Arizona
| Negeri Arizona | |||||||||
| |||||||||
| Ibu negeri | Phoenix | ||||||||
| Bandar raya terbesar | Phoenix | ||||||||
| Keluasan | Kedudukan ke-6 | ||||||||
| - Jumlah | 113,985 batu persegi (295,220 km²) | ||||||||
| - Lebar | 310 batu (500 km) | ||||||||
| - Panjang | 400 batu (645 km) | ||||||||
| - % air | 0.29 | ||||||||
| - Latitud | 31°20′ U hingga 37° U | ||||||||
| - Longitud | 109°03′ B hingga 114°49′ B | ||||||||
| Penduduk | Kedudukan ke-14 | ||||||||
| - Jumlah | 7,623,818 (anggaran 2025) | ||||||||
| - Kepadatan | 62.9/batu persegi 24.3/km² (ke-35) | ||||||||
| Ketinggian | |||||||||
| - Titik tertinggi | Humphreys Peak 12,633 ft (3,851 m) | ||||||||
| - Purata | 4,100 ft (1,250 m) | ||||||||
| - Titik terendah | 70 ft (21 m) | ||||||||
| Kemasukan ke dalam Kesatuan |
14 Februari 1912 (ke-48) | ||||||||
| Gabenor | Katie Hobbs (Demokrat) | ||||||||
| Leftenan Gabenor | Tiada | ||||||||
| Senator A.S. | Mark Kelly (D) Ruben Gallego (D) | ||||||||
| Delegasi Dewan A.S. | Senarai | ||||||||
| Zon waktu | Waktu Piawai Gunung (MST), UTC−7; Navajo Nation menggunakan waktu musim panas | ||||||||
| Singkatan | |||||||||
Arizona ialah sebuah negeri di wilayah barat daya Amerika Syarikat. Negeri ini bersempadan dengan California di barat, Nevada di barat laut, Utah di utara, Colorado di timur laut, New Mexico di timur serta Mexico di selatan. Phoenix ialah ibu negeri, bandar raya terbesar dan pusat kawasan metropolitannya yang utama, manakala Tucson ialah bandar raya kedua terbesar. Dengan keluasan kira-kira 295,220 km², Arizona merupakan negeri keenam terbesar di Amerika Syarikat mengikut keluasan.[1]
Wilayah yang kini membentuk Arizona telah didiami oleh masyarakat peribumi selama beribu-ribu tahun. Selepas zaman penjajahan Sepanyol dan kemudian pemerintahan Mexico, sebahagian wilayah Arizona moden diserahkan kepada Amerika Syarikat pada 1848, manakala kawasan di selatannya diperoleh melalui Pembelian Gadsden pada 1853. Wilayah Arizona ditubuhkan secara berasingan pada 1863. Arizona diterima masuk ke dalam Kesatuan pada 14 Februari 1912 sebagai negeri ke-48.[2][3]
Arizona mempunyai bentuk muka bumi dan iklim yang amat pelbagai, daripada Gurun Sonora yang panas dan gersang di selatan dan barat kepada banjaran gunung serta Dataran Tinggi Colorado yang lebih tinggi dan sejuk di utara. Grand Canyon, yang dihakis oleh Sungai Colorado, merupakan ciri geografi negeri yang paling terkenal. Arizona juga merangkumi tanah air masyarakat peribumi yang besar, termasuk wilayah Navajo Nation, serta kawasan masyarakat Hopi, Tohono O'odham dan beberapa kelompok Apache.
Banci Amerika Syarikat 2020 merekodkan 7,151,502 orang penduduk di Arizona. Ini merupakan kiraan banci sepuluh tahunan, dan berbeza daripada anggaran penduduk tahunan Biro Banci yang meletakkan jumlah penduduk negeri itu pada 7,623,818 orang pada 1 Julai 2025, iaitu yang ke-14 tertinggi antara negeri-negeri Amerika Syarikat.[4][5] Ekonomi negeri ini menggabungkan sektor perkhidmatan, pembuatan berteknologi tinggi, perlombongan, pembinaan, pertanian dan pelancongan. Arizona kekal sebagai pusat utama pengeluaran tembaga Amerika Syarikat, manakala pembangunan industri semikonduktor di kawasan Phoenix telah meningkatkan kepentingan sektor pembuatan maju.[6][7]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Masyarakat peribumi dan zaman prapenjajahan
[sunting | sunting sumber]Manusia telah mendiami kawasan Arizona sejak jauh sebelum kedatangan orang Eropah. Di selatan dan tengah Arizona, masyarakat purba yang kini sering disebut oleh ahli arkeologi sebagai masyarakat Leluhur Gurun Sonora membangunkan petempatan pertanian dan rangkaian terusan pengairan yang luas. Istilah arkeologi seperti Hohokam tidak semestinya merupakan nama yang digunakan oleh masyarakat tersebut untuk diri mereka sendiri.[8]
Arizona masih mempunyai kehadiran masyarakat peribumi yang besar. Terdapat 22 puak yang diiktiraf oleh kerajaan persekutuan dan mempunyai hubungan dengan Arizona, termasuk Navajo Nation, Hopi Tribe, Tohono O'odham Nation, Gila River Indian Community dan White Mountain Apache Tribe.[9] Wilayah tradisional masyarakat ini tidak semestinya sama dengan sempadan tempahan atau bidang kuasa moden.
Zaman Sepanyol dan Mexico
[sunting | sunting sumber]Penjelajahan dan penjajahan Sepanyol membawa kawasan Arizona sekarang ke dalam lingkungan Sepanyol Baru. Pada akhir abad ke-17, mubaligh Jesuit Eusebio Kino menjalankan kegiatan misi di kawasan Pimería Alta dan tiba di kawasan yang kini berada dalam Arizona pada 1691. Beliau kemudiannya mengasaskan atau mengembangkan rangkaian misi, termasuk misi yang berkaitan dengan San Xavier del Bac berhampiran Tucson.[10]
Selepas Mexico mencapai kemerdekaan daripada Sepanyol, kawasan tersebut menjadi sebahagian daripada Mexico. Selepas Perang Mexico-Amerika, Mexico menyerahkan kawasan di utara sempadan baharu kepada Amerika Syarikat melalui Perjanjian Guadalupe Hidalgo pada 1848. Amerika Syarikat memperoleh bahagian selatan Arizona moden menerusi Pembelian Gadsden pada 1853.[2]
Wilayah Amerika Syarikat
[sunting | sunting sumber]Kongres Amerika Syarikat menubuhkan Wilayah Arizona secara berasingan pada 24 Februari 1863. Perlombongan memainkan peranan penting dalam perkembangan awal wilayah tersebut. Penemuan emas berhampiran Prescott pada 1860-an serta kegiatan perlombongan perak dan tembaga di tempat seperti Tombstone dan Bisbee menarik pelaburan dan petempatan baharu.[2]
Perluasan pemerintahan Amerika Syarikat turut menyebabkan peperangan dan pemindahan paksa masyarakat peribumi. Pada 1864, selepas kempen ketenteraan Amerika Syarikat, lebih 8,000 orang Navajo dipaksa berjalan ratusan kilometer ke Bosque Redondo di New Mexico dalam peristiwa yang dikenali sebagai Long Walk. Sebahagian besar mereka dibenarkan pulang ke tanah air mereka selepas perjanjian pada 1868.[11]
Menjadi negeri dan zaman moden
[sunting | sunting sumber]Arizona diterima masuk ke Amerika Syarikat pada 14 Februari 1912 sebagai negeri ke-48.[3] Pada abad ke-20, pertumbuhan bandar raya, pembinaan infrastruktur air, pembangunan pertanian berpengairan dan peluasan ekonomi mengubah pola petempatan negeri.
Semasa Perang Dunia Kedua, kerajaan Amerika Syarikat menahan secara paksa orang Amerika berketurunan Jepun di pusat penahanan di seluruh barat negara itu. Dua pusat utama berada di Arizona, iaitu Poston dan Gila River. Dasar penahanan tersebut tamat menjelang penghujung perang dan kem-kem berkenaan ditutup menjelang 1946.[12]
Pertumbuhan penduduk Arizona menjadi sangat pesat selepas pertengahan abad ke-20. Penduduk negeri meningkat daripada 749,587 orang pada 1950 kepada lebih 5.1 juta pada 2000, dan lebih 7.1 juta pada Banci 2020.[13] Pertumbuhan ini tertumpu khususnya di kawasan metropolitan Phoenix serta, pada skala lebih kecil, Tucson.
Geografi
[sunting | sunting sumber]
Arizona mempunyai keluasan keseluruhan kira-kira 295,220 km² (113,985 batu persegi), yang terdiri daripada kira-kira 294,366 km² daratan dan 854 km² perairan. Berdasarkan keluasan keseluruhan, Arizona ialah negeri keenam terbesar di Amerika Syarikat.[1]
Bentuk muka bumi dan perairan
[sunting | sunting sumber]Secara umum, bentuk muka bumi Arizona merangkumi tiga wilayah fisiografi utama, iaitu Dataran Tinggi Colorado di utara dan timur laut, zon peralihan pergunungan di bahagian tengah, serta wilayah Basin and Range di selatan dan barat. Perbezaan ketinggian antara wilayah ini menghasilkan landskap yang terdiri daripada lembangan gurun dan banjaran terpencil hingga hutan tanah tinggi serta gaung yang dalam.[14]
Titik tertinggi negeri ialah Humphreys Peak berhampiran Flagstaff pada ketinggian 3,851 m (12,633 kaki), manakala titik terendah berada di Sungai Colorado berhampiran Yuma, kira-kira 21 m (70 kaki) di atas aras laut.[15]
Sungai Colorado ialah sistem sungai utama di barat dan utara Arizona. Sungai tersebut mengalir melalui Grand Canyon dan menjadi sumber air yang penting bagi Arizona dan negeri-negeri lain di lembangan Colorado. Sungai-sungai penting lain termasuk Sungai Gila, Sungai Salt dan Sungai Verde.
Iklim
[sunting | sunting sumber]Iklim Arizona berbeza dengan ketara mengikut ketinggian dan lokasi. Kawasan gurun di selatan dan barat merupakan antara kawasan paling panas dan kering di Amerika Syarikat, manakala kawasan pergunungan tengah dan Dataran Tinggi Colorado mempunyai musim sejuk yang jauh lebih dingin serta menerima salji. Jumlah hujan tahunan juga berubah daripada kurang daripada kira-kira 100 mm di bahagian barat daya yang paling kering kepada sekitar 1,000 mm di sesetengah kawasan pergunungan.[16]
Hujan musim panas berkait dengan Monsun Amerika Utara, khususnya di bahagian selatan dan tengah negeri. Kemarau berpanjangan, gelombang haba, kebakaran hutan, banjir kilat dan ribut debu merupakan antara bahaya alam yang penting. Menurut penilaian iklim NOAA, suhu purata Arizona telah meningkat kira-kira 2.5 °F (1.4 °C) sejak awal abad ke-20.[16]
Kebanyakan Arizona menggunakan Waktu Piawai Gunung (MST, UTC−7) sepanjang tahun dan tidak menukar jam kepada waktu musim panas. Navajo Nation, yang wilayahnya meliputi bahagian timur laut Arizona serta kawasan di negeri jiran, menggunakan waktu musim panas dan bertukar kepada MDT (UTC−6) apabila ia berkuat kuasa.[17]
Ekologi dan kawasan dilindungi
[sunting | sunting sumber]
Kepelbagaian ketinggian dan iklim menghasilkan ekosistem yang berbeza-beza. Gurun Sonora di selatan dan barat daya terkenal dengan kaktus saguaro, manakala kawasan tinggi di tengah dan utara mempunyai hutan pain dan konifer lain. Sungai dan kawasan riparian pula membentuk habitat penting dalam persekitaran yang kebanyakannya gersang atau separa gersang.
Kawasan perlindungan persekutuan yang utama termasuk Taman Negara Grand Canyon, Taman Negara Saguaro dan Taman Negara Petrified Forest, di samping pelbagai monumen negara, hutan negara dan kawasan perlindungan lain. Grand Canyon turut mempunyai kepentingan budaya yang mendalam kepada masyarakat peribumi yang mempunyai hubungan leluhur dengan kawasan itu.
Pembahagian pentadbiran dan petempatan
[sunting | sunting sumber]
Arizona dibahagikan kepada 15 daerah.[18] Daerah Maricopa, yang merangkumi Phoenix dan sebahagian besar kawasan pinggir bandarnya, merupakan daerah paling ramai penduduk. Anggaran Biro Banci bagi 1 Julai 2025 meletakkan penduduk daerah tersebut pada 4,689,558 orang, iaitu lebih tiga perlima daripada penduduk Arizona.[19]
Phoenix ialah bandar raya terbesar dengan anggaran 1,665,481 orang penduduk pada 2025.[20] Tucson, pusat utama di bahagian selatan negeri, mempunyai anggaran 548,371 orang pada tahun yang sama dan merupakan bandar raya kedua terbesar.[21] Bandar raya dan petempatan penting lain termasuk Mesa, Chandler, Scottsdale, Glendale, Tempe, Flagstaff dan Yuma.
Demografi
[sunting | sunting sumber]Penduduk
[sunting | sunting sumber]Banci sepuluh tahunan 2020 merekodkan 7,151,502 orang di Arizona, meningkat daripada 6,392,017 pada Banci 2010.[4] Anggaran penduduk tahunan Biro Banci bagi 1 Julai 2025 ialah 7,623,818 orang. Oleh sebab angka 2025 ialah anggaran tahunan dan bukannya kiraan banci, kedua-duanya tidak boleh dianggap sebagai ukuran yang sama.[4]
Berdasarkan Banci 2020, kepadatan penduduk Arizona ialah 62.9 orang bagi setiap batu persegi, bersamaan kira-kira 24.3 orang bagi setiap km². Ini meletakkan Arizona di tempat ke-35 antara negeri-negeri dari segi kepadatan penduduk.[13] Taburan penduduk tidak sekata, dengan tumpuan terbesar di lembah metropolitan Phoenix.
Kaum dan etnik
[sunting | sunting sumber]Dalam statistik Biro Banci Amerika Syarikat, kategori Hispanik atau Latino merupakan kategori etnik yang boleh bertindih dengan kategori kaum. Jadual berikut menggunakan kategori yang saling eksklusif daripada jadual pengagihan semula Banci 2020, dengan Hispanik atau Latino dihitung tanpa mengira kaum dan kategori kaum selebihnya merujuk kepada penduduk bukan Hispanik atau Latino.[22]
| Kategori | Bilangan | Peratus |
|---|---|---|
| Hispanik atau Latino, tanpa mengira kaum | 2,192,253 | 30.7% |
| Putih bukan Hispanik atau Latino sahaja | 3,816,547 | 53.4% |
| Hitam atau Afrika Amerika bukan Hispanik atau Latino sahaja | 317,161 | 4.4% |
| Indian Amerika atau Pribumi Alaska bukan Hispanik atau Latino sahaja | 263,930 | 3.7% |
| Asia bukan Hispanik atau Latino sahaja | 248,837 | 3.5% |
| Pribumi Hawaii atau Kepulauan Pasifik lain bukan Hispanik atau Latino sahaja | 14,323 | 0.2% |
| Kaum lain bukan Hispanik atau Latino sahaja | 31,611 | 0.4% |
| Dua atau lebih kaum, bukan Hispanik atau Latino | 266,840 | 3.7% |
Masyarakat Hispanik atau Latino, terutamanya mereka yang berketurunan Mexico, membentuk bahagian penting penduduk Arizona. Pada masa yang sama, negeri ini mempunyai salah satu kelompok masyarakat peribumi yang penting di Amerika Syarikat, dengan 22 puak yang diiktiraf oleh kerajaan persekutuan mempunyai hubungan dengan negeri tersebut.[9]
Bahasa
[sunting | sunting sumber]Bahasa Inggeris mempunyai taraf bahasa rasmi Arizona melalui Perkara XXVIII Perlembagaan Arizona.[23] Walau bagaimanapun, Arizona mempunyai kepelbagaian bahasa yang ketara. Menurut anggaran Biro Banci bagi tempoh 2020–2024, 25.7% penduduk berumur lima tahun ke atas menggunakan bahasa selain bahasa Inggeris di rumah.[4] Bahasa Sepanyol merupakan bahasa bukan Inggeris yang paling meluas, manakala bahasa-bahasa peribumi seperti bahasa Navajo terus digunakan dalam komuniti masing-masing.
Ekonomi
[sunting | sunting sumber]Keluaran dalam negeri kasar negeri secara nominal Arizona berjumlah kira-kira AS$598.2 bilion pada 2025 menurut data Biro Analisis Ekonomi Amerika Syarikat.[24] Anggaran American Community Survey 2024 meletakkan pendapatan isi rumah median pada AS$81,486.[1] Kadar pengangguran negeri ialah 4.9% pada Julai 2026 menurut Biro Statistik Buruh Amerika Syarikat.[25]
Ekonomi moden Arizona mempunyai asas yang pelbagai. Kawasan Phoenix merupakan pusat perkhidmatan, perdagangan, pembinaan, kewangan, teknologi dan pembuatan, sementara Tucson mempunyai kegiatan penting dalam bidang pendidikan tinggi, penyelidikan dan industri teknologi. Pelaburan besar dalam pembuatan semikonduktor telah menambah peranan Arizona dalam rantaian bekalan cip Amerika Syarikat; pada April 2025, TSMC memulakan pembinaan kilang fabrikasi ketiganya di kompleks syarikat itu di Phoenix.[7]
Perlombongan kekal penting dari segi sejarah dan ekonomi. Arizona ialah negeri pengeluar tembaga utama Amerika Syarikat dan menghasilkan lebih daripada 70% pengeluaran tembaga domestik negara itu pada 2024.[6] Tembaga turut digambarkan pada mohor negeri dan mempunyai hubungan lama dengan perkembangan ekonomi Arizona.
Pertanian tertumpu terutamanya di kawasan berpengairan. Menurut Jabatan Pertanian Amerika Syarikat, Arizona mempunyai kira-kira 15,100 operasi ladang meliputi sekitar 24.9 juta ekar pada 2025. Hasil penting termasuk sayur-sayuran seperti salad romaine dan salad kepala, selain susu dan lembu.[26] Pelancongan pula berkait rapat dengan landskap dan kawasan perlindungan seperti Grand Canyon, taman negara gurun serta warisan masyarakat peribumi.
Kerajaan dan politik
[sunting | sunting sumber]Kerajaan negeri
[sunting | sunting sumber]
Arizona mempunyai sistem kerajaan negeri yang terdiri daripada cabang eksekutif, perundangan dan kehakiman. Gabenor ialah ketua cabang eksekutif. Sejak Januari 2023, jawatan tersebut disandang oleh Katie Hobbs daripada Parti Demokrat, gabenor ke-24 Arizona.[27]
Arizona tidak mempunyai leftenan gabenor yang sedang berkhidmat pada 2026. Pindaan perlembagaan negeri mewujudkan jawatan tersebut mulai pilihan raya bagi penggal yang bermula pada 2027. Sehingga aturan baharu itu berkuat kuasa, Setiausaha Negeri Arizona berada dalam kedudukan pertama bagi penggantian jawatan gabenor apabila berlaku kekosongan.[28]
Badan Perundangan Arizona merupakan badan dwidewan yang terdiri daripada Senat Arizona dengan 30 orang senator dan Dewan Perwakilan Arizona dengan 60 orang ahli. Negeri dibahagikan kepada 30 daerah perundangan, dan setiap daerah memilih seorang senator serta dua orang ahli Dewan Perwakilan.[29]
Mahkamah tertinggi negeri ialah Mahkamah Agung Arizona, yang terdiri daripada tujuh orang hakim. Para hakim dilantik oleh gabenor melalui sistem pemilihan berasaskan merit dan seterusnya tertakluk pada undian pengekalan. Ketua hakim sejak 1 Julai 2024 ialah Ann A. Scott Timmer.[30]
Politik pilihan raya
[sunting | sunting sumber]Politik pilihan raya Arizona telah berubah mengikut perkembangan demografi dan bandar raya negeri. Calon presiden Parti Republikan memenangi Arizona dalam kebanyakan pilihan raya presiden pada penghujung abad ke-20 dan awal abad ke-21, tetapi persaingan menjadi lebih rapat dalam beberapa pilihan raya kebelakangan ini. Joe Biden daripada Parti Demokrat memenangi Arizona dengan margin yang kecil pada pilihan raya presiden 2020, manakala Donald Trump daripada Parti Republikan memenanginya semula pada 2024.[31][32]
Perubahan tersebut tidak bermakna semua bahagian negeri mempunyai corak politik yang sama. Corak pengundian berbeza antara daerah metropolitan, kawasan luar bandar dan komuniti peribumi, dan keputusan pilihan raya seluruh negeri boleh menjadi lebih kompetitif daripada beberapa dekad sebelumnya.
Perwakilan persekutuan
[sunting | sunting sumber]Arizona diwakili oleh dua orang anggota Senat Amerika Syarikat, iaitu Mark Kelly dan Ruben Gallego, kedua-duanya daripada Parti Demokrat.[3]
Arizona mempunyai sembilan kerusi dalam Dewan Perwakilan Amerika Syarikat. Setakat September 2026, wakilnya ialah David Schweikert, Eli Crane, Yassamin Ansari, Greg Stanton, Andy Biggs, Juan Ciscomani, Adelita Grijalva, Abraham Hamadeh dan Paul Gosar. Enam daripada sembilan kerusi tersebut dipegang oleh Republikan dan tiga oleh Demokrat.[33]
Pendidikan
[sunting | sunting sumber]Sistem pendidikan awam peringkat sekolah di Arizona merangkumi daerah sekolah tradisional dan sekolah piagam. Kerajaan negeri menetapkan sebahagian rangka kerja pendidikan melalui Jabatan Pendidikan Arizona, manakala pengurusan sekolah dilaksanakan melalui badan tempatan dan organisasi sekolah piagam.
Pendidikan tinggi awam utama negeri berada di bawah lembaga Arizona Board of Regents, yang mengawasi tiga universiti awam, iaitu Arizona State University, Northern Arizona University dan University of Arizona.[34] Arizona juga mempunyai rangkaian kolej komuniti dan institusi pendidikan tinggi swasta.
Kesihatan
[sunting | sunting sumber]Program Medicaid negeri Arizona dikendalikan oleh Arizona Health Care Cost Containment System (AHCCCS), agensi Medicaid negeri yang membiayai perkhidmatan kesihatan bagi penduduk yang layak.[35]
Menurut anggaran Biro Banci bagi tempoh 2020–2024, 12.5% penduduk Arizona yang berumur kurang daripada 65 tahun tidak mempunyai insurans kesihatan. Angka ini ialah anggaran statistik bagi tempoh tersebut dan bukannya hasil Banci 2020.[4]
Pengangkutan
[sunting | sunting sumber]Rangkaian jalan raya Arizona dihubungkan dengan sistem Lebuh Raya Antara Negeri Amerika Syarikat. Laluan utamanya termasuk Interstate 10, yang melalui Phoenix dan Tucson; Interstate 17, yang menghubungkan Phoenix dengan kawasan utara menuju Flagstaff; Interstate 40 di utara; Interstate 8 di barat daya; Interstate 19 antara Tucson dan Nogales; serta bahagian pendek Interstate 15 di penjuru barat laut negeri.[36]
Hubungan darat dengan Mexico penting bagi perdagangan dan perjalanan rentas sempadan, khususnya melalui koridor Nogales. Jabatan Pengangkutan Arizona dan pihak berkuasa berkaitan menjalankan perancangan infrastruktur bagi sempadan Arizona dengan Sonora.[37]
Perkhidmatan kereta api penumpang jarak jauh Amtrak melalui Arizona menerusi laluan baratnya, termasuk koridor Southwest Chief di utara dan Sunset Limited/Texas Eagle di selatan.[38]
Lapangan terbang penumpang utama ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Phoenix Sky Harbor. Lapangan terbang itu mengendalikan kira-kira 51.6 juta penumpang pada 2025.[39] Lapangan terbang komersial lain termasuk Lapangan Terbang Antarabangsa Tucson.
Kebudayaan dan simbol negeri
[sunting | sunting sumber]Kebudayaan Arizona mencerminkan pertemuan pelbagai tradisi, khususnya warisan masyarakat peribumi, hubungan sejarah dan semasa dengan Mexico, sejarah perlombongan dan penternakan, serta pertumbuhan pesat bandar raya seperti Phoenix dan Tucson. Seni dan kraftangan masyarakat peribumi, seni bina yang menyesuaikan diri dengan persekitaran gurun serta masakan yang dipengaruhi tradisi Sonora merupakan antara unsur budaya yang dikaitkan dengan negeri ini.
Gelaran rasmi Arizona ialah The Grand Canyon State, merujuk kepada Grand Canyon.[40] Cogan kata negeri ialah ungkapan Latin Ditat Deus, yang bermaksud "Tuhan memperkaya". Ungkapan tersebut terdapat pada Mohor Besar Arizona.[41]
Lagu rasmi negeri, Arizona March Song, dengan lirik oleh Margaret Rowe Clifford dan muzik oleh Maurice Blumenthal, diterima pada 28 Februari 1919. Lagu Arizona, yang ditulis dan dipersembahkan oleh Rex Allen Jr., kemudiannya ditetapkan sebagai lagu negeri alternatif.[42]
Antara simbol negeri yang paling dikenali ialah bunga saguaro sebagai bunga negeri,[43] palo verde sebagai pokok negeri,[44] dan cactus wren (Campylorhynchus brunneicapillus) sebagai burung negeri.[45]
Sukan profesional tertumpu terutamanya di kawasan metropolitan Phoenix. Pasukan utama termasuk Arizona Cardinals dalam National Football League, Phoenix Suns dalam National Basketball Association, Phoenix Mercury dalam Women's National Basketball Association dan Arizona Diamondbacks dalam Major League Baseball. Arizona juga merupakan salah satu pusat latihan musim bunga Major League Baseball melalui Cactus League.
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 "Arizona - Census Bureau Profile" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 3 "Today in History - February 24" (dalam bahasa Inggeris). Library of Congress. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 3 "States in the Senate: Arizona" (dalam bahasa Inggeris). United States Senate. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 3 4 5 "QuickFacts: Arizona" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Population estimates, July 1, 2025" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 "Copper Mining, Critical Minerals, and Long-Term Drought" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Geological Survey. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 "Commerce Secretary Howard Lutnick Visits TSMC Arizona Fabrication Facility" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Department of Commerce. 2025-04-29. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "The Ancestral Sonoran Desert People" (dalam bahasa Inggeris). National Park Service. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 "22 Federally Recognized Tribes in Arizona" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Department of Education. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Eusebio Francisco Kino" (dalam bahasa Inggeris). National Park Service. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Japanese American Incarceration Archeology" (dalam bahasa Inggeris). National Park Service. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 "Historical Population Density Data (1910–2020)" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Karst Features on the Tonto National Forest" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Geological Survey. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Highest and Lowest Elevations" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Geological Survey. Dicapai pada 2026-09-03.
- 1 2 "Arizona - State Climate Summaries 2022" (dalam bahasa Inggeris). National Oceanic and Atmospheric Administration. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Local Time FAQs" (dalam bahasa Inggeris). National Institute of Standards and Technology. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "2024 General Election: State Canvass" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Secretary of State. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "QuickFacts: Maricopa County, Arizona" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "QuickFacts: Phoenix city, Arizona" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "QuickFacts: Tucson city, Arizona" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "P2: Hispanic or Latino, and Not Hispanic or Latino by Race - Arizona" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Census Bureau. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Official language of Arizona" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Legislature. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Gross Domestic Product: All Industry Total in Arizona" (dalam bahasa Inggeris). Data daripada U.S. Bureau of Economic Analysis. Federal Reserve Bank of St. Louis. Dicapai pada 2026-09-03.
{{cite web}}: CS1 maint: others (link) - ↑ "Unemployment rate, 12-month change in the unemployment rate, and number of unemployed by state" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Bureau of Labor Statistics. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Agriculture Overview, 2025" (dalam bahasa Inggeris). U.S. Department of Agriculture, National Agricultural Statistics Service. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona Governors" (dalam bahasa Inggeris). Office of the Governor of Arizona. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "SCR 1024: Lieutenant Governor; Joint Ticket" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Legislature. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Legislature" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Legislature. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Meet the Justices" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Judicial Branch. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "2020 General Election" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Secretary of State. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "2024 Election Information" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Secretary of State. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Representatives" (dalam bahasa Inggeris). United States House of Representatives. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona Board of Regents" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Board of Regents. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona Health Care Cost Containment System" (dalam bahasa Inggeris). State of Arizona. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Glossary of Terms for Historic Roads" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Department of Transportation. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona-Sonora Border Infrastructure Master Plan" (dalam bahasa Inggeris). Arizona Department of Transportation. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "West Train Routes" (dalam bahasa Inggeris). Amtrak. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Facts & Numbers" (dalam bahasa Inggeris). Phoenix Sky Harbor International Airport. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Nickname" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Library, Archives and Public Records. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Seal" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Library, Archives and Public Records. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "SOS for Kids" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Arizona Secretary of State. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Flower" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Library, Archives and Public Records. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Tree" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Library, Archives and Public Records. Dicapai pada 2026-09-03.
- ↑ "Arizona State Bird" (dalam bahasa Inggeris). Arizona State Library, Archives and Public Records. Dicapai pada 2026-09-03.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- Tapak sesawang rasmi
- Arizona Almanac, Arizona State Library, Archives and Public Records
Kategori berkaitan Arizona di Wikimedia Commons
