2020an 170 biztanle zituena. Udalerrian aurkitu diren dinosauroen 3.000 iknitek ezagun bihurtu dute[1].
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Errioxako hegoaldean kokaturik dago, Soriako probintziarekiko mugan. Mendialdean aurkitzen da 813 m-tako altueran eta Cidacos ibaiaren eskuinaldeko eremua hartzen du herriak. Logroño hiriburutik 72 kilometrotara dago[1].
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Munilla, Arnedillo, Préjano, Muro de Aguas, San Pedro Manrique eta Yanguas.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Fernan Gonzálezen boto faltsuan aipatzen da Enciso: "Omnes villæ de ambobus cameris, Orticosa, Enciso"[2].
Encisoko gaztelua musulmanek egindakoa izan liteke, X. mende ingurukoa, eta ondorioz Errioxako gazteluen artean zaharrenetakoa. 1109an Fortun Iñiguez izan zen tenentea, 1184ean Diego Ximenezek eskuratu zuen, Cameroseko jaunak, eta 1246. urtean Calatravako Ordenari saldu zion[3].
XVI. eta XIX. mendeen artean Encisok garapen handia izan zuen ehungintza industriari esker. XVIII. mendearen erdialdera 6 lantegi eta 29 ehundegi zituen. XIX. mendearen erdialdera ordea Kataluniako ehungintza industria modernoak ezarritako lehian galtzaile atera zen[4]. Horretaz gain ingurune pobrea zen nekazaritzarako eta biztanleek hiriguneetara jo zuten. Cidacos haranean Encisotik gora zeuden herria hustu egin ziren 1960. hamarkada inguruan eta Enciso berak 20 urtetan populazioaren hiru laurdena galdu zuen.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]= Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 107 gizon, 60 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[5] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 34,7 udalerri berean jaioak ziren[6], probintziako batez bestekoaren (% 43,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 19,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,2 —probintzian % 18,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 12 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 58,3)[7]. Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Errusia, Maroko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 388 etxebizitza zeuden: 89 (% 22,9) nagusiak eta 299 (% 77,1) ez-nagusiak.[8] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 6 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 53 plazarekin (8,83 plaza etxebizitzako).[9]
Etxebizitza multzoa
Errioxako mapa
Guztira 89 etxegune zeuden, eta horietatik 44 (% 49,4) pertsona bakarrekoak ziren.[10]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 166 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 16,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 36,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,0.[11] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 30,9 zen 2021ean eta % 35,5 2024an; beraz, 4,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 15,8 izatetik % 12,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 25,4 ziren, eta gizonen artean % 41,1; 15,7 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 15,3 eta gizonen % 10,3 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 59 | % 35,5 | 44 | % 41,1 | 15 | % 25,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 27 | % 16,3 | 19 | % 17,8 | 8 | % 13,6 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 60 | % 36,1 | 33 | % 30,8 | 27 | % 45,8 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 20 | % 12,0 | 11 | % 10,3 | 9 | % 15,3 |
| Guztira | 166 | % 100,0 | 107 | % 100,0 | 59 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 30,9 | % 14,5 | % 38,8 | % 15,8 | 165 |
| 2022 | % 32,7 | % 16,4 | % 37,0 | % 13,9 | 165 |
| 2023 | % 35,9 | % 15,6 | % 35,9 | % 12,6 | 167 |
| 2024 | % 35,5 | % 16,3 | % 36,1 | % 12,0 | 166 |
Udalerriko herriguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Encisoko udalerrian dauden herriguneak honako hauek dira (biztanleria, 2015):
- Enciso (herriburua) = 143 biztanle
- Poyales = 15 biztanle
- El Villar = 4 biztanle
- Navalsaz = 4 biztanle
- El Villar = 4 biztanle
- Las Ruedas de Enciso = 0 biztanle (Encisoko urtegia egiterakoan 10 biztanleek alde egin behar izan zuten)
- Garranzo = 0 biztanle
- La Escurquilla = 0 biztanle
- Valdevigas = 0 biztanle
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 16.047 euro-koa zen[12], eta etxegune bakoitzeko 28.643 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.830 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 17.850 euro zen. Errenta gordina 19.018 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 45,4[13]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 33,4), beste diru-sarrerak (% 17,6), langabezia-prestazioak (% 2,2), beste prestazioak (% 1,5).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[14][oh 1]. Udalerrian indizea 30 da, probintziakoaren (29,6;
Errioxako mapa) parean eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,8 da, probintziakoaren (2,5;
Errioxako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Enciso udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 80 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 48,5; gainerako % 51,5 inaktibo zeuden.[15] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 11,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 52,3 zen eta emakumezkoena % 41,4; langabezia-tasa, aldiz, % 10,7 eta % 12,5 zen, hurrenez hurren.[15]
Okupatuen kopurua 75 zen 2023ean, 2021eko 80etik behera.[16] Emakumeek okupatuen % 26,7 osatzen dute, eta gizonek % 73,3.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 71 | % 43,0 | 50 | % 46,7 | 21 | % 36,2 |
| Langabeak | 9 | % 5,5 | 6 | % 5,6 | 3 | % 5,2 |
| Inaktiboak | 85 | % 51,5 | 51 | % 47,7 | 34 | % 58,6 |
| Guztira | 165 | % 100,0 | 107 | % 100,0 | 58 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 62,7), industria (% 17,3), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 12,0) eta eraikuntza (% 8,0).[16]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 25,3), eta oinarrizko okupazioak % 13,3.[17] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 58,2 eta emakumeen % 45,0).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 19 | % 25,3 | 13 | % 23,6 | 6 | % 30,0 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 41 | % 54,7 | 32 | % 58,2 | 9 | % 45,0 |
| Oinarrizko okupazioak | 10 | % 13,3 | 5 | % 9,1 | 5 | % 25,0 |
| Ez dago jasota | 5 | % 6,7 | 5 | % 9,1 | 0 | % 0,0 |
| Guztira | 75 | % 100,0 | 55 | % 100,0 | 20 | % 100,0 |
Okupatuen % 58,7 besteren konturako langileak dira, eta % 41,3 norberaren konturakoak.[18]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 31 | % 41,3 | 24 | % 43,6 | 7 | % 35,0 |
| Besteren kontura | 44 | % 58,7 | 31 | % 56,4 | 13 | % 65,0 |
| Guztira | 75 | % 100,0 | 55 | % 100,0 | 20 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.644 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[19][oh 2]. Udalerriaren azalera 69,7 km² denez, NAE lurraldearen % 37,9 da[20]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 100 larre iraunkorrak (2.643 ha, 10 ustiategitan), arbolak (0,81 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,03 ha, ustiategi batean)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 895 behi zeuden[21][oh 4].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 79 gidari zeuden erroldatuta: 55 gizon (% 69,6) eta 24 emakume (% 30,4)[22]. Biztanleen % 47,3 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 191 ibilgailuk osatzen zuten: 95 turismo, 45 furgoneta, 31 kamioi, 10 motozikleta eta 2 ziklomotor[22]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 569 turismokoa zen, probintziako (492) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 15,6 urtekoa zen; turismoen % 5,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,9k 25 urte baino gehiago[22]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 70,5 diesel zen eta % 29,5 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 47,9k ez zuen etiketarik[oh 5].
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Santa María de la Estrella eliza: XV. mendeko eliza gotikoa da. XVII. mendeko erretaula eta dorrea ere aipagarriak dira[23].
- San Pedro apostoluaren eliza
- Encisoko gaztelua: X. mendean eraikia eta XIII. mendean Calatravako Ordenak eskuratu zuen. Oinplano obalatua zuen. Gaur egun hondarretan aurkitzen da[3].
- Sortzez garbiaren gurutzea
- Encisoko urkamendia
- El Barranco Perdido: Dinosauroen inguruko interpretazio zentroa eta parke tematikoa[24]
- Encisoko urtegia
Dinosauroen iknitak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kretazeo Goiztiarrean lautada zingiratsu bat izan zen, aldiro lehortu egiten zena, eta eremu lokaztu haietan dinosauroek oinatzak uzten zituzten. Lokatza lehortu, gogortu eta ondoren sedimentu berriak pausatzen ziren oinatz horien gainean. Milioika urteren ondoren sedimentu horiek higatu eta oinatz horiek iknita bihurturik azaleratu egin ziren.
Udalerrian hainbat eremutan aurki daitezke iknita hauek. Guztira 3.000tik gora identifikatu dira.
- La Virgen del Campo eremua: Cidacos ibaiaren eskuineko ertzean daude, zubitik gertu. Bi hankatan ibiltzen ziren dinosauro haragijale eta belarjaleen 500 iknita inguru ditu. Zingiraren ertza zenez hondarraren ondulazioak ikusten dira eta bertan bibalboak eta zizareak bizi ziren. Garai batean sakonera handiagoa izango zela ere pentsatzen da dinosauroen erpeen arrastoak baitaude, hondoa aurkitu nahian bezala[25].
- La Senoba eremua: 130 lorratz ditu, ahuetatik 10 haragijaleenak[26].
- Valdecevillo eremua: Encisotik El Villarrerako bidearen alboan dago eta 168 arrasto ditu. Azpialdean haragijale baten lau oinatz daude eta gorago hiru iguanodon izan daitezkeenen aztarnak eta atzerago oinatz handiagoak, brakiosauro batenak[27][1].
- El Villar-Poyales eremua: El Villar eta Navalsaz artean aurkitzen da eta bi azaleratze ditu[28].
- Navalsaz eremua: 138 oinatz ditu, gehienak bi hankatan ibiltzen ziren belarjaleenak. Oinatz handienak 75 cm neurtzen ditu, eta animaliak 4'25 metrotako altuera izango zuela estimatzen da. Errioxan aurkituriko belarjale baten aztarnarik handiena da[29].
- La Cuesta de Andorra eremua: belarjale baten 21 oinatz ditu 30 metrotako ibilbidea egiten duena. Iguanodona izan daiteke. Hankaokerra zen, 2-4'5 km/h abiaduran zihoan eta tarteka labaindura txikiak izan zituen[30].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 3 (Gaztelaniaz) Ramos, Javier. «Enciso (La Rioja), uno de los mejores yacimientos de Dinosaurios» www.lugaresconhistoria.com (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Enciso, La Rioja. Lugares de interés. Brujulea Local» Brujulea (kontsulta data: 2021-09-07).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Castillo-fortaleza de Enciso - Lugar de interés» La Rioja Turismo@es||| (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Crisis de la industria textil lanera en La Rioja: reinado Isabel II - bermemar» www.bermemar.com (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Errioxa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q954951.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Txantiloi:Es-GT «Iglesia parroquial de Santa María de la Estrella» La Rioja Sin Barreras (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Parque de dinosaurios en La Rioja, Enciso · El Barranco Perdido» www.barrancoperdido.com (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Intro Alhama» web.archive.org 2011-09-02 (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Intro Alhama» web.archive.org 2009-08-08 (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Intro Alhama» web.archive.org 2009-08-08 (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Intro Alhama» web.archive.org 2011-09-02 (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Intro Alhama» web.archive.org 2009-08-08 (kontsulta data: 2021-09-07).
- ↑ «Intro Alhama» web.archive.org 2009-08-08 (kontsulta data: 2021-09-07).

